# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 1
donderdag 20 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappijkunde CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 40 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
GT-1127-a-21-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1

Op weg naar verkiezingen
De politieke partijen bereiden zich voor op de twee volgende
verkiezingen: de Provinciale Statenverkiezingen op 20 maart en de
verkiezingen voor het Europees Parlement op 23 mei. Vooral de
Provinciale Statenverkiezingen zijn belangrijk voor de partijen in de
Tweede Kamer.
naar: www.nos.nl van 9 februari 2019

Lees tekst 1.
1p 1 De Provinciale Statenleden bepalen de samenstelling van de Eerste
Kamer.
Waarom is de samenstelling van de Eerste Kamer belangrijk voor de
partijen in de Tweede Kamer?
De Eerste Kamerleden
A bepalen welke wetsvoorstellen behandeld gaan worden.
B kiezen de nieuwe leden voor de regering.
C kunnen voorstellen goedkeuren of afkeuren.
D schrijven een nieuw regeerakkoord voor het kabinet.
GT-1127-a-o 2 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 3

Dit is een opgavepagina voor een examen, bestaande uit twee teksten en bijbehorende vragen. Tekst 2, getiteld 'Kamer bespreekt advies over creatieve mbo-opleidingen', dateert van 6 maart 2019 en behandelt de toename van mbo-studenten en de kansen op de arbeidsmarkt. Een deel van de tekst bevat een citaat van Tweede Kamerlid El Yassini. De eerste vraag vraagt welke politieke stroming het best past bij de opvatting in deze tekst. Tekst 3, afkomstig van een website van een Nederlandse politieke partij, gaat over het belang van dierenwelzijn en de bio-industrie, met specifieke vermelding van runderen, varkens, geiten en schapen. De tweede vraag vraagt om het standpunt uit tekst 3 te kenmerken voor een bepaalde politieke partij en te specifiëren welke politieke stroming het betreft, met de opdracht om een zin aan te vullen.

### Pagina 4

tekst 4
Links en rechts verdeeld over scholieren die voor klimaat spijbelen

Leerlingen uit het hele land demonstreerden donderdag in Den Haag voor
strengere klimaatregelingen. Ze vinden dat het kabinet te weinig doet
om klimaatverandering tegen te gaan.

Aanhangers van alle politieke partijen vinden het mooi dat scholieren
opkomen voor hun eigen toekomst, máár de aanhangers van de rechtse
partijen hadden liever gezien dat het klimaatprotest op zaterdag plaats
had gevonden. Dat blijkt uit de wekelijkse peiling van Maurice de Hond.

Aanhangers van rechtse partijen vinden dat scholen leerlingen geen
toestemming moeten geven om te spijbelen voor een
klimaatdemonstratie.

Omgekeerd menen aanhangers van ... en ... juist dat jongeren door één
klimaatmars meer leren dan één dag op school.

naar: www.ad.nl van 10 februari 2019

Lees tekst 4.
1p 4 Welke twee politieke partijen moeten op de puntjes in de tekst worden
ingevuld?
A CDA en PvdA
B GroenLinks en Partij voor de Dieren
C SGP en D66
D SP en VVD
GT-1127-a-o 4/22 lees verder

### Pagina 5

tabel 1
zetelverdeling in de Provinciale Staten van Zuid-Holland

| partij               | zetels 2015 | zetels 2019 |
|----------------------|-------------|-------------|
| Forum voor Democratie | 0           | 11          |
| VVD                  | 10          | 10          |
| GroenLinks           | 3           | 5           |
| D66                  | 7           | 5           |
| PvdA                 | 5           | 4           |
| CDA                  | 7           | 4           |
| PVV                  | 8           | 4           |
| ChristenUnie         | 3           | 3           |
| 50Plus               | 2           | 2           |
| Partij voor de Dieren | 2           | 2           |
| SP                   | 5           | 2           |
| SGP                  | 3           | 2           |
| DENK                 | 0           | 1           |
| Lokale Partijen Zuid-Holland | 0           | 0           |
| NIDA                 | 0           | 0           |
| Code Oranje          | 0           | 0           |
| Jezus Leeft          | 0           | 0           |
| Overige              | 0           | 0           |

bron: www.omroepwest.nl van 20 maart 2019

Bekijk tabel 1.
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van tabel 1.
2p 5
1 Er zijn in 2019 minimaal vier partijen nodig om de meerderheid te
behalen in de Provinciale Staten van Zuid-Holland.
2 Alle liberale partijen hebben in 2019 zetels verloren.
3 Twee lokale partijen hebben in 2019 zetels in de Provinciale Staten
van Zuid-Holland.
4 In 2019 zijn twee nieuwe partijen in de Provinciale Staten van
Zuid-Holland gekomen.
Geef van elke uitspraak aan of de juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist in.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
GT-1127-a-o 5 / 22 lees verder

### Pagina 6

tekst 5
Belastingdienst
In juli 2014 besloot de Belastingdienst om de kinderopvangtoeslag van
232 gezinnen te beëindigen.
De Belastingdienst had het vermoeden dat deze ouders geen recht
hadden op deze toeslag.
De Belastingdienst heeft een groot aantal gezinnen door zijn harde
aanpak in financiële problemen gebracht en hun vertrouwen geschonden.
De Belastingdienst wordt aanbevolen om de ouders die overlast hebben
ondervonden excuses aan te bieden en een tegemoetkoming te bieden
voor het aangedane leed.
naar: www.tweedekamer.nl van 22 maart 2017

1p 6 Lees tekst 5.
Het vermoeden van de Belastingdienst, een onderdeel van de overheid,
bleek niet juist te zijn. De ouders kregen onterecht geen
kinderopvangtoeslag.
Ouders hebben bij een instantie klachten ingediend over de
Belastingdienst.
Welke instantie heeft de klachten van de ouders behandeld en de
aanbeveling uit tekst 5 gedaan?
A de Hoge Raad
B de Nationale ombudsman
C de Tweede Kamer
D het Ministerie van Financiën

GT-1127-a-o 6 / 22 lees verder

### Pagina 7

tekst 6
Verruiming kinderpardon
Tijdens het debat in de Tweede Kamer over de verruiming van het
kinderpardon pleitte de SGP voor een parlementair onderzoek naar het
asielbeleid van de afgelopen jaren.
De PVV diende een motie van wantrouwen tegen het kabinet in, maar die
werd onvoldoende gesteund.
naar: www.nrc.nl van 30 januari 2019

2p 7 Lees tekst 6.
De Tweede Kamer heeft verschillende taken. In tekst 6 gebruiken de
Kamerleden twee rechten om die taak uit te voeren.
-> Welke taak van de Tweede Kamer is te herkennen in tekst 6? Noem
twee andere rechten van de Tweede Kamer die passen bij deze taak.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De ... taak is te herkennen en twee andere rechten die daarbij passen zijn
... en ...

tekst 7
1070 aanmeldingen voor kinderpardon
1070 kinderen hopen alsnog aanspraak te maken op een
verblijfsvergunning, nu de regels van het kinderpardon zijn versoepeld.
Begin dit jaar werden coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie het
eens over een versoepeling van het asielbeleid voor kinderen die al lang
in Nederland wonen, maar die geen recht hadden op een permanente
verblijfsvergunning.
De kinderen en hun ouders moeten nog even geduld hebben voordat ze
weten of ze definitief in Nederland mogen blijven. Er wordt gedacht dat
alle aanvragen voor het einde van dit jaar zijn behandeld.
naar: www.telegraaf.nl van 22 maart 2019

1p 8 Lees tekst 7.
In welke fase van het politieke besluitvormingsproces bevindt het
kinderpardon uit tekst 7 zich?
A fase 1: uiten van wensen en erkennen van wensen als politieke
problemen
B fase 2: bedenken van oplossingen voor politieke problemen
C fase 3: beslissen over problemen
D fase 4: het uitvoeren van besluiten

GT-1127-a-o 7 / 22 lees verder

### Pagina 8

Een voorbeeld

Een jongeman heeft een technische opleiding gevolgd voor de bouw, maar hij wil liever elektricien worden. Hij wil zich inschrijven voor zijn nieuwe studie. Uit een test blijkt dat hij kleurenblind is. De school besluit de jongeman niet aan te nemen. Het is voor een elektricien belangrijk om kleuren goed te kunnen zien. Andere leerlingen die niet kleurenblind zijn, mogen de opleiding wel gaan volgen.

[FIGUUR: Geknoopte elektrische draden met ontmantelde uiteinden]

1p 9 Is er in dit voorbeeld sprake van discriminatie? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ja, want ...
of
Nee, want ...

tekst 8

Ankie Broekers-Knol volgt staatssecretaris Harbers op

Ankie Broekers-Knol (VVD) wordt de nieuwe staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Ze volgt Mark Harbers (VVD) op die onlangs opstapte.

naar: www.rtvn.nl van 5 juni 2019

2p 10 Lees tekst 8.
Politieke partijen hebben verschillende rollen.
→ Welke rol van een politieke partij is te herkennen in tekst 8? Noem ook nog een andere rol van een politieke partij.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De rol van een politieke partij die in tekst 8 te herkennen is ...
Een andere rol van politieke partijen is ...

GT-1127-a-o 8 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 9

tekst 9
VVD en SP: mbo-scholen moeten ongebruikte boeken terugkopen
Mbo-scholen moeten ongebruikte boeken die zij hun studenten wel
verplicht laten aanschaffen, terugkopen. Zo moet worden voorkomen dat
studenten onnodig hoge kosten hebben.
Uit het nieuwste mbo-onderzoek van Jongeren Organisatie
Beroepsonderwijs (JOB) blijkt dat 43 procent van de studenten zegt dat
boeken en lesmaterialen die wel worden voorgeschreven helemaal niet
worden gebruikt in de les. "Dat is niet uit te leggen", vinden VVD en SP.
naar: www.ad.nl van 9 april 2019
Lees tekst 9.
2p 11 De Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB) is een belangengroep.
JOB beschikt over verschillende machtsmiddelen. In tekst 9 zijn
machtsmiddelen van JOB te herkennen. Een daarvan is dat JOB toegang
heeft tot politici.
-> Over welk *ander* machtsmiddel beschikt JOB in tekst 9? Leg je
antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het machtsmiddel is ..., want ...
GT-1127-a-o 9 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 10

tekst 10

Leefbaar Purmerend
1 Geen AZC of grootschalige opvang asielzoekers in Purmerend.
2 Afschaffen voorrangsregels woningtoewijzing statushouders.
3 Goedkope woonvoorziening voor jongeren.
4 Voor het gebruik van duurzame ledverlichting.
5 Meer betaalbare huur- en koopwoningen.
6 Hard optreden tegen overlast, zoals dealen, hangplekken en vernielingen.

naar: www.leefbaarpurmerend.com van maart 2018

2p 12 Lees tekst 10.
Leefbaar Purmerend is een lokale politieke partij in de gemeente Purmerend. In tekst 10 staan zes standpunten van Leefbaar Purmerend.
→ Noem drie standpunten die vallen onder rechts beleid en noem drie standpunten die vallen onder links beleid.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Rechts beleid: nummer ..., nummer ... en nummer ...
Links beleid: nummer ..., nummer ... en nummer...

tekst 11

Verkiezingen voor de Provinciale Staten

De helft van de kiezers weet nog niet op welke partij ze volgende week gaat stemmen. Dat bleek uit een peiling van EenVandaag. Veel kiezers twijfelen nog tussen twee of meer partijen.

naar: www.rd.nl van 16 maart 2019

1p 13 Lees tekst 11.
Welk begrip wordt gebruikt voor een kiezer die twijfelt op welke partij hij gaat stemmen?

GT-1127-a-o 10 / 22 lees verder

### Pagina 11

tekst 12
Terugsturen matras mag na verwijderen folie
Wie na een online-aankoop van een matras de beschermfolie heeft
verwijderd, mag alsnog afzien van de aankoop. Net als bij kleding kan de
verkoper het product reinigen of ontsmetten en opnieuw in de handel
brengen.
Het Europees Hof van Justitie heeft dat bepaald in een zaak van een
Duitser die een matras had gekocht bij de webshop van een Duits bedrijf.
Dat bedrijf weigerde het bedrag terug te betalen met een beroep op het
Europese consumentenrecht. Het recht om binnen veertien dagen een
online-aankoop terug te draaien wordt daarin uitgesloten voor 'verzegelde
goederen die niet geschikt zijn om te worden teruggezonden om redenen
van gezondheidsbescherming of hygiëne'.
naar: www.ad.nl van 27 maart 2019
1p 14
Lees tekst 12.
Wat betekent deze uitspraak van het Europees Hof van Justitie uit
tekst 12 voor consumenten in Nederland?
Consumenten in Nederland die een matras binnen veertien dagen willen
terugsturen
A hebben niets aan deze uitspraak, want die geldt alleen voor Duitse
consumenten.
B kunnen nu alleen terecht bij Duitse rechtbanken als zij hun gelijk willen
halen.
C moeten in vergelijkbare gevallen hetzelfde behandeld worden in de
hele EU.
D moeten nu afwachten of het Europees Parlement de uitspraak van het
Europees Hof van Justitie goedkeurt.
GT-1127-a-0
11/22
lees verder ►►►

### Pagina 12

Criminaliteit en rechtsstaat

1p 15 In Nederland heeft de Hoge Raad onder andere de taak om uitleg te
geven over een wet, als niet helemaal duidelijk is hoe die wet toegepast
moet worden.
Welk begrip past bij deze taak van de Hoge Raad?
A fatsoensregels
B jurisprudentie
C klassenjustitie
D rechtsongelijkheid

tekst 13

Meer overvallen op maaltijdbezorgers in Rotterdam

Het aantal overvallen is ten opzichte van 2017 licht gedaald, maar
maaltijdbezorgers worden steeds vaker het slachtoffer van overvallers.
Dat is nieuw, volgens burgemeester Aboutaleb van Rotterdam. Hij spreekt
van “een zorgwekkende nieuwe trend, die ook landelijk zichtbaar is”.
Een oplossing is om de bezorgers niet meer met contant geld te laten
werken.

naar: www.nos.nl van 18 februari 2019

2p 16 Lees tekst 13.
Er zijn verschillende manieren om criminaliteit te meten.
1 daderonderzoek
2 politiestatieonderzoek
3 slachtofferonderzoek
Om de aangiftebereidheid van maaltijdbezorgers die overvallen zijn te
weten, moeten verschillende soorten onderzoeken en/of statistieken met
elkaar vergeleken worden.
Kies uit de drie bovenstaande manieren een combinatie van twee
onderzoeken en/of statistieken. Leg uit dat deze twee onderzoeken
en/of statistieken samen nodig zijn om over de daadwerkelijke
aangiftebereidheid van maaltijdbezorgers die overvallen zijn, te weten.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De twee manieren die samen informatie geven over de aangiftebereidheid
zijn ..., en ..., want ...

GT-1127-a-o
12 / 22
lees verder

### Pagina 13

tekst 14
Veroordeling na gewapende overvallen
De verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan twee gewapende
straatroven op maaltijdbezorgers en een gewapende woningoverval.
De rechtbank Midden-Nederland heeft hem veroordeeld tot een
gevangenisstraf van 18 maanden, waarvan 6 maanden voorwaardelijk.
Hij kreeg ook een contact- en locatieverbod.
naar: www.uitspraakrechtspraak.nl van 5 oktober 2018
1p 17 Leestekst 14.
Een rechter heeft bij een veroordeling de mogelijkheid om uit drie groepen
van sancties te kiezen.
Uit welke groepen komen de sancties die aan de veroordeelde uit tekst 14
zijn opgelegd?
A de hoofdstraffen, de bijkomende straffen en de maatregelen
B de hoofdstraffen en de bijkomende straffen
C de hoofdstraffen en de maatregelen
D de maatregelen en de bijkomende straffen
tekst 15
Identiteitscontrole alleen met reden
De politie mag alleen uw identificatiebewijs vragen als daar een goede
reden voor is. Dat is het geval als de politie uw identiteit nodig heeft om
haar taak uit te voeren. Dus als u strafbare feiten pleegt of betrokken bent
bij een verkeersongeluk.
naar: www.rijksoverheid.nl van 1 oktober 2019
1p 18 Leestekst 15.
Waarom mag de politie in Nederland niet zomaar vragen naar een
identificatiebewijs?
Dat mag niet zomaar, omdat
A de burgers beschermd moeten worden tegen willekeur van de
overheid.
B de politie eerst moet bewijzen dat je iets strafbaars hebt gedaan.
C de gemeenteraad eerst toestemming moet verlenen aan de politie.
D een rechter eerst toestemming moet geven aan een officier van
justitie.
GT-1127-a-o 13/22 lees verder

### Pagina 14

tekst 16

Wat is een PIJ-maatregel?

De rechter kan een jongere een PIJ-maatregel opleggen. PIJ betekent
Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen. Met een PIJ-maatregel wordt
een jongere met een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis
opgenomen in een justitiële jeugdinrichting. De jongere krijgt de
PIJ-maatregel voor 3 jaar. Gedurende deze 3 jaar krijgt hij een intensieve
behandeling en begeleiding om recidive te voorkomen.
De maatregel kan 1 of 2 keer worden verlengd en mag in totaal maximaal
7 jaar duren.
Na de maximale periode kan de PIJ-maatregel, als de veiligheid van de
maatschappij dit vereist, omgezet worden in een maatregel van
terbeschikkingstelling (tbs).

naar: www.kinderbescherming.nl van maart 2019

1p 19 Lees tekst 16.
Een PIJ-maatregel wordt ook wel jeugd-tbs genoemd en kan dus
overgaan in tbs voor volwassenen.
→ Staat bij de veroordeling tot een PIJ-maatregel al vast hoe lang de
veroordeelde behandeld gaat worden?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ja, dat staat al vast, want ...
of
Nee, dat staat nog niet vast, want ...

1p 20 Zie tekst 16.
Een PIJ-maatregel wordt niet zomaar opgelegd. Daar heeft de rechter
bepaalde doelen mee.
→ Noem twee doelen van straffen die voor de jongere in de eerste 3 jaar
centraal staan.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In de eerste 3 jaar staan voor de jongere ... en ... centraal.

GT-1127-a-o 14 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

tekst 17
BASTA!
BASTA! is een methode die zich richt op delictgedrag bij kinderen jonger
dan 12 jaar.
In Nederland zitten duizenden kinderen onder de twaalf in een moeilijke
situatie thuis, op school of in de buurt. Soms plegen ze delicten en komen
hierdoor in aanraking met de politie of hulpverlenende instanties.
Om te voorkomen dat deze kinderen afglijden naar grotere problemen, is
een vroegtijdige aanpak belangrijk. De BASTA!-methode voor
jeugdprofessionals ondersteunt deze aanpak en is specifiek gericht op
kinderen jonger dan 12 jaar met risicovol gedrag én hun ouders, school
en de buurt waarin ze wonen.
naar: www.basta.jso.nl van maart 2019

Lees tekst 17.
2p 21 Hieronder staan vier soorten beleid ten aanzien van criminaliteit:
1 gevangenisbeleid
2 jeugdbeleid
3 vervolgingsbeleid
4 preventief beleid
→ Van welke twee soorten beleid is sprake bij de methode BASTA!?
Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Van ... beleid, want ...
Van ... beleid, want ...

GT-1127-a-o 15 / 22 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.sslileiden.nl. Pagina: 397

### Pagina 16

tabel 2

| land        | minimumleeftijd om alcohol te mogen kopen |
|-------------|-------------------------------------------|
| Letland     | 18                                        |
| Luxemburg   | 16                                        |
| Malta       | 17                                        |
| Nederland   | 18 (per 1 januari 2014)                   |
| Portugal    | 18 (per 1 juli 2015)                      |

naar: www.stap.nl van januari 2018

2p 22 In tabel 2 staan de minimumleeftijden van het kopen van alcohol zoals die gouden in januari 2018. Onder die leeftijd is het strafbaar om alcohol te kopen. Criminaliteit kan plaatsgebonden en/of tijdgebonden zijn.
→ Geef aan of er naar aanleiding van tabel 2 sprake is van plaatsgebonden en/of tijdgebonden criminaliteit.
Doe het zo: neem het onderstaande over, vul wel of geen in en leg je antwoord uit.
Er is ... sprake van plaatsgebonden criminaliteit, want ...
Er is ... sprake van tijdgebonden criminaliteit, want ...

tekst 18

Veroordeelde komt afspraken niet na

B.R. die in 2017 tot een gevangenisstraf werd veroordeeld, moet de resterende 152 dagen van zijn straf uitzitten. De rechter oordeelt dat hij de bijzondere voorwaarden die werden opgelegd bij zijn veroordeling, blijft overtreden.
De man is veroordeeld voor het treffen van voorbereidingshandelingen om zich aan te sluiten bij een terroristische organisatie. Hij kreeg een gevangenisstraf opgelegd van 300 dagen, waarvan een deel voorwaardelijk.

naar: www.duic.nl van 7 januari 2019

Lees tekst 18.
2p 23 B.R. mocht de gevangenis niet verlaten nadat zijn onvoorwaardelijke gevangenisstraf erop zat.
→ Noem twee feiten uit tekst 18 op grond waarvan B.R. de resterende 152 dagen van zijn veroordeling moest uitzitten.

GT-1127-a-o 16 / 22 lees verder ▶▶▶

### Pagina 17

tekst 19
Supermarktmanager: ‘Die jongeren hinderen onz e klanten’
De supermarktmanager is blij dat de politie ‘iets’ doet om jongeren die
zorgen voor straatafval, intimiderend gedrag en geluidsoverlast bij de
supermarkt aan te pakken.
De directeur van een middelbare school erkent dat er leerlingen van zijn
school overlast veroorzaken. Door de grote groepen jongeren die zich
voor de winkel ophouden, durven sommige klanten geen winkelwagentje
te pakken.
De extra aangekondigde politiecontroles ziet de supermarktmanager als
een stapje vooruit. ‘Goed dat er in ieder geval iets gebeurt, maar ik
verwacht er niet veel van. Dit probleem loopt al zo lang. De school
heeft hier een belangrijke rol in, wat mij betreft. Laat bijvoorbeeld hier een
conciërge van de school de schooljeugd in de gaten houden in de pauzes.
Dat zou pas echt helpen.’

naar: www.barneveldsekrant.nl van 28 januari 2019

1p 24 Er zijn verschillende manieren om het soort problemen uit tekst 19 aan te
pakken. Er kan preventief of repressief beleid ontwikkeld worden.
De supermarktmanager stelt voor een conciërge van de school de
leerlingen in de gaten te laten houden.
→ Welk soort beleid wil de supermarktmanager? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Hij wil een ... beleid, want ...

2p 25 Zie tekst 19.
Er zijn twee soorten regels: geschreven en ongeschreven regels.
→ Noem drie gedragingen van de leerlingen uit tekst 19 waarmee
geschreven regels worden overtreden.

2p 26 Uit onderzoek blijkt dat er verschillende verklaringen zijn voor het
ontstaan van crimineel gedrag. Een van die verklaringen stelt dat
crimineel gedrag kan voortkomen uit de persoon van de dader (individuele
verklaring). Een individuele verklaring is het hebben van een gebrekkige
opvoeding (door bijvoorbeeld het willekeurig belonen en straffen).
→ Geef vier andere verklaringen voor het ontstaan van crimineel gedrag,
die voortkomen uit de persoon van de dader.

GT-1127-a-o 17 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 18

Maatschappelijke analyse: betaalbaarheid van de zorg

Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 40 maak je gebruik van de teksten 1 tot met 5 en de cartoon in het bronnenboekje.

Inleiding
Iedere Nederlander van 18 jaar en ouder is verplicht om een
ziektekostenverzekering af te sluiten, de zogenaamde zorgverzekering.
Voor die zorgverzekering moet premie betaald worden. In 2020 was die
ongeveer 120 euro per persoon per maand. Met deze verzekering heb je
recht op vergoedingen uit het basispakket.
De overheid bepaalt welke zorg er in het basispakket komt. Elk jaar wordt
het basispakket een beetje veranderd: er gaan bijvoorbeeld bepaalde
medicijnen uit en andere komen er juist in.
Iedere verzekerde moet de eerste 385 euro per jaar aan zorgkosten zelf
betalen. Dit heet het eigen risico. Een bezoek aan de huisarts valt niet
onder het eigen risico.
De premie die verzekerden betalen voor de zorg is lager dan de kosten
voor de zorg. Er wordt door de overheid meer geld voor de zorg
uitgegeven dan dat er binnenkomt. Die kosten worden per jaar hoger.

2p 27
Lees tekst 1.
De betaalbaarheid van de zorg is een maatschappelijk vraagstuk.
Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken.
Een van de kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk is dat het
vraagstuk kan worden opgelost door gezamenlijke actie of door de
politiek.
→ Noem twee citaten uit tekst 1 waaruit blijkt dat dit kenmerk van
toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
citaat 1 ...
citaat 2 ...

GT-1127-a-o 18 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 19

4p 28 Zie tekst 1.
In tekst 1 worden verschillende groepen genoemd die bij dit
maatschappelijk vraagstuk betrokken zijn. Twee daarvan zijn bedrijven en
patiënten. Deze twee groepen hebben belangen.
$\rightarrow$ Noem van deze twee groepen een belang dat zij hebben.
Noem van deze twee groepen een machtsmiddel dat zij gebruiken om
voor hun belangen op te komen.
Noem een zin uit de tekst die past bij dit machtsmiddel.
Gebruik informatie uit tekst 1.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een belang van bedrijven is ...
Een machtsmiddel van bedrijven is ...
Een zin uit de tekst die past bij dit machtsmiddel is ...
en
Een belang van patiënten is ...
Een machtsmiddel van patiënten is ...
Een zin uit de tekst die past bij dit machtsmiddel is ...

2p 29 Zie tekst 1.
Het politieke besluitvormingsproces bestaat uit een aantal fasen. Een van
die fasen in het politieke besluitvormingsproces is terugkoppeling.
$\rightarrow$ Leg uit wat er met terugkoppeling in het politieke
besluitvormingsproces wordt bedoeld. Geef aan hoe in tekst 1
terugkoppeling te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Terugkoppeling betekent ...
Terugkoppeling is te herkennen in tekst 1, want ...

Lees tekst 2.
2p 30 Tekst 2 is een artikel dat gepubliceerd is in dagblad De Gelderlander.
Twee criteria om tot publicatie van een artikel over te gaan zijn de
doelgroep van het medium en de actualiteit.
$\rightarrow$ Noem drie andere criteria die media kunnen hebben om tot publicatie
van nieuwsberichten over te gaan.

2p 31 Zie tekst 2.
Een van de invalshoeken van maatschappijpij Kunde is de veranderings- en
vergelijkende invalshoek. Deze invalshoek is te herkennen in tekst 2.
$\rightarrow$ Noem twee politieke beslissingen uit tekst 2 die hebben geleid tot
veranderingen in gedrag bij mensen die zorg nodig hebben.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Die twee politieke beslissingen zijn:
1 ...
2 ...

GT-1127-a-o 19 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 20

2p 32 Lees tekst 3. Volgens tekst 3 heeft Vertex het politieke besluitvormingsproces proberen te beïnvloeden. Het bedrijf heeft dat door middel van lobbyen gedaan. Vertex, zo blijkt uit tekst 3, heeft Tweede Kamerleden benaderd om druk uit te oefenen op de minister.
→ Geef een voorbeeld uit tekst 3 waaruit blijkt dat Vertex niet alleen politieke besluitvormers heeft benaderd, maar ook bij andere groepen gelobbyd heeft. Leg uit hoe die andere groepen ook het politieke besluitvormingsproces kunnen beïnvloeden.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Vertex heeft gelobbyd bij ... en die kunnen het politieke besluitvormingsproces ook beïnvloeden door ...

1p 33 Zie tekst 3. Een maatschappelijk vraagstuk kan op verschillende manieren bekeken worden. Dit worden de invalshoeken van maatschappijkunde genoemd. Welke invalshoek van maatschappijkunde past bij het nemen van besluiten van de minister?
A de politiek-juridische invalshoek
B de sociaal-culturele invalshoek
C de sociaal-economische invalshoek
D de veranderings- en vergelijkende invalshoek

1p 34 Zie tekst 3. In tekst 3 staat dat minister Schippers besloten heeft het medicijn Orkambi in het basispakket op te nemen. Inmiddels is zij opgevolgd door een nieuwe minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Stel dat er vragen gesteld gaan worden in de Tweede Kamer over haar beslissing.
Wie moet de vragen uit de Tweede Kamer beantwoorden?
A De minister-president, want die is verantwoordelijk voor alle ministers in zijn kabinet.
B De nieuwe minister van Volksgezondheid, want die is verantwoordelijk voor het gevoerde beleid.
C De voorzitter van de Tweede Kamer, want die neemt de taak van de minister over.
D Oud-minister Schippers zelf, want zij blijft verantwoordelijk.

GT-1127-a-o 20 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 21

1p 35 Lees tekst 4.
Een van de mogelijkheden om de kosten in de zorg betaalbaar te houden
is voorkomen dat mensen ziek worden. De overheidscampagne uit tekst 4
wil het gedrag van mensen veranderen. Het doel is het aanpassen van de
leefstijl.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
media.
→ Zal volgens de selectieve perceptietheorie deze campagne wel of
geen effect hebben? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over, vul wel of geen in en vul het
antwoord aan.
Volgens de selectieve perceptietheorie zal de campagne ... effect
hebben, want ...

Zie tekst 4.
1p 36 De overheid voert campagnes om burgers te informeren over haar beleid,
maar ook om het gedrag van burgers te beïnvloeden. Media hebben een
aantal functies.
Welke functie van de massamedia moet worden vervuld om de campagne
uit tekst 4 succesvol te maken?
A de amusementfunctie
B de controlefunctie
C de socialiserende functie
D de waakhondfunctie

Lees tekst 5.
1p 37 Uit tekst 5 blijkt dat er een verband bestaat tussen de maatschappelijke
positie van bepaalde groepen en het hebben van een gezonde of
ongezonde leefstijl.
De leefstijl van burgers wordt bepaald door een aantal factoren. Een van
die factoren is het inkomen.
→ Noem nog twee andere factoren uit tekst 5 die invloed hebben op het
hebben van een gezonde leefstijl.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Twee andere factoren die van invloed zijn op het hebben van een
gezonde leefstijl uit tekst 5 zijn ... en ...

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-1127-a-o 21 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 22

Bekijk de cartoon.
De media hebben bepaalde functies. Een van die functies is de
amuserende functie.
→ Welke andere functie van de media is te herkennen in de cartoon? Leg
je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In de cartoon is de ... functie te herkennen, want ...

Bekijk de cartoon.
Zie tekst 1 tot en met 5.
In de cartoon geeft de cartoonist aan dat sommige mensen dit stelsel niet
eerlijk vinden. In de cartoon wordt de waarde die aan de basis ligt van het
Nederlandse zorgstelsel ter discussie gesteld.
→ Wat is de waarde die aan de basis ligt van het Nederlandse
zorgstelsel? In welke tekst wordt die waarde genoemd?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De waarde is ...
en die wordt genoemd in tekst ...

40 De media spelen een belangrijke rol bij het geven van informatie over
bepaalde onderwerpen. Ze moeten zo objectief mogelijk nieuws
verstrekken. Een van de criteria voor objectieve nieuwsverstrekking is het
controleren van feiten via een andere bron.
→ Noem de twee andere criteria waaraan een objectieve bron te
herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
criterium 1 ...
criterium 2 ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

GT-1127-a-o 22/22 einde