# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2019/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2019
tijdvak 2
woensdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
maatschappijbcunde CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-1127-a-19-2-o

### Pagina 2

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld "Politiek en beleid". De pagina bevat een tekst met de titel "Komt er een fietspadverbod voor scooters?". De tekst bespreekt het politieke debat rondom het al dan niet verbieden van scooters op fietspaden, de standpunten van verschillende belangengroepen (zoals de Tweede Kamer, Actiegroep Geef het Fietspad Terug!, Stichting Scooterbelang en de Fietsersbond) en de fasen van politieke besluitvorming. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren getoond. De student wordt gevraagd om "Tekst 1" te lezen en "politieke besluitvorming" te herkennen in de beschreven fasen, vervolgens aan te geven in welke fase het proces zich bevindt, met vier meerkeuzeopties (A, B, C, D). De datum van de tekst is 11 december 2017.

### Pagina 3

2p 2 De drie belangengroepen in tekst 1 proberen de politieke besluitvorming
over scooters op de rijbaan te beïnvloeden. Dit kunnen ze doen door bij
Kamerleden te gaan lobbyen.
$\rightarrow$ Noem twee andere manieren waarop de belangengroepen invloed op
de politieke besluitvorming kunnen uitoefenen.
tekst 2
Minister onder vuur
De minister van Buitenlandse Zaken moet zich in de Tweede Kamer
verantwoorden. Met een verzinsel over aanwezigheid in het buitenhuis
van de Russische president heeft de minister zichzelf in de nesten
gewerkt. Een groot deel van de oppositie vindt hem nu niet meer
geloofwaardig als minister. Vandaag moet hij zichzelf verdedigen in een
debat over de kwestie.
naar: www.telegraaf.nl van 13 februari 2018
1p 3 Over welke taak van het parlement gaat tekst 2?
A de adviserende taak
B de controlerende taak
C de informatieve taak
D de wetgevende taak
tekst 3
Wetsvoorstel: lagere straf beledigen koning
Beledigen van de koning blijft strafbaar, maar wordt, als het aan de Kamer
ligt, minder zwaar bestraft. Dat bleek tijdens een debat over een
wetsvoorstel van D66-Kamerlid Kees Verhoeven.
naar: www.nrc.nl van 5 april 2018
1p 4 Leden van de Tweede Kamer beschikken over verschillende rechten.
Van welk recht maakt D66-Kamerlid Kees Verhoeven in tekst 3 gebruik?
A amendement
B enquête
C initiatief
D interpellatie
GT-1127-a-19-2-o 3 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

2p 5 De koning is het staatshoofd in een monarchie. Deze staatsvorm verschilt van een republiek.
Hieronder volgen vier uitspraken over de Nederlandse monarchie en over een republiek als staatsvorm.
1 In de Nederlandse monarchie is de koning onderdeel van de regering.
2 In Nederland wordt de koning gekozen door de burgers.
3 In Nederland is de koning verantwoordelijk voor het beleid dat door de ministers wordt uitgevoerd.
4 In een republiek wordt het staatshoofd gekozen door de burgers.
→ Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitspraak 1 = ...
uitspraak 2 = ...
uitspraak 3 = ...
uitspraak 4 = ...

2p 6 In een vmbo 4-klas wordt het referendum behandeld. Aan het einde van de les vraagt de docent aan Naomi of zij voor of tegen het houden van een referendum is. Naomi zegt dat zij voor het houden van een referendum is, want kiezers hebben dan direct invloed op het politieke proces.
→ Noem twee andere argumenten voor het houden van een referendum.

GT-1127-a-19-2-o 4 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 5

tekst 4
De grondleggers van de EU
Een aantal politieke leiders gaven in 1957 de aanzet tot het ontstaan van de Europese Unie zoals we die nu kennen. Zonder hun energie en motivatie zouden we nu niet in de stabiele omstandigheden leven die we zo vanzelfsprekend vinden. Deze politieke leiders wilden dezelfde doelen bereiken.
naar: europa.eu van november 2018
1p 7
Lees tekst 4.
Hieronder volgen vijf doelen:
1 invoeren van eenzeifde munt
2 verbeteren van de mensenrechten
3 verbeteren van de veiligheid
4 verbeteren van het milieu
5 verhogen van de welvaart
→ Wat zijn de twee oorspronkelijke doelen van de Europese Unie die de leiders wilden bereiken? Schrijf de juiste twee nummers op.

tekst 5
Kroatië aangeklaagd vanwege stortplaats
Kroatië heeft het milieu én de bewoners van de plaats Donje Biljane niet genoeg beschermd tegen industrieel afval. Dat vindt ... (1) ... , dat heeft besloten het land bij ... (2) ... aan te klagen.
naar: afvalonline.nl van 8 maart 2018
2p 8
Lees tekst 5.
Binnen de Europese Unie zijn er verschillende bestuursorganen.
a de Europese Commissie
b de Europese Raad
c de Raad van de Europese Unie
d het Europees Hof van Justitie
e het Europees Parlement
→ Welke bestuursorganen moeten er op de puntjes bij (1) en (2) in tekst 5 worden ingevuld?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
bestuursorgaan (1) = ...
bestuursorgaan (2) = ...
GT-1127-a-19-2-o
5/21
lees verder ►►►

### Pagina 6

grafiek 1
Aandeel vrouwelijke wethouders per partij
in 305 gemeenten, in procent
GroenLinks
PvdA
D66
VVD
CDA
Lokale partijen
CU
SP
CU/SGP
SGP
0 10 20 30 40 50
landelijk 2018: 27%
2014: 21%
bron: www.nrc.nl van 15 juni 2018
2p 9 NRC Handelsblad heeft in 2018 onderzocht hoeveel mannelijke
wethouders en hoeveel vrouwelijke wethouders er zijn per politieke partij.
Hieronder volgen vier uitspraken naar aanleiding van grafiek 1.
1 Bij de PvdA is meer dan de helft van de wethouders een vrouw.
2 Van een ecologische partij is bijna de helft van de wethouders een
vrouw.
3 Het CDA heeft ongeveer 75% mannelijke wethouders.
4 In 2018 was het totaalpercentage vrouwelijke wethouders hoger dan in
2014.
-> Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitspraak 1 = ...
uitspraak 2 = ...
uitspraak 3 = ...
uitspraak 4 = ...
GT-1127-a-19-2-o 6 / 21 lees verder

### Pagina 7

tekst 6
"Polen lijkt een dictatuur te worden"
De Sejm, de Tweede Kamer van het Poolse parlement, debatteerde over
een wetsvoorstel om alle leden van het Hooggerechtshof te vervangen.
Het parlement besliste dat het zelf voortaan rechters zal selecteren.
"Het gaat hier op een dictatuur lijken", zegt rechter Monika Frackowiak.
Polen zal niet lang meer een rechtsstaat blijven, zo waarschuwt ze.
naar: NRC Handelsblad van 18 juli 2017
1p 10 Lees tekst 6.
Waarom gaat Polen op een dictatuur lijken volgens rechter Monika
Frackowiak?
A De machtenscheiding komt in gevaar.
B De persvrijheid zal verdwijnen.
C Het algemeen kiesrecht zal komen te vervallen.
D Vrije verkiezingen zullen niet meer mogelijk zijn.
cartoon 1
[FIGUUR: Cartoon met twee personen in een rechtszaal setting. Eén persoon wijst naar een document met een "X" erop. De andere persoon zit achter een bureau met een document. Tekst in een spreekballon: "...ALLEEN NOG HIER EVEN BO HET KRUISJE TEKENEN.."]
bron: www.tomjansen.net van september 2017
1p 11 Het regeerakkoord van kabinet-Rutte III was volgens de cartoonist zeer
uitgebreid.
Waarom is een uitgebreid regeerakkoord volgens sommige critici een
knelpunt in het functioneren van het politieke besluitvormingsproces?
A De oppositiepartijen krijgen hierdoor minder kans hun standpunten in
het besluitvormingsproces van invloed te laten zijn.
B De regeringspartijen hebben samen dit akkoord gemaakt, hoewel ze in
de Tweede Kamer vaak minder dan de helft van de zetels hebben.
C De regeringspartijen sluiten hierdoor teveel compromissen met de
oppositiepartijen.
GT-1127-a-19-2-0 7 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

tabel 1

|                      | landelijk bestuur | ... (1) ... | gemeentelijk bestuur |
| -------------------- | ----------------- | ----------- | -------------------- |
| volksvertegenwoordiging | parlement         | ... (2) ... | gemeenteraad         |
| dagelijks bestuur    | ... (3) ...       | het college van Gedeputeerde Staten | ... (4) ...          |

2p 12 In de tabel staan de drie bestuurlijke niveaus in Nederland. Een aantal begrippen ontbreekt.
$\rightarrow$ Geef voor de lege plekken 1, 2, 3 en 4 de juiste begrippen.
Doe het zo: *neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.*
(1) = ...
(2) = ...
(3) = ...
(4) = ...

afbeelding 2
[FIGUUR: Twee portretten van mannen in pak, Rob Jetten links en Klaas Dijkhoff rechts.]
Rob Jetten (links) en Klaas Dijkhoff (rechts) zijn in 2018 fractievoorzitter in de Tweede Kamer van een liberale partij.
bron: www.ad.nl van 10 oktober 2018 en www.wikipedia.nl

1p 13 Welke twee politieke partijen zijn dat?
A CDA en D66
B CDA en SGP
C D66 en VVD
D SGP en VVD

GT-1127-a-19-2-o 8 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

tekst 7
Kabinet zoekt steun voor pensioenakkoord
Het kabinet zoekt samenwerking met de oppositie in de Tweede Kamer.
De minister van Sociale Zaken hoopt op steun van GroenLinks, SP en
PvdA voor de hervorming van het pensioenstelsel. De drie partijen
hebben afgesproken dat zij alleen gezamenlijk onderhandelen en zich niet
uit elkaar laten spelen. GroenLinks, PvdA en SP willen ook eerder
stoppen met werken mogelijk maken voor mensen in zware beroepen.
naar: www.volkskrant.nl van 30 oktober 2018
2p 14 De drie partijen uit tekst 7 behoren tot dezelfde politieke stroming en
hebben als uitgangspunt dat ze willen opkomen voor de zwakkeren in de
samenleving. Ook willen ze opkomen voor mensen in zware beroepen.
→ Tot welke politieke stroming behoren de drie politieke partijen uit
tekst 7? Noem een ander uitgangspunt van deze politieke stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De drie partijen behoren tot de ... stroming en een ander uitgangspunt is
...
GT-1127-a-19-2-o
9/21
lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 8

Schoolregels

Om de dagelijkse gang van zaken goed te laten verlopen in de school is het belangrijk dat er regels zijn die door iedereen worden nageleefd. Voorbeelden van een aantal schoolregels:
- van elkaars spullen afblijven
- geen grof taalgebruik
- geen rommel maken

naar: www.munnikkenheidecollege.nl van april 2018

1p 15 In tekst 8 staan verschillende schoolregels die op de website van een school te vinden zijn. Wat zijn deze schoolregels?
A normen
B rechtsregels
C waarden
D wetten

tekst 9

Verdachte uit de rechtszaal verwijderd

Een verdachte is op last van de rechter verwijderd uit de rechtszaal, omdat hij tijdens het aanhoren van de strafeis de ... herhaaldelijk onderbrak.

naar: www.nu.nl van 18 januari 2018

1p 16 Wat moet er op de puntjes in tekst 9 worden ingevuld?
A advocaat
B getuige
C officier van justitie
D rechter

GT-1127-a-19-2-o 10 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 11

Dit is een examenpagina die bestaat uit tekst en een vraagstelling. Het bevat tekst 10, getiteld 'Roekeloos' rijgedrag is te verwarrend', die de juridische en dagelijkse interpretatie van het begrip 'roekeloosheid' in verkeerszaken bespreekt. De tekst legt uit dat de term in de Wegenverkeerswet voorkomt en door de Raad voor de Rechtspraak wordt gebruikt voor adviezen aan de minister van Justitie en Veiligheid betreffende strengere straffen. Het onderscheid tussen juridische en dagelijkse betekenis wordt benadrukt, waarbij juridische roekeloosheid een zwaar en bewust gevaarlijk gedrag impliceert, terwijl dagelijks gebruik vaker duidt op onvoorzichtigheid. De tekst meldt dat het vaak lastig is voor slachtoffers en betrokkenen om dit te begrijpen en dat er wetgeving op komst is om dit te verhelpen. Verderop staat een opgave, gemarkeerd met '1p 17', die verwijst naar deze tekst en vraagt naar de redenen waarom mensen de term 'roekeloosheid' te laag geschat vinden, en wat de minister van Justitie en Veiligheid hieraan doet. Een tweede opgave, '1p 18', vraagt welke macht het uiteindelijke besluit over de term 'roekeloosheid' wordt geschrapt, met keuzeopties A, B, en C. Er zijn geen grafieken, tabellen of andere visuele elementen aanwezig.

### Pagina 12

tekst 11

Tieners van de weg gehaald

Twee tieners van veertien en vijftien jaar, die er vandoor waren gegaan
met een auto, zijn van de weg gehaald.
Agenten merkten de twee jongens op toen ze op een verkeersplein
stilstanden. Toen de agenten ernaartoe reden, gingen de jongens er
vandoor. De twee jongens werden uiteindelijk door de politie staande
gehouden. Ze zijn meegenomen naar het politiebureau, waar de ouders
de jongens konden ophalen.

naar: www.telegraaf.nl van 26 december 2017

1p 19 Welke taak van de politie herken je in tekst 11?
A dienstverlening
B handhaving van de openbare orde
C hulpverlening
D opsporing van strafbare feiten

1p 20 In tekst 11 is te lezen dat de ouders de jongens konden ophalen. Het is
mogelijk om de jongens nog aan te pakken vanwege hun gedrag.
Welke mogelijkheid heeft de politie om de jongens uit tekst 11 aan te
pakken?
De politie kan
A de jongens doorverwijzen naar Bureau Halt om daar aan een
passende aanpak mee te werken.
B de jongens voor maximaal een jaar naar een tuchtschool sturen om
heropgevoed te worden.
C de ouders van de jongens maximaal drie maanden vastzetten, omdat
zij verantwoordelijk zijn voor het gedrag van hun kinderen.
D de scholen van de jongens verplichten ze van school af te sturen
wegens onaangepast gedrag.

GT-1127-a-19-2-o 12 / 21 lees verder ►►►


### Pagina 13

Dit is een examenpagina met twee teksten, 'tekst 12' en 'tekst 13'. 'Tekst 12' gaat over een automobilist die een boete kreeg voor het bedienen van een telefoon tijdens het rijden, ondanks handsfree gebruik. Er wordt gevraagd om, met behulp van dit gegeven, een misdrijf of overtreding te benoemen en aan te vullen. 'Tekst 13' behandelt een rechtszaak over een woningoverval, waarbij de verdachten veroordeeld werden tot celstraffen en schadevergoeding. De tekst introduceert het concept van materiële en immateriële gevolgen van criminaliteit. De student wordt gevraagd om twee soorten gevolgen te herkennen en, aan de hand van tekst 13, een voorbeeld te geven voor zowel materiële als immateriële gevolgen. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, enkel tekstuele informatie.

### Pagina 14

tekst 14
"Wees voorbereid op criminaliteit"

In een supermarkt in Den Haag doet de minister van Veiligheid en Justitie
een oproep aan alle winkelmedewerkers in Nederland om zich goed voor
te bereiden op criminaliteit, om zo agressie en geweld op de winkelvloer
te verminderen.

Via een gratis lespakket leren winkelmedewerkers hoe zij agressie en
geweld kunnen voorkomen. En als het toch zover komt, hoe zij daar het
beste mee kunnen omgaan.

naar: www.rijksoverheid.nl van 4 oktober 2017

1p 23 Lees tekst 14.
Er zijn verschillende soorten overheidsbeleid in Nederland ten aanzien
van criminaliteit.
Welk soort beleid is te herkennen in de tekst?
A gevangenisbeleid
B opsporingsbeleid
C preventief beleid
D vervolgingsbeleid

tekst 15
Informatie bij het kopen van producten op Marktplaats

Hoe voorkom ik dat ik me schuldig maak aan het kopen van gestolen
producten?
Marktplaats wordt soms gebruikt om gestolen producten (door) te
verkopen, vaak voor (onrealistisch) lage prijzen. Het is niet toegestaan om
gestolen producten te (ver)kopen via Marktplaats.

Voorkom dat je je hier aan schuldig maakt.
1 Vraag naar het serienummer van het product.
2 Controleer aan de hand van het serienummer of het product als
gestolen geregistreerd staat bij de politie.

naar: www.marktplaats.nl van november 2018

1p 24 Over welke vorm van criminaliteit gaat de informatie in tekst 15?

GT-1127-a-19-2-o 14 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

tekst 16
Wetsvoorstel Computer criminaliteit naar Eerste Kamer
De minister van Justitie en Veiligheid heeft het wetsvoorstel
Computercriminaliteit bij de Eerste Kamer ingediend. Het wetsvoorstel
geeft politie en justitie de bevoegdheid om onopgemerkt de systemen van
verdachten binnen te dringen, zoals een smartphone of computer.
Vervolgens mag de politie op deze systemen gegevens ontoegankelijk
maken of kopiëren, maar ook communicatie aftappen of observeren.
Voordat de politie systemen mag hacken, moet er eerst toestemming van
de rechter-commissaris zijn op verzoek van de officier van justitie.
naar: www.security.nl van 7 mei 2018
2p 25 Lees tekst 16.
In een rechtsstaat heeft de overheid twee taken: rechtshandhaving en
rechtsbescherming. In tekst 16 is de taak rechtsbescherming te
herkennen.
→ Leg uit wat rechtsbescherming is en geef een voorbeeld daarvan uit
tekst 16.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Rechtsbescherming is ... en een voorbeeld uit tekst 16 is ...
2p 26 Om criminaliteit te verklaren wordt onderscheid gemaakt tussen
– individueel crimineel gedrag en
– criminaliteit als een maatschappelijk verschijnsel.
Hieronder volgen vier mogelijke oorzaken van criminaliteit:
1 het hebben van gedragsproblemen in het gezin en op school
2 een veranderend norm- en waarde besef door ontzuiling
3 een lage pakkans
4 sociale ongelijkheid tussen groepen
→ Geef per oorzaak aan of die past bij individueel crimineel gedrag of bij
criminaliteit als een maatschappelijk verschijnsel.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
oorzaak 1 = ...
oorzaak 2 = ...
oorzaak 3 = ...
oorzaak 4 = ...
GT-1127-a-19-2-o 15/21 lees verder ►►►

### Pagina 16

tekst 17

Gevangenisstraf geëist voor apothekers

De eigenaren van de Verenigde Apotheken Limburg hebben een
gevangenisstraf van 30 maanden, waarvan zes maanden voorwaardelijk,
tegen zich horen eisen.
Daarnaast werd er geëist dat de eigenaren een boete van 800.000 euro
moeten betalen. De eigenaren worden er van verdacht dat ze jarenlang
en stelselmatig opzettelijk onjuiste medicijnen hebben gedeclareerd bij
zorgverzekeraars. Op die manier zouden ze zorgverzekeraars voor meer
dan 17 miljoen euro hebben opgelicht, zegt het Openbaar Ministerie (OM).

naar: www.1limburg.nl van 27 maart 2018

2p 27
Lees tekst 17.
Hieronder volgen zes begrippen:
1 fraude
2 internationaal georganiseerde misdaad
3 witteboorden-criminaliteit
4 zware criminaliteit
5 gokactiviteiten
6 veelvoorkomende criminaliteit
-> Welke twee begrippen passen bij tekst 17? Schrijf de juiste twee
nummers op.

1p 28
Zie tekst 17.
Uit welke groep(en) sancties komen de eisen van het OM in tekst 17?
A uit de bijkomende straffen
B uit de hoofdstraffen
C uit de hoofdstraffen en de bijkomende straffen
D uit de hoofdstraffen en de maatregelen
E uit de maatregelen en de bijkomende straffen

GT-1127-a-19-2-o 16 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 17

tekst 18
Kritiek op plan voor snijden in rechtsbijstand
Mensen met een laag inkomen kunnen in de toekomst niet meer
vanzelfsprekend een beroep doen op een gesubsidieerde advocaat¹) als
zij bijvoorbeeld gaan scheiden, ontslagen worden of schulden hebben.
Dat staat in plannen van de minister voor Rechtsbescherming. Uit de
Tweede Kamer klinken kritische reacties. Ook de coalitiepartijen vinden
dat de plannen te ver gaan.
noot 1 Met gesubsidieerde advocaat wordt bedoeld dat een deel van de advocaatkosten
wordt betaald door de overheid.
naar: www.nos.nl van 25 september 2018

2p 29 Lees tekst 18.
Volgens sommige critici zou het afschaffen van een gesubsidieerde
advocaat kunnen leiden tot klassenjustitie.
→ Wat is klassenjustitie? Leg uit dat de plannen van de minister voor
Rechtsbescherming volgens critici kunnen leiden tot klassenjustitie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Klassenjustitie houdt in
en de plannen van de minister voor Rechtsbescherming kunnen volgens
critici hiertoe leiden, omdat ...

2p 30 In de wet zijn de rechten van de verdachte vastgelegd, zoals het recht op
hulp van een advocaat.
Hieronder volgen vier uitspraken over de rechten van een verdachte.
1 Een verdachte heeft recht op een eerlijk proces voor een
onafhankelijke en onpartijdige rechter.
2 Een verdachte is onschuldig totdat hij door de rechter schuldig is
bevonden.
3 Een verdachte mag voor onbeperkte tijd worden vastgehouden.
4 Het is volgens de wet moeilijk om rekening te houden met bijzondere
kenmerken van een verdachte.
→ Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitspraak 1 = ...
uitspraak 2 = ...
uitspraak 3 = ...
uitspraak 4 = ...

GT-1127-a-19-2-0 17 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 18

tekst 19

Hoger beroep levert vaak lagere straf op

Wie in hoger beroep gaat tegen een vonnis van de rechtbank bij een
misdrijf, maakt een grote kans op een mildere straf. In een op de drie
gevallen pakt een gevangenisstraf, taakstraf of boete lager uit.

Verdachten en advocaten bereiden zich in hoger beroep ook gerichter
voor. "Je weet precies om welke redenen een verdachte in eerste
instantie is veroordeeld”, zegt de voorzitter van de Nederlandse
Vereniging van Strafrechtadvocaten. De punten kun je in hoger beroep
aanvechten door bijvoorbeeld getuigen of experts in te schakelen.”

naar: www.ad.nl van 29 maart 2017

Lees tekst 19.
1p 31 In een rechtszaak heeft een verdachte van een misdrijf het recht om
tegen het vonnis van de rechtbank in hoger beroep te gaan.
Waar wordt deze zaak in hoger beroep behandeld en waar kan het
eventueel daarna nog naar toe?
A bij de Hoge Raad, daarna bij de rechtbank
B bij de Hoge Raad, daarna bij het gerechtshof
C bij het gerechtshof, daarna bij de Hoge Raad
D bij het gerechtshof, daarna bij de rechtbank

GT-1127-a-19-2-o
18 / 21
lees verder ►►►


### Pagina 19

Maatschappelijke analyse: rampToerisme

Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1 tot met 4 en de afbeelding van het bronnenboekje.

Inleiding
RampToerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel rampToeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.

4p 32 Lees tekst 1.
RampToerisme is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is bijvoorbeeld dat veel mensen het onwenselijk vinden.
$\rightarrow$ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die in tekst 1 te herkennen zijn en leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ..., want in de tekst staat ...
Kenmerk 2: ..., want in de tekst staat ...

2p 33 Zie tekst 1.
Een maatschappelijk vraagstuk is vanuit vier invalshoeken te bekijken. In tekst 1 zijn twee invalshoeken te herkennen: de politiek-juridische invalshoek en de veranderings- en vergelijkende invalshoek.
$\rightarrow$ Geef bij elk van deze invalshoeken een citaat uit tekst 1.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 citaat politiek-juridische invalshoek ...
2 citaat veranderings- en vergelijkende invalshoek ...

1p 34 Zie tekst 1.
In tekst 1 staat dat sommige Tweede Kamerleden willen dat de minister het mogelijk maakt om rampToeristen strafrechtelijk aan te pakken. Wie beslist of het filmen van ernstige ongelukken en rampen strafbaar wordt gesteld?
A de koning
B de politie
C de regering
D het ministerie van Justitie en Veiligheid
E het parlement

GT-1127-a-19-2-o 19 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 20

1p 35 Lees tekst 2.
In tekst 2 komt niet alleen iemand aan het woord die een ongeluk heeft
gefilmd, maar ook de politie die woedend is over het gedrag van deze
filmers.
Bij een objectieve berichtgeving passen bepaalde criteria. Een van die
criteria is het scheiden van feiten en meningen.
→ Welk ander criterium van objectieve berichtgeving is toegepast in
tekst 2?

2p 36 Zie tekst 2.
De overheid moet in een rechtsstaat terughoudend zijn met het verbieden
van publicaties zoals filmpjes en blogs in de media.
→ Noem twee grondrechten waarom de overheid terughoudend moet zijn
bij het verbieden van publicaties.

4p 37 Lees tekst 3.
Columnist Ahmed Aarad heeft een column geschreven over
ramptoerisme. Tekst 3 is een fragment uit de column. Als de media
berichten over een bepaald maatschappelijk vraagstuk, dan kunnen ze
verschillende functies voor personen vervullen, zoals de informatieve
functie en de amusementfunctie.
→ Noem twee andere functies van de massamedia die tekst 3 vervult.
Geef bij elke functie een uitleg.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
functie 1 is ... want ...
functie 2 is ... want ...

1p 38 Zie tekst 1, 2 en 3.
Media hebben commerciële belangen en daar houden ze met het aanbod
van het nieuws rekening mee.
→ Uit welke tekst blijkt dat commerciële belangen een grote rol spelen bij
het plaatsen van nieuws over menselijk leed? Geef een citaat bij je
keuze.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Dat blijkt uit tekst ... en een citaat is ....

1p 39 Naast commerciële belangen spelen er nog andere criteria een rol bij de
selectie van nieuws.
→ Noem twee andere selectiecriteria die de media kunnen gebruiken bij
het plaatsen van foto's en filmpjes van ongelukken en rampen.

GT-1127-a-19-2-o 20 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 21

Zie de afbeelding.
De Telegraaf vroeg lezers naar hun mening over ramptoerisme. In de
afbeelding worden die meningen weergegeven.
Hieronder volgen vier uitspraken naar aanleiding van de afbeelding.
1 Het diagram is een voorbeeld van objectieve berichtgeving.
2 Een meerderheid van de ondervraagden vindt dat er een norm wordt
overschreden.
3 Een meerderheid van de ondervraagden denkt dat het geven van
boetes helpt bij het aanpakken van het filmen van ongelukken.
4 1% van de ondervraagden heeft geen mening of het geven van boetes
wel of niet helpt.
→ Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitspraak 1 = ...
uitspraak 2 = ...
uitspraak 3 = ...
uitspraak 4 = ...

Lees tekst 4.
Het Rode Kruis wil bespreekbaar maken dat het filmen van ongelukken
aangepakt moet worden.
→ Noem een theorie van de massamedia die van toepassing is op de
campagne van het Rode Kruis.

Zie tekst 4.
Bij maatschappelijke vraagstukken zijn vaak belangenorganisaties
betrokken.
→ Noem twee belangenorganisaties die bij het maatschappelijk
vraagstuk ramptoerisme betrokken zijn en welke in de teksten zijn te
herkennen.
Leg uit welk machtsmiddel beide belangenorganisaties gebruiken om
dit maatschappelijke vraagstuk onder de aandacht van de politiek en
het publiek te krijgen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Twee belangenorganisaties zijn ... en ... en het machtsmiddel dat zij
gebruiken is ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1127-a-19-2-o
21 / 21
einde