# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 2
woensdag 20 juni
13.30 - 15.30 uur
maatschappijkunde CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-1127-a-18-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de letter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1

Afvalwater als verwarming

Zwembad 't Bun op Urk is het eerste gebouw in Nederland dat wordt
verwarmd met behulp van het afvalwater in de rioolpersleiding. Vies water
dus. Volgens projectleider Simon Bos is Urk hiermee een voorloper op het
gebied van duurzame energie. “Op Urk staat het eerste zwembad in
Nederland dat volledig zonder gas wordt verwarmd.”

naar: www.stentor.nl van 1 februari 2017

1p 1 Lees tekst 1.
Bij welke politieke stroming past het project uit tekst 1 het best?
A de christendemocratische stroming
B de ecologische stroming
C de liberale stroming
D de rechtsextremistische stroming
E de sociaaldemocratische stroming

tekst 2

Burgemeester Alkmaar: zet veel minder politie in bij voetbal

“Wie een feestje organiseert, moet zelf voor de beveiliging zorgen”, zegt
de burgemeester van Alkmaar. “De inzet van politie bij het professionele
voetbal moet flink terug.”

naar: www.nrc.nl van 10 augustus 2015

1p 2 Lees tekst 2.
De burgemeester van Alkmaar is vanwege zijn functie betrokken bij
voetbalwedstrijden in zijn gemeente.
Wat is een taak of functie van de burgemeester rond
voetbalwedstrijden?
A Hij is door zijn functie voorzitter van AZ, voetbalclub in Alkmaar.
B Hij is ook hoofdcommissaris van politie in Alkmaar.
C Hij is verantwoordelijk voor de openbare orde in Alkmaar.
D Hij treedt op als officier van justitie bij voetbalrellen.

GT-1127-a-18-2-0
2 / 25
lees verder ► ► ►


### Pagina 3

tekst 3

Afname werkgelegenheid houdt aan

In 2014 werkten ruim 412 duizend medewerkers bij de overheid, dat is een kleine 50 duizend minder dan in 2004. De afname is grotendeels het gevolg van beleid van opeenvolgende kabinetten om te streven naar een kleinere overheid.
Vooral de gemeentelijke en provinciale overheden zijn kleiner geworden: zij doen hun werk met minder personeel dan 10 jaar geleden. Er wordt verwacht dat de werkgelegenheid bij de overheid verder zal afnemen.

naar: www.uwv.nl van 29 oktober 2015

1p 3 Lees tekst 3.
De afname van het aantal medewerkers bij de overheid is het gevolg van het beleid dat gevoerd is.
Binnen welke politieke stroming past het beleid om te streven naar een kleinere overheid het best?
A de christendemocratische stroming
B de ecologische stroming
C de liberale stroming
D de rechtsextremistische stroming
E de sociaaldemocratische stroming

tekst 4

Drie krantenkoppen uit het Algemeen Dagblad, regio Den Bosch
1 Den Bosch blijft investeren in Actieplan Leerbanen
2 Den Bosch start proef met anoniem solliciteren tegen discriminatie
3 Den Bosch geeft kinderen dagelijks een schoolontbijt

naar: www.ad.nl van 10 februari 2017

1p 4 Lees tekst 4.
Hieronder volgen drie begrippen:
1 conservatief
2 links
3 oppositie
→ Welk begrip past het best bij het beleid uit de krantenkoppen van tekst 4?

GT-1127-a-18-2-o 3 / 25 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

tekst 5
SP komt met nieuw wetsvoorstel
De Tweede Kamer bespreekt het wetsvoorstel ‘werken moet betaald
worden’ van SP-Kamerlid Sadet Karabulut. Zij heeft dit wetsvoorstel
ingediend om mensen zonder loon te stoppen. Karabulut: “Steeds vaker
worden werkzoekenden ingezet om te werken zonder dat ze daar loon
voor ontvangen. Dit werken zonder loon leidt tot verdringing van betaalde
banen. Ik ben er trots op dat de SP dit wil stoppen.”

naar: www.sp.nl van 25 januari 2017
1p 5
Lees tekst 5.
Welk recht van de Tweede Kamer is te herkennen in tekst 5?
A het budgetrecht
B het recht van amendement
C het recht van initiatief
D het recht van interpellatie

1p 6
In tekst 5 staat dat het wetsvoorstel van Sadet Karabulut wordt
besproken.
Wie kan er nog meer een wetsvoorstel indienen in de Tweede Kamer?
A de hoogste ambtenaar van een ministerie
B de voorzitter van de Hoge Raad
C een Eerste Kamerlid
D een minister

tekst 6
Waar kan ik een klacht over de overheid indienen?
Als u een probleem heeft met de overheid, kunt u een klacht indienen.
Stuur uw klacht naar de gemeente of de overheidsorganisatie waarover u
de klacht heeft. Als u te lang moet wachten op een antwoord of u bent niet
tevreden over het antwoord, dan kunt u contact opnemen met . . . .

naar: www.rijksoverheid.nl van januari 2017
1p 7
Lees tekst 6.
Welke instantie moet op de puntjes in tekst 6 worden ingevuld?
A de Nationale Ombudsman
B de reclassering
C het ministerie van Justitie
D slachtofferhulp

GT-1127-a-18-2-o 4 / 25 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

tekst 7

Belangenvereniging Spankeren

Wie zijn wij: De Belangenvereniging Spankeren stelt zich ten doel het
algehele woon- en leefklimaat in Spankeren in stand te houden en waar
mogelijk te verbeteren.

Voorbeelden van onze werkzaamheden zijn:
- bevorderen van de verkeersveiligheid
- verfraaiing van het dorpsaanzicht
- bewaking van een goede infrastructuur

naar: www.belangenverenigingspankeren.nl van september 2017

1p 8 Lees tekst 7.
Belangengroepen hebben twee kenmerken.
$\rightarrow$ Welk kenmerk van een belangengroep is te herkennen in tekst 7?

tekst 8

GroenLinks-leider Klaver wil minister-president worden

Jesse Klaver heeft vrijdag aangekondigd dat hij minister-president van
Nederland wil worden. "Nederland heeft een premier nodig die vasthoudt
aan zijn idealen", aldus Klaver.

naar: www.volkskrant.nl van 14 januari 2017

1p 9 Lees tekst 8.
Wanneer is de kans het grootst dat Jesse Klaver minister-president
wordt?
als
A GroenLinks de grootste regeringspartij wordt
B hij direct door de burgers gekozen wordt
C hij door de koning aangewezen wordt
D hij door het parlement aangewezen wordt

GT-1127-a-18-2-o 5 / 25 lees verder

### Pagina 6

tekst 9

Een vraag van het Tweede Kamerlid Nijboer (PvdA) aan de minister van
Financiën over de televisie-uitzending van Radar over te hoog berekende
boeterente.

Vraag:
Bent u bekend met de televisie-uitzending van Radar van 15 mei 2017
over de te hoge boeterente die banken rekenen bij het oversluiten van
een hypotheek?

Het antwoord van minister Dijsselbloem van Financiën mede namens de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Antwoord: Ja.

naar: www.tweedekamer.nl van 13 september 2016

1p 10 Lees tekst 9.
Massamedia hebben een aantal functies voor de democratische
besluitvorming.
Welke functie van de massamedia (Radar) is het beste te herkennen?
A het aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda
B het controleren van politici
C het informeren van de burgers over het overheidsbeleid
D het laten vormen van een mening door de burgers

GT-1127-a-18-2-o 6 / 25 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

afbeelding 1

[FIGUUR: Twee personen houden een spandoek vast met de tekst "FÜR DIE REGION, GEGEN DIE MAUT".]

bron: www.rtvoost.nl van 3 december 2016

tekst 10

Burgemeesters tegen tolplannen
Nederlandse en Duitse burgemeesters uit de grensregio trokken gisteren
naar Berlijn om actie te voeren tegen de Duitse tolplannen. Daarbij
ontvouwden de vijf burgemeesters een spandoek dat zij eerder ook al op
3 december in Nederland hadden gedaan. “Om de Duitse regering ervan
te doordringen hoe wij in Nederland tegen deze maatregel aankijken”,
aldus burgemeester Michael Sijbom.
In Berlijn voerden ze gisteren gesprekken met parlementariërs van de
Duitse regeringspartijen. In de Duitse plannen staat dat buitenlandse
automobilisten vanaf 2018 tol moeten betalen voor het gebruikmaken van
de DuitseAutobahn. Eerst was de EU tegen, omdat dit discriminerend
zou zijn voor niet-Duitse automobilisten. De EU gaf onlangs echter toch
haar toestemming. De Nederlandse verkeersminister Schultz heeft
intussen opgehelderd geest waarom de EU nu alsnog instemt met de
tolplannen en kondigde eerder al aan de tolmaatregel aan te zullen
vechten bij het Europese Hof.

naar: De Telegraaf van 17 februari 2017

3p 11 Lees tekst 10 en zie afbeelding 1.
In de tekst is een aantal mogelijkheden te herkennen om het politieke
besluitvormingsproces te beïnvloeden.
→ Noem drie verschillende mogelijkheden die in tekst 10 te herkennen
zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 ...
2 ...
3 ...

GT-1127-a-18-2-o 7 / 25 lees verder ➢➢►

### Pagina 8

tekst 11
Friesch Dagblad
Het Friesch Dagblad is een regionale krant waarbij de journalistiek wordt bepaald en gevoed door normen en waarden. Binnen het Friesch Dagblad wordt bewerkt vanuit een overtuiging aangaande God, mens en wereld. In het verlengde daarvan ziet het Friesch Dagblad het als zijn roeping al zijn journalistieke arbeid in dienst te stellen van het goede, onder meer in termen van duurzaamheid (zorg voor de wereld), samenleving en rechtvaardigheid, met een speciale belangstelling voor de regio.
naar: www.frieschdagblad.nl van februari 2017
1p 12
Lees tekst 11.
Welke politieke stroming past bij het Friesch Dagblad? Geef ook een Nederlandse politieke partij die bij die stroming past.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De ... stroming en een politieke partij die hierbij past is ...

tekst 12
Minister onderzoekt verbod appen tijdens het fietsen
De minister van Verkeer gaat bekijken of appen tijdens het fietsen verboden kan worden. Dit omdat er steeds meer ongelukken zijn met fietsers waarbij een mobieltje in het spel was.
naar: de Volkskrant van 27 mei 2016
1p 13
Lees tekst 12.
Stel dat de minister van Verkeer een wetsvoorstel bedenkt over appen op de fiets.
De volgende personen en instellingen hebben met het wetsvoorstel te maken:
1 ambtenaren van het ministerie
2 de minister
3 Eerste Kamer
4 een politieagent
5 Tweede Kamer
Wat is de juiste volgorde van idee tot bekeuring?
A 2, 1, 5, 3, 4
B 2, 3, 5, 1, 4
C 2, 5, 1, 3, 4
D 2, 5, 3, 1, 4

GT-1127-a-18-2-o
8 / 25
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 9

2p 14 Niet alle personen van bestuursorganen worden gekozen. Twee van de volgende personen worden niet via directe verkiezingen gekozen:
1 een Eerste Kamerlid
2 een Tweede Kamerlid
3 een gemeenteraadslid
4 een lid van de Provinciale Staten
5 een wethouder
→ Welke twee zijn dat? Schrijf de juiste nummers op.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
nummer: ...
nummer: ...
tekst 13
Gemeenten massaal voor gecontroleerde wietteelt
Een overgrote meerderheid van de Nederlandse gemeenten wil dat het kabinet experimenten toestaat met gecontroleerde wietteelt. Op het jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) stemde woensdag bijna 90 procent van de leden voor. Het beleid voor wie is onhoudbaar en staat een effectieve aanpak van gezondheidsproblematiek, criminaliteit en overlast in de weg, aldus de algemene ledenvergadering van de VNG, die 390 gemeenten vertegenwoordigt. Het besluit zal aan de minister worden overhandigd.
naar: de Volkskrant van 9 juni 2016
1p 15 Lees tekst 13.
Wat doet de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in tekst 13?
A Zij lobbyt voor nieuwe wetgeving.
B Zij maakt initiatiefvoorstellen voor nieuwe wetgeving.
C Zij oefent in het openbaar druk uit op de politieke besluitvorming.
D Zij voert nieuwe wetgeving voor gecontroleerde wietteelt in.
GT-1127-a-18-2-0 9 / 25 lees verder ►►►

### Pagina 10

tekst 14
Rotgans benoemd
De gemeenteraad heeft Harry Rotgans van de Ouderenzijdig AOV Purmerend benoemd en beëdigd. Na het vertrek van de heer Voorbij moest het college weer worden aangevuld.
naar: Purmerends Nieuwsblad van 2 juni 2016

1p 16
Lees tekst 14.
Tot welke functie is de heer Rotgans benoemd?
Hij is benoemd tot
A burgemeester van Purmerend.
B gemeenteraadslid van Purmerend.
C hoofdcommissaris van de politie Purmerend.
D wethouder van Purmerend.

tekst 15
Zorgcentrum gaat sluiten
"We zijn heel erg geschrokken allemaal, vooral ook van de korte termijn van sluiten. Het is het gesprek van de dag hier in Wamel."
Merijn Broeders van Sociaal Maas en Waal verwoordt de gevoelens die de bekendmaking van de sluiting van het zorgcentrum Sint Henricus in het dorp teweeg heeft gebracht.
Van Ooijen van de SP stelde eerder al vragen in de gemeenteraad: "Ik had het nieuws toen net op straat gehoord." De verantwoordelijke wethouder reageerde dat Sint Henricus geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is.
Van Ooijen en Broeders vinden dat te gemakkelijk. "Als je ziet hoeveel maatschappelijke onrust het teweegbrengt, moet de gemeente er zich wel mee bemoeien", meent Van Ooijen.
naar: www.gelderlander.nl van 7 februari 2017

2p 17
Lees tekst 15.
Geef twee redenen waarom er in tekst 15 sprake is van een sociaal probleem.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
reden 1: ...
reden 2: ...

GT-1127-a-18-2-o
10 / 25
lees verder ►►►

### Pagina 11

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 16

Stel uit Nunspeet veroordeeld voor bezit harddrugs

De rechtbank veroordeelde een 26-jarige man en een 24-jarige vrouw
voor het bezitten van harddrugs. De man werd ook bestraft voor het
delen in harddrugs. Hij kreeg een gevangenisstraf van zeven maanden
en moet ook een eerder voorwaardelijk opgelegde gevangenisstraf van
één maand uitzitten. De vrouw kreeg een taakstraf van 150 uur, waarvan
50 voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar.
Bij het bepalen van de straf voor de vrouw heeft de rechtbank gekeken
naar het feit dat zij psychische problemen heeft. Verder is ze niet eerder
veroordeeld voor een strafbaar feit. Bovendien had zij een kleinere rol in
het geheel dan de man. Om te voorkomen dat zij opnieuw een strafbaar
feit begaat, legt de rechtbank een deel van de taakstraf voorwaardelijk op.

naar: www.rechtennieuws.nl van 6 januari 2017

Lees tekst 16.
1p 18 Bij het bepalen van een vonnis houdt de rechter rekening met de
uitgangspunten van het strafrecht.
Waarmee heeft de rechter bij het bepalen van het vonnis voor de vrouw
uit tekst 16 rekening gehouden?
Hij heeft rekening gehouden met
A de geestelijke gesteldheid en het strafblad.
B het jeugdstrafrecht en de ernst van het delict.
C noodweer en klassenjustitie.
D witteboordencriminaliteit en overmacht.

GT-1127-a-18-2-o 11 / 25 lees verder

### Pagina 12

tekst 17
Enkelband wordt steeds vaker als straf opgelegd
De enkelband wordt in Nederland steeds vaker als straf opgelegd. In 2012
werd de enkelband 900 keer als straf opgelegd, maar in 2016 was dat
1759 keer. De straf wordt vooral opgelegd bij zaken als overvallen en
delicten die met drugs te maken hebben.
Volgens Reclassering Nederland is de enkelband vaak goedkoper dan
iemand opsluiten in de gevangenis. Bovendien kunnen veroordeelden wel
hun relatie, werk of opleiding behouden wat ... zou voorkomen.
naar: www.nu.nl van 4 januari 2017

Lees tekst 17.
1p 19 Welk begrip moet op de puntjes in tekst 17 worden ingevuld?
A eigenrichting
B klassenjustitie
C recidive
D vergelding
GT-1127-a-18-2-0
12 / 25
lees verder ► ► ►

### Pagina 13

tekst 18
Drones
In 2016 heeft de Dienst Luchtvaartpolitie 96 meldingen ontvangen over
rondvliegende drones. In 2015 waren dat er nog 64 meldingen.
Vorig jaar (2016) werd in totaal 36 keer proces-verbaal opgemaakt omdat
mensen de drone-regels overtraden. Hiervan schikten 23 personen hun
zaak.
naar: www.nu.nl van 12 januari 2017
[FIGUUR: Een drone met vier propellers en een camera aan de onderkant zweeft in de lucht tegen een grijze achtergrond.]
2p 20 Lees tekst 18.
Dertien personen hebben hun zaak niet geschikt.
→ Noem twee mogelijkheden die er met deze dertien zaken gebeurd
kunnen zijn.
Doet het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
mogelijkheid 1: ...
mogelijkheid 2: ...
GT-1127-a-18-2-o
13 / 25
lees verder ►►►

### Pagina 14

tekst 19
Gevangenismedewerker Zutphen mogelijk zelf de cel in
Tegen F.V. (38) is een gevangenisstraf geëist van veertien maanden, waarvan zeven maanden voorwaardelijk. Hij wordt door justitie ervan verdacht dat hij in zijn functie als medewerker van de gevangenis in Zutphen informatie doorspeelde naar gedetineerden. Over twee weken volgt de uitspraak.
naar: www.destentor.nl van 7 juli 2017
1p 21 Lees tekst 19.
Delicten worden ingedeeld in overtredingen en misdrijven.
$\rightarrow$ Over wat voor soort delict gaat het in tekst 19? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het gaat over een ..., want ...
tekst 20
Maatschappelijk probleem
De Surinaamse minister van justitie Edward Belfort moet zijn ogen niet
dichtdoen voor de stijging van de criminaliteit, maar moet dit accepteren
en aanpakken. Dat zegt de Surinaamse parlementariër Ronny Asabina.
Asabina zegt dat door normvervaging de criminaliteit is gestegen. Hij vindt
dat er collectief gehandeld moet worden om het probleem aan te pakken.
naar: www.radio10.sr van 9 februari 2017
2p 22 In tekst 20 vindt Ronny Asabina dat de stijgende criminaliteit een gevolg
is van een maatschappelijk verschijnsel; namelijk de normvervaging.
$\rightarrow$ Noem twee andere maatschappelijke verklaringen voor crimineel
gedrag.

GT-1127-a-18-2-0
14/25
lees verder ► ► ►

### Pagina 15

2p 23 Een groot aantal strafbare feiten komt niet bij de politie terecht. Dat komt
omdat er niet altijd aangifte van wordt gedaan.
→ Noem een soort delict waar slachtoffers wel gemakkelijk aangifte van
doen en noem een soort delict waar slachtoffers minder gemakkelijk
aangifte van doen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Een soort delict waar slachtoffers gemakkelijk aangifte van doen is ...
2 Een soort delict waar slachtoffers minder gemakkelijk aangifte van
doen is ...

tekst 21

Uitleg van een wet

Soms komt het voor dat een rechter zich afvraagt hoe een bepaalde wet
uitgelegd moet worden. Om hierachter te komen kan ... verzocht worden
deze wet nader te bekijken. Deze instantie kan daarna aangeven hoe de
wet uitgelegd moet worden.

naar: www.wetrecht.nl van december 2016

1p 24 Welke instantie moet op de puntjes in tekst 21 worden ingevuld?
A de Hoge Raad
B het ministerie van Justitie
C het Openbaar Ministerie
D het parlement

1p 25 Uit onderzoek blijkt dat beeldvorming over criminaliteit niet altijd
overeenkomt met de werkelijkheid.
Wat kan daarvan een mogelijke oorzaak zijn?
A De manier waarop over criminaliteit in de media wordt bericht.
B De scheiding der machten speelt hier een grote rol in.
C Criminaliteit is een onbelangrijk thema voor de media.

### Pagina 16

Dit is een examenpagina met tekst 22, getiteld 'Voetballertje uit club gezet'. De tekst beschrijft een situatie waarin een tienjarig voetballer wordt uitgeschreven bij zijn club omdat hij met zijn lotjes 'slechts' tien euro heeft verdiend, terwijl de clubregels een minimum van 25 euro vereisen. Een citaat van Moeder Maaike wordt gegeven, die aangeeft dat ouders vaak betalen om te voorkomen dat hun kinderen worden uitgeschreven. Er wordt verwezen naar een artikel op www.omroepbrabant.nl van 15 februari 2017. Vraag 26 vraagt de student om uit te leggen of er sprake is van crimineel gedrag en om de redenering aan te vullen met één van de twee gegeven zinnen. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig op deze pagina.

### Pagina 17

tekst 23
Automobilist overmeesterd
Een 21-jarige automobilist is overmeesterd door omstanders, nadat hij
een 14-jarige jongen had aangereden.
De jongen brak zijn been en moest naar het ziekenhuis worden gebracht.
De bestuurder van de auto weigerde na het ongeval te stoppen.
Omstanders die het ongeluk zagen gebeuren, zijn achter de man
aangegaan en hebben hem overmeesterd. De politie heeft de man
vervolgens aangehouden en meegenomen naar het politiebureau.
naar: www.rtvnh.nl van 21 augustus 2016

Lees tekst 23.
1p 27 Dit bericht stond op de website van een Noord-Hollandse regionale
tv-zender. Iedereen kon via Twitter op dit bericht reageren.
Enkele Twitter-reacties waren: “De omstanders hadden hem op zijn bek
moeten rammen." en “De omstanders hadden hem op z’n benen moeten
stampen."
Welke conclusie past bij de mening van deze Twitteraars over deze zaak?
A Ze pleiten voor resocialisatie van de verdachte.
B Ze staan positief tegenover eigenrichting.
C Ze weten dat Nederland strenger straft dan de meeste Europese
landen.
D Ze willen strengere preventieve maatregelen.
GT-1127-a-18-2-o 17 / 25 lees verder ► ► ►

### Pagina 18

tekst 24
Nederlanders uit in Antwerpse milieuzone
Nederlanders met oudere auto's hoeven voorlopig niet te vrezen dat ze
een boete krijgen als ze de milieuzone van Antwerpen inrijden. Hun
gegevens mogen niet worden doorgegeven.
Sinds 1 februari 2017 geldt in een groot deel van Antwerpen een verbod
voor oudere diesel- en benzineauto's. Vanaf 1 maart 2017 moeten
overtreders 125 euro afrekenen, maar dat geldt dus niet voor
Nederlanders. Ook Fransen gaan er vriiju. Dagelijks worden in Antwerpen
ongeveer 3000 Nederlandse auto's geregistreerd via
nummerplaatherkenning. Hoeveel van hen de lokale milieuregels
overtreden, is onbekend.
naar: www.detelegraaf.nl van 17 februari 2017
1p 28 Lees tekst 24.
Op welk beleid is er een verschil in tekst 24 tussen enerzijds Nederlandse
en Franse nummerplaten en anderzijds Belgische nummerplaten te
herkennen?
A opsporingsbeleid
B preventief beleid
C vervolgingsbeleid
1p 29 Er zijn verschillende redenen waarom een rechter ietsiemand vrij kan
spreken. Een daarvan is dat iemand niet toerekeningsvatbaar is.
→ Noem een andere reden waarom iemand kan worden vrijgesproken.
tekst 25
Tbs-maatregel
Als verdachte verminderd of helemaal niet toerekeningsvatbaar is, is de
verantwoordelijkheid voor het gepleegde misdrijf minder groot. Dat valt te
lezen in het Wetboek voor Strafvordering, waarin details over straffen en
maatregelen beschreven worden. Door deze regel kan het gebeuren dat
een verdachte geen gevangenisstraf krijgt. Wel kan tbs opgelegd worden.
naar: De Verslaggever van 16 mei 2015
1p 30 Lees tekst 25.
Welke bewering over tbs is juist?
A Tbs is gericht op behandeling van de verdachte.
B Tbs kan alleen worden opgelegd als er ook een hoofdstraf bij
opgelegd is.
C Tbs valt onder de bijkomende straffen.
D Tbs wordt uitgezeten in een Huis van Bewaring.
GT-1127-a-18-2-o
18 / 25
Beschikbaar gesteld door Stichting Studicbegeleiding Leiden (SSL).
lees verder

### Pagina 19

3p 31 Bij de bestrijding van criminaliteit is een aantal instanties betrokken.
Hier volgen zes instanties:
1 politie
2 gemeenteraad
3 Openbaar Ministerie
4 rechter
5 parlement
6 reclassering
Hier volgen zes taken van instanties die betrokken zijn bij de bestrijding
van criminaliteit:
a beslissen of een verdachte schuldig of onschuldig is
b begeleiden van een veroordeelde
c een besluit nemen of iets verboden wordt op lokaal niveau
d leiding geven aan een onderzoek naar aanleiding van een strafbaar
feit
e de minister goedkeuring verlenen een bepaalde straf te verhogen
f preventief fouilleren van een verdacht persoon
→ Welke taak hoort bij welke instantie?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het
juiste letter.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
5 = ...
6 = ...
GT-1127-a-18-2-0 19 / 25 lees verder ►►►

### Pagina 20

tabel 1
Winkelovervallen en plofk¡raken in Nederland
Winkelovervallen en plofk¡raken
1000
900
800
700
600
500
400
300
200
100
0
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Legenda:
winkelovervallen
plofk¡raken
bron: www.detailhandel.nl van 20 februari 2017

Bekijk tabel 1.
1p 32 Welke conclusie naar aanleiding van tabel 1 is juist?
A De afname van het aantal winkelovervallen gaat door de jaren heen
steeds sneller.
B In 2013 was het aantal winkelovervallen met 70% verminderd ten
opzichte van 2010.
C Over de gehele periode (2010-2016) is het aantal winkelovervallen
ongeveer met twee derde is afgenomen.

2p 33 Zie tabel 1.
De daling van het aantal winkelovervallen is mede tot stand gekomen,
doordat de winkeliers preventieve maatregelen hebben genomen.
→ Noem twee preventieve legale maatregelen die door winkeliers
kunnen nemen, om het aantal winkelovervallen te laten dalen.

GT-1127-a-18-2-o
20 / 25
lees verder

### Pagina 21

Maatschappelijke analyse: nepnieuws

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 45 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 5 van het bronnenboekje.

Lees tekst 1.
1p 34 In tekst 1 doet de Britse wetenschapper David Buckingham een uitspraak over het democratische proces en de rol van burgers daarin.
De media hebben verschillende functies.
Welke functie van de media schiet volgens David Buckingham tekort als de burgers geen politieke beslissingen meer kunnen nemen omdat de informatie niet betrouwbaar is?
A de amusementsfunctie
B de controlerende functie
C de informatieve functie
D de opiniërende functie

2p 35 In tekst 1 gaat het over de belangen die mensen bij het verspreiden van nepnieuws hebben.
→ Geef twee zinnen uit de tekst waaruit blijkt dat mensen belangen hebben bij het verspreiden van nepnieuws.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
zin 1: ...
zin 2: ...

Zie tekst 1.
1p 36 De Nederlandse democratische rechtsstaat is gebaseerd op een aantal waarden.
Nepnieuws tast een aantal belangrijke waarden aan van de Nederlandse democratische rechtsstaat.
→ Noem naar aanleiding van tekst 1 één van die waarden.
Let op: formuleer je waarde in één woord.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een belangrijke waarde van de Nederlandse democratische rechtsstaat die wordt aangetast, is ...

GT-1127-a-18-2-o 21 / 25 lees verder ►►►

### Pagina 22

4p 37 Lees tekst 2.
Nepnieuws heeft gevolgen voor de democratische rechtsstaat. Een
probleem wordt een maatschappelijk vraagstuk als het voldoet aan een
aantal kenmerken. Eén van die kenmerken is dat het vraagstuk veel
aandacht van de media krijgt.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk.
Geef bij elk kenmerk aan waarom uit tekst 2 blijkt dat dit kenmerk van
toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Dat blijkt uit tekst 2, want ...
Kenmerk 2: ...
Dat blijkt uit tekst 2, want ...

2p 38 Zie tekst 2.
Er kan met verschillende invalshoeken naar een maatschappelijk
vraagstuk gekeken worden.
→ Welke invalshoek van maatschappijkunde is te herkennen in de
aanpak van de Duitse regering in tekst 2? Geef ook een zin uit tekst 2
waaruit dat blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De ... invalshoek is in de tekst te herkennen en een zin waaruit dat blijkt
is ...

GT-1127-a-18-2-0 22 / 25 lees verder ►►►

### Pagina 23

2p 39 Lees tekst 3.
Politieke stromingen hebben een aantal uitgangspunten. Ook hoe met
maatschappelijke vraagstukken omgegaan moet worden. In tekst 3 geeft
Eurocommissaris Andrus Ansip aan hoe hij het liefste wil dat het
vraagstuk over nepnieuws aangepakt zou moeten worden.
→ Bij welke politieke stroming past de opvatting van Andrus Ansip in
tekst 3? Geef de zin uit tekst 3 aan die past bij deze politieke
stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De opvatting van Andrus Ansip is afkomstig uit de ... stroming en de zin
waaruit dat blijkt is ...

2p 40 Zie tekst 3.
In tekst 3 staat dat de Europese Commissie maatregelen dreigt te nemen
tegen de verspreiders van nepnieuws. Een mogelijke maatregel is het
maken van nieuwe wetgeving.
Hieronder staan vier beweringen naar aanleiding van tekst 3.
→ Geef bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Als lid van de EU mag Nederland de nieuwe wetgeving omzetten in
nationale wetgeving, maar het is niet verplicht.
2 De Europese Commissie heeft als taak om toe te zien of de nieuwe
wetgeving in de lidstaten goed wordt toegepast.
3 Het Europese Parlement beslist als enige Europese instantie of de
nieuwe wetgeving er komt.
4 Lobbyen om het Nederlandse politieke besluitvormingsproces te
beïnvloeden is een mogelijk machtsmiddel van personen en of
belanghebbenden, maar het is verboden om dit in de Europese politiek
te doen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord met juist of
onjuist aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

### Pagina 24

41 1p Een theorie over de beïnvloeding door de media is de selectieveperceptietheorie.
Welk citaat uit tekst 4 past bij de selectieve-perceptietheorie?
A "Geen rare kronkel in je hoofd als je nepnieuws gelooft"
B "Internetbezoekers komen steeds vaker met 'ongel Filterde informatie' in
aanraking. 'Het risico is groot dat we daardoor blijven steken bij de
bronnen en info die onze gedachten bevestigen.'"
C "Traditioneel gezien is het checken van bronnen en het zo objectief
mogelijk weergeven van de werkelijkheid een taak van de
journalistiek."
D "De paus heeft inmiddels uitzonderlijk hard uitgehaald naar het
verspreiden en consumeren van nepnieuws."

42 1p In tekst 4 staat een voorbeeld van nepnieuws: paus Franciscus zou de
kandidatuur van Donald Trump steunen. Via de media werd verspreid dat
de paus vond dat Donald Trump president moest worden.
Op grond van welk machtsmiddel heeft men het nepnieuws verspreid dat
juist de paus Donald Trump zou steunen?
vanwege
A de grote deskundigheid van de paus op het gebied van de
Amerikaanse politiek.
B de wettelijke bevoegdheden van de paus
C het charisma van de paus

43 1p In tekst 4 staat: "ledereen creëert zijn eigen werkelijkheid en de media
helpen daar goed bij."
Welk begrip past het beste bij dit citaat?
A actualiteit
B censuurverbod
C pluriformiteit
D referentiekader

### Pagina 25

44 (4p)
Zie tekst 4.
Bij het verspreiden van nepnieuws is er geen sprake van objectiviteit.
Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria.
Een van die criteria is te vinden in tekst 4: “Traditioneel gezien is het
checken van bronnen en het zo objectief mogelijk weergeven van de
werkelijkheid een taak van de journalistiek.”
→ Noem **twee andere** criteria van objectieve nieuwsverstrekking.
Doe het zo: *neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.*
1 ...
2 ...

45 (5p)
Lees tekst 5.
Paul Horner geeft aan waarom nepnieuws zich zo snel als betrouwbaar
nieuws verspreidt. Hij had dit zelf niet verwacht.
→ Geef door middel van een zin uit tekst 5 aan waaruit blijkt dat
nepnieuws via de sociale media als betrouwbaar wordt gezien.
Geef vervolgens je eigen oplossing wat je daar tegen zou kunnen
doen en gebruik daarbij de sociaal-culturele invalshoek. Gebruik
minimaal 10 en maximaal 50 woorden voor je oplossing.
Doe het zo: *neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.*
Een zin waaruit blijkt dat nepnieuws zich snel als betrouwbaar nieuws
verspreidt is ... en mijn oplossing is ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1127-a-18-2-o
25 / 25
einde