# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 1
dinsdag 22 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappijkunde CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-1127-a-18-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 1

1671 mensen opgepakt na anonieme tips in 2016

Zo'n 16.900 meldingen die in 2016 zijn gedaan bij Meld Misdaad Anoniem, zijn doorgespeeld naar de politie. Dankzij deze anonieme tips konden 1671 verdachten worden aangehouden en ruim 1100 misdrijven worden opgelost.

naar: www.telegraaf.nl van 7 februari 2017

1p 1 Lees tekst 1.
Voor welke taak van de politie zijn de anonieme tips in tekst 1 van belang geweest?
A dienstverlening
B handhaving openbare orde
C opsporing
D preventie

1p 2 Waarvan is sprake bij het geven van een anonieme tip?
A eigenrichting
B klassenjustitie
C rechtsregel
D sociale controle

GT-1127-a-18-1-0 2 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

tekst 2
Deventer stelt noodverordening in rond wedstrijd
... heeft een noodverordening afgekondigd rond de voetbalwedstrijd Go Ahead Eagles - Ajax, die zondag wordt gespeeld. Er zijn volgens de gemeente signalen dat een groot aantal supporters van Ajax zonder kaartjes naar de wedstrijd komt, of al eerder dan zondagmiddag naar Deventer afreist. De politie heeft aangegeven dat zij daardoor de veiligheid in de stad niet kan garanderen.
naar: www.rtvoost.nl van 27 augustus 2016
1p 3 Wat moet er op de puntjes in tekst 2 worden ingevuld?
A De burgemeester van Deventer
B De gemeenteraad van Deventer
C De officier van justitie in Deventer
D De politie in Deventer
E De rechtbank in Deventer
F Het college van B en W van Deventer
3p 4 Jongeren tot achttien jaar kunnen een HALT-afdoening krijgen.
→ Leg uit met een voorbeeld van een HALT-afdoening waarom een HALT-afdoening zowel een preventieve als een repressieve werking heeft.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een voorbeeld van een HALT-afdoening is ...
Dit heeft een preventieve werking, omdat ...
Dit heeft een repressieve werking, omdat ...
GT-1127-a-18-1-o 3 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 4

2p 5 Strafbaar gedrag kan onder andere staan in:
a de Opiumwet
b de Wegenverkeerswet
c de Wet op de economische delicten
d het Wetboek van Strafrecht
Hieronder staan vier strafbare feiten.
1 joyriding
2 openbare dronkenschap
3 rijden onder invloed
4 xtc-productie
→ Geef van elk strafbaar feit aan in welke wet of wetboek het strafbare feit staat. Let op: niet elke wet of wetboek hoeft in je antwoord voor te komen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Joyriding staat in ...
2 Openbare dronkenschap staat in ...
3 Rijden onder invloed staat in ...
4 Xtc-productie staat in ...

tekst 3

In steden meer risico om slachtoffer te worden van criminaliteit

Over het algemeen vindt er op het platteland veel minder criminaliteit plaats dan in stedelijke regio's. Mensen in steden lopen meer risico slachtoffer te worden van criminaliteit. Een reden die gegeven wordt, is dat het in de stad voor criminelen makkelijker is om zich te verbergen.

2p 6 Er zijn verschillende maatschappelijke verklaringen voor criminaliteit. Een verklaring is bijvoorbeeld 'de gelegenheid maakt de dief'.
→ Leg uit welke andere maatschappelijke verklaring op basis van tekst 3 te geven is voor het feit dat in steden meer criminaliteit plaatsvindt dan op het platteland.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Verklaring: ..., want ...

GT-1127-a-18-1-o 4/21 lees verder ►►►

### Pagina 5

tekst 4

Boeven vangen per verkeerscontrole?

Een verkeerscontrole houden als je criminaliteit vermoedt? Het
gerechtshof zei nee, de hoogste rechter oordeelt anders.
De politie mag doorgaan met de opsporing van criminelen door middel
van een ‘dynamische verkeerscontrole'. Dat heeft ... dinsdag bepaald.
Het gerechtshof had in december 2015 de bestuurder van een auto met
daarin één kilo wiet 1) vrijgesproken, omdat de aanhouding bij deze
verkeerscontrole volgens het hof niet terecht was.

noot 1 wiet = een soort softdrug

naar: www.nrc.nl van 2 november 2016

1p 7 Welke rechterlijke instantie moet op de puntjes in tekst 4 worden
ingevuld?

tekst 5

Twitterbericht van de politieke partij DENK

DENK@DenkNL
#DENK is voor een #Contacttaakstraf zodat mensen die discrimineren,
moeten praten met en leren van hun slachtoffer. #Pauw

naar: www.twitter.com van 6 oktober 2016

1p 8 Lees tekst 5.
Op welk doel van straffen legt de politieke partij DENK de nadruk met
deze straf?
A afschrikking
B beveiliging van de maatschappij
C resocialisatie
D voorkomen van eigenrichting

GT-1127-a-18-1-0
5 / 21
lees verder

### Pagina 6

2p 9 De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor de positie
van het slachtoffer in het strafrecht.
Hieronder staan vier beweringen over de positie van het slachtoffer in het
strafrecht.
→ Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Slachtoffers hebben het recht om in de rechtszaal te spreken.
2 Slachtoffers hebben recht op slachtofferhulp.
3 Slachtoffers kunnen ondersteuning van de reclassering krijgen.
4 Slachtoffers kunnen via de officier van justitie vragen om een
schadevergoeding.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
tekst 6
Strengere regels voor drones¹)
De overheid stelt een aantal strengere regels in voor drone-eigenaren die
hun toestel professioneel gebruiken: drones mogen minder hoog en
minder ver van de bestuurder af, en moeten ver van vliegzones als
Schiphol blijven.
De regels komen na een incident bij Schiphol, waar een drone vlak langs
een landend vliegtuig vloog.
De voorzitter van de vereniging van professionele dronevliegers betwijfelt
of strenge regels de gevaren van drones zullen wegnemen.
noot 1 drone = op afstand bestuurd, onbemand vliegtuig
naar: www.deingenieur.nl van 2 juni 2016
1p 10 Lees tekst 6.
Normen komen voort uit waarden.
→ Uit welke waarde komen de strengere regels in tekst 6 voort? Let op:
formuleer je antwoord als een waarde.
GT-1127-a-18-1-o 6 / 21 lees verder

### Pagina 7

tekst 7

Boete voor weigeren homoseksuele stagiair

De eigenaar van een tuincentrum die vorig jaar een stagiair weigerde omdat hij homo is, is door de rechtbank in Leeuwarden veroordeeld tot een boete van 1.600 euro, waarvan 800 euro voorwaardelijk. De rechtbank acht bewezen dat de christelijke eigenaar de stagiair weigerde vanwege zijn geaardheid.
"Wij hebben iets gezien op je Facebookpagina, en dat is je seksuele geaardheid en vooral het uitleven van die geaardheid (je hebt een vriend). Dat je die geaardheid hebt is niet het punt, maar het uitleven daarvan wel. Wij zijn een christelijk bedrijf en voor ons is dit een punt waar we ons niet mee mogen verenigen", schreef de eigenaar van het tuincentrum aan de geweigerde stagiair.

naar: www.volkskrant.nl van 25 april 2016

Lees tekst 7.
2p 11 In deze zaak botsen twee grondrechten met elkaar.
→ Leg uit welke twee grondrechten in deze zaak met elkaar botsen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In deze zaak botsen ... en ... met elkaar,
want uit tekst 7 blijkt ...

1p 12 De rechtbank heeft de eigenaar in tekst 7 veroordeeld tot een boete van 1.600 euro, waarvan 800 euro voorwaardelijk.
→ Geef zo precies mogelijk aan wat deze straf betekent.

1p 13 Een rechter kan hoofdTstraffen, bijkomende straffen en maatregelen opleggen.
Wat voor een soort straf of straffen heeft de rechter in tekst 7 gegeven?
A een bijkomende straf
B een hoofdstraf
C een hoofdstraf en een bijkomende straf
D een maatregel en een bijkomende straf

GT-1127-a-18-1-o 7 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 8

Politiek en beleid

tekst 8

Huwelijk en gezin

Het huwelijk van man en vrouw is in alle tijden een vanzelfsprekende
leefvorm geweest. Dat is begrijpelijk, want juist man en vrouw vullen
elkaar in het huwelijk goed aan.
De mogelijkheid van het zogeheten ‘homohuwelijk’ moet ongedaan
gemaakt worden.

naar: de website van een politieke partij van maart 2017

1p 14 Op de website van welke politieke partij stond tekst 8?
op de website van
A D66
B de PvdA
C de SGP
D de SP
E de VVD

GT-1127-a-18-1-o 8 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 9

afbeelding 1
[FIGUUR: Zwart-wit portret van een man met bril, gekleed in een pak en stropdas.]
Ahmed Aboutaleb, burgemeester

afbeelding 3
[FIGUUR: Zwart-wit portret van een vrouw die glimlacht en naar de camera kijkt, met een vest over een blouse.]
Margreet de Leeuw, wethouder in Helmond

1p 15 Afbeelding 1 tot en met 4 zijn afbeeldingen van politici. In juli 2017
hadden deze politici de functies die onder de afbeeldingen staan. Op een
van de afbeeldingen staat een voorzitter van een dagelijks bestuur van
een overheidsorgaan.
Welke afbeelding is dit?
A afbeelding 1
B afbeelding 2
C afbeelding 3
D afbeelding 4

afbeelding 2
[FIGUUR: Zwart-wit portret van een vrouw met kort haar, gekleed in een blouse met een patroon.]
Ankie Broekers-Knol,
voorzitter van de Eerste Kamer

afbeelding 4
[FIGUUR: Zwart-wit portret van een vrouw met lang haar, die glimlacht, gekleed in een gestreepte blouse.]
Marianne Thieme, fractievoorzitter
in de Tweede Kamer

GT-1127-a-18-1-0 9 / 21 lees verder ‣‣‣

### Pagina 10

tekst 9
Milieubeleid
Vervuiling trekt zich niets aan van landsgrenzen. Daarom is de bestrijding
van problemen zoals water- en luchtverontreiniging alleen mogelijk als
landen samenwerken. In Europa wordt dan ook steeds meer
samengewerkt op dit gebied.
In 1972 stelde de Europese Commissie het eerste Milieu Actieprogramma
op. Inmiddels wordt een belangrijk deel van de Nederlandse
milieuwetgeving bepaald door Europese milieurichtlijnen.
Een Europese aanpak van milieuproblemen ligt niet alleen voor de hand
omdat veel van die problemen grensoverschrijdend zijn; het is ook in het
belang van ... .
Als in één land veel strengere milieu-eisen zouden gelden dan in andere
lidstaten, zouden bedrijven in dat ‘strengen’ land benadeeld worden ten
opzichte van bedrijven in het buitenland.

naar: www.europa-nu.nl van 25 april 2017

1p 16 Welk kenmerk van Europese samenwerking moet op de puntjes in
tekst 9 worden ingevuld?
A het beschermen van de rechten van de consument
B het bevorderen van vrij verkeer van goederen
C het garanderen van eerlijke concurrentie
D het verbeteren van stabiliteit en veiligheid in Europa

1p 17 Op welke wijze kan Nederland invloed uitoefenen op het Europese
klimaatbeleid?
A De Nederlandse minister van Infrastructuur en Milieu overlegt en
beslist samen met de milieu-ministers van andere lidstaten over
voorstellen van de Europese Commissie.
B De Nederlandse regering kan een Europees referendum indienen over
het Europese klimaatbeleid.
C De Nederlandse regering kan gebruikmaken van het recht om een
pleidooi te houden in de Europese Commissie.
D De verschillende Nederlandse ministers in de Europese Raad kunnen
invloed uitoefenen op het klimaatbeleid van de Europese Commissie.

GT-1127-a-18-1-o 10 / 21 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 11

Voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2017 konden mensen op
www.stemwijzer.nl hun politieke voorkeur testen door 30 stellingen te
beantwoorden. Bij elke stelling is te zien wat de verschillende politieke
partijen van de stelling vinden.
Vraag 18 gaat over een stelling uit deze stemwijzer.

1p 18 Stelling: Ouderen die vinden dat hun leven voltooid is, moeten hulp
kunnen krijgen om een einde aan hun leven te maken.
Van welke politieke stroming zullen de partijen het oneens zijn met
bovenstaande stelling?
A de christendemocratische stroming
B de liberale stroming
C de sociaaldemocratische stroming

3p 19 Er zijn bijna verkiezingen in Nederland en twee vriendinnen hebben een
gesprek hierover.
Maaike zegt: "Als partijen in de regering zitten, doen de partijen nooit
precies wat ze voor de verkiezingen zeiden te willen gaan doen."
Romy zegt: "Dat is logisch, want om te regeren moeten partijen
compromissen sluiten."
-> Geef een uitleg die de bewering van Romy ondersteunt.
Gebruik in je uitleg de volgende begrippen:
- meerderheidskabinet
- regeerakkoord
- compromissen
Let op: Maak in je uitleg ook duidelijk wat met deze begrippen bedoeld
wordt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Als partijen in de regering zitten, kunnen ze niet precies doen wat ze voor
de verkiezingen zeiden te willen doen, want ... (Gebruik in je uitleg de
begrippen meerderheidskabinet, regeerakkoord en compromissen.)

GT-1127-a-18-1-0 11 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 12

tabel 1
Uitslagen Tweede Kamerverkiezingen 2012 en 2017

[FIGUUR: Tabel met verkiezingsuitslagen. Kolommen zijn 'partij', 'aantal zetels in 2012', 'aantal zetels in 2017', en 'verschil'. Rijen zijn VVD, PVV, CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA, ChristenUnie, Partij voor de Dieren, 50PLUS, SGP, DENK, Forum voor Democratie, totaal.]

naar: www.parlement.com

1p 20 Bekijk tabel 1.
In september 2012 en maart 2017 zijn er verkiezingen gehouden.
In tabel 1 staan de samenstellingen van de Tweede Kamer na deze twee
verkiezingen.
Welke bewering naar aanleiding van tabel 1 is waar?
A De partijen die tot de liberale stroming behoren, hebben bij de
verkiezingen in 2017 samen 61 zetels behaald.
B De sociaaldemocratische partijen hebben in 2017 samen meer zetels
in de Tweede Kamer dan in 2012.
C Na de verkiezingen in 2017 is de ecologische stroming beter
vertegenwoordigd in de Tweede Kamer dan na de verkiezingen in
2012.
D Uit tabel 1 blijkt dat de meeste zwevende kiezers in 2017 op
GroenLinks hebben gestemd.

GT-1127-a-18-1-o 12 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 13

tekst 10
Opdracht aan Edith Schippers
[FIGUUR: Twee vrouwen staan naast elkaar. De vrouw aan de linkerkant heeft lang haar en draagt een donkere outfit. De vrouw aan de rechterkant heeft donker haar en draagt een mantelpakje.]
Kamervoorzitter Khadija Arib overhandigde ... Edith Schippers op
28 maart 2017 haar opdracht. De opdracht bestaat eruit te onderzoeken
of het mogelijk is om een stabiel kabinet te vormen met VVD, CDA, D66
en GroenLinks.

naar: www.tweedekamer.nl van 28 maart 2017

1p 21 Wat moet op de puntjes in tekst 10 worden ingevuld?
A formateur
B fractievoorzitter
C informateur
D lijsttrekker

GT-1127-a-18-1-0
13 / 21
lees verder ►►►


### Pagina 14

tekst 11
Droomcoalitie Roemer
Als het aan Emile Roemer van de SP ligt, wordt de coalitie na de
verkiezingen zo links en rood mogelijk.
"Als je het reëel beschouwt en je weet dat er meer partijen nodig zijn, dan
zullen wij na de verkiezingen - en ik hoop dat we de kans krijgen - als
eerste kijken naar partijen als ... (1)... en ... (2)... En als er meer nodig zijn,
schuiven we meer op naar het midden. Dan kom je bij ... (3)... en ... (4)...
uit."
naar: www.metronieuws.nl van 22 februari 2017
Lees tekst 11.
2p 22 Welke vier verschillende partijen moeten op de puntjes bij (1), (2), (3) en
(4) worden ingevuld?
Kies uit: CDA, D66, GroenLinks, PvdA, VVD, SGP. Let op: er blijven twee
partijen over.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
bij (1): ...
bij (2): ...
bij (3): ...
bij (4): ...
tekst 12
Lachgas wordt niet strafbaar gesteld
Eind 2015 stelde het Tweede Kamerlid Volp van de PvdA vragen over het
gebruik van lachgas als partydrug bij minderjarigen. In antwoord op een
van deze vragen schrijft de minister van Veiligheid en Justitie, dat het niet
wenselijk is het gebruik van lachgas strafbaar te stellen.
1p 23 Van welke taak van het parlement heeft de PvdA in tekst 12
gebruikgemaakt?
A van de controlerende taak
B van de rechterlijke taak
C van de uitvoerende taak
D van de wetgevende taak
2p 24 Het parlement heeft verschillende rechten om zijn taken uit te voeren. In
tekst 12 heeft de PvdA gebruikgemaakt van het recht op het stellen van
vragen.
-> Noem twee andere rechten waarvan de PvdA gebruik kan maken als
de PvdA zou willen dat er wel een verbod op het gebruik van lachgas
moet komen.
GT-1127-a-18-1-o 14/21 lees verder ►►►

### Pagina 15

tekst 13

[FIGUUR: Foto van windturbines tegen een bewolkte hemel.]

Een deel van een brief aan de gemeenteraad van Den Haag.

Geachte dames en heren van de gemeenteraad van Den Haag,

Hierbij maken wij namens de omwonenden bezwaar tegen de gang van
zaken rond de plaatsing van de windturbine in de Vlietzone.

De omwonenden zijn ernstig gedupeerd door de enorme invloed van de
windturbine op hun leefomgeving. Het uitzicht en woongenot zijn sterk
verminderd en de waarde (en eventuele verkoopbaarheid) van hun
woning is sterk gedaald.
De omwonenden ondervinden hinder en schade van de windturbine.
Daarom willen de omwonenden dat de gemeenteraad zo snel mogelijk
actie onderneemt om deze windturbine naar elders te verplaatsen.

Met vriendelijke groeten,

Bewonersgroep Windturbine Vlietzone

naar: windturbinevlietzone.nl

2p 25 De Bewonersgroep Windturbine Vlietzone is een belangengroep. Een
kenmerk van belangengroepen is dat ze bepaalde belangen nastreven.
→ Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef aan waarom
uit tekst 13 blijkt dat de bewonersgroep daaraan voldoet.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk: ...
De bewonersgroep voldoet daaraan, want uit tekst 13 blijkt ...

GT-1127-a-18-1-o
15 / 21
lees verder ► ► ►


### Pagina 16

2p 26 Elke gemeente heeft een college van burgemeester en wethouders
(B en W). Hieronder staan vier beweringen over het college van B en W.
-> Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 De leden van het college van B en W houden zich bezig met de
voorbereiding van plannen waarover de gemeenteraad een besluit
moet nemen.
2 De leden van het college van B en W zijn ook lid van de
gemeenteraad.
3 Het college van B en W controleert de gemeenteraad.
4 Het college van B en W voert de besluiten van de gemeenteraad uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
1p 27 Nederland is een constitutionele monarchie. Dat betekent onder andere
dat Nederland een koning als staatshoofd heeft.
Welk van de onderstaande uitspraken over de koning in Nederland is
juist?
A De koning heeft samen met de ministers de ministeriële
verantwoordelijkheid voor het overheidsbeleid.
B De koning is lid van de regering, maar de ministers zijn
verantwoordelijk voor zijn daden en uitspraken.
C De koning mag de grondwet overtreden, want hij is onschendbaar.
D Volgens de grondwet benoemt de koning de ministers en deze zijn
hem daarom verantwoording schuldig.
GT-1127-a-18-1-o
16/21
lees verder ►►►

### Pagina 17

Analyse maatschappelijk vraagstuk: cybercrime

Bij de beantwoording van de vragen 28 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 6 en tabel 1 van het bronnenboekje.

Inleiding
Cybercrime is criminaliteit met ICT als middel én doelwit. Je hoeft geen computer of internetaansluiting te hebben om er slachtoffer van te worden. De meeste telefoons en bankpassen bevatten bijvoorbeeld computerchips, die kunnen worden misbruikt door criminelen. Voorbeelden van cybercrime zijn het 'gijzelen' van gegevens op een computer (ransomware), via vervalste websites of e-mails gegevens van mensen krijgen (phishing), het kopiëren van de chip op een bankpas (skimming) en het zonder toestemming binnendringen in de computer van een ander (hacken).

1p 28 Lees tekst 1.
Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit verschillende invalshoeken bekijken.
In welk citaat uit tekst 1 is de veranderings- en vergelijkende invalshoek te herkennen?
A "Ruim de helft van de Nederlanders heeft nog nooit van ransomware gehoord" (r. 3-4)
B "Het virus gijzelt je computer door bestanden ontoegankelijk te maken en geeft deze pas vrij als je losgeld hebt betaald" (r. 9-10)
C "In 2015 had 65% van de Nederlanders nog nooit van ransomware gehoord. Inmiddels is dit gedaald naar 53%." (r. 11-12)
D "Alert Online is de jaarlijkse bewustwordingscampagne die dit jaar plaatsvindt van 3 tot en met 14 oktober 2016." (r. 22-23)

4p 29 Lees tekst 2 en tekst 1.
Cybercrime is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Eén kenmerk is dat het gaat om een situatie die veel mensen onwenselijk vinden.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk en geef voor elk kenmerk aan waarom uit tekst 1 en/of 2 blijkt dat dit kenmerk van toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Dit blijkt uit tekst ... (vul tekstnummer in), want ...
Kenmerk 2: ...
Dit blijkt uit tekst ... (vul tekstnummer in), want ...

GT-1127-a-18-1-0
17 / 21
lees verder ► ►►

### Pagina 18

Lees tekst 3.
30 Welk verschijnsel komt aan de orde in tekst 3?
A manipulatie
B pluriformiteit
C sociale mobiliteit
D stereotypering
E witteboordencriminaliteit

Zie tekst 3.
31 Vanuit welke invalshoek heeft Marleen Weulen Kranenbarg zich voor haar onderzoek beziggehouden met cybercrime?
A vanuit de politiek-juridische invalshoek
B vanuit de sociaal-culturele invalshoek
C vanuit de sociaal-economische invalshoek
D vanuit de veranderings- en vergelijkende invalshoek

Lees tekst 4.
32 Massamedia hebben verschillende functies.
Waarom heeft de website www.alertonline.nl een socialiserende functie?
omdat
A de website laat zien dat cybercrime een groot sociaal probleem is
B de website een initiatief is van onder andere de overheid
C de website veilig internetgedrag stimuleert
D de website voor iedereen bedoeld en toegankelijk is

Zie tekst 4.
33 Behalve de socialiserende functie vervult Alert Online volgens tekst 4 nog
een andere functie van de massamedia.
-> Leg uit welke andere functie Alert Online volgens tekst 4 nog meer
vervult.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De ... functie, want ...

GT-1127-a-18-1-o
18 / 21
lees verder

### Pagina 19

Zie tekst 4.
2p 34 Hieronder staan twee manieren waarop de campagne van Alert Online
invloed zou kunnen hebben op het gedrag van mensen.
a Als de campagne van Alert Online veel in de aandacht komt en als ook
andere media veel aandacht geven aan de campagne en de inhoud
ervan, gaan mensen praten over online gevaren en de mogelijke
maatregelen tegen. Ze kunnen deze maatregelen tegen online
gevaren vervolgens ook gaan nemen.
b Niet alle mensen zullen door de campagne van Alert Online beïnvloed
worden en maatregelen gaan nemen. Het zal afhangen van het
referentiekader van iemand of hij of zij beïnvloed zal worden door de
campagne.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
massamedia, zoals:
1 de agendatheorie
2 de injectienaaldtheorie
3 de multi-step-flow-theorie
4 de theorie van de selectieve perceptie
→ Bij welke theorie past de eerste manier van beïnvloeding (a) en bij
welke theorie past de tweede manier van beïnvloeding (b)? Kies twee
nummers uit bovenstaand rijtje.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
a past bij ...
b past bij ...
1p 35 Bekijk tabel 1.
Hieronder staan drie beweringen naar aanleiding van tabel 1.
Welke bewering is juist?
A De cijfers over hacken in tabel 1 zijn de cijfers in de politiestatistieken
in die periode.
B De cijfers over hacken in tabel 1 zijn hoger dan de cijfers in de
politiestatistieken in dezelfde periode.
C De cijfers over hacken in tabel 1 zijn lager dan de cijfers in de
politiestatistieken in dezelfde periode.
GT-1127-a-18-1-o 19 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 20

Inleiding op tekst 5 en 6
In december 2015 heeft het kabinet het wetsvoorstel
Computercriminaliteit III bij de Tweede Kamer ingediend. Doel van het
wetsvoorstel is dat de opsporing en vervolging van computercriminaliteit
verbeterd en versterkt wordt.
In het wetsvoorstel mogen politie en justitie heimelijk en op afstand
('online') onderzoek doen in computers. Dat kan een personal computer
zijn, een mobiele telefoon of een server. Het geeft opsporingsambtenaren
ruimte om verschillende onderzoekshandelingen toe te passen bij de
opsporing van ernstige delicten. Zij kunnen gegevens ontoegankelijk
maken of kopiëren, maar ook communicatie aftappen of observeren.
Tekst 5 en 6 gaan over dit wetsvoorstel.

Lees tekst 5.
De Tweede Kamer heeft onder andere burgerrechtenorganisatie Bits of
Freedom en de Nederlandse Orde van Advocaten uitgenodigd om hun
mening te geven. Deze organisaties hebben machtsmiddelen.
Welk machtsmiddel is te herkennen in tekst 5?
A beschikken over geld
B bezitten van wettelijke bevoegdheden
C hebben van kennis
D inzetten van personen met charisma

Zie tekst 5.
Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria.
Een criterium is het scheiden van feiten en meningen.
Leg uit dat in tekst 5 aan dit criterium is voldaan.
Noem nog twee andere criteria waaraan zo objectief mogelijke
nieuwsverstrekking moet voldoen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In tekst 5 is sprake van scheiding van feiten en meningen, want ...
Twee andere criteria: ...

Zie tekst 5.
Het proces van politieke besluitvorming bestaat uit een aantal fasen.
Over welke fase gaat tekst 5?
A fase 1: noemen van wensen / het (h)erkennen van het probleem als
politiek probleem
B fase 2: vergelijken of afwegen van politieke problemen
C fase 3: beslissen over problemen
D fase 4: uitvoeren van besluiten
GT-1127-a-18-1-o
20/21
lees verder

### Pagina 21

1p 39 Lees tekst 6.
In tekst 6 is op de puntjes achter de woordvoerders Tellegen en Van
Tongeren de politieke partij waartoe zij behoren, weggelaten.
Welke twee politieke partijen zijn op de puntjes bij (1) en bij (2)
weggelaten?
A bij (1) de SP en bij (2) de VVD
B bij (1) de VVD en bij (2) GroenLinks
C bij (1) GroenLinks en bij (2) het CDA
D bij (1) het CDA en bij (2) de PVV

Zie tekst 6.
3p 40 In tekst 6 komt een bepaald dilemma van de rechtsstaat aan de orde.
→ Welk dilemma is dit? Leg je antwoord uit met twee voorbeelden uit
tekst 6.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het dilemma tussen ... en ... , want in tekst 6 staat dat ... maar ook dat ...

Zie tekst 6.
1p 41 De wet is 20 december 2016 aangenomen door de Tweede Kamer.
→ Wat is na 20 december de volgende stap in het proces van dit
wetsvoorstel?

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1127-a-18-1-o
21/21
einde ■