# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2017/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2017
tijd vak 1
maandag 15 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappijleer 2 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
GT-0323-a-17-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 1

Strafrechtadvocaten vrezen voor ...

De bezuinigingen die de staatssecretaris van Justitie wil doorvoeren op de
gesubsidieerde rechtsbijstand zullen leiden tot .... Strafrechtadvocaten
gaan namelijk pro-deozaken 1) weigeren en de voorkeur geven aan zaken
van cliënten die zelf betalen. Dat zeggen twee verenigingen van
strafrechtadvocaten op basis van een enquête onder hun leden.

noot 1 pro-deozaken = rechtszaken waarbij de overheid betaalt voor de advocaat van
verdachten die de rechtsbijstand niet kunnen betalen

naar: www.volkskrant.nl van 27 oktober 2014

1p 1 Wat moet tweemaal op de puntjes in tekst 1 worden ingevuld?
A klassenjustitie
B meer lik-op-stuk-beleid
C meer transacties
D witteboordencriminaliteit

tekst 2

T.Z. in hoger beroep veroordeeld tot zwaardere straf

T.Z. heeft in hoger beroep een gevangenisstraf gekregen van
40 maanden, waarvan 24 voorwaardelijk, met een proeftijd van drie jaar.
Dit is een zwaardere straf dan de gevangenisstraf van 30 maanden,
waarvan 15 voorwaardelijk, die hij in juli opgelegd kreeg.
T.Z. drong in januari 2015 de televisiestudio van de NOS in Hilversum
binnen met een alarmpistool1) in zijn handen. T.Z. vond dat de NOS het
nieuws manipuleerde en daarmee invloed uitoefende op de publieke
opinie. Hij eiste.zijn.zeld.em.dat.duidelijk.te maken aan de kijkers van het
journaal.

noot 1 alarmpistool = pistool dat op een echt vuurwapen kan lijken, maar alleen een knal
geeft en geen kogels afschiet

naar: www.elsevier.nl van 22 december 2015

GT-0323-a-17-1-o 2 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 3

Lees tekst 2.
1p 2 Wat houdt de straf in die T.Z. in hoger beroep heeft gekregen?
A Hij moet 16 maanden de cel in, maar als hij in de proeftijd weer een strafbaar feit pleegt, moet hij nog 24 maanden extra de cel in.
B Hij moet 16 maanden de cel in, maar als hij zich niet goed gedraagt in de gevangenis moet hij nog 24 maanden extra de cel in.
C Hij moet 40 maanden de cel in, maar als hij in de proeftijd weer een strafbaar feit pleegt, moet hij nog 24 maanden extra de cel in.
D Hij moet 40 maanden de cel in, maar als hij zich goed gedraagt, komt hij na 16 maanden vrij.

1p 3 Zie tekst 2.
Wie kunnen er na de uitspraak in juli in hoger beroep zijn gegaan?
A alleen de NOS.
B alleen de officier van justitie
C alleen T.Z.
D de NOS en de officier van justitie
E de NOS en T.Z.
F de officier van justitie en T.Z.

tekst 3

T.Z. in hoger beroep veroordeeld tot zwaardere straf (vervolg)

T.Z. had een dreigbrief laten zien aan de bewakers bij de receptie van de
NOS, had een groot wapen bij zich, en droeg een oortje waardoor het leek
alsof er nog andere mensen bij betrokken waren. Het NOS Journaal werd
die avond niet zoals gewoonlijk uitgezonden. Op televisie is voortdurend
zichtbaar of hoorbaar geweest hoe T.Z. zich met het wapen en een
beveiligingsmedewerker in de studio bevond.

naar: nos.nl van 22 december 2015

1p 4 Lees tekst 3 en zie tekst 2.
Criminaliteit heeft behalve materiële ook immateriële gevolgen. Mensen
kunnen zich bijvoorbeeld bang en onveilig voelen.
→ Geef een mogelijk ander immaterieel gevolg van het strafbare gedrag
van T.Z.

GT-0323-a-17-1-o
3 / 19
lees verder ►►►

### Pagina 4

tekst 4
Noodbevel
In Apeldoorn zijn zondagmiddag vier mensen aangehouden tijdens de
demonstratie van de beweging Pegida¹).
Rond 13.00 uur is een noodbevel ingegaan op en rond de route die de
Pegida-demonstranten liepen. Dit omdat tegendemonstranten gezien
waren dicht bij deze route. Het noodbevel bood de politie meer
mogelijkheden om mensen weg te sturen.
noot 1 Pegida omschrijft zichzelf als een beweging tegen de islamisering van Europa.
naar: www.destentor.nl van 17 januari 2016
1p 5
Lees tekst 4.
Wie heeft het noodbevel afgegeven?
A de burgemeester van Apeldoorn
B de commissaris van de Koning
C de hoofdcommissaris van politie
D de officier van justitie
tekst 5
Eis: 16 en 14 jaar cel tegen crimineel stel
Het Openbaar Ministerie heeft vrijdag voor de rechtbank zware
gevangenisstraffen geëist tegen het tweetal dat vorig jaar een spoor van
geweld trok door Nederland. Tegen A.P. werd 16 jaar cel geëist, tegen
E.B. 14 jaar. Op de publieke tribune, voor een groot deel gevuld met
slachtoffers en hun familieleden, werd voorzichtig geapplaudisseerd toen
de eis werd uitgesproken.
naar: de Volkskrant van 7 maart 2015
1p 6
Welk onderdeel van een rechtszitting wordt in tekst 5 beschreven?
A de tenlastelegging
B het laatste woord
C het pleidooi
D het requisitoir
E het vonnis
GT-0323-a-17-1-o
4 / 19
lees verder

### Pagina 5

2p 7 Uit tekst 5 blijkt dat A.P. en E.B. niet volgens het jeugdstrafrecht zijn
berecht, maar volgens het volwassenenstrafrecht.
→ Noem twee zaken waaruit dat blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 In het jeugdstrafrecht staat dat .... en in tekst 5 staat ....
2 In het jeugdstrafrecht staat dat .... en in tekst 5 staat ....

tekst 6
[FIGUUR: Een kader met tekst over vooroordelen bij agenten.]
Vooroordelen bij agenten

Paul Mutsaers deed onderzoek naar discriminatie door de Nederlandse
politie. Hij liep anderhalf jaar met agenten mee, interviewde agenten en
liet agenten dagboeken bijhouden.
Hij vertelt: “Bij meer dan de helft van de verkeerscontroles die ik heb
meegemaakt, zeker tientallen keren, werd vooraf een etnische doelgroep
bepaald. Meestal richtte men zich op jongeren van een aantal etniciteiten:
Marokkaans, Turks en Surinaams bijvoorbeeld. Als het raampje omlaag
ging en er zat een autochtone Nederlander, dan kreeg die te horen: ‘U
mag doorrijden, u behoort niet tot onze doelgroep.’ Het bekende verhaal
is dat we die etnische groepen vaker terugzien in de misdaadcijfers.”

naar: Trouw van 9 juni 2015

1p 8 Met welk kenmerk van de rechtsstaat botst het politie-optreden dat
Mutsaers in tekst 6 beschrijft?
A handhaving van de rechtsorde
B machtenscheiding
C rechtsgelijkheid
D rechtszekerheid

1p 9 Om een beeld te krijgen van de omvang van criminaliteit in Nederland
wordt gebruikgemaakt van verschillende soorten onderzoek en
statistieken. Deze onderzoeken en statistieken hebben elk hun nadelen.
Welke kanttekening kun je naar aanleiding van tekst 6 plaatsen bij de
misdaadcijfers?
A De cijfers zijn niet gekoppeld aan de ontwikkeling van de bevolking.
B Selectieve opsporing beïnvloedt de cijfers.
C Verkeersdelicten worden eerder bekend bij de politie dan minder
zichtbare vormen van criminaliteit.
D Verschil in aangiftebereidheid heeft invloed op de cijfers.

GT-0323-a-17-1-o 5 / 19 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

2p 10 Hieronder staat een aantal beweringen over slachtofferonderzoek of
daderonderzoek.
→ Geef van elke bewering aan of deze gaat over slachtofferonderzoek of
over daderonderzoek.
1 Bij dit onderzoek komen vernielingen van openbaar bezit minder
duidelijk in de cijfers naar voren.
2 Bij dit onderzoek komen zware misdrijven minder duidelijk in de cijfers
naar voren.
3 Niet-ontdekte delicten, zoals fraudezaken, komen beter in de cijfers
van dit onderzoek naar voren.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...onderzoek
2 = ...onderzoek
3 = ...onderzoek

tekst 7

‘Nee tegen de houding: Ach, het was maar een bonnetje’

De officieren van justitie Monique ter Hart en Jos van Leijen kijken terug
op de veroordelingen in hoger beroep van de verdachten van de
vastgoedfraude, de grootste Nederlandse fraudezaak. De officieren van
justitie geven antwoord op de vraag waarom de straffen die in hoger
5 beroep zijn gegeven, veel zwaarder zijn dan de straffen die de rechtbank
drie jaar geleden gaf.

Volgens Ter Hart is de aandacht voor ethiek¹) en moraal sinds de
uitspraak van de rechtbank toegenomen en valt het in deze tijd extra op
dat sommigen zich helemaal niet aan de regels hebben gehouden.

10 Volgens Van Leijen geeft het gerechtshof een krachtig signaal dat
documenten en rekeningen de werkelijkheid moeten weergeven. Het
gerechtshof zegt daarmee hard nee tegen de houding: Ach, het was maar
een bonnetje.

Ter Hart kan zich voorstellen dat deze uitspraak van de rechter later een
15 belangrijke gebeurtenis blijkt. “Het laat zien dat de ernst en impact van dit
soort delicten heel serieus wordt genomen. We verwachten hier veel van.”
Volgens haar zullen heel wat personen in de toekomst aan deze
veroordelingen refereren²). Van Leijen: “Dit kan geen enkele rechter
wegwuiven.”

noot 1 ethiek = filosofie (leer) over wat goed en kwaad is
noot 2 aan iets refereren = naar iets verwijzen

naar: Het Financieele Dagblad van 7 maart 2015

GT-0323-a-17-1-o 6 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 11 Er zijn verschillende maatschappelijke en individuele oorzaken van crimineel gedrag.
Welke maatschappelijke oorzaak van crimineel gedrag is in tekst 7 te herkennen?
A Bij het plegen van criminaliteit schakelen mensen hun schuldgevoel uit.
B De samenleving wordt steeds anoniemer.
C Een gebrek aan maatschappelijke bindingen bevordert crimineel gedrag.
D Er is sprake van een veranderend norm- en waardebesef.

1p 12 Zie regel 14 tot en met 19 van tekst 7.
Volgens tekst 7 zullen rechters in de toekomst waarschijnlijk rekening houden met de uitspraak in deze rechtszaak.
Waar zal deze uitspraak bij horen?
A de fatsoensregels van de rechters
B de jurisprudentie
C de uitgangspunten in het strafproces
D het Wetboek van Strafrecht

2p 13 De overheid kan verschillende soorten maatregelen nemen.
Hieronder staat een aantal maatregelen.
→ Geef van elke maatregel aan of deze valt onder repressief beleid of onder preventief beleid.
1 meer verlichting langs donkere wegen
2 uitbreiding van het aantal gevangeniscellen
3 verbeteren van de werkgelegenheid
4 vergroten van de sociale controle
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ... beleid
2 = ... beleid
3 = ... beleid
4 = ... beleid

### Pagina 8

tekst 8
Dagboek van Anne Frank
Een Duitse student (19) die voor een grote groep mensen de Hitlergroet
bracht, heeft een opmerkelijke straf gekregen. Hij moet als straf het
dagboek van Anne Frank lezen en er een samenvatting over schrijven. De
rechter in Wolfsburg (Duitsland) heeft dat bepaald.
naar: nos.nl van 3 november 2015

1p 14 Lees tekst 8.
Welk doel van straffen zal de rechter willen bereiken met het opleggen
van deze straf?
A beveiliging van de samenleving
B resocialisatie
C voorkomen van eigenrichting
D wraak

tekst 9
Politie en crisisdiensten lieten verdachte B.U. telkens lopen
B.U., de verwarde man die verdacht wordt van de moord op zijn zus en
een oud-minister, heeft verschillende keren geprobeerd om zijn celstraf uit
te zitten.
In de periode rond de moord heeft hij zich meerdere keren gemeld op een
politiebureau om te worden opgepakt, ‘omdat hij anders strafbare feiten
zou gaan plegen’. Politie en crisisdiensten weigerden hem op te nemen,
ondanks het feit dat B.U. nog een celstraf van drie jaar moest uitzitten.
naar: justitie.eenvandaag.nl van 24 juni 2015

1p 15 Het Openbaar Ministerie heeft verschillende taken, zoals het opsporen
van strafbare feiten.
Volgens tekst 9 heeft het Openbaar Ministerie een andere taak niet goed
vervuld.
→ Welke taak is dat?

GT-0323-a-17-1-o 8 / 19 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

tekst 10
Veroordeeld
De rechtbank heeft B.U. veroordeeld tot tbs met dwangverpleging voor het doden van zijn zus en een oud-minister. Het Openbaar Ministerie had naast tbs ook een celstraf van acht jaar geëist.
De familie van B.U. noemt de uitspraak een "forse domper" en hoopt op een hoger beroep. Familieleden schrijven in een verklaring dat zij het onwaarschijnlijjk vinden dat B.U. volledig ontoerekeningsvatbaar zou zijn toen hij twee zeer geliefde mensen op gewelddadige manier doodde.
Volgens hen ontloopt B.U. met alleen tbs zijn verdiende straf.

naar: www.nrc.nl van 13 april 2016
2p 16 Hieronder staat een aantal beweringen naar aanleiding van tekst 10.
$\rightarrow$ Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 De familie van de dader vindt dat het doel van de vergelding bereikt is met de veroordeling.
2 Het belangrijkste doel dat de rechtbank met de veroordeling zal hebben gehad, is genoegdoening aan de slachtoffers.
3 Het Openbaar Ministerie heeft een hoofdstraf en een maatregel geëist.
4 Uit het vonnis blijkt dat de rechtbank de dader gestraft heeft omdat hij verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn daad.

Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
GT-0323-a-17-1-o
9 / 19
lees verder

### Pagina 10

afbeelding 1

[FIGUUR: Een fiets met een prijskaartje van €60,- en een klein robotachtig figuurtje.]

Voor je het weet, koop je gestolen spullen.
Maak het dieven niet te makkelijk. Check de tips op

1p 17 Bekijk afbeelding 1.
Onder aan afbeelding 1 staat dat je de tips kunt lezen op een website. De
naam van de website waar je de tips kunt lezen, is weggelaten. Deze
naam geeft het onderwerp van afbeelding 1 weer.
Wat is de naam van de website?
A geenrepressie.nl
B iedereenrechtszekerheid.nl
C stopheling.nl
D tegeneigenrichting.nl

1p 18 Er zijn in Nederland verschillende rechterlijke instanties, zoals de
rechtbank.
-> Wat is de hoogste rechterlijke instantie?

GT-0323-a-17-1-o 10 / 19 lees verder

### Pagina 11

Politiek en beleid

tekst 11

Klachten over Belastingdienst

Het aantal klachten van burgers over de Belastingdienst is vorig jaar met
31 procent gestegen. De stijging van het aantal klachten komt vooral door
problemen met de afhandeling en uitbetaling van toeslagen, zoals
huurtoeslag.

naar: radar.avrotros.nl van 25 maart 2015

1p 19 Welke officiële instantie neemt de klachten uit tekst 11 in behandeling?
A de civiele sector van de rechtbank
B de Nationale Ombudsman
C de Tweede Kamer
D het ministerie van Financiën

tekst 12

Opvolger benoemd

De opvolger van ... Henk Mulder is donderdag benoemd door de
gemeenteraad van Almere. Hij kreeg 28 stemmen voor.

naar: www.dichtbij.nl van 25 september 2015

1p 20 Wat moet op de puntjes in tekst 12 worden ingevuld?
A burgemeester
B commissaris van de Koning
C gemeenteraadslid
D wethouder

GT-0323-a-17-1-o 11 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 12

tekst 13
Minister: Zondagswet gehandhaafd
De Zondagswet wordt niet ingetrokken als het aan de minister van
Binnenlandse Zaken ligt. Hij gaat hiermee in tegen de wens van de
Kamer, die af wilde van de wet die de zondagsrust regelt.
De VVD en D66 dienden een ... in om de Zondagswet in te trekken. De
meerderheid van de Kamer was het met de VVD en D66 eens. De
Zondagswet regelt onder andere dat het verboden is om op zondag vóór
13.00 uur een evenement te organiseren.
D66-Kamerlid Koser Kaya vindt het “onacceptabel” dat de minister weigert
om de wens van de Kamer uit te voeren.
naar: www.telegraaf.nl van 27 oktober 2015
1p 21 Wat moet op de puntjes in tekst 13 worden ingevuld?
A amendement
B initiatiefwet
C interpellatie
D motie
2p 22 Hieronder staat een aantal beweringen over ambtenaren.
→ Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Ambtenaren hebben invloed op de formulering van wetten.
2 Ambtenaren hebben invloed op de uitvoering van wetten.
3 Een huisarts is een voorbeeld van een ambtenaar.
4 Na de verkiezingen worden de ambtenaren op een ministerie
vervangen door nieuwe ambtenaren.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
GT-0323-a-17-1-0
12 / 19
lees verder

### Pagina 13

tekst 14
Gekozen bestuurders
Bestuurders op alle niveaus (burgemeester, ... (1) ... en ... (2) ...)
bepalen steeds meer het beleid. D66 wil op al deze niveaus door de
bevolking gekozen bestuurders die hun eigen kabinet of college
samenstellen.
naar: d66.nl van 2 februari 2016

23 Welke bestuurders zijn op de puntjes in tekst 14 weggelaten?
bij (1) bij (2)
A commissaris van de Koning minister-president
B gedeputeerde Provinciale Statenlid
C gemeenteraadslid
D minister-president
gedeputeerde
E Provinciale Staten gemeenteraadslid
commissaris van de Koning

24 Bij welk uitgangspunt past het standpunt van D66 in tekst 14?
A democratisering van de politiek
B deregulering
C particulier initiatief
D vermindering van de bureaucratie
GT-0323-a-17-1-o 13 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 14

tekst 15
Fragmenten uit de beginselverklaring van de politieke partij
VoorNederland (VNL)
De overheid dient zich zoveel mogelijk toe te leggen op haar kerntaken.
Een van die kerntaken is veiligheid. Er moet daarom fors worden
geïnvesteerd in politie en defensie.
Nederland moet weer een soeverein¹ land worden. De Europese Unie
moet daarom terug naar haar oorspronkelijke doel: . . . .
Kansloze immigratie willen we stoppen. De integratieproblemen zijn al
veel te groot. Wij verdedigen de westerse kernwaarden: de democratische
rechtsstaat, de vrije markt, de vrijheid van meningsuiting, de
gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen, de gelijkwaardigheid van
hetero's en homo's en de scheiding van kerk en staat.
noot 1 soeverein = onafhankelijk
naar: www.vnl.nu van 2 februari 2016
1p 25 Welke belangrijke pijler van de Europese Unie moet op de puntjes in
tekst 15 worden ingevuld?
A een gemeenschappelijk buitenlands beleid
B bestrijding van criminaliteit
C economische samenwerking
D een gemeenschappelijk integratiebeleid
E een gemeenschappelijke munt
Zie tekst 15.
1p 26 De politieke partij VNL is in 2014 opgericht.
Bij welk kenmerk van een parlementaire democratie past de oprichting
van de politieke partij VNL?
bij het kenmerk dat
A de bevoegdheden van bestuurders zijn vastgelegd in de Grondwet
B er geheime verkiezingen zijn
C er grondrechten zijn
D er sprake is van een machtenscheiding
1p 27 Bij welke politieke stroming is VNL op basis van tekst 15 het best in te
delen?
A de christendemocratische stroming
B de liberale stroming
C de rechts-extremistische stroming
D de sociaaldemocratische stroming
GT-0323-a-17-1-o
14/19
lees verder ►►►

### Pagina 15

2p 28 Hieronder staan verschillende Europese instellingen.
1 de Europese Commissie
2 de Raad van de Europese Unie
3 het Europees Hof van Justitie
4 het Europees Parlement
→ Welke van deze instellingen hebben als taak wetsvoorstellen goed te
keuren? Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.

tekst 16

Staatssecretaris moet Mediawet noodgedwongen aanpassen

Staatssecretaris Sander Dekker moet met zijn Mediawet terug naar de
Tweede Kamer. Hij slaagt er niet in om de wet in de huidige vorm door de
Eerste Kamer te krijgen. Hij kondigde aan dat hij met een aanpassing op
de wet zal komen. Alleen dan kan hij steun in de Eerste Kamer krijgen.

naar: www.ad.nl van 1 maart 2016

1p 29 Het politieke besluitvormingsproces verloopt in een aantal fasen.
In welke fase is de besluitvorming over de Mediawet in tekst 16 blijven
steken?
A fase 1: noemen van wensen / het (h)erkennen van het probleem als
politiek probleem
B fase 2: vergelijken of afwegen van wensen of behoeften: de politiek
komt met oplossingen
C fase 3: het nemen van besluiten
D fase 4: het uitvoeren van besluiten

Zie tekst 16.
1p 30 Waarom komt de Eerste Kamer niet zelf met een aanpassing van de
Mediawet?
A omdat alleen de regering wetten mag aanpassen
B omdat alleen de Tweede Kamer het recht van initiatief heeft
C omdat de Eerste Kamer geen recht van amendement heeft
D omdat de Eerste Kamer blijkbaar geen steun voor de aanpassing is

Zie tekst 16.
1p 31 Waarom kan het zo zijn dat in de Tweede Kamer wel een meerderheid
voor de wet was en in de Eerste Kamer niet?
A omdat de Eerste Kamer minder zetels heeft dan de Tweede Kamer
B omdat de Tweede Kamer ook de controlerende macht heeft en de
Eerste Kamer niet
C omdat in de Eerste Kamer de zetels anders over de partijen verdeeld
waren dan in de Tweede Kamer
D omdat in de Eerste Kamer ook ministers zaten

GT-0323-a-17-1-o 15 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 16

tekst 17
Hún Brussel, óns Nederland
We zijn allang niet meer baas in eigen huis. We zijn gast in eigen land;
niet langer in staat onze eigen toekomst te bepalen, maar machteloze
toeschouwers van EU-Nederlands beleid, terwijl de EU-nationalisten
feestvieren en genieten van eeuwigdurende lunches. Er is geen terrein te
verzinnen waar we niet worden geschaad door de blinde bewoners van de
ivoren torens in Brussel.
Uit de EU. Uit de euro.

naar: het verkiezingsprogramma 2012-2017 van een Nederlandse
politieke partij

1p 32 Van welke politieke partij is tekst 17 afkomstig?
A CDA
B D66
C GroenLinks
D PVV

tekst 18
Uitgangspunten van een politieke partij
We kiezen principieel voor menselijke waardigheid, de gelijkwaardigheid
van mensen en de solidariteit tussen mensen. Daarom verzetten we ons
tegen een maatschappij die wereldwijd overheerst wordt door een
mentaliteit van ‘ieder voor zich’ waarin het recht van de sterkste het wint
van het principe van gelijke kansen voor iedereen.
We zetten ons in om de overheersing van de factor ‘kapitaal’ in de
samenleving te doorbreken. Dat betekent zowel inzet binnen, als
activiteiten buiten het parlement om de vertegenwoordiging van, en het
contact met de mensen te bevorderen.

naar: de kernvisie van een politieke partij

1p 33 Tekst 18 is afkomstig uit een document waarin de kernvisie van een
politieke partij is opgeschreven.
→ Tot welke politieke stroming behoort deze politieke partij?

GT-0323-a-17-1-o 16 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 17

2p 34 Hieronder staat een aantal kenmerken en rollen van politieke partijen.
1 Ze brengen hun ideeën onder de aandacht van de burgers.
2 Ze leveren mensen voor politieke functies.
3 Ze nemen standpunten over van maatschappelijke
groeperingen.
4 Ze zijn als coalitiepartij medeverantwoordelijk voor het regeerakkoord.
→ Welke twee kenmerken of rollen blijken uit tekst 18? Kies twee
nummers uit bovenstaand rijtje.

Analyse maatschappelijk vraagstuk: werkstress

Bij de beantwoording van de vragen 35 tot en met 45 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 6 van het bronnenboekje.

1p 35 Lees tekst 1.
Minister Asscher heeft de campagne Check je Werkstress gestart.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
massamedia. Stel dat bij het opzetten van de campagne is uitgegaan van
de multi-step-flow theorie.
Uit welke regels van tekst 1 blijkt dit dan?
A regels 8-9 (“Asscher ... geschreven.”)
B regels 10-12 (“Minister Asscher ... aan te pakken.")
C regels 14-16 (“Deze campagne ... werkvloer.")
D regels 18-19 (“Onder anderen ... werkstress.")

2p 36 Lees tekst 2.
Uit tekst 2 zijn waarden af te leiden op basis waarvan minister Asscher
werkstress wil aanpakken.
→ Welke waarden blijken uit tekst 2? Noem twee waarden.

2p 37 Zie tekst 2.
Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit verschillende invalshoeken
bekijken, waaronder de politiek-juridische invalshoek en de veranderings-
en vergelijkende invalshoek. In tekst 2 zijn twee andere invalshoeken te
herkennen.
→ Welke andere invalshoek komt vooral naar voren in de regels 1-6
en welke vooral in de regels 8-11?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Regels 1-6: de ... invalshoek
Regels 8-11: de ... invalshoek

GT-0323-a-17-1-o 17 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 18

38 (4p) Zie tekst 1 en tekst 2. Werkstress is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is dat het vraagstuk de aandacht krijgt van de media.
$\rightarrow$ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die in tekst 1 of 2 naar voren komen en geef bij elk kenmerk een citaat uit tekst 1 of 2 dat betrekking heeft op het kenmerk.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Citaat uit tekst ... bij dit kenmerk: ...
Kenmerk 2: ...
Citaat uit tekst ... bij dit kenmerk: ...

1p 39 Zie tekst 2. Kun je uit tekst 2 afleiden of Asscher, toen hij het interview gaf, lid was van een coalitiepartij of van een oppositiepartij? Geef een verklaring voor je antwoord.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ja, Asscher was lid van een ... (kies uit: coalitiepartij/oppositiepartij), want uit tekst 2 blijkt ...
of
Nee, dat kun je niet weten, want ...

2p 40 Lees tekst 3. LIA is een belangengroep. Een kenmerk van belangengroepen is dat ze bepaalde belangen nastreven.
$\rightarrow$ Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef aan waarom LIA in tekst 3 daaraan voldoet.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk: ...
LIA in tekst 3 voldoet daaraan, omdat ...

2p 41 Zie tekst 3. Uit tekst 3 blijkt dat belangengroep LIA de beschikking heeft over een aantal machtsmiddelen om haar doel te bereiken.
$\rightarrow$ Noem twee van deze machtsmiddelen.

1p 42 Lees teksten 4. Teksten kunnen in meer of mindere mate objectief of subjectief zijn. In tekst 4 lees je reacties van vier personen op de stelling ‘Mijn werkstress is het afgelopen jaar gestegen!’. Wie is in zijn reactie het meest objectief?
A Benno
B François
C Huub
D Paul

GT-0323-a-17-1-o 18 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 19

43 (2p) Lees tekst 5.
Tekst 5 stond in het dagblad Metro als onderdeel van de campagne
Check je Werkstress.
Massamedia kunnen verschillende functies hebben, waaronder de
amuserende functie.
→ Leg uit welke twee andere functies van de massamedia tekst 5 kan
vervullen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 De ... functie, want ...
2 De ... functie, want ...

44 (1p) Lees tekst 6.
Maatschappelijke vraagstukken kun je vanuit verschillende invalshoeken
bekijken.
→ Formuleer vanuit de veranderings- en vergelijkende invalshoek een
vraag waarop het antwoord in tekst 6 staat.

45 (2p) Stel, je hebt een eigen bedrijf en bent dus werkgever. Als werkgever heb
je bepaalde belangen.
→ Ben jij als werkgever voor het verbieden of voor het toestaan van
werkmail na zes uur? Geef een argument voor je mening en verwijs
daarbij naar een gegeven uit het bronnenboekje. Geef daarnaast aan
welk belang jij als werkgever bij jouw keuze hebt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik ben voor het verbieden van werkmail na zes uur, want ... (geef
argument en tekstverwijzing)
Het verbieden is in mijn belang, want ...

of

Ik ben voor het toestaan van werkmail na zes uur, want ... (geef
argument en tekstverwijzing)
Het toestaan is in mijn belang, want ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0323-a-17-1-o
19/19