# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2016
tijdvak 1
woensdag 25 mei
13.30 - 15.30 uur
maatschappijleer 2 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
GT-0323-a-16-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1

Café dicht

Een café in Dokkum moet twee weken dicht ... heeft dit besluit genomen vanwege de
 ]
ondurendeverstoring van de openbare orde en veiligheid.
[FIGUUR: De tekst besluit met het woord 'veiligheid'.]

naar: www.waldnet.nl van 24 april 2015

1p 1 Wat moet op de puntjes in tekst 1 worden ingevuld?
A De burgemeester
B De gemeenteraad
C De politie
D Het college van B en W

tekst 2

Meerderheid Tweede Kamer stemt in met leenstelsel

Een meerderheid van de Tweede Kamer is akkoord gegaan met het
'wetsvoorstel studievoorschot'.
Met 97 stemmen voor en 53 tegen is het wetsvoorstel aangenomen. Als
ook ... akkoord gaat, wordt de basisbeurs per september 2015 afgeschaft
en vervangen door het leenstelsel.

naar: www.utnieuws.nl van 11 november 2014

1p 2 Wat moet op de puntjes in tekst 2 worden ingevuld?

tekst 3

Meerderheid Tweede Kamer stemt in met leenstelsel (vervolg)

De Tweede Kamer heeft gebruik gemaakt van ... en het oorspronkelijke
wetsvoorstel van de minister op een aantal punten gewijzigd. Zo gaat
onder andere het minimumbedrag dat oud-studenten maandelijks moeten
terugbetalen flink omlaag.

naar: www.utnieuws.nl van 11 november 2014

GT-0323-a-16-1-o 2 / 20 lees verder

### Pagina 3

1p 3 De Tweede Kamer heeft een aantal rechten om haar taken goed uit te
kunnen voeren.
Welk recht van de Tweede Kamer moet op de puntjes in tekst 3 worden
ingevuld?
A het recht van amendement
B het recht van enquête
C het recht van initiatief
D het recht van interpellatie

tabel 1
Peiling 29 juni 2014
partij aantal
zetels
VVD 23
PvdA 12
PVV 20
SP 21
CDA 22
D66 26
ChristenUnie 8
GroenLinks 6
SGP 4
Partij voor de Dieren 6
50PLUS 1
Piratenpartij 1
totaal 150

bron: www.peil.nl

1p 4 Bekijk tabel 1.
Stel dat de peiling van 29 juni 2014 de uitslag van een Tweede
Kamerverkiezing is.
Van welke politieke partij zou dan normaal gesproken de minister-
president afkomstig zijn?
A CDA
B D66
C PvdA
D PVV
E SP
F VVD

GT-0323-a-16-1-o
3 / 20
leest verder

### Pagina 4

tekst 4
Statenleden Limburg verzuimen het meest

Ruim 1200 keer zijn leden van de Provinciale Staten niet komen opdagen als volksvertegenwoordiger bij vergaderingen van de Provinciale Staten. Het gaat hierbij om de periode vanaf de verkiezingen van 2011. Dat blijkt uit onderzoek van De Telegraaf.

naar: www.telegraaf.nl van 21 januari 2015

1p 5 Massamedia hebben een aantal functies voor de democratische besluitvorming, zoals de meningsvormende functie. Ook het doen van onderzoek kan als een functie van de massamedia gezien worden.
→ Welke andere functie voor de democratische besluitvorming vervult De Telegraaf met het onderzoek uit tekst 4?

2p 6 In welk van de volgende politieke organen kan een oppositiepartij zitten? Kies de juiste nummers uit onderstaand rijtje.
1 de Eerste Kamer
2 de Gedeputeerde Staten
3 de gemeenteraad
4 de regering
5 de Tweede Kamer
6 het college van B en W
7 het kabinet

tekst 5
Meer huurwoningen voor arm en rijk

De VVD en PvdA hebben een plan bedacht voor de bouw van goedkope en duurdere huurwoningen. Daarmee willen ze de wachtlijsten op huurwoningen aanpakken. De VVD en PvdA dienen vandaag hun plan in.

naar: nos.nl van 29 oktober 2014

1p 7 Het politieke besluitvormingsproces verloopt in een aantal fasen. Van welke fase in de politieke besluitvorming is sprake in tekst 5?
A fase 1: noemen van wensen / het (h)erkennen van het probleem als politiek probleem
B fase 2: vergelijken of afwegen van wensen of behoeften: de politiek komt met oplossingen
C fase 3: het nemen van besluiten
D fase 4: het uitvoeren van besluiten

GT-0323-a-16-1-o
4 / 20

### Pagina 5

tabel 2
Uitslag van een stemming in de Tweede Kamer

partij | aantal zetels | voor | tegen
------- | -------- | -------- | --------
VVD | 41 | x | 
PvdA | 38 |  | x
SP | 15 | x | 
CDA | 13 |  | x
PVV | 12 | x | 
D66 | 12 |  | x
ChristenUnie | 5 |  | x
GroenLinks | 4 | x | 
SGP | 3 |  | x
GrBvK<sup>1)</sup> | 2 |  | x
Partij voor de Dieren | 2 | x | 
50PLUS/Klein | 1 | x | 
Van Vliet | 1 | x | 
50PLUS/Baay-Timmerman | 1 | x | 
totaal | 150 | 77 | 73

noot 1 GrBvK = Groep Bontes/van Klaveren

bron: www.tweedekamer.nl

1p 8 In tabel 2 staat de uitslag van een stemming in de Tweede Kamer over een voorstel.
Stelling: als de Partij voor de Dieren tegen had gestemd, was het voorstel niet aangenomen.
→ Leg uit of deze stelling juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De stelling is ... (juist/onjuist), want ...

GT-0323-a-16-1-o
5 / 20
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

tekst 6
"Het worden spannende maanden. Op 18 maart gaat Nederland naar de stembus. Dat is het moment waarop mensen af kunnen rekenen met de enorme ongelijkheid, met de bezuinigingen op de zorg en met politici die de tweedeling verder laten groeien. Op 18 maart rekenen we af met dit kabinet."
noot 1 afrekenen met/op = beoordelen, bestraffen
bron: website van een politieke partij van 31 januari 2015

1p 9 Tekst 6 is een aantal weken voor de Provinciale Statenverkiezingen op de website van een politieke partij geplaatst.
Wat kun je op basis van de tekst zeggen over deze politieke partij?
De partij is
A een linkse coalitiepartij.
B een linkse oppositiepartij.
C een rechtse coalitiepartij.
D een rechtse oppositiepartij.

tekst 7
VVD wil einde aan regels voor taxichauffeurs
Als het aan de VVD ligt, kunnen de meeste regels waar taxichauffeurs aan moeten voldoen worden geschrapt. Dat zegt VVD-Kamerlid Barbara Visser tegen NU.nl.
naar: www.nu.nl van 5 december 2014

1p 10 Welk kenmerk van de politieke stroming waartoe de VVD behoort, is te herkennen in tekst 7?
A deregulering
B gespreide verantwoordelijkheid
C particulier initiatief
D rentmeesterschap
GT-0323-a-16-1-o 6 / 20 lees verder

### Pagina 7

afbeelding 1

[FIGUUR: Een cartoon met twee personen in bed die wakker liggen.]

"...OP WIE STEM JIJ BIJ DE PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN...?"
"...EN WIE STEM JIJ IN HET WATERSCHAP...?"

"... Op wie stem jij bij de Provinciale Statenverkiezingen...?"
"... En wie stem jij in het Waterschap...?"

bron: Trouw van 7 maart 2015

1p 11 De mensen in afbeelding 1 liggen wakker en vragen aan elkaar wat ze
gaan stemmen bij bepaalde verkiezingen.
Voor maximaal hoeveel andere politieke verkiezingen kunnen alle
mensen die in Nederland wonen, achttien jaar en ouder zijn, en de
Nederlandse nationaliteit hebben, hun stem uitbrengen?
A nog 1 andere verkiezing
B nog 2 andere verkiezingen
C nog 3 andere verkiezingen
D nog 4 andere verkiezingen

GT-0323-a-16-1-o 7 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 8

tekst 8
Lange mensen willen meer beenruimte in vliegtuig

Lange mensen zullen het probleem herkennen: zitten in een vliegtuig is
een ramp! "En het is nog gevaarlijk ook, want wij kunnen de crashhouding
niet eens aannemen", zegt Rob Leurs-Kout van de Klub Lange Mensen,
zelf 2 meter 11.
5 Woensdag zal de club in de Tweede Kamer, in een vergadering met onder
andere de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, aandringen op
oplossingen voor het probleem. "We vragen aandacht op de veiligheid
van lange passagiers in vliegtuigen en het gebrek aan been- en zitruimte
in de verkeerstoestellen met als mogelijk gevolg trombose door
10 afgeknelde ledematen", zegt Leurs-Kout.
De Klub Lange Mensen heeft in samenwerking met Hogeschool InHolland
een nieuwe vliegtuigstoel laten ontwerpen, die volledig rekening houdt
met de alsmaar langer wordende Nederlander.

naar: www.metronieuws.nl van 31 maart 2015

2p 12 De Klub Lange Mensen is een belangengroep. Een kenmerk van
belangengroepen is dat ze bepaalde belangen nastreven.
→ Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef uit tekst 8
een citaat waaruit dit kenmerk blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk: ...
Citaat uit tekst 8: ...

2p 13 Een belangengroep kan macht uitoefenen met behulp van
machtsmiddelen of machtsbronnen. Uit tekst 8 blijkt dat de Klub Lange
Mensen over bepaalde machtsmiddelen of -bronnen beschikt.
→ Noem twee van deze machtsmiddelen of -bronnen.

tekst 9

Een Europese instelling

Deze instelling van de Europese Unie kan worden beschouwd als het
daglelijks bestuur van de EU. Deze instelling mag als enige EU-instelling
wetsvoorstellen indienen.

naar: www.europa-nu.nl

1p 14 Over welke Europese instelling gaat tekst 9?
A over de Europese Commissie
B over de Raad van ministers van alle EU-landen
C over het Europees Parlement

GT-0323-a-16-1-o 8/20 lees verder ‣‣‣

### Pagina 9

2p 15 Hieronder staat een aantal beweringen over de Europese Unie.
→ Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Als een EU-lidstaat een goede reden heeft, mag het besluiten een
Europese wet niet in te voeren.
2 De twee oorspronkelijke doelstellingen van de EU waren het
bevorderen van de welvaart en een gezamenlijk asielbeleid.
3 Het Europees burgerschap houdt onder andere in dat je als EU-burger
het recht hebt om te wonen in een ander EU-land.
4 In minder dan 25 EU-lidstaten is de euro het wettige betaalmiddel.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
tekst 10
‘Minister moet in discussie’
Een groep van organisaties en deskundigen heeft een open brief aan de
minister van Veiligheid en Justitie gestuurd. De groep vindt dat de
minister wetsvoorstellen die gaan over het bewaren van gegevens van
burgers, moet uitstellen. Eerst moet er een discussie over worden
gevoerd, vindt de groep. Het gaat onder andere over de bewaarplicht van
telecomgegevens en de bevoegdheid van de politie om te hacken.
naar: www.volkskrant.nl van 3 april 2015
1p 16
Lees tekst 10.
Onder welk kenmerk van de parlementaire democratie valt het onderwerp
waarover de groep uit tekst 10 een discussie wil?
onder het kenmerk dat
A alle burgers voor de wet gelijk zijn
B de politieke macht namens de burgers bij het parlement ligt
C er een machtenscheiding is
D er grondrechten zijn

### Pagina 10

tekst 11

Het verlies van de PvdA

De PvdA heeft met de omhelzing van het neo-liberalisme het grote verlies bij de verkiezingen vooral aan zichzelf te wijten, vinden de sociologen Willem Trommel en Mark Elchardus. ‘De PvdA moet terug naar haar waarden.’

naar: www.groene.nl van 25 maart 2015

1p 17 Naar welke waarde, die ook centraal staat in de politieke stroming waartoe de PvdA behoort, zou de PvdA terug moeten volgens de sociologen in tekst 11?
A eerlijkheid
B eigen verantwoordelijkheid
C solidariteit
D veiligheid

tekst 12

Eerste Kamer

De Eerste Kamer is wel een deel van de volksvertegenwoordiging, maar wordt niet rechtstreeks gekozen. D66 vindt dit niet meer van deze tijd en wil daarom de Eerste Kamer afschaffen.

naar: d66.nl van 12 maart 2015

1p 18 Het standpunt in tekst 12 past bij een uitgangspunt van D66. Welk uitgangspunt is dit?
A bescherming van de rechtsstaat
B bestuurlijke vernieuwing
C deregulering
D eigen verantwoordelijkheid

GT-0323-a-16-1-o 10 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 11

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 13

'Examendiefstal Ibn Ghaldoun kostte miljoenen euro's'

De diefstal van zevenentwintig examens op de inmiddels gesloten school Ibn Ghaldoen in Rotterdam heeft miljoenen euro's gekost. Daarnaast kwamen ongeveer vijftig docenten en medewerkers van de islamitische school zonder werk te zitten. Tot die conclusie komen de voormalige bestuursvoorzitter en rector van de school.
De school ging failliet na de waarschijnlijk grootste examenroof in de geschiedenis. Het ministerie van Onderwijs zette de financiering stop na de inbraak, waardoor de school in grote financiële problemen kwam. Het faillissement kostte het Ministerie van Onderwijs 1,8 miljoen euro en de gemeente Rotterdam 1,2 miljoen euro.

naar: www.elsevier.nl van 16 februari 2014

1p 19 Criminaliteit kan immateriële en materiële gevolgen hebben. Welke gevolgen van de examendiefstal blijken uit tekst 13?
A alleen immateriële gevolgen
B alleen materiële gevolgen
C immateriële en materiële gevolgen

3p 20 Hieronder staat een aantal handelingen die plaatsvinden in een rechtszitting.
1 het houden van een pleidooi
2 het houden van een requisitoir
3 het ondervragen van de verdachte
4 het ondervragen van getuigen
5 het uitspreken van een vonnis
6 het voorlezen van de tenlastelegging
→ Geef voor elke handeling aan wie deze uitvoert of uitvoeren. Kies uit de volgende drie functionarissen: de advocaat, de officier van justitie en de rechter.
Let op: een handeling kan ook door meer dan één functionaris worden uitgevoerd.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1: ...
2: ...
3: ...
4: ...
5: ...
6: ...

GT-0323-a-16-1-o 11 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 12

tekst 14

VVD wil boete van 250 euro voor het naroepen van vrouwen

Het op straat naroepen, uitschelden en seksueel intimideren van vrouwen
(bijvoorbeeld het maken van gebaren) moet strafbaar worden gesteld,
vindt de Amsterdamse VVD.
VVD-raadslid Dilan Yesilgöz vindt dat vrouwen zich op straat veilig
5 moeten voelen. “Flirten hoort bij het straatleven, maar het gaat erom dat
vrouwen vrij kunnen rondlopen op straat zonder lastiggevallen te worden”,
aldus Yesilgöz.
De VVD zou graag zien dat Amsterdam net als de Belgische gemeente
Brussel seksueel getinte opmerkingen op straat strafbaar stelt. In 2013
10 zijn daar 22 boetes van 250 euro uitgedeeld.
Yesilgöz vindt dat een dader in Amsterdam behalve een boete ook een
taakstraf moet krijgen, in de vorm van het werken bij een
vrouwenorganisatie.

naar: www.parool.nl van 20 september 2014

2p 21 Lees tekst 14.
De Amsterdamse VVD wil het maken van seksuele opmerkingen en het
naroepen van vrouwen strafbaar stellen. Er zijn ook tegenstanders van dit
strafbaar stellen.
→ Geef een argument voor of tegen het strafbaar stellen van het maken
van seksuele opmerkingen en het naroepen van vrouwen. Je moet in
je antwoord een kenmerk van de rechtsstaat betrekken.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het moet ... (wel/niet) strafbaar worden,
want een kenmerk van de rechtsstaat is ...
en ... (vul argument in).

1p 22 Zie regels 11 tot en met 13 van tekst 14.
Strafrechtelijke sancties kun je indelen in hoofdstraffen, bijkomende
straffen en maatregelen.
Waaronder vallen de sancties die raadslid Yesilgöz wil kunnen laten
opleggen?
onder
A hoofdstraffen en bijkomende straffen
B hoofdstraffen en maatregelen
C maatregelen en bijkomende straffen
D alleen bijkomende straffen
E alleen hoofdstraffen

GT-0323-a-16-1-o
12 / 20
lees verder ► ► ►

### Pagina 13

2p 23 In tekst 14 staat dat raadslid Yeşilgöz wil dat de dader een taakstraf in de vorm van het werken bij een vrouwenorganisatie krijgt.
Strafrechtelijke sancties worden met verschillende doelen opgelegd, bijvoorbeeld met het doel vergelding.
→ Noem een ander doel van straffen dat met deze taakstraf bereikt kan worden. Geef aan hoe dit doel door deze taakstraf bereikt wordt.

tekst 15

Negeren rood kruis boven weg strenger bestraft

[FIGUUR: Een foto van een snelweg met veel verkeer. Er hangen boven de weg grote matrixborden. Op één bord staat een rood kruis, op een ander bord staat '50'. Er staan ook verkeerskegels langs de weg.]

De minister van Infrastructuur en Milieu neemt op verzoek van de Tweede Kamer maatregelen om de veiligheid van wegwerkers, hulpverleners en weginspecteurs te vergroten. Afgelopen jaar gebeurden er regelmatig ongelukken, doordat weggebruikers het rode kruis boven de snelweg negeerden.
Weggebruikers die een rood kruis negeren, worden sinds 1 januari 2015 strenger bestraft. Overtreders kunnen nu zelfs voor de rechter worden gedaagd.

naar: www.knmv.nl van 21 januari 2015

6p 24 De maatregel in tekst 15 valt zowel onder preventief beleid als onder repressief beleid.
→ Leg dit uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Onder preventief beleid, want uit tekst 15 blijkt ...
Onder repressief beleid, want uit tekst 15 blijkt ...

GT-0323-a-16-1-o 13 / 20 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

tabel 3
Een aantal geregistreerde misdrijven naar type delict (landelijk)

[FIGUUR: Tabel met aantallen geregistreerde misdrijven per type delict in januari t/m juni 2013 en januari t/m juni 2014.]

|                       | 2013 januari t/m juni | 2014 januari t/m juni |
| --------------------- | --------------------- | --------------------- |
| aantasting openbare orde | 2.583                 | 2.906                 |
| bedreiging           | 18.112                | 17.642                |
| brand/ontploffing     | 2.754                 | 2.625                 |
| diefstal uit/vanaf motorvoertuigen | 48.307                | 44.197                |
| diefstal van bromfietsen, snorfietsen, fietsen | 56.135                | 62.143                |
| diefstal van motorvoertuigen | 8.276                 | 8.080                 |
| diefstal/inbraak box/garage/schuur/tuinhuis | 11.830                | 11.402                |
| diefstal/inbraak woning (voltooid en pogingen) | 43.381                | 36.379                |
| drugshandel           | 7.590                 | 7.140                 |
| geweldmisdrijven - totaal | 46.420                | 45.109                |
| mishandeling          | 25.964                | 25.205                |
| openlijk geweld (persoon) | 2.344                 | 2.262                 |
| vernieling            | 62.119                | 60.586                |
| wapenhandel           | 2.873                 | 2.615                 |
| zakkenrollerij        | 20.714                | 16.984                |
| zedenmisdrijf         | 3.628                 | 3.505                 |

1p 25 Er bestaan verschillende manieren om de omvang van criminaliteit te meten. De cijfers in tabel 3 zijn gebaseerd op een bepaald soort onderzoek of statistiek.
Tabel 3 geeft geen volledig beeld van het werkelijke aantal gevallen van 'diefstal van bromfietsen, snorfietsen, fietsen'.
→ Geef hiervoor een verklaring.

1p 26 Welk soort onderzoek of statistiek kan een vollediger beeld geven van het werkelijke aantal gevallen van 'diefstal van bromfietsen, snorfietsen, fietsen' dan tabel 3?
A politiestatieken
B rechtbankstatistieken
C slachtoffonderzoek

GT-0323-a-16-1-0 14 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 15

2p 27 Hieronder staat een aantal beweringen naar aanleiding van tabel 3.
→ Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 De misdrijven uit tabel 3 staan vermeld in verschillende wetboeken.
2 In tabel 3 komen vormen van witteboorden criminaliteit voor.
3 Volgens tabel 3 is de totale hoeveelheid vermogenscriminaliteit in het eerste halfjaar van 2014 lager dan in het eerste halfjaar van 2013.
4 Volgens tabel 3 is het totale aantal geweldsmisdrijven in het eerste halfjaar van 2014 hoger dan in het eerste halfjaar van 2013.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

tekst 16

Eis en uitspraak in een rechtszaak

De officier van justitie eist een gevangenisstraf van 60 dagen, waarvan 28
dagen voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar. De rechtbank
veroordeelt de verdachte tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van
32 dagen.
naar: uitspraken.rechtspraak.nl van 3 oktober 2014

Lees tekst 16.
2p 28 Anne en Tarik lezen allebei tekst 16.
Anne zegt: “De uitspraak van de rechtbank en de eis van de officier van
justitie zijn voor de verdachte precies hetzelfde.”
Tarik zegt: “Nee, er is voor de verdachte wel een verschil tussen de
uitspraak van de rechter en de eis van de officier van justitie.”
→ Leg uit wie er gelijk heeft, Anne of Tarik.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
kies uit:
Anne heeft gelijk, want ... (Leg zo precies mogelijk uit waarom volgens
jou de uitspraak van de rechtbank en de eis van de officier van justitie
voor de verdachte precies hetzelfde zijn.)
of
Tarik heeft gelijk, want ... (Leg zo precies mogelijk uit wat volgens jou
voor de verdachte het verschil is tussen de uitspraak van de rechtbank en
de eis van de officier van justitie.)

GT-0323-a-16-1-o 15 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 16

tekst 17

Geen bewijs tegen verdachte van moord

Na ongeveer vijf jaar heeft het Openbaar Ministerie (OM) een eind
gemaakt aan de zaak tegen J.S., de inmiddels 56-jarige verdachte van de
moord op de Limburger R.N.
De enige verdachte was J.S. Volgens de advocaat van J.S. is er
onvoldoende bewijs. Het OM bevestigt dat er nu geen aanknopingspunten
meer zijn. Het onderzoek ligt nu stil.

naar: www.nu.nl van 22 oktober 2014

1p 29 Hieronder staat een aantal beweringen naar aanleiding van tekst 17.
→ Welke bewering is juist?
Kies één nummer uit het rijtje.
1 De moordzaak op de Limburger kan niet meer voor de rechter komen.
2 Het OM heeft de zaak tegen J.S. geseponeerd.
3 J.S. komt nu, na ongeveer vijf jaar, vrij uit de gevangenis.
4 Na ongeveer vijf jaar blijkt dat J.S. onschuldig is.

1p 30 Een taak van de officier van justitie is om na het opsporingsonderzoek te
besluiten hoe de zaak tegen een verdachte verder wordt afgehandeld.
Een van de manieren waarop het OM een zaak kan afhandelen komt naar
voren in tekst 17.
→ Noem een andere mogelijkheid dan in tekst 17, die het OM heeft om
een zaak tegen iemand af te handelen.

2p 31 Hieronder staat een aantal individuele en maatschappelijke verklaringen
voor crimineel gedrag.
→ Met welke twee maatschappelijke verklaringen is
witteboordencriminaliteit het beste te verklaren?
Kies twee nummers uit het rijtje.
1 Crimineel gedrag leidt tot status in de groep.
2 De normloosheid is toegenomen.
3 Gebrek aan maatschappelijke bindingen bevordert crimineel gedrag.
4 Geringe pakkans bevordert crimineel gedrag.
5 Sommige mensen zijn heel makkelijk over te halen tot crimineel
gedrag.

GT-0323-a-16-1-o
16 / 20
lees verder ► ► ►

### Pagina 17

Analyse maatschappelijk vraagstuk:
smartphone-gebruik tijdens het fietsen

Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 44 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 3 en afbeelding 1 van het bronnenboekje.

Lees tekst 1 en 2.
4p 32 Uit tekst 1 en 2 blijkt dat het gebruik van smartphones op de fiets een
maatschappelijk vraagstuk is. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een
aantal kenmerken. Een kenmerk is bijvoorbeeld dat het vraagstuk de
aandacht krijgt van de media.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk en
geef voor elk kenmerk aan waarom uit tekst 1 en/of 2 blijkt dat dit
kenmerk van toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Dit blijkt uit tekst ... (vul tekstnummer in), want ...
Kenmerk 2: ...
Dit blijkt uit tekst ... (vul tekstnummer in), want ...

Zie tekst 1.
1p 33 Teksten kunnen in meer of mindere mate objectief of subjectief zijn.
Is tekst 1 te beschouwen als een objectieve of een subjectieve tekst en
waarom?
A een objectieve tekst, want de gegevens berusten op controleerbare
feiten
B een objectieve tekst, want er worden alleen deskundigen aan het
woord gelaten
C een subjectieve tekst, want er staan meningen in
D een subjectieve tekst, want in de tekst zijn feiten en meningen niet
duidelijk gescheiden

Zie tekst 1.
1p 34 Tekst 1 stond in De Telegraaf. Dagbladen kunnen niet alle
nieuwsberichten plaatsen. Ze moeten een keuze maken. De keuzes over
welke gebeurtenissen uiteindelijk in het dagblad komen, worden in
verschillende stadia door verschillende mensen gemaakt. Zo is er
bijvoorbeeld een stadium waarin een verslaggever of journalist besluit om
wel of niet over iets te berichten.
→ Wie besluit in een later stadium of het bericht in de dagblad komt?

GT-0323-a-16-1-o 17 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 18

2p 35 Zie tekst 1.
Bij de keuze om een artikel over een onderwerp te schrijven en plaatsen,
wordt gebruik gemaakt van een aantal criteria. Zo kan een gebeurtenis
heel bijzonder zijn.
→ Noem twee andere selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen
hebben bij de keuze voor het plaatsen van tekst 1 in De Telegraaf.
Geef per selectiecriterium een toelichting.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Selectiecriterium 1: ..., want ...
Selectiecriterium 2: ..., want ...
1p 36 Zie tekst 2.
Een maatschappelijk vraagstuk is vanuit verschillende invalshoeken te
bekijken.
Welke invalshoek is te herkennen in regel 5 tot en met 7 van tekst 2?
A de politiek-juridische invalshoek
B de sociaal-culturele invalshoek
C de sociaal-economische invalshoek
D de veranderings- en vergelijkende invalshoek
1p 37 Zie tekst 2.
In welke regel(s) van tekst 2 is de veranderings- en vergelijkende
invalshoek te herkennen?
1p 38 Zie tekst 2.
De verkeersregels binnen de Europese Unie kunnen verschillen. In het
verleden bleven veel mensen die in het buitenland een verkeersregel
overtraden, ongestraft door de onvoldoende samenwerking tussen EU-
landen. Daarom is in 2013 een nieuwe richtlijn (wet) in werking getreden
om Europese lidstaten te verplichten informatie uit te wisselen. (naar:
www.europa-nu.nl)
Als een land de richtlijn niet goed toepast, dan kan de Europese
Commissie een klacht indienen bij een andere Europese instantie.
Bij welke Europese instantie moet de klacht worden ingediend?
A de Europese Raad
B de Raad voor de Europese Unie
C het Europees Hof van Justitie
D het Europees Parlement
18 / 20
lees verder ►►►

### Pagina 19

Zie tekst 1 en 2.
De overheid is de campagne ‘Aandacht op de weg’ gestart.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
massamedia.
→ Leg uit welke invloed de campagne ‘Aandacht op de weg’ op jongeren
zal hebben volgens de theorie van de selectieve perceptie.

1p 40 Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
massamedia.
Stel dat iemand het volgende beweert: een goede manier om het gedrag
van jongeren te beïnvloeden, is om het gewenste gedrag door populaire
personen in televisieprogramma’s en -series te laten benadrukken.
Van welke beïnvloedingstheorie gaat deze persoon dan uit?
A de agendatheorie
B de injectienaaldtheorie
C de multi-step-flow-theorie
D de theorie van de media als betekenisgever

Bekijk afbeelding 1.
De massamedia vervullen verschillende functies.
Welke functie vervult afbeelding 1 vooral?
A de amuserende functie
B de democratische functie
C de socialiserende functie
D de waakhondfunctie

Lees tekst 3.
2p 42 Uit tekst 3 kun je een mogelijke waarde van voorstanders van
smartphone-gebruik op de fiets en een mogelijke waarde van
tegenstanders van smartphone-gebruik op de fiets halen.
→ Noem een waarde van voorstanders en een waarde van
tegenstanders van smartphone-gebruik op de fiets.
Let op: formuleer je antwoord als een waarde.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Waarde voorstanders: ...
Waarde tegenstanders: ...

2p 43 Er zijn verschillende groeperingen betrokken bij het maatschappelijk
vraagstuk, zoals fietsers die hun smartphone willen blijven gebruiken op
de fiets.
→ Noem twee mogelijkheden die fietsers hebben om hun standpunt aan
de politiek kenbaar te maken.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

GT-0323-a-16-1-o
19 / 20
lees verder ►►►

### Pagina 20

44 Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit verschillende invalshoeken bekijken.
→ Ben jij voor of tegen een verbod op het gebruik van smartphones tijdens het fietsen?
Geef een argument voor je mening vanuit de politiek-juridische invalshoek. Gebruik een gegeven uit het bronnenboekje en leg uit waarom dit een argument vanuit deze invalshoek is.
*Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.*
Ik ben ... (voor/tegen) een verbod, want ...
Zie hiervoor ook regel(s) ... in tekst ...
Dit is een argument vanuit de politiek-juridische invalshoek, want ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0323-a-16-1-o
20 / 20
einde