# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2024/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2024
tijdvak 2
woensdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

GT-0125-a-24-2-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1848-1914)

1p 1 In 1848 werd opdracht gegeven tot het schrijven van een nieuwe
Grondwet.
Wie was de opdrachtgever van de nieuwe Grondwet? En wie was de
schrijver van de nieuwe Grondwet?

[FIGUUR: Tabel met kolommen 'opdrachtgever' en 'schrijver'. Rijen zijn gelabeld met A, B, C, D. Rij A: Koning Willem II, Thorbecke. Rij B: Koning Willem III, Troelstra. Rij C: Thorbecke, Koning Willem II. Rij D: Troelstra, Koning Willem III.]

2p 2 In 1850 werden er Tweede Kamerverkiezingen gehouden. Volgens het
kiesrecht in die tijd was een voorwaarde om te mogen stemmen dat
mensen een bepaald bedrag aan belasting betaalden.
-> Noem eerst de naam van het kiesrecht waarin die voorwaarde gesteld
wordt.
-> Noem daarna een andere voorwaarde om in 1850 te mogen stemmen.

2p 3 In 1873 diende het Tweede Kamerlid Van Houten een wetsvoorstel in om
de kinderarbeid te verbieden. Twee andere Tweede Kamerleden deden
een voorstel om het wetsvoorstel aan te passen.
-> Geef eerst aan van welk recht Van Houten gebruik maakte door het
indienen van een wetsvoorstel.
-> Geef daarna aan van welk recht de andere Tweede Kamerleden
gebruik maakten door het voorstel te doen om het wetsvoorstel aan te
passen.
Doe het zo:
Van Houten: ...
andere Tweede Kamerleden: ...

1p 4 In 1874 werd de Kinderwet van Van Houten door de Tweede Kamer
aangenomen. Sommige mensen vonden de wet niet voldoende, omdat
door de wet de kinderarbeid niet helemaal zou verdwijnen in Nederland.
-> Geef een reden waarom na de invoering van de Kinderwet van Van
Houten de kinderarbeid niet helemaal was verdwenen.

GT-0125-a-24-2-o 2 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 3

5p 5 Gebruik bron 1.
In de bron is een ontwikkeling te zien.
Wat is een belangrijke oorzaak van deze ontwikkeling?
A distributiesysteem
B industrialisatie
C mobilisatie
D werkverschaffing

Gebruik bron 2.
1p 6 De tekening past bij een maatschappelijke discussie.
Welke maatschappelijke discussie wordt bedoeld? En bij welke politieke
stroming past de boodschap van de tekening?

| maatschappelijke discussie | politieke stroming |
|---|---|
| A de schoolstrijd | liberalisme |
| B de schoolstrijd | socialisme |
| C de sociale kwestie | liberalisme |
| D de sociale kwestie | socialisme |

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 3.
2p 7 In de bron zijn twee oorzaken van de Eerste Wereldoorlog te herkennen.
$\rightarrow$ Welke twee oorzaken worden bedoeld?

2p 8 Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog kwamen er veel vluchtelingen
naar Nederland. Door een maatregel die de Duitsers in 1915 hadden
genomen, werd het lastiger om de grens met Nederland over te steken.
$\rightarrow$ Geef eerst aan uit welk land de meeste van deze vluchtelingen
afkomstig waren.
$\rightarrow$ Noem daarna de maatregel die de Duitsers in 1915 genomen hebben.

Gebruik bron 4.
1p 9 In de tekening zijn twee bondgenootschappen te herkennen.
$\rightarrow$ Noem de namen van de twee bondgenootschappen die te herkennen
zijn in de tekening.

Gebruik nogmaals bron 4.
1p 10 De tekening bevat een propagandaboodschap over een gevolg van de
oorlog.
$\rightarrow$ Welke propagandaboodschap wordt bedoeld?

GT-0125-a-24-2-o
3 / 12
lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Gebruik bron 5.
1p 11 In de tekening is een mening te herkennen over vrouwen die voor kiesrecht strijden.
Welke mening wordt bedoeld?
A Het is goed dat vrouwen voor het kiesrecht strijden, want dan hoeven ze niet de hele tijd voor hun kinderen te zorgen.
B Het is goed dat vrouwen voor het kiesrecht strijden, want dan krijgen ze dezelfde rechten als mannen.
C Het is niet goed dat vrouwen voor het kiesrecht strijden, want dan zorgen ze slecht voor hun kinderen.
D Het is niet goed dat vrouwen voor het kiesrecht strijden, want mannen hebben meer verstand van politiek.

2p 12 De SDAP haalde bij de verkiezingen van 1918 minder zetels dan verwacht. Door een onderdeel in de nieuwe Grondwet van 1917 had de SDAP verwacht veel stemmen te krijgen.
→ Geef eerst aan welk onderdeel in de nieuwe Grondwet van 1917 wordt bedoeld.
→ Geef daarna een reden waarom juist de SDAP veel stemmen had verwacht.

Het Interbellum (1918-1939)

2p 13 In de jaren na het Verdrag van Versailles besloot de Duitse regering veel mannen een training tot soldaat te geven buiten het officiële leger om. Deze getrainde mannen konden in tijden van oorlog wel opgeroepen worden om te vechten.
Een bewering: Door mannen tot soldaat te trainen buiten het officiële leger om, hield de Duitse regering zich niet aan een bepaling uit het Verdrag van Versailles.
→ Toon aan dat de bewering juist is.
Doe dit door:
– eerst aan te geven welke bepaling uit het Verdrag van Versailles wordt bedoeld
– en daarna aan te geven waarom de Duitse regering door deze beslissing zich niet aan de bepaling van het Verdrag van Versailles hield.

Gebruik bron 6.
1p 14 De bron gaat over een internationale organisatie.
→ Welke organisatie wordt bedoeld?

GT-0125-a-24-2-0 4 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

1p 15 Gebruik bron 7. In de bron staat een complottheorie die een verklaring geeft waarom Duitsland de Eerste Wereldoorlog verloren heeft.
→ Onder welke naam staat de complottheorie bekend?

1p 16 Duitsland werd na de Beurskrach van 1929 extra zwaar getroffen door de wereldwijde economische crisis. Wat was een politiek gevolg van de wereldwijde economische crisis voor Duitsland?
A De aanhang van antidemocratische partijen werd groter.
B De parlementaire democratie werd hersteld.
C Duitsland verloor zijn koloniën.
D Duitsland werd communistisch door een revolutie.

2p 17 Gebruik bron 8. Hieronder staan vijf kenmerken van het Stalinisme:
1 censuur
2 persoonsverheerlijking
3 propaganda
4 showprocess
5 zuiveringen
→ Welke twee kenmerken zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de nummers op.

2p 18 Gebruik nogmaals bron 8. Op de poster is te zien dat Lenin de leiding had over een gebeurtenis in 1917. Op de poster is ook te zien dat Stalin verantwoordelijk was voor een ontwikkeling in 1934.
→ Geef eerst aan welke gebeurtenis in 1917 wordt bedoeld.
→ Geef daarna aan welke ontwikkeling in 1934 wordt bedoeld.

2p 19 Het nationaal-socialisme in Duitsland en het fascisme in Italië hadden veel overeenkomsten. Maar vóór de Tweede Wereldoorlog was er ook een belangrijk verschil tussen beide politieke stromingen.
→ Noem eerst een kenmerk van het fascisme dat het nationaal-socialisme eerst niet had.
→ Noem daarna een kenmerk van het nationaal-socialisme dat het fascisme eerst niet had.
Doe het zo:
kenmerk van beide stromingen: ...
kenmerk van het nationaal-socialisme: ...

GT-0125-a-24-2-o 5 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

2p 20 Toen de minister-president van Groot-Brittannië terugkwam van de Conferentie van München in 1938, hadden veel Britten een positieve mening over zijn afspraak met Hitler. Sommige Britten hadden echter juist een negatieve mening over de afspraak.
→ Leg uit waarom de Britten in die tijd verschillend dachten over de afspraak met Hitler.
Doe dit door:
- eerst een reden te geven waarom de mening van veel Britten over de afspraak met Hitler positief was.
- en daarna een reden te geven waarom de mening van sommige Britten negatief was.

1p 21 Gebruik bron 9.
In de bron wordt een gebeurtenis beschreven.
→ Noem de naam van deze gebeurtenis.

1p 22 Gebruik nogmaals bron 9.
Is in Duitsland in 1938 wel of geen sprake van een rechtsstaat? Verklaar je keuze met behulp van de bron.
Doe het zo:
In Duitsland is in 1938 ... (kies uit: wel / geen) sprake van een rechtsstaat, want ... (geef een verklaring met behulp van de bron).

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

1p 23 Gebruik bron 10.
De tekening gaat over een verdrag dat Hitler en Stalin met elkaar sloten.
→ Vertrouwden Hitler en Stalin elkaar op het moment dat ze het verdrag sloten volgens de tekening wel of niet? Verklaar je keuze met behulp van de bron.
Doe het zo:
Hitler en Stalin vertrouwden elkaar ... (kies uit: wel / niet), want ... (geef een verklaring met behulp van de bron).

2p 24 Heim ins Reich was een belangrijk onderdeel van de buitenlandse politiek van nazi-Duitsland.
→ Leg uit waarom veel Europese landen Heim ins Reich als een bedreiging zagen.
Doe dit door:
- eerst aan te geven wat Heim ins Reich inhield.
- en daarna aan te geven waarom Heim ins Reich door veel landen werd gezien als een bedreiging.

GT-0125-a-24-2-0 6 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 25 Er is in Nederland in 1941 gestaakt tegen de Duitse bezetter.
Onder welke naam staat de staking bekend? En wat was de aanleiding
van de staking?
naam aanleiding
A Februaristaking de invoering van de gedwongen tewerkstelling
B Februaristaking het oppakken van Joodse Amsterdammers
C Spoorwegstakening de invoering van de gedwongen tewerkstelling
D Spoorwegstakening het oppakken van Joodse Amsterdammers

Gebruik bron 11.
1p 26 Tegenwoordig zijn de maatregelen uit de bron ondenkbaar, omdat die in
strijd zijn met een artikel uit de Nederlandse Grondwet.
→ Welk artikel wordt bedoeld?

Gebruik bron 12.
1p 27 De tekening kon in 1933 wel, maar in 1943 niet officieel gepubliceerd
worden.
→ Geef met behulp van de bron een reden waarom deze tekening in
1943 niet gepubliceerd kon worden.

Gebruik nogmaals bron 12.
1p 28 Op de tekening staat de leider van een Nederlandse politieke partij.
→ Welke politieke partij wordt bedoeld?

1p 29 Hieronder staan twee beschrijvingen van razzia's tijdens de Tweede
Wereldoorlog:
1 In augustus 1942 werden in Scheveningen honderden families,
inclusief kinderen en bejaarden, opgepakt. De mensen werden
bijeengebracht in een school. Vandaar werden ze met de trein
gedeporteerd richting concentratiekampen.
2 In september 1944 werden in Rotterdam 52.000 personen tussen de
17 en 40 jaar opgepakt. Ze werden bijeengebracht in een
voetbalstadion. Ze werden naar Utrecht vervoerd en vandaar naar
Duitsland.
Drie groepen mensen:
a Joden
b mannen die geschikt waren voor de gedwongen tewerkstelling
c verzetslieden
→ Geef per beschrijving aan tegen welke groep de razzia gericht was.
Let op! Er blijft één groep mensen over.
Doe het zo:
In beschrijving 1 is de razzia gericht tegen: ... (vul letter in).
In beschrijving 2 is de razzia gericht tegen: ... (vul letter in).

GT-0125-a-24-2-0
7/12
le s verder

### Pagina 8

1p 30 Een omschrijving:
De taak van deze Duitse organisatie was onder andere het opsporen van
politieke vijanden van de regering. Als iemand bijvoorbeeld werd verdacht
van het verspreiden van kranten tegen Hitler, werd hij door deze
organisatie gearresteerd en verhoord.
Welke organisatie wordt omschreven?
A Gestapo
B Hitlerjugend
C NSB
D NSDAP

Gebruik bron 13.
1p 31 De bron gaat over een bepaalde militaire gebeurtenis.
Welke militaire gebeurtenis wordt bedoeld?
A bombardement op Rotterdam
B Duitse inval in Nederland
C Market Garden
D Operatie Barbarossa

1p 32 Tijdens de Tweede Wereldoorlog leidde de Jodenvervolging tot
massamoord op de Joden.
→ Welke naam wordt tegenwoordig gebruikt voor de Jodenvervolging
tijdens de Tweede Wereldoorlog?

Gebruik bron 14.
1p 33 De bron is gemaakt naar aanleiding van een bepaalde periode tijdens de
Tweede Wereldoorlog.
Welk begrip hoort bij deze periode?
A Blitzkrieg
B gedwongen tewerkstelling
C Hongerwinter
D mobilisatie

Gebruik bron 15.
1p 34 Dit soort pamfletten werd door de Geallieerden massaal uit vliegtuigen
gegooid boven gebieden waar veel Duitse soldaten zaten.
→ Met welke bedoeling verspreidden de Geallieerden deze pamfletten?

GT-0125-a-24-2-o 8 / 12 lees verder

### Pagina 9

Door de tijd heen
35 Hieronder staan vijf gegevens over Colijn:
1 Hij mobiliseerde als minister-president een deel van het leger
vanwege de oorlogs dreiging vanuit Duitsland.
2 Hij veroordeelde het vertrek van koningin Wilhelmina toen zij naar
Londen vluchtte.
3 Hij was fractievoorzitter van de ARP in de Tweede Kamer tijdens het
uitbreken van de wereld wijde economische crisis
4 Hij werd gevangengezet door de Duitse bezetter voor zijn steun aan
het verzet.
5 Hij werd Tweede Kamerlid voor het kiesdistrict Sneek.
Zet de gegevens in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ... , dan ... , daarna ... , vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers
in).
Europa en de wereld (1945-1989)
Gebruik bron 16.
36 Welke gebeurtenis is te herkennen in de bron?
A de dekolonisatie
B de oprichting van de NAVO
C het invoeren van het Marshallplan
D het ontstaan van de wapenwedloop
37 In de periode 1947-1949 werd een buitenlands optreden van Nederland
door de Veiligheidsraad meerdere keren veroordeeld.
Noem eerst de internationale organisatie waar de Veiligheidsraad bij
hoort.
Geef daarna aan welk buitenlands optreden van Nederland werd
veroordeeld.
Gebruik bron 17.
38 Het voorstel in de bron past bij het socialisme, de politieke stroming van
mevrouw Tendeloo. Het voorstel past ook bij een maatschappelijke
stroming.
Welke maatschappelijke stroming wordt bedoeld?
GT-0125-a-24-2-o 9/12 lees verder

### Pagina 10

Gebruik bron 18.
39 Een invulopdracht bij de bron:
1 De vrijheid die in de bron wordt genoemd, was het gevolg van ... (de
Praagse Lente / de invoering van de Glasnost).
2 De inval in Tsjecho-Slowakije vond plaats door soldaten van ... (de
NAVO / het Warschaupact).
3 Inwoners van Oost-Europa konden tijdens de Koude Oorlog niet naar
het Westen vertrekken vanwege ... (de Blokkadde van Berlijn / het
IJzeren Gordijn).

→ Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: ... (kies uit: de Praagse Lente / de invoering van de Glasnost)
zin 2: ... (kies uit: de NAVO / het Warschaupact)
zin 3: ... (kies uit: de Blokkadde van Berlijn / het IJzeren Gordijn)

1p 40 Hieronder staan drie verschijnselen in Nederland in de periode 1945-1980
die het dagelijks leven hebben veranderd:
– amerikanisering
– jongerencultuur
– democratisering
→ Kies één van deze verschijnselen en geef een voorbeeld uit het
dagelijks leven in de periode 1945-1980 dat bij dit verschijnsel past.
Doe het zo:
verschijnsel: ...
voorbeeld: ...

3p 41 Hieronder staan zes jaartallen:
– 1948
– 1956
– 1961
– 1962
– 1973
– 1989

→ Geef per afbeelding aan welk jaartal daarbij hoort. Let op! Er blijft één
jaartal over.
Doe het zo:
Bij afbeelding 1 hoort ... (vul jaartal in).
(enzovoort tot en met afbeelding 5)

GT-0125-a-24-2-0
10/12
lees verder

### Pagina 11

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

42 Gebruik bron 20.
Twee van de vijf genummerde landen op de kaart zijn ontstaan in de
periode 1989-1994.
→ Welke twee landen worden bedoeld? Schrijf alleen de nummers op.

43 Gebruik bron 21.
Welk woord moet in de bron bij ...(1)... worden ingevuld?
A globalisering
B individualisering
C secularisatie
D verzorgingsstaat

44 Nederland werkt in de Europese Unie samen met andere landen om
problemen op te lossen. In 2008 werden er in de Europese Unie
bijvoorbeeld afspraken gemaakt over de maximale hoeveelheid
schadelijke stoffen die in de lucht mochten komen. Het probleem van
luchtvervuiling moest op die manier worden opgelost.
Iemand beweert dat Europese samenwerking bij het oplossen van
problemen voordelen heeft, maar ook nadelen.
→ Noem eerst een voordeel van Europese samenwerking bij het
aanpakken van het probleem van luchtvervuiling.
→ Noem daarna een nadeel van Europese samenwerking bij het
aanpakken van het probleem van luchtvervuiling.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

GT-0125-a-24-2-o 11 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 12

Door de tijd heen

45 Hieronder staan vijf gegevens die te maken hebben met sociale zekerheid in Nederland in de periode 1848-1990:
1 De regering onder leiding van Drees voerde de Algemene Ouderdomswet in, waardoor iedereen in Nederland recht kreeg op een basispensioen.
2 Door de handelsbelemmeringen tijdens de Eerste Wereldoorlog kwam de bouw van nieuwe, gezondere woningen voor arbeiders stil te liggen.
3 In het voorstel van Thorbecke voor de Armenwet stond dat mensen die geen hulp kregen van de kerk of een andere organisatie, hulp konden krijgen van de overheid.
4 Omdat de verzorgingsstaat steeds moeilijker te betalen was, werden de uitkeringen door een aanpassing in de Wet op de Arbeidongeschiktheid verlaagd.
5 Werklozen moesten tijdens de economische crisis elke dag twee keer een stempel laten zetten om een uitkering te krijgen.
$\rightarrow$ Zet de gegevens in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo: Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
GT-0125-a-24-2-o 12 / 12 einde ■