# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2022/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijdvak 3
dinsdag 5 juli
13.30 - 15.30 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0125-a-22-3-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1848-1914)

1p 1 Koning Willem II was lange tijd tegen een nieuwe grondwet die ervoor zou
zorgen dat burgers meer politieke invloed kregen. Toch gaf de koning in
1848 aan Thorbecke de opdracht om een nieuwe grondwet te schrijven.
Waardoor veranderde koning Willem II van gedachten?
A Er vonden revoluties plaats in de koloniën van Nederland.
B Er vonden revoluties plaats in een aantal Europese landen.
C Lenin leidde een revolutie in Rusland.
D Troelstra leidde een revolutie in Nederland.

Gebruik bron 1.
1p 2 Bij welke verkiezingen hoort de bron?
A bij indirecte verkiezingen op lokaal niveau
B bij indirecte verkiezingen op provinciaal niveau
C bij rechtstreekse verkiezingen op lokaal niveau
D bij rechtstreekse verkiezingen op provinciaal niveau

1p 3 Gebruik bron 2.
Het Kamerlid stelt voor om gebruik te maken van een recht van de
Tweede Kamer.
→ Welk recht wordt bedoeld?

2p 4 Hieronder staan drie omschrijvingen van belangrijke personen rond 1900:
1 Hij werd de leider van de ‘kleine luyden’ genoemd, de man die de
emancipatie van eenvoudige gelovigen op gang bracht.
2 Zij was voorvechtster van het vrouwenkiesrecht. Bij de indiening van
het wetsvoorstel voor vrouwenkiesrecht werd voorgesteld om de wet
naar haar te noemen.
3 Hij was de eerste katholieke geestelijke die Tweede Kamerlid werd.
Na zijn politieke loopbaan vertrok hij naar Rome. Daar is hij begraven
op een katholiek kerkhof.
→ Geef per omschrijving aan over welk belangrijk persoon het gaat.
Doe het zo:
Bij 1 hoort ... (noem de naam).
(enzovoort tot en met 3)

GT-0125-a-0 2 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik bron 3.
2p 5 De tekenaar wil met de spotprent een politieke boodschap duidelijk
maken.
$\rightarrow$ Bij welke politieke stroming past de boodschap: feminisme,
liberalisme of socialisme?
$\rightarrow$ Geef aan waaruit blijkt dat het om die politieke stroming gaat. Doe dit
met behulp van een onderdeel uit de bron.
Doe het zo:
politieke stroming: ... (kies uit: feminisme / liberalisme / socialisme)
De politieke stroming blijkt uit ... (noem onderdeel van de bron).

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

1p 6 Om een tweefrenten-oorlog te voorkomen, bedachten de Duitsers een
aanvalsplan om Frankrijk zo snel mogelijk te verslaan.
Wat is de naam van dit aanvalsplan?
A Dawesplan
B Marshallplan
C Vijfjarenplan
D Von Schlieffenplan

2p 7 Hieronder staan vijf gebeurtenissen uit de periode 1914-1918:
1 De Verenigde Staten gaan meedoen aan de Eerste Wereldoorlog.
2 Duitsland begint een onbeperkte duikboten-oorlog.
3 Er komt een grote stroom Belgische vluchtelingen naar Nederland.
4 Frankrijk en Duitsland ondertekenen de wapenstilstand.
5 In Sarajevo wordt de Oostenrijkse kroonopvolger bij een aanslag
gedood.
$\rightarrow$ Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers
in).

Gebruik bron 4.
2p 8 Welke twee onderdelen zijn in de nieuwe Grondwet van 1917 voor het
eerst opgenomen? Schrijf alleen de nummers op.

GT-0125-a-o 3 / 12 lees verder

### Pagina 4

9 (1p) Gebruik bron 5.
Het bord is gemaakt om mensen te herinneren aan een kenmerk van het
dagelijks leven in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Welk kenmerk wordt bedoeld?
A gelijkschakeling
B mobilisatie
C neutraliteit
D schaarste

Door de tijd heen

10 (1p) Gebruik bron 6.
De tekening kan gebruikt worden om een historisch verschijnsel uit de
eerste helft van de twintigste eeuw in Nederland uit te leggen.
→ Welk verschijnsel wordt bedoeld?

Het Interbellum (1918-1939)

11 (1p) Gebruik bron 7.
De tekening gaat over de Volkenbond.
Welke omschrijving past bij de bron?
De Volkenbond gaat
A een succes worden, omdat de Verenigde Staten deelnemen.
B een succes worden, omdat Duitsland deelneemt.
C mislukken, omdat de Verenigde Staten niet deelnemen.
D mislukken, omdat Duitsland niet deelneemt.

12 (2p) Een bewering over de Franse bezetting van het Ruhrgebied: de bezetting
van het Ruhrgebied kwam door twee strafbepalingen uit het Verdrag van
Versailles, namelijk herstelbetalingen en demilitarisatie.
→ Geef een argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.
Doe dit door:
– eerst aan te geven dat de herstelbetalingen een oorzaak waren van
de Franse bezetting,
– en vervolgens aan te geven dat de demilitarisatie de bezetting
makkelijker maakte.

13 (2p) Gebruik bron 8.
Stel: je doet onderzoek naar de werking van de planeconomie in de
Sovjet-Unie en je vindt deze bron.
→ Geef eerst een argument waaruit blijkt dat de bron bruikbaar is voor
je onderzoek.
→ Geef daarna een argument waaruit blijkt dat de bron niet zo
betrouwbaar is voor je onderzoek.

GT-0125-a-o 4 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

2p 14 Gebruik bron 9.
Duitsland werd tussen 1900 en 1945 op verschillende manieren
geregeerd. Zo is Duitsland in die tijd een keizerrijk, een democratie en
een dictatuur geweest.
→ Welke regeringsvorm hoort bij Duitsland in onderdeel 1 en welke in
onderdeel 2? Licht je antwoord toe met behulp van de bron.
Doe het zo:
Regeringsvorm bij onderdeel 1 is: ... (kies uit: keizerrijk / democratie /
dictatuur), want ... (licht je antwoord toe met behulp van de bron).
Regeringsvorm bij onderdeel 2 is: ... (kies uit: keizerrijk / democratie /
dictatuur), want ... (licht je antwoord toe met behulp van de bron).

1p 15 Rond 1900 werd in Berlijn het Rijkskanselier-plein aangelegd. In de loop
van 1933 werd de naam van dit plein veranderd in het Adolf Hitlerplein.
→ Naar aanleiding van welke gebeurtenis is de naam van dit plein
veranderd?

1p 16 Duitsland en de Sovjet-Unie waren tussen 1935 en 1945 allebei een
totalitaire staat met veel gemeenschappelijke kenmerken. Maar er waren
ook economische en ideologische verschillen tussen beide totalitaire
staten.
→ Noem één economisch of één ideologisch verschil tussen beide
staten.
Doe het zo:
In Duitsland ..., terwijl in de Sovjet-Unie ... (noem een verschil).

2p 17 Gebruik bron 10.
Hieronder staan vijf begrippen:
1 collectivisation
2 planeconomie
3 showprocessen
4 strafkampen
5 zuiveringen
→ Welke twee begrippen zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de
nummers op.

2p 18 Een bewering:
Door de economische crisis kreeg de NSB meer aanhang. Dat vormde
een steeds grotere bedreiging voor de Nederlandse democratie.
→ Toon aan dat de bewering juist is.
Doe dit door:
- eerst aan te geven waarom de economische crisis een oorzaak was
van de toename van de aanhang van de NSB,
- en vervolgens een argument te geven waarom een steeds grotere
aanhang van de NSB een bedreiging vormde voor de democratie.

GT-0125-a-o 5/12 lees verder

### Pagina 6

1p 19 Gebruik bron 11.
Naar aanleiding van welke gebeurtenis is deze briefkaart gemaakt?

2p 20 Gebruik nogmaals bron 11.
Leg uit dat het begrip Heim ins Reich bij deze bron past.
Doe dit door:
- eerst aan te geven wat met Heim ins Reich wordt bedoeld,
- en daarna aan te geven dat dit begrip bij de bron past.

1p 21 Gebruik bron 12.
Uit welk land kwam de regeringsleider die deze toespraak hield? En naar aanleiding van welke gebeurtenis hield hij deze toespraak?

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: 'land' en 'naar aanleiding van'. Rij A: Groot-Brittannië, de Conferentie van München. Rij B: Groot-Brittannië, het tekenen van het niet-aanvalsverdrag. Rij C: Sovjet-Unie, de Conferentie van München. Rij D: Sovjet-Unie, het tekenen van het niet-aanvalsverdrag.]

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

1p 22 Gebruik bron 13.
Onder welke naam staat de gebeurtenis bekend die in de bron wordt omschreven?

2p 23 Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Sinterklaas bij een intocht in 1941 begroet door de jongerenbeweging van de NSB. Sinterklaas was ook aanwezig bij een concert voor kinderen van Nederlanders die vrijwillig
voor de nazi's vochten. Dit alles werd uitgezonden in het bioscoopjournaal.
Hieronder staan zes begrippen die gaan over Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog:
1 capitulatie
2 censuur
3 collaboratie
4 mobilisatie
5 persoonsbewijs
6 propaganda
→ Welke twee begrippen horen bij de tekst hierboven over de intocht van
Sinterklaas? Schrijf alleen de nummers op.

GT-0125-a-0 6 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Gebruik bron 14.
24 Afbeelding 1 en 2 gaan over dezelfde gebeurtenis.
Welke gebeurtenis is dat?
A de aanval op Pearl Harbor
B de Blitzkrieg in Polen
C de invasie in Normandië
D de slag bij Stalingrad

Gebruik bron 15.
25 lemand beweert dat de man fout was in de oorlog. De echtgenote van de
man is het daar niet mee eens. Zij vindt dat haar man niet fout was in de
oorlog.
→ Geef voor beide standpunten een argument.
Doe het zo:
De man was fout, want ...
De man was niet fout, want ...

1p 26 In de loop van de Tweede Wereldoorlog werd in Nederland maar één
politieke partij toegestaan.
→ Welk klassiek grondrecht werd daarmee geschonden?

Gebruik bron 16.
2p 27 Hieronder staan vier mogelijke redenen om onder te duiken:
1 deelname aan de Spoorwegstaking
2 gedwongen tewerkstelling
3 Joods zijn
4 verzetsdaden plegen
→ Geef per verhaal aan welke reden daarbij hoort. Let op! Een reden
mag maar één keer worden gebruikt. Er blijft één reden over.
Doe het zo:
Bij verhaal a hoort reden ... (vul nummer in).
(enzovoort tot en met verhaal c)

Gebruik bron 17.
1p 28 Uit de bron blijkt dat Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog geen
rechtsstaat meer was.
→ Geef een reden, met behulp van de bron, waarom Nederland toen
geen rechtsstaat meer was.
Doe het zo:
Nederland was toen geen rechtsstaat meer, want ... (geef een reden met
behulp van de bron).

GT-0125-a-0 7 / 12 lees verder

### Pagina 8

1p 29 Gebruik nogmaals bron 17.
Twee beweriingen over de Holocaust:
Bewerring 1: de Holocaust was een onvoorbereide actie.
Bewerring 2: de Holocaust was een zorgvuldig geplande actie.
-> Welke bewering is juist? Verklaar je keuze met behulp van de bron.
Doe het zo:
Bewering ... (kies uit: 1 of 2) is juist, want ... (geef een verklaring met
behulp van de bron).

1p 30 Gebruik bron 18.
Welk begrip past bij de inhoud van de documentaire?
A dwangarbeid
B kampen
C nationalisme
D soevereiniteitsoverdracht

Door de tijd heen

1p 31 Hieronder staan drie gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog:
1 De Verenigde Staten gooien een atoombom op Hiroshima.
2 Duitsland geeft zich over.
3 Russische legers ontdekken vernietigingskampen in Polen.
Welke volgorde is juist, van vroeger naar later?
A 1, 2, 3
B 1, 3, 2
C 2, 1, 3
D 2, 3, 1
E 3, 1, 2
F 3, 2, 1

2p 32 Gebruik bron 19.
Op de kaarten zijn enkele landen donker afgebeeld.
-> Geef per kaart aan bij welk bondgenootschap de donkere landen
horen.
Doe het zo:
Bij kaart 1 hoort het bondgenootschap ...
Bij kaart 2 hoort het bondgenootschap ...

GT-0125-a-0 8 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Gebruik bron 20.
33 Hieronder staan drie perioden:
periode a: 1942-1946
periode b: 1946-1950
periode c: vanaf 1950
Alle foto's gaan over Nederland en Indonesië in de tijd na 1942.
→ Geef per foto aan welke periode daarbij hoort. Let op! Een periode
mag meer dan één keer gebruikt worden.
Doe het zo:
Foto 1 hoort bij periode ... (kies uit: a, b of c).
(enzovoort tot en met foto 6)

Europa en de wereld (1945-1989)

1p 34 Gebruik bron 21.
Twee jaar na deze toespraak wordt een organisatie opgericht.
Welke organisatie wordt bedoeld?
A EGKS
B EU
C NAVO
D VN

1p 35 Gebruik bron 22.
Dit bericht over de Hongaarse Opstand stond in een Nederlandse krant.
Een bericht met zo’n tekst kon toen niet in de Oostbloklanden worden
gepubliceerd.
→ Geef een argument waarom dit bericht toen niet in de Oostbloklanden
gepubliceerd kon worden.
Doe het zo:
Dit bericht kon toen niet in de Oostbloklanden gepubliceerd worden,
omdat ... (geef een argument).

1p 36 Gebruik nogmaals bron 22.
Dit krantenbericht is geschreven naar aanleiding van de Hongaarse
Opstand. Een andere gebeurtenis uit de Koude Oorlog is de Praagse
Lente. Bij beide gebeurtenissen speelt de Sovjet-Unie een belangrijke rol.
→ Is er sprake van continuïteit of van verandering in de reactie van de
Sovjet-Unie op beide gebeurtenissen? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
Er is sprake van ... (kies uit: continuïteit / verandering), want ... (geef
verklaring).

GT-0125-a-o
9/12
lees verder ► ► ►

### Pagina 10

37 Hieronder staan vijf beweringen:
De Dolle Mina's
1 wilden dat mannen meer huishoudelijke taken gingen doen.
2 wilden dat vrouwen werden toegelaten op de universiteiten.
3 wilden de aandacht vestigen op de ongelijke rechten van man en
vrouw.
4 wilden gelijk kiesrecht voor mannen en vrouwen.
5 wilden met hun acties de aandacht van de media trekken.
→ Welke twee beweringen passen bij de bron? Schrijf alleen de
nummers op.

38 In de jaren zestig van de vorige eeuw werd er gedemonstreerd voor het
wettelijk recht op abortus. Dit leidde in 1970 tot het initiatiefwetsvoorstel
voor een abortuswet. Pas in 1984 trad de wet officieel in werking.
Een invulopdracht:
1 De mensen die het initiatiefwetsvoorstel deden waren lid van de ...
(Eerste Kamer / Tweede Kamer / Provinciale Staten).
2 Pas na goedkeuring door de ... (Eerste Kamer / Tweede Kamer /
regering) kon de wet worden ondertekend.
3 Het staatshoofd dat deze wet ondertekende was ... (Wilhelmina /
Beatrix / Willem-Alexander).
→ Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: ... (kies uit: Eerste Kamer / Tweede Kamer / Provinciale Staten).
zin 2: ... (kies uit: Eerste Kamer / Tweede Kamer / regering).
zin 3: ... (kies uit: Wilhelmina / Beatrix / Willem-Alexander).

39 Gebruik bron 24.
In de bron is een ontwikkeling te zien.
Welk begrip past bij deze ontwikkeling?
A amerikanisering
B gastarbeiders
C individualisering
D overleg economie
E wederopbouw

40 Leg uit wat er met de tekst op het spandoek rechts bedoeld wordt.
Doe dit door:
- eerst aan te geven welke oorlog bedoeld wordt met 'ná de oorlog',
en daarna aan te geven welke internationale situatie mogelijk voor een
nieuwe oorlog zou kunnen zorgen.

GT-0125-a-0 10/12 lees verder ►►►

### Pagina 11

Door de tijd heen

2p 41 Hieronder staan drie leiders van de Sovjet-Unie:
1 Chroesjtsjov
2 Gorbatjsjov
3 Stalin
Drie gebeurtenissen in Berlijn:
a Blokakde van Berlijn
b bouw van de Berlijnse Muur
c val van de Berlijnse Muur
→ Neem het onderstaande schema over op je antwoordblad en zet de
leiders en de gebeurtenissen bij de juiste periode. Let op! Schrijf
alleen de nummers en de letters op.

periode | leider | gebeurtenis
------- | -------- | -------------
1928-1953 | |
1953-1964 | |
1985-1991 | |

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

1p 42 Begin 1990 vond de loting plaats voor het kwalificatietoernooi van het
Europees Kampioenschap voetbal in 1992. Aan de loting deden de Duitse
Democratische Republiek (DDR) en de Bondsrepubliek Duitsland (BRD)
mee. In 1992 deed alleen het land Duitsland nog mee aan het Europees
kampioenschap.
→ Welke politieke gebeurtenis zorgde voor deze verandering?

Gebruik bron 26.
1p 43 De herinnering gaat over een gebeurtenis op 1 januari 2002.
→ Over welke gebeurtenis gaat de herinnering?

1p 44 Sommige Nederlanders vinden dat Nederland het lidmaatschap van de
EU moet opzeggen. Zij vinden dat de EU te veel invloed heeft op de
Nederlandse wetgeving. Volgens hen zou de regering de Nederlanders
moeten vragen wat zij vinden van het opzeggen van het lidmaatschap van
de EU.
Welk begrip past bij het vragen naar de mening van de Nederlanders?
A ontzuiling
B poldermodel
C referendum
D verkiezing

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

GT-0125-a-o 11 / 12 lees verder 

### Pagina 12

Door de tijd heen

2p 45 Gebruik bron 27.
Hieronder staan zes begrippen die passen bij Nederland en de wereld in de periode na 1990:
a internationaal terrorisme
b multiculturele samenleving
c oprichting van de Europese Unie
d secularisatie
e uitbreiding van de NAVO
f uiteenvallen van de Sovjet-Unie
$\to$ Noem per onderdeel uit de bron het begrip dat daarbij hoort. Let op!
Er blijven twee begrippen over.
Doe het zo:
Bij onderdeel 1 hoort begrip ... (vul letter in).
(enzovoort tot en met onderdeel 4)

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

GT-0125-a-o 12 / 12 einde