# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2022/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijdvak 2
tijdsduur: 2 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 48 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

GT-0125-a-22-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1848-1914)

1p 1 Thorbecke was al vóór 1848 lid van de Tweede Kamer. Hij had
verschillende ideeën. Zo wilde hij de grondwet wijzigen, waardoor rijke
burgers meer invloed kregen op het bestuur van het land. Ook wilde hij
dat er meer spoorlijnen kwamen om de infrastructuur te verbeteren.
Welke begrippen passen bij de ideeën van Thorbecke?
A liberalisme + industrialisatie
B liberalisme + pacificatie
C socialisme + industrialisatie
D socialisme + pacificatie

1p 2 In 1896 diende de regering een wetsvoorstel in om meer mensen
kiesrecht te geven. Er waren Kamerleden die dit wetsvoorstel niet ver-
genoeg vonden gaan. Daarom wilden zij het voorstel op enkele
onderdelen wijzigen.
Van welk recht maken de Kamerleden gebruik als zij het voorstel willen
wijzigen?
A van het recht van amendement
B van het recht van budget
C van het recht van initiatief
D van het recht van interpellatie

1p 3 Gebruik bron 1.
In de bron wordt door de minister een uitbreiding van het kiesrecht
voorgesteld.
→ Welke uitbreiding van het kiesrecht wordt bedoeld: caoutchouc of
census? Verklaar je antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
De uitbreiding van het kiesrecht die wordt bedoeld is: ... (kies uit:
caoutchouc / census), omdat ... (geef verklaring met behulp van de bron).

GT-0125-a-22-2-o
2 / 12
lees verder

### Pagina 3

2p 4 Gebruik bron 2.
In 1897 begon een onderzoek naar de toestand van woningen in het
centrum van Amsterdam. Vlak na dit onderzoek werd de Woningwet
aangenomen. Veel liberalen stemden vóór de invoering van deze wet,
hoewel dit eigenlijk niet paste bij hun ideeën.
→ Geef een reden waarom de Woningwet eigenlijk niet paste bij de
ideeën van veel liberalen.
→ Geef, met behulp van de bron, een verklaring waarom veel liberalen
toch vóór de Woningwet gestemd hebben.
Doe het zo:
De Woningwet paste eigenlijk niet bij de ideeën van veel liberalen,
omdat ... (geef een reden).
Veel liberalen stemden toch vóór de wet, omdat ... (geef een verklaring
met behulp van de bron).

1p 5 Een omschrijving van een politiek leider:
Deze persoon richtte de eerste politieke partij in Nederland op. Hij was
eerst Tweede Kamerlid en later minister-president. Hij vond het belangrijk
dat het geloof een rol zou spelen in het bestuur van het land. Zijn
aanhangers werden de ‘kleine luyden’ genoemd.
→ Noem de naam van de politiek leider die beschreven wordt.

1p 6 Gebruik bron 3.
Bij welke politieke stroming past de boodschap van de politieke prent?
Licht je antwoord toe met behulp van de bron.

1p 7 Gebruik bron 4.
In de bron wordt verwezen naar ‘dit onmisbare politieke wapen’. Dit
‘politieke wapen’ hoort te staan op de plaats van de stippellijn.
→ Welk politieke wapen wordt bedoeld?

2p 8 Gebruik bron 5.
De bron gaat over een ‘onderlinge strijd’.
→ Welk historisch begrip wordt gebruikt voor deze ‘onderlinge strijd’?
→ Geef een economische reden voor deze ‘onderlinge strijd’.
Doe het zo:
historisch begrip: ...
economische reden: ...

GT-0125-a-22-2-0 3 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
9 2p Gebruik bron 6.
Leg uit welke propagandaboodschap de poster bevat.
Doe dit door:
- eerst aan te geven wat de propagandaboodschap is,
- en daarna een onderdeel van de bron te noemen dat de boodschap
duidelijk maakt.
10 2p Gebruik bron 7.
De postzegel is uitgebracht ter herdenking van een aanslag.
- Welke aanslag wordt met deze postzegel herdacht?
- En bij welk bondgenootschap hoort het land dat de gebeurtenis
herdenkt?
Doe het zo:
aanslag: ...
bondgenootschap: ...
11 1p Gebruik bron 8.
In de bron is een ontwikkeling te zien in de periode 1914-1918.
Wat is de oorzaak van deze ontwikkeling?
A de Dodendraad
B de handelsbelemmeringen
C de mobilisatie
D het distributiesysteem
12 1p Gebruik bron 9.
Op welke kaart zijn met een donkere kleur landen aangegeven die op het
moment van de wapenstilstand in november 1918 bij de Geallieerden
hoorden?
A op kaart 1
B op kaart 2
C op kaart 3
D op kaart 4
13 1p Nederland heeft verschillende kiesstelsels gehad.
→ In welk kiesstelsel hebben kleinere partijen een grotere kans om een
zetel te veroveren: in het districtstelsel of in het stelsel van
evenredige vertegenwoordiging? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
In het ... (kies uit: districtstelsel / stelsel van evenredige
vertegenwoordiging), omdat ... (geef verklaring).
GT-0125-a-22-2-0
4/12
lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Het Interbellum (1918-1939)

1p 14 Gebruik bron 10.
In de bron wordt gesproken over een herstelprogramma.
Onder welke naam staat dit herstelprogramma bekend?

1p 15 Gebruik nogmaals bron 10.
Het herstelprogramma werkte goed tot eind 1929.
Welke historische gebeurtenis zorgde ervoor dat het herstelprogramma daarna niet meer werkte?
A de beurskrach in de Verenigde Staten
B de bezetting van het Ruhrgebied
C de inflatiepolitiek van de Duitse overheid
D de invoering van het Verdrag van Versailles

2p 16 Gebruik bron 11.
Enkele Duitsers kregen in nazi-Duitsland deze medaille voor hun betrokkenheid bij een gebeurtenis die in 1923 had plaatsgevonden.
Binnen de NSDAP werd deze medaille beschouwd als een hoge onderscheiding.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
Geef ook een politiek argument waarom de regering de opdracht om een dergelijke medaille te maken niet vóór 1933 zal hebben gegeven.
Doe het zo:
gebeurtenis: ...
politiek argument: ...

2p 17 Hieronder staan zeven begrippen:
1 antisemitisme
2 anticommunisme
3 democratie
4 extreem links
5 militarisme
6 nationalisme
7 socialisme
Welke drie begrippen horen zowel bij het fascisme in Italië als bij het nationaal-socialisme in Duitsland in de periode 1925-1935? Schrijf alleen de nummers op.

1p 18 Gebruik bron 12.
Welke begrippen passen bij de bron?
A persoonsverheerlijking + propaganda
B persoonsverheerlijking + terreur
C planeconomie + propaganda
D planeconomie + terreur

GT-0125-a-22-2-o
5 / 12
leees verder ‣‣‣

### Pagina 6

1p 19 Gebruik bron 13.
Welk begrip hoort bij de bron?
A censuur
B geheime politie
C showproces
D strafkamp
E zuiveringen

2p 20 Een bewering:
Door de Conferentie van München in 1938 werd Sudetenland ingelijfd bij
nazi-Duitsland. De uitkomst van deze conferentie past bij het
Heim ins Reich-beleid van nazi-Duitsland, maar het past óók bij de
appeasement-politiek van Groot-Brittannië.
→ Leg uit dat de bewering juist is.
Doe dit door:
– eerst aan te geven waarom de inlijving van Sudetenland past bij het
Heim ins Reich-beleid van nazi-Duitsland
– en daarna aan te geven waarom de uitkomst een gevolg was van de
appeasement-politiek van Groot-Brittannië.

2p 21 Gebruik bron 14.
Mensen met een erfelijke ziekte hoorden volgens de nazi's niet thuis in
Duitsland. Daarvoor hadden de nazi's enkele redenen.
→ Geef eerst een reden met behulp van de bron.
→ Geef daarna een reden die te maken heeft met de rassenleer.
Doe het zo:
redenen met behulp van de bron: ...
redenen die te maken heeft met de rassenleer: ...

1p 22 Gebruik nogmaals bron 14.
In een rechtsstaat zal de overheid geen posters laten maken met de
boodschap dat mensen met een erfelijke ziekte niet in het land
thuishoren.
→ Geef een reden waarom posters van de overheid met deze boodschap
niet passen bij een rechtsstaat.

1p 23 Gebruik bron 15.
In de bron worden de gevolgen van een gebeurtenis in Duitsland
beschreven.
→ Noem de naam van die gebeurtenis.

GT-0125-a-22-2-0 6 / 12 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl.

### Pagina 7

Door de tijd heen
24 Gebruik bron 16.
In de bron staan vijf afbeeldingen die verwijzen naar gebeurtenissen in
Nederland tussen 1848 en 1939.
Zet de afbeeldingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers
in).
De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
25 Gebruik bron 17.
Het lied gaat over het beleid van de Nederlandse regering.
Welke beslissing van de regering past bij het lied? En hoe dacht de
regering de vrede te behouden?
beslissing tot
vrede door
A capitulatie
bondgenootschappen
B capitulatie
neutraliteit
C
mobilisatie
bondgenootschappen
D mobilisatie
neutraliteit
26 Stel, iemand doet onderzoek naar de Duitse bezetting van Nederland. Hij
vindt veel privé-foto's van Duitse soldaten, maar hij vindt ook foto's van
officiële Duitse oorlogsfotografen. Na zijn onderzoek beweert hij dat de
privé-foto's van Duitse soldaten meer maar ook minder betrouwbaar
kunnen zijn dan de andere foto's.
Geeef een argument dat past bij één van deze twee beweringen.
Doe het zo:
De privé-foto's van de Duitse soldaten zijn ... (kies uit: meer / minder)
betrouwbaar, want ...
27 Gebruik bron 18.
Welke regeringsleider bezoekt de uitkijkpost? En van welke historische
gebeurtenis is hij op dat moment getuige?
regeringsleider
historische gebeurtenis
A Churchill
aanval op Pearl Harbor
B Churchill
Slag om Engeland
C Roosevelt
aanval op Pearl Harbor
D Roosevelt
Slag om Engeland
GT-0125-a-22-2-o
7 / 12
lees verder

### Pagina 8

Gebruik bron 19.
1p 28 Welk begrip past bij de bron?
A ballingschap
B gelijkschakeling
C Hongerwinter
D schaarste

2p 29 De Februaristaking in 1941 werd georganiseerd door leden van de Communistische Partij van Nederland. De staking was bedoeld als protest tegen een gebeurtenis in Amsterdam.
→ Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
→ Geef een reden waarom de Februaristaking nog steeds belangrijk wordt gevonden.
Doe het zo:
gebeurtenis: ...
De Februaristaking wordt nog steeds belangrijk gevonden, omdat ...

Gebruik bron 20.
1p 30 Dit affiche werd in 1943 op meerdere plaatsen in Nederland verspreid. Wie gaf de opdracht tot het maken van dit affiche? En welk begrip past bij de boodschap van het affiche?

| opdrachtgever | begrip |
|---|---|
| A de Duitse bezetter | mobilisatie |
| B de Duitse bezetter | tewerkstelling |
| C de Nederlandse regering | mobilisatie |
| D de Nederlandse regering | tewerkstelling |

Gebruik bron 21.
1p 31 Vocht de Nederlander voor het verzet of was hij een collaborateur? Verklaar je antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
De Nederlander ... (kies uit: vocht voor het verzet / was een collaborateur), omdat ... (geef verklaring met behulp van de bron).

Gebruik nogmaals bron 21.
1p 32 De Slag om Arnhem was onderdeel van de militaire operatie waar de soldaat over vertelt.
→ Onder welke naam staat deze operatie bekend?

GT-0125-a-22-2-0 8 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Gebruik bron 22.
2p 33 Iemand beweert dat deze spotprent niet vóór 1941 gemaakt kan zijn,
maar ook niet na 1943.
→ Geef met behulp van de bron een argument bij beide beweringen.
Doe het zo:
Niet vóór 1941, omdat ... (geef argument).
Niet na 1943, omdat ... (geef ander argument).

1p 34 In 1944 arresteerde de Duitse bezetter 23 mannen om ze meehielpen
de protestantse verzetskrant Trouw te verspreiden. Ze werden allemaal
gevangen gezet in concentratiekamp Vught.
Welk grondrecht werd geschonden door de Duitse bezetter? En is dit een
klassiek of een sociaal grondrecht?
grondrecht soort grondrecht
A vrijheid van drukpers klassiek
B vrijheid van drukpers sociaal
C vrijheid van godsdienst klassiek
D vrijheid van godsdienst sociaal

1p 35 Hitler had een algemeen bevel gegeven om alle verzetsmensen die op
heterdaad betrapt waren, direct te executeren. Daarom werden de
23 mannen, die werkten voor de verzetskrant Trouw, doodgechoten in
Kamp Vught.
Welke conclusie laat zich naar aanleiding van deze gebeurtenis juist?
A Deze gebeurtenis laat zien dat
B er geen sprake is van een scheiding van machten.
C er sprake is van terreur.
D er sprake is van een rechtsstaat.
er sprake is van klassieke grondrechten.

Gebruik bron 23.
1p 36 Wat is de reden dat de generaal in een shock verkeert?
Hij verkeert in een shock omdat hij
A bij de graven van de gesneuvelde soldaten van D-Day is.
B de slachtoffers ziet van een bombardement op een Duitse stad.
C de verwoestingen ziet van de atoombom op Hiroshima.
D in een bevrijd concentratiekamp in Duitsland is.

Europa en de wereld (1945-1989)

1p 37 In Nederland kregen de militaire acties die het Nederlandse leger in
Indonesië in de periode 1945-1949 uitvoerde een bepaalde naam.
→ Wat is de naam die toen aan deze militaire acties werd gegeven?

GT-0125-a-22-2-o
9/12
leest verder ▶▶▶

### Pagina 10

2p 38 De Nederlandse regering heeft lange tijd 27 december 1949 als datum gebruikt voor de onafhankelijkheid van Indonesië. De Indonesische regering gebruikt 17 augustus 1945 als datum voor de onafhankelijkheid.
→ Verklaar waarom er verschillende datums werden gebruikt.
Doe dit door:
– eerst de reden te geven waarom de Nederlandse regering lange tijd de datum van 27 december 1949 gebruikte, en
– daarna de reden te geven voor het gebruik van 17 augustus 1945 door de Indonesische regering.

Gebruik bron 24.
1p 39 De vraag van het Kamerlid gaat over de rol die de Sovjet-Unie speelde tijdens een bepaalde historische gebeurtenis in de Koude Oorlog.
→ Welke gebeurtenis wordt bedoeld?

Gebruik nogmaals bron 24.
1p 40 Van welk recht maakt het Kamerlid gebruik?

Gebruik bron 25.
2p 41 Hieronder staan vijf namen of begrippen die te maken hebben met de Koude Oorlog:
1 BRD
2 communisme
3 EGKS
4 het Westen
5 Warschaupact
→ Geef per poster aan welke twee namen of begrippen daarbij horen.
Let op! Er blijft één naam of begrip over.
Doe het zo:
Bij poster a horen ... en ... (vul nummers in).
Bij poster b horen ... en ... (vul nummers in).

Gebruik bron 26.
2p 42 Hieronder staan vijf begrippen die te maken hebben met Nederland in de periode 1965-1975:
a amerikanisering
b consumptiemaatschappij
c democratisering
d ontzuiling
e Tweede Feministische Golf
→ Noem per beschrijving het begrip dat daarbij hoort. Let op! Er blijven drie begrippen over.
Doe het zo:
Bij beschrijving 1 hoort ... (vul letter in).
Bij beschrijving 2 hoort ... (vul letter in).
GT-0125-a-22-2-o 10 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

1p 43 In de zomer van 1989 waren veel DDR-inwoners naar andere
Oostbloklanden gevlucht. Na onderhandelingen werden de vluchtelingen
met een speciale trein naar de BRD gebracht. De route liep dwars door de
DDR. Daar stonden veel mensen op de stations te juichen, maar de politie
greep al snel hard in.
→ Geef een politieke reden waarom de regering van de DDR aan de
politie opdracht gaf om hard op te treden tegen de juichende mensen.

1p 44 Welke historische gebeurtenis vind plaats in de DDR, niet lang na de val
van de Berlijnse Muur?
A De DDR sluit zich aan bij het Warschaupact.
B De politiek leider van de DDR sluit de grens met de BRD.
C Er vinden vrije verkiezingen plaats in de DDR.
D In de DDR wordt geprotesteerd tegen het lidmaatschap van de EU.

Door de tijd heen

2p 45 Hieronder staan drie omschrijvingen van wijzigingen in de grondwet:
1 Als het bijzonder onderwijs voldoet aan de eisen van de wet, dan
wordt het net als het openbaar onderwijs betaald door de overheid.
2 De Tweede Kamer krijgt meer macht dankzij het recht van enquête.
3 Nederlanders die niet zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien,
hebben recht op een uitkering van de overheid.
Vijf jaren waarin de grondwet werd gewijzigd:
– 1848
– 1887
– 1917
– 1919
– 1983
→ Geef per omschrijving aan welk jaar daarbij hoort. Let op! Elk jaar
mag maar één keer gebruikt worden. Er blijven twee jaren over.
Doe het zo:
Omschrijving 1 hoort bij ... (vul jaar in).
(enzovoort tot en met omschrijving 3)

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-0125-a-22-2-o 11 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 12

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
46 lemand beweert dat de volgende vijf kenmerken bij een politieke
beweging horen.
Deze beweging
1 heeft vaak een sterke leider waar mensen graag naar willen luisteren.
2 is het vaak niet eens met politieke partijen die al langer bestaan.
3 praat vaak in tegenstellingen, zoals wij en zij.
4 vindt dat het volk bedreigd wordt door te veel immigranten.
5 vindt dat zij de enige is die opkomt voor het gewone volk.
Over welke politieke beweging gaat deze bewering?
A over het feminisme
B over het liberalisme
C over het populisme
D over het socialisme

Door de tijd heen
47 Hieronder staan drie situaties die met de geschiedenis van de NAVO te
maken hebben:
1 In 1949 werd de NAVO opgericht.
2 Na 1991 konden Oost-Europese landen lid worden van de NAVO.
3 Op 11 september 2001 kreeg de NAVO te maken met een nieuwe
vijand.
→ Geef voor alle drie de situaties een verklaring.
Doe het zo:
situatie 1: ... (geef verklaring)
(enzovoort tot en met situatie 3)

48 In de bron zijn vier Duitse postzegels te zien.
→ Zet de postzegels in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ...., daarna ...., vervolgens .... en ten slotte .... (vul nummers in).

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0125-a-22-2-o
12/12
einde