# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 2
maandag 21 juni
9.00 - 11.00 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 47 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0125-a-21-2-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1814-1914)

1p 1 In verschillende Nederlandse steden staat een standbeeld van de
politicus Thorbecke. Ook zijn er straten, parken en scholen naar hem
vernoemd. Hij was blijkbaar een belangrijk politicus.
→ Geef een historische reden waarom Thorbecke nog steeds als een
belangrijk politicus wordt gezien.

Gebruik bron 1.
1p 2 In de nieuwe Grondwet van 1848 stonden grondrechten waardoor het
mogelijk werd om bisschoppen te benoemen.
→ Noem een van deze grondrechten.

1p 3 In de Luxemburgse Kwestie was het parlement het niet eens met de
regering. Het parlement dwong de ministers tot aftreden, maar nam geen
maatregelen tegen de koning.
→ Geef een politieke reden waarom het parlement volgens de Grondwet
van 1848 geen maatregelen nam tegen de koning.

Gebruik bron 2.
1p 4 De toespraak is gehouden met de bedoeling het kiesrecht aan te passen.
Welke aanpassing wordt bedoeld?
A actief kiesrecht
B algemeen kiesrecht
C caoutchouc-artikel
D passief kiesrecht

Gebruik nogmaals bron 2.
1p 5 In de bron wordt gesproken van ‘maatschappelijke welstand en
geschiktheid’.
→ Geef een voorbeeld van ‘maatschappelijke welstand en geschiktheid’.

GT-0125-a-o 2 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik bron 3.
6 De ideeën van de persoon die beschreven wordt, passen bij de
uitgangspunten van een organisatie.
Welke organisatie wordt bedoeld?
A de Anti-Revolutionaire Partij
B de Liberale Unie
C de Sociaal Democratische Arbeiders Partij
D de Vrije Vrouwenvereeniging

7 In de tweede helft van de negentiende eeuw waren er in Nederland veel
krotwoningen. De Woningwet van 1901 moest daar een einde aan maken.
Hieronder staan drie ontwikkelingen die geleid hebben tot de Woningwet
van 1901:
1 ontstaan van de sociale kwestie
2 opkomst van de industrie
3 snelle verstedelijking
Wat is de juiste volgorde van deze ontwikkelingen?
A 1 → 2 → 3 → Woningwet
B 1 → 3 → 2 → Woningwet
C 2 → 1 → 3 → Woningwet
D 2 → 3 → 1 → Woningwet

8 Hieronder staat een schema:
politiek doel politieke stroming leider bereikt in het jaar
algemeen mannenkiesrecht socialisten ...(1)... ...(2)...
algemeen vrouwenkiesrecht ...(3)... ...(4)... 1919
gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs ...(5)... Kuyper ...(6)...

→ Vul het schema verder in. Let op! Sommige antwoorden zijn al
ingevuld. Vul alleen in wat bij de nummers 1 tot en met 6 hoort.
Doe het zo:
Bij nummer 1 hoort ...
(enzovoort tot en met nummer 6)

9 Hieronder staan twee beweringen die worden gebruikt als argumenten
tegen een bepaald kiesstelsel:
1 De confessionele partijen behalen in 1905 en in 1913 de meeste
stemmen, maar krijgen toch niet de meeste zetels in de Tweede
Kamer.
2 Een liberale kandidaat heeft in het rooms-katholieke Limburg geen
enkele kans om in de Tweede Kamer te komen.
→ Tegen welk kiesstelsel zijn de argumenten gericht?

GT-0125-a-0 3 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 4

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
1p 10 De man van koningin Wilhelmina, prins Hendrik, werd geboren in
Duitsland. Hendrik ging vlak na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog
op bezoek in Limburg. Omdat hij in de buurt was, stak hij de grens over
naar België. Daar bracht hij een bezoek aan een aantal Duitse soldaten
die hij kende van vroeger. Koningin Wilhelmina werd boos op haar man
toen zij van dit bezoek hoorde.
→ Geef een politieke reden waarom koningin Wilhelmina boos werd.

Gebruik bron 4.
1p 11 Welke kaart hoort bij het verhaal van de soldaat?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4

Gebruik bron 5.
1p 12 De vier gedichten geven een indruk van de Eerste Wereldoorlog. In een
van de gedichten wordt beschreven hoe iemand wordt gedood door een
wapen dat tijdens deze oorlog voor het eerst werd toegepast.
In welk gedicht wordt dit wapen beschreven?
A gedicht 1
B gedicht 2
C gedicht 3
D gedicht 4

Gebruik bron 6.
1p 13 Het sierbord is gemaakt om mensen te herinneren aan een kenmerk van
het dagelijks leven in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.
→ Welk kenmerk wordt bedoeld?

Het Interbellum (1918-1939)
Gebruik bron 7.
2p 14 In de Sovjet-Unie hebben beeldhouwers een beeld van Lenin uitgehakt.
Ze hebben met opzet rode steen gebruikt.
→ Geef eerst een historische reden om van Lenin een beeld te maken.
→ Geef daarna een politieke reden waarom gekozen is voor rode steen.
Doe het zo:
historische reden voor Lenin: ...
politieke reden voor de kleur rood: ...

GT-0125-a-o 4 / 13
lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik bron 8.
2p 15 In de bron zijn de landen die betrokken zijn bij het Dawesplan nog niet
ingevuld. Hieronder staan enkele landen:
1 Duitsland
2 Frankrijk
3 Nederland
4 Sovjet-Unie
5 Turkije
6 Verenigde Staten
→ Welke landen horen in het schema bij de letters a, b en c te staan?
Doe het zo:
Bij a hoort ... (vul nummer in).
(enzovoort tot en met c)

1p 16 In 1929 ontstond er een economische wereldcrisis. Vooral Duitsland werd
zwaar getroffen en miljoenen mensen verloren hun baan. De volgende
gebeurtenissen in de Verenigde Staten speelden hierbij een rol:
1 Banken gingen failliet doordat leningen niet meer terugbetaald konden
worden.
2 De aandelenkoersen daalden enorm.
3 Financiële hulp aan Duitsland werd stopgezet.
Wat is de juiste volgorde van deze gebeurtenissen die geleid hebben tot
een hoge werkloosheid in Duitsland?
A 1 → 2 → 3 → hoge werkloosheid in Duitsland
B 1 → 3 → 2 → hoge werkloosheid in Duitsland
C 2 → 1 → 3 → hoge werkloosheid in Duitsland
D 2 → 3 → 1 → hoge werkloosheid in Duitsland

Gebruik bron 9.
2p 17 In de poster is een mening te herkennen over het Verdrag van Versailles.
→ Welke mening wordt bedoeld? Verklaar je antwoord met behulp van de
bron.
Doe het zo:
De mening is: ...
De mening is te herkennen aan: ...

GT-0125-a-o 5 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 6

Gebruik bron 10.
2p 18 Met dit bordspel kan de opkomst van de NSDAP worden nagespeeld.
Enkele spelregels van het bordspel zijn:
Wie op het vakje van 1923 terechtkomt, moet weer helemaal opnieuw
beginnen.
Wie als eerste in 1933 aankomt, heeft gewonnen.
→ Geef eerst een historische reden waarom je helemaal opnieuw moet
beginnen als je op 1923 terechtkomt.
→ Geef daarna een historische reden waarom je gewonnen hebt als je in
1933 aankomt.
Doe het zo:
opnieuw beginnen in 1923, omdat ...
gewonnen in 1933, omdat ...
1p 19 In 1932 was er in Oekraïne sprake van een ernstige hongersnood.
Oekraïne was op dat moment onderdeel van de Sovjet-Unie. De oorzaak
van de hongersnood was een misoogst als gevolg van het
communistische systeem. Ook waren de boeren verplicht om het weinige
graan aan de overheid te leveren. Die verkocht het aan het buitenland. De
misoogst heeft te maken met een kenmerk van het communisme. De
verkoop van het graan past bij een regeringsvorm.
Welke combinatie van kenmerk en regeringsvorm hoort bij de
Sovjet-Unie?
[FIGUUR: Tabel met kenmerk van communisme en regeringsvorm]
kenmerk van communisme | regeringsvorm
---|---
A | collectivisation | democratie
B | collectivisation | dictatuur
C | indoctrinatie | democratie
D | indoctrinatie | dictatuur
1p 20 Gebruik bron 11.
In de bron zijn twee kenmerken van nationaal-socialisme te herkennen:
indoctrinatie en persoonsverheerlijking.
→ Kies één kenmerk dat past bij deze bron. Verklaar je antwoord met
behulp van de bron.
Doe het zo:
Kenmerk: ... (kies uit: indoctrinatie / persoonsverheerlijking), omdat ...
(verklaar je antwoord).
GT-0125-a-o 6 / 13 lees verder ▶▶▶

### Pagina 7

2p 21
Gebruik bron 12.
Het nationaal-socialisme in Duitsland en het fascisme in Italië hebben veel overeenkomsten. Maar vóór de Tweede Wereldoorlog is er ook een belangrijk verschil tussen beide politieke stromingen.
-> Noem eerst met behulp van de bron een overeenkomst tussen beide politieke stromingen.
-> Noem daarna zonder bron een kenmerk van het nationaal-socialisme dat het fascisme eerst niet had.
Doe het zo:
overeenkomst tussen beide stromingen: ... (met behulp van de bron)
kenmerk van het nationaal-socialisme: ... (zonder bron)

1p 22
Gebruik bron 13.
Naar aanleiding van welke gebeurtenis in Duitsland vond dit gesprek plaats?

2p 23
Gebruik nogmaals bron 13.
Joodse slachtoffers moesten de schade zelf betalen. Dat paste bij het doel van wetten die de nazi's enkele jaren daarvoor hadden aangenomen.
-> Welke wetten werden bedoeld en wat was het doel van de wetten?
Doe het zo:
naam van de wetten: ...
doel van de wetten: ...

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

1p 24
Gebruik bron 14.
Waarom mogen kabinet en koningin niet gescheiden worden?
Zij vormen samen
A de coalitie.
B de oppositie.
C de regering.
D de Staten-Generaal.

2p 25
Hieronder staan vier functies van een bepaalde politicus:
- lid van de Provinciale Staten van Limburg in 1935
- lid van de Eerste Kamer van 1935 tot 1937
- lid van de Tweede Kamer van 1937 tot 1941
- Commissaris van de Provincie Limburg van 1941 tot 1944
De politicus vervulde de vier functies namens één politieke partij.
-> Welke partij wordt bedoeld? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
De partij is ..., omdat ... (geef verklaring).

GT-0125-a-0
7 / 13
lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik bron 15.
1p 26 Wanneer werd deze poster gebruikt? En bij welk bondgenootschap hoort de poster?

| gebruikt   | bondgenootschap  |
| -------- | -------------- |
| A vóór 1941 | As-mogendheden   |
| B vóór 1941 | Geallieerden   |
| C na 1941  | As-mogendheden   |
| D na 1941  | Geallieerden   |

Gebruik bron 16.
2p 27 In de prent is een boodschap te herkennen.
    -> Leg uit waarom deze boodschap tijdens de bezetting niet in een officiële Nederlandse krant heeft gestaan.
    Doe dit door:
    - eerst aan te geven welke boodschap op de prent te herkennen is
    - en daarna aan te geven waarom de prent toen niet in een officiële krant kan hebben gestaan.

Gebruik bron 17.
1p 28 De prent is gemaakt naar aanleiding van een maatregel van de Duitse bezetter in Nederland. De maatregel werd officieel vanaf 1943 ingevoerd en gold uiteindelijk voor alle mannen in de leeftijd van 17 tot 40 jaar.
    -> Welke maatregel wordt bedoeld?

1p 29 Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de uitvoerende macht in handen van de Duitse bezetter. In 1943 werden in Leeuwarden twee rechters door de Duitse bezetter ontslagen, omdat zij weigerden een verdachte te veroordelen en naar een concentratiekamp te sturen waar gevangenen mishandeld werden. Verschillende rechters protesteerden tegen het ontslag, omdat zij vonden dat het in strijd was met de scheiding van de machten.
    -> Geef een reden waarom de rechters vonden dat het ontslag in strijd was met de scheiding van de machten.

1p 30 Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er aannemers die 'bunkerbouwers' werden genoemd. Deze Nederlandse aannemers namen vrijwillig hun diensten aan om voor de Duitse bezetter bunkers te bouwen langs de Nederlandse kust.
Welk begrip past bij het aannemen van deze opdrachten?
A aanpassingspolitiek
B collaboratie
C gelijkschakeling
D verzet

GT-0125-a-o 8 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

2p 31 Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Indonesië bezet door Japan. Dit had voor de Nederlanders die daar woonden grote gevolgen, zoals een tekort aan levensmiddelen. Maar de bezetting had ook andere gevolgen voor de Nederlanders.
$\to$ Noem twee andere gevolgen.

1p 32 Gebruik bron 18.
Welke oproep past bij de bron?
A Ga door met de aanpassing!
B Ga door met de deportaties!
C Ga door met de staking!
D Ga door met de voedseltransporten!

Door de tijd heen

2p 33 Gebruik bron 19.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog:
a de aanval van de Geallieerden waardoor de bevrijding van West-Europa begint
b de Duitse aanval waarmee de Tweede Wereldoorlog begint
c de Slag om Stalingrad die gewonnen wordt door de Sovjetlegers
d het begin van Operatie Barbarossa
e West-Europese landen worden door Duitse legers bezet.

$\to$ Geef per kaart aan om welke gebeurtenis het gaat. Let op! Er blijft één gebeurtenis over.
Doe het zo:
Bij kaart 1 hoort gebeurtenis ... (vul letter in).
(enzovoort tot en met kaart 4)

1p 34 Van de Duitse bezetter moesten steden en dorpen 's nachts helemaal donker zijn, zodat geallieerde vliegtuigen niet konden zien waar ze vlogen. De Luchtbeschermingsdienst (LBD) moest de verduistering controleren. Ook boden LBD-leden na een bombardement eerste hulp aan slachtoffers en hielpen ze bij het blussen van branden.
In 1949 besloot de Nederlandse overheid om de LBD-leden een medaille te geven voor hun inzet.

$\to$ Vind jij het terecht of onterecht dat de medewerkers van de Luchtbeschermingsdienst een medaille hebben gekregen? Geef een argument voor je keuze.
Doe het zo:
Ik vind het ... (kies uit: terecht / onterecht) dat ze een medaille kregen, want ... (geef argument).

GT-0125-a-0 9 / 13 lees verder $\blacktriangleright$ $\blacktriangleright$ $\blacktriangleright$

### Pagina 10

Europa en de wereld (1945-1989)

1p 35 Gebruik bron 20.
Op de muur is een poster te zien.
In welk deel van Berlijn hing deze poster? En waarom is de poster opgehangen?
A in het Oosten van Berlijn, omdat de Amerikanen de wederopbouw steunden
B in het Oosten van Berlijn, omdat de Amerikanen hulp brachten vanwege de Blokkade van Berlijn
C in het Westen van Berlijn, omdat de Amerikanen de wederopbouw steunden
D in het Westen van Berlijn, omdat de Amerikanen hulp brachten vanwege de Blokkade van Berlijn

1p 36 Gebruik bron 21.
Welke begrip hoort bij de bron?
A containmentpolitiek
B invloedssferen
C politionele acties
D zuiveringen

2p 37 Gebruik nogmaals bron 21.
In de bron wordt aangegeven dat de militairen bij thuiskomst werden verwelkomd als helden. Maar later werden zij door sommigen gezien als oorlogsmisdadigers.
→ Geef een reden waarom de militairen werden verwelkomd als helden.
→ Geef ook een reden waarom zij later door sommigen werden gezien als oorlogsmisdadigers.
Doe het zo:
... helden, omdat ... (geef reden)
... oorlogsmisdadigers, omdat ... (geef reden)

2p 38 Gebruik bron 22.
De inhoud van deze toespraak werd in die tijd gezien als heel bijzonder en leidde tot de oprichting van een Europese organisatie.
→ Geef een reden waarom de inhoud van de toespraak in die tijd werd gezien als heel bijzonder.
→ Geef ook de naam van de organisatie die wordt opgericht.
Doe het zo:
De inhoud van de toespraak was heel bijzonder, omdat ...
De naam van de organisatie is ...

GT-0125-a-0 10 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 11

Gebruik bron 23.
1p 39 Rond 1950 paste de boodschap van de poster in die tijd. Twintig jaar later
kwam er steeds meer kritiek op deze boodschap.
Bij welke ontwikkeling past die kritiek?
A bij het ontstaan van de consumptiemaatschappij
B bij het ontstaan van de Eerste Feministische Golf
C bij het ontstaan van de individualisering
D bij het ontstaan van de Tweede Feministische Golf

Gebruik bron 24.
2p 40 Hieronder staan vijf begrippen:
1 Cubacrisis
2 dekolonisatie
3 glasnost
4 Hongaarse Opstand
5 wapenwedloop
→ Welke twee begrippen passen bij de bron? Schrijf alleen de nummers
op.

2p 41 Hieronder staan vijf mogelijke redenen om uit Nederland te vertrekken of
juist naar Nederland toe te komen:
1 bang zijn voor het opkomende nationalisme in Europa
2 behoefte aan ongeschoolde arbeidskrachten
3 hereniging met het gezinssleden
4 spanningen in Europa vanwege de Koude Oorlog
5 weinig vertrouwen in de economische toekomst van Nederland
In de periode 1945-1960 vertrokken veel mensen uit Nederland. In de
periode 1960-1980 kwamen juist veel mensen naar Nederland toe.
→ Om welke twee redenen vertrokken veel mensen juist naar Nederland
toe? Let op! Er blijft één reden over.
Doe het zo:
vertrek uit Nederland 1945-1960: reden ... (vul nummer in) en reden ...
(vul nummer in)
komst naar Nederland 1960-1980: reden ... (vul nummer in) en reden ...
(vul nummer in)

1p 42 In 1983 werden sociale grondrechten aan de Nederlandse Grondwet
toegevoegd.
Waarom werden er sociale grondrechten toegevoegd?
A om de ontzuiling in Nederland door wetgeving te bevorderen
B om de verzuiling in Nederland door wetgeving te beschermen
C voor het behoud van democratische vrijheden van de burgers
D voor het vergroten van het welzijn van de Nederlandse burgers

GT-0125-a-o 11 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 12

1p 43 Gebruik bron 25.
Op het boek is de naam van de schrijver weggelaten.
→ Geef de naam van de schrijver van dit boek.
1p 44 Gebruik nogmaals bron 25.
In de titel van het boek wordt de perestrojka ‘een nieuwe visie’ genoemd.
De schrijver wilde de Russische economie veranderen.
→ Geef een voorbeeld van wat hij wilde veranderen in de Russische
economie.
Door de tijd heen
2p 45 Vier namen die te maken hebben met de geschiedenis van Duitsland:
1 Republiek van Weimar
2 nazi-Duitsland
3 DDR
4 BRD
In de geschiedenis van Duitsland komen verschillende regeringsvormen
voor.
→ Geef per naam aan welke regeringsvorm daarbij hoort. Kies uit:
dictatuur of parlementaire democratie.
Doe het zo:
Bij 1 hoort ... (kies uit: dictatuur / parlementaire democratie).
(enzovoort tot en met 4)
De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
2p 46 Gebruik bron 26.
De tekenaar wil duidelijk maken dat de zes landen zich willen aansluiten
bij de Europese Unie.
Leg uit dat de wens tot aansluiting van deze landen bij de Europese Unie
in 1990 te maken had met een gebeurtenis kort daarvóór.
Doe dit door:
– eerst aan te geven tot welke invloedssfeer deze landen vóór 1990
hoorden,
– en daarna aan te geven welke gebeurtenis ervoor heeft gezorgd dat
deze landen zich later konden aansluiten bij de Europese Unie.
GT-0125-a-o
12 / 13
lees verder

### Pagina 13

1p 47 Als landen lid worden van de Europese Unie, beloven ze zich te houden aan de Europese waarden die horen bij een rechtsstaat. Wat wordt bedoeld met Europese waarden die horen bij een rechtsstaat?
A de vorming van een Europees leger en een Europese rechtbank
B een gemeenschappelijke munt en vrij verkeer van mensen en goederen
C het streven naar politieke eenheid in een Verenigde Staten van Europa
D het uitdragen van democratie, vrijheid en een onafhankelijke rechtspraak

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0125-a-o 13 / 13 einde