# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

### Vraag 50 – Opgave 50

### Vraag 51 – Opgave 51

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 1
dinsdag 25 mei
9.00 - 11.00 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 51 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
GT-0125-a-21-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1848-1914)

1p 1 Gebruik bron 1.
De gebeurtenis op de tekening leidde tot een politieke verandering in
Nederland in 1848.
Welke politieke verandering wordt bedoeld?
A het afschaffen van de constitutionele monarchie
B het aftreden van koning Willem II
C het invoeren van een nieuwe grondwet
D het oprichten van politieke partijen

1p 2 Gebruik bron 2.
Deze brief werd geschreven naar aanleiding van de ‘Luxemburgse
kwestie’.
Wat heeft de koning toen gedaan om te proberen zijn macht te behouden?
A Hij heeft de ministers hun ontslag laten indienen.
B Hij heeft de opdracht gegeven om de grondwet te wijzigen.
C Hij heeft de Tweede Kamer laten ontbinden.
D Hij heeft het parlement het budgetrecht afgenomen.

1p 3 Hieronder staat een omschrijving van een persoon:
Hij streed voor de emancipatie van de eenvoudige burgers, die volgens
hem nog écht protestant waren. Voor deze mensen stichtte hij een
protestantse universiteit. Ook richtte hij een protestantse krant en een
protestantse politieke partij op.
→ Wat is de naam van de persoon die wordt omschreven?

1p 4 Het oprichten van een protestantse universiteit, een protestantse krant en
een protestantse politieke partij passen bij een maatschappelijk
verschijnsel.
Welk maatschappelijk verschijnsel wordt bedoeld?
A pacificatie
B poldermodel
C secularisatie
D verzuiling

GT-0125-a-o 2/12 lees verder ➢➢➢

### Pagina 3

2p 5 Tussen 1870 en 1920 ontstaan er vrouwenorganisaties die strijden voor gelijke politieke rechten.
→ Onder welke naam staat deze periode van strijd voor gelijke vrouwenrechten bekend?
→ Geef een voorbeeld van een politiek recht waar toen door de vrouwenbeweging voor werd gestreden.
Gebruik bron 3.
2p 6 De Tweede Kamer maakte tijdens deze vergadering gebruik van twee verschillende rechten.
→ Noem deze twee rechten.
Gebruik bron 4.
1p 7 De bron gaat over de oprichting van een politieke partij.
→ Wat is de naam van deze politieke partij?
1p 8 Hieronder staat een omschrijving van een bevolkingsgroep die zich emancipieerde:
Al vanaf het begin van de negentiende eeuw waren zij, net als de andere burgers in Nederland, gelijk voor de wet. Toch werden zij in het protestantse Nederland als tweederangsburgers gezien. Lange tijd hebben zij, onder leiding van Schaepman, gestreden voor een betere positie in de maatschappij.
Welke bevolkingsgroep wordt bedoeld?
A arbeiders
B kleine luyden
C liberalen
D rooms-katholieken
E vrouwen
Gebruik bron 5.
1p 9 Geef een reden waarom de bron past bij het modern imperialisme.
De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
Gebruik bron 6.
1p 10 Waarvan is de situatie op de foto een gevolg?
A van de aanleg van de Dodendraad
B van de Duitse inval in België
C van de handelsbelemmeringen
D van de Russische Revolutie
GT-0125-a-o 3 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

1p 11 Gebruik bron 7.
Welke stippellijn laat zien waar het front lag in 1915?
A lijn 1
B lijn 2
C lijn 3
D lijn 4

Gebruik bron 8.
1p 12 Op de bron staat de Duitse keizer afgebeeld.
→ Geeft de tekenaar een positieve of een negatieve boodschap over de
keizer? Geef met behulp van de bron een argument voor je keuze.
Doe het zo:
De tekenaar geeft een ... (kies uit: positieve / negatieve) boodschap, want
... (geef een argument met behulp van de bron).

2p 13 Bij de eerste verkiezingen na de grondwetswijziging van 1917 haalden de
liberalen minder Kamerzetels dan daarvóór.
→ Leg uit waardoor het aantal Kamerzetels voor de liberalen minder was
geworden.
Doe dit door:
- eerst aan te geven welk onderdeel van de grondwetswijziging van
1917 ervoor zorgde dat de liberalen minder Kamerzetels kregen.
- en daarna aan te geven waardoor dit onderdeel ervoor zorgde dat
vooral de liberalen minder Kamerzetels kregen.

Het Interbellum (1918-1939)

1p 14 Duits is tegenwoordig een van de officiële talen in België. Dit is een
gevolg van een bepaling uit het Verdrag van Versailles.
→ Welke bepaling uit het Verdrag van Versailles wordt bedoeld?

1p 15 In 1923 werd het Duitse Ruhrgebied bezet door Franse en Belgische
troepen.
Wat was een reden voor die bezetting?
A De bezetting was een onderdeel van het Verdrag van Versailles.
B De Volkenbond vond dat Duitsland een extra straf verdiende.
C Duitsland kon niet voldoen aan de herstelbetalingen.
D Het Duitse geld was door de inflatie bijna niets meer waard.

1p 16 Gebruik bron 9.
In de tekening is een reden te herkennen voor de invoering van het
Dawesplan.
→ Geef met behulp van de bron aan welke reden de Verenigde Staten
hadden voor het aanbieden van het Dawesplan.

GT-0125-a-0 4 / 12 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 400

### Pagina 5

17p 17 Gebruik bron 10.
De tekening gaat over de rol van de Duitse regering aan het eind van de
Eerste Wereldoorlog.
→ Is in de bron een positieve of een negatieve mening te herkennen
over de rol van de Duitse regering? Verklaar je keuze met behulp van
de bron.
Doe het zo:
De mening over de rol van de Duitse regering is ... (kies uit: positief /
negatief), want ... (geef een verklaring met behulp van de bron).
2p 18 Een invulopdracht over de eigenaar van een Duits kledingbedrijf:
1 In 1931 werd hij lid van de ...(1)..., de partij van Hitler. Door het
contact met de nazi's kon hij een nieuw bedrijf beginnen.
2 Hij maakte de uniformen van de nazi-knokploeg, de ...(2)..., ook wel
de bruinhemden genoemd.
3 Ook de zwarte uniformen van de elitesoldaten, de ...(3)..., ook wel de
Duitse Zwarthemden genoemd, werden door hem gemaakt.
→ Maak de tekst kloppend door de namen van de organisaties in te
vullen.
Doe het zo:
Bij zin 1 hoort ... (vul de naam van een organisatie in).
(enzovoort tot en met zin 3)
1p 19 Tijdens de economische crisis tussen 1930 en 1940 werden werklozen in
Nederland door de overheid verplicht om te stempelen.
→ Noem een reden voor deze verplichting.
Gebruik bron 11.
2p 20 In de bron zijn enkele kenmerken van het stalinisme te herkennen.
→ Noem twee van deze kenmerken.
Gebruik bron 12.
2p 21 De liefde van de vrouw voor Stalin is opmerkelijk. Toch is haar liefde voor
Stalin wel te verklaren door een onderdeel van de politiek die Stalin
gevoerd heeft.
→ Geef eerst met behulp van de bron aan waarom de liefde van de
vrouw voor Stalin opmerkelijk is.
→ Noem daarna zonder de bron een onderdeel van de politiek van
Stalin waarmee deze opmerkelijke liefde verklaard kan worden.
Doe het zo:
De liefde van de vrouw is opmerkelijk, omdat ...
Een onderdeel van de politiek van Stalin is ...
GT-0125-a-o 5 / 12 lees verder ▶▶▶

### Pagina 6

2p 22 Al vanaf 1935 werden er in Duitsland televisieprogramma's uitgezonden. De inhoud van die programma's werd door de staat bepaald. In de uitzendingen kwam van alles aan bod, zoals kooktips, voetbalwedstrijden en wetenschappers die voorhoofden en neuzen van Arische en niet-Arische kinderen opmeten.
Vijf kenmerken van het nationaal-socialisme:
1 concentratiekampen
2 Führerprincipe
3 rassenleer
4 terreur
5 totalitair
→ Welke twee kenmerken passen bij deze televisie-uitzendingen? Schrijf alleen de nummers op.

1p 23 Gebruik bron 13.
De bron laat zien dat het volgens de nazi's belangrijk was dat jongeren lid waren van de Hitlerjugend. Zo konden ze beter hun gezin beschermen.
→ Waartegen moest het gezin volgens de bron worden beschermd?
Doe het zo:
Volgens de bron moest het gezin worden beschermd tegen ...

1p 24 Gebruik nogmaals bron 13.
De NSDAP had ook nog andere redenen om jongeren lid te maken van de Hitlerjugend.
→ Noem een andere reden.

Door de tijd heen

1p 25 De beroemde film The Sound of Music gaat over het leven van de Oostenrijkse kapitein Von Trapp en zijn gezin.
Hieronder staan vier gebeurtenissen uit het leven van Von Trapp:
1 De kapitein was de baas van een haven voor onderzeeboten van Oostenrijk-Hongarije.
2 Na de Anschluss werd de kapitein opgeroepen voor het Duitse leger. Hij weigerde dat en het gezin vluchtte naar de Verenigde Staten.
3 Oostenrijk verloor, in dezelfde tijd dat het Verdrag van Versailles werd opgesteld, alle kustlijnen en havens, waardoor de kapitein geen baan meer had.
4 Tijdens de wereldwijde economische crisis verloor de kapitein al zijn geld. Om geld te verdienen vormde het gezin een koor dat uiteindelijk wereldberoemd werd.
→ Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ... en ten slotte ... (vul nummers in).

GT-0125-a-o 6 / 12 lees verder

### Pagina 7

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

1p 26 Gebruik bron 14.
Deze poster is afkomstig van een Nederlandse politieke partij.
Welke politieke partij wordt bedoeld?
A ARP
B NSB
C NSDAP
D SDAP

1p 27 In november 1941 richtte de Duitse bezetter in Nederland de zogenaamde
Kultuurnkamer op. Als je als muzikant, toneelspeler, schrijver of schilder
je beroep wilde blijven uitoefenen, dan moest je lid worden van deze
Kultuurnkamer.
Welk begrip hoort bij deze maatregel van de Duitse bezetter?
A collectivisatie
B gelijkschakeling
C invloedssfeer
D mobilisatie

1p 28 De Kultuurnkamer bepaalde welke kunst er gemaakt mocht worden. Kunst
moest voortaan passen bij de ideeën van het nationaal-socialisme.
Tegenwoordig is het bijna ondenkbaar dat één politieke stroming bepaalt
welke kunst er gemaakt wordt, want dat is in strijd met een grondrecht.
→ Welk grondrecht wordt bedoeld?

1p 29 Gebruik bron 15.
Is de oproep in het tijdschrift gedaan in 1940 of in 1942? Verklaar je
antwoord.

1p 30 Gebruik bron 16.
De deportatie is een reactie op een militaire aanval.
Welke aanval wordt bedoeld?
de aanval op
A Hiroshima
B Pearl Harbor
C Rotterdam
D Stalingrad

GT-0125-a-0 7 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik bron 17.
2p 31 De krant Trouw verscheen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
→ Leg uit waarom uit de kop van Trouw blijkt dat het een illegale krant
was.
Doe dit door:
— eerst een onderdeel uit de bron te beschrijven
— en daarna een verklaring te geven waarom hieruit blijkt dat Trouw een
illegale krant was.
Gebruik bron 18.
1p 32 Een invulopdracht:
1 Dit kamp stond in ... (Duitsland / Nederlands-Indië / Polen).
2 Deze vrouw is gevangengezet door de ... (Duitsers / Japanners /
Russen).
→ Kies telkens uit de drie mogelijkheden.
Doe het zo:
zin 1: ... (kies uit: Duitsland / Nederlands-Indië / Polen)
zin 2: ... (kies uit: Duitsers / Japanners / Russen)
Gebruik bron 19.
2p 33 Er kan verschillend gedacht worden over Nederlandse politieagenten die
in dienst bleven tijdens de bezetting. Sommige mensen vinden het een
vorm van collaboratie, andere zien het als een vorm van aanpassing.
→ Geef voor beide standpunten een argument.
Doe het zo:
collaboratie, omdat ...
aanpassing, omdat ...
Gebruik bron 20.
1p 34 Beide affiches zijn voorbeelden van Duitse propaganda met dezelfde
boodschap.
→ Welke propagandaboodschap is in beide affiches te herkennen?
Gebruik bron 21.
1p 35 In de grafiek valt op dat in sommige maanden het aantal doden veel hoger
is dan in andere maanden. Behalve een bombardement op een wijk in
Den Haag en dodenstraffen die werden uitgevoerd, is er nóg een
historische oorzaak te noemen voor dit hoge aantal doden.
→ Welke historische oorzaak wordt bedoeld?
Gebruik bron 22.
1p 36 Geef een verklaring waarom de genoemde plaatsen afschuw opwekken.
GT-0125-a-o 8/12 lees verder ►►►

### Pagina 9

2p 37 Gebruik nogmaals bron 22.
De foto's uit het boek zijn gemaakt door fotografen die met de geallieerde legers meetrokken naar Duitsland.
→ Noem twee landen waaruit deze geallieerde legers afkomstig waren.

Door de tijd heen

1p 38 Gebruik bron 23.
Zet de afbeeldingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ... en ten slotte ... (vul nummers in).

Europa en de wereld (1945-1989)

1p 39 Gebruik bron 24.
Is dit de herinnering van een Indonesische, Japanse of Nederlandse vrouw? Verklaar je antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
De herinnering is van een ... (kies uit: Indonesische / Japanse / Nederlandse) vrouw, want ... (geef een verklaring met behulp van de bron).

2p 40 Gebruik bron 25.
Leg uit dat deze gebeurtenis niet past in een rechtsstaat.
Doe dit door:
– eerst aan te geven waarom de gebeurtenis niet past bij een rechtsstaat
– en daarna een bijbehorend onderdeel uit de bron te noemen.

1p 41 Gebruik nogmaals bron 25.
Zou de broer in 1950 wél of niet naar West-Berlijn hebben kunnen reizen om te studeren aan de universiteit?
A Dat was toen niet mogelijk vanwege de Berlijnse Muur die er stond.
B Dat was toen niet mogelijk vanwege de Blokade van Berlijn.
C Dat was toen wel mogelijk omdat de Berlijnse Muur was gevallen.
D Dat was toen wel mogelijk omdat er nog vrij gereisd kon worden.

1p 42 Gebruik bron 26.
De twee mannen op de poster hebben dezelfde ideologie.
→ Welke ideologie hebben ze allebei? En welke ideologie moet overwonnen worden?
Doe het zo:
De ideologie die ze allebei hebben is ...
De ideologie die overwonnen moet worden is ...

GT-0125-a-o 9 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 10

1p 43 Gebruik bron 27.
Aan wie was deze brief gericht? En bij welk onderwerp past de bron?
[FIGUUR: Tabel met vier rijen (A, B, C, D) en twee kolommen (aan, de bron past bij). De rijen A en B gaan over Colijn, de rijen C en D over Drees. De eerste kolom bevat namen, de tweede kolom beschrijvingen.]

Gebruik bron 28.
1p 44 Dit soort folders werd rond 1960 onder de Nederlandse bevolking
verspreid. De overheid vond dat nodig in verband met de internationale
politieke spanningen op dat moment.
→ Welke internationale politieke spanningen worden bedoeld?

Door de tijd heen

Gebruik bron 29.
1p 45 Zet de fragmenten in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ... , dan ... , daarna ... en ten slotte ... (vul nummers in).

2p 46 Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met de Koude
Oorlog:
1 De EGKS wordt opgericht.
2 De NAVO wordt opgericht.
3 Het Sovjetleger slaat een volksopstand neer.
4 Het Warschaupact wordt opgericht.
5 Landen ontvangen Marshallhulp.
→ Geef per gebeurtenis aan of deze hoort bij het Oostblok of bij het
Westen.
Doe het zo:
Gebeurtenis 1 hoort bij ... (kies uit: het Oostblok / het Westen).
(enzovoort tot en met gebeurtenis 5)

GT-0125-a-o 10 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 11

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
47 De Stasi was de geheime politie van de DDR. De geheime politie
    gecontroleerde bijna alle burgers. Na de ....... werd een wet aangenomen
    waardoor burgers een aanvraag konden indienen om hun Stasi-dossier in
    te zien. Deze dossiers zijn grotendeels bewaard gebleven.
    Op de stippellijn zijn enkele woorden weggelaten.
    → Welke woorden zijn weggelaten op de stippellijn? En past de nieuwe
    wet bij een dictatuur of bij een rechtsstaat?

    [FIGUUR: Tabel met twee kolommen: "woorden op de stippellijn" en "dictatuur of rechtsstaat". Rijen bevatten A, B, C, D, E, F met bijbehorende tekst en vermelding van dictatuur of rechtsstaat.]

    Gebruik bron 30.
48 Welke maatschappelijke ontwikkeling in Nederland is te herkennen in de
        bron?
        A amerikanisering
        B democratisering
        C globalisering
        D individualisering

    49 Tussen 1918 en 1994 zaten er telkens confessionele partijen in de
        regering. In 1994 werd er een coalitie gevormd zonder confessionele
        partijen.
        Welk begrip past bij deze verandering?
        A democratisch tekort
        B nationalisme
        C poldermodel
        D secularisatie

    Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-0125-a-0 11/12 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

2p 50 In 2018 werd er in de lidstaten van de Europese Unie een enquête gehouden over de zomer- en wintertijd. Ruim 80% van de 4,6 miljoen burgers die de enquête hebben ingevuld, wil de klok niet meer elk half jaar verzetten. Het Europees Parlement heeft daarom voorgesteld dat elke lidstaat zelf mag beslissen of de klok wordt verzet. Sommige mensen vinden dat alle landen van de Europese Unie dezelfde tijd zouden moeten hebben.
→ Geef eerst een economische reden waarom alle landen van de Europese Unie dezelfde tijd zouden moeten hebben.
→ Geef daarna een politieke reden om de lidstaten hierover zelf te laten beslissen.
Doe het zo:
economische reden om dezelfde tijd te hebben: ...
politieke reden om de lidstaten zelf te laten beslissen: ...
Door de tijd heen
2p 51 Er hebben zich in de geschiedenis van de parlementaire democratie in Nederland vanaf 1848 enkele grote veranderingen voorgedaan. Een van die veranderingen was positief en vond plaats in 1917. Een andere verandering was negatief en vond plaats tijdens de Tweede Wereldoorlog.
→ Welke veranderingen worden bedoeld?
Doe het zo:
Een positieve verandering in 1917 was ...
Een negatieve verandering tijdens de Tweede Wereldoorlog was ...
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0125-a-o 12 / 12 einde ■