# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2019/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

### Vraag 50 – Opgave 50

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2019
tijdvak 2
dinsdag 18 juni
13.30 - 15.30 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 50 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

GT-0125-a-19-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.
1p 1 In welk jaar heeft koning Willem II de opdracht uit de bron gegeven?

Gebruik nogmaals bron 1.
1p 2 De vrouw van koning Willem II geeft hem een compliment. Zij doet net
alsof hij uit zichzelf het initiatief genomen heeft om de grondwet te
wijzigen.
Een historica is het oneens met het compliment. Zij vindt dat Willem II
gedwongen werd om de grondwet te wijzigen.
→ Geef een argument waarom volgens de historica Willem II gedwongen
werd om de grondwet te wijzigen.

1p 3 In 1849 overleed koning Willem II. Zijn zoon was het niet eens met de
inhoud van de nieuwe Grondwet die zijn vader had laten opstellen.
Daarom twijfelde hij of hij zijn vader wel wilde opvolgen als koning.
→ Geef een politieke reden voor zijn twijfel.

1p 4 In 1887 werd op verzoek van de Tweede Kamer een groot onderzoek
gedaan naar de 'sociale kwestie'. Hierbij maakte de Tweede Kamer
gebruik van een recht.
Welk recht wordt bedoeld?
A het recht van amendement
B het recht van budget
C het recht van enquête
D het recht van initiatief

1p 5 In 1874 werd het Kinderwetje van Van Houten aangenomen in de Tweede
Kamer. Ook liberale Kamerleden hadden vóór de wet gestemd. Dat is
opmerkelijk, omdat dit niet past bij de politieke opvattingen van liberalen
over de rol van de overheid, bijvoorbeeld bij de invoering van sociale
wetten.
→ Welke rol moest de overheid volgens veel liberalen spelen?

2p 6 Tussen 1850 en 1920 werden, naast het Kinderwetje, nog verschillende
andere sociale wetten aangenomen en ingevoerd.
→ Noem twee voorbeelden van deze sociale wetten.

GT-0125-a-19-2-o 2/11 lees verder

### Pagina 3

1p 7 Gebruik bron 2.
Een grondwetswijziging kent verschillende fases. De uitspraken uit de
bron passen bij die fases.
→ Zet de uitspraken in de juiste volgorde, van de eerste fase naar de
laatste fase.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ... en ten slotte ... (vul nummers in).

1p 8 Gebruik nogmaals bron 2.
De uitspraken gaan over een verandering in de grondwet.
→ Welke verandering wordt bedoeld?

1p 9 Gebruik bron 3.
De mening van de spin hoort bij een politiek-maatschappelijke stroming.
→ Wat is de naam van deze stroming?

2p 10 Gebruik bron 4.
Geef per uitspraak aan door welke politiek leider die is gedaan.
Doe het zo:
Uitspraak 1 is gedaan door ... (noem naam).
(enzovoort tot en met uitspraak 3)

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

2p 11 Gebruik bron 5.
De bron is in 1914 gebruikt als propaganda tegen de Duitsers.
→ Leg uit dat de bron als propaganda werd gebruikt.
Doe dit door:
– eerst de propagandaboodschap te noemen,
– en daarna met een onderdeel uit de bron deze boodschap toe te
lichten.

1p 12 Gebruik bron 6.
Op welke kaart zijn de belangrijkste landen van het bondgenootschap van
de Centralen donker gekleurd?
A op kaart 1
B op kaart 2
C op kaart 3
D op kaart 4

1p 13 Gebruik bron 7.
De Nederlandse regering wilde niet dat dit soort artikelen tijdens de
Eerste Wereldoorlog werden gepubliceerd. Daarom werd de
hoofdredacteur van de krant aangeklaagd.
→ Welke politieke reden had de Nederlandse regering om bezwaar te
maken tegen dit soort artikelen?

GT-0125-a-19-2-o 3 / 11 lees verder

### Pagina 4

Gebruik nogmaals bron 7.
1p 14 Welke begrippen horen bij de bron?
A nationalisme + recht op werk
B nationalisme + rechtsstaat
C vrijheid van drukpers + recht op werk
D vrijheid van drukpers + rechtsstaat

Gebruik bron 8.
1p 15 Het geschiedenisboek beschrijft een bepaalde gebeurtenis in Nederland.
-> Welke gebeurtenis wordt bedoeld?

Gebruik bron 9.
1p 16 De schrijver vindt het terecht dat Engelse en Amerikaanse vrouwen hun
onafhankelijkheid laten zien na de Eerste Wereldoorlog.
-> Geef het historisch argument dat te maken heeft met de rol van
vrouwen tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarmee de schrijver zijn
mening ondersteunt.

Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 10.
1p 17 Welke gebieden worden aangegeven met de nummers 1 tot en met 8?
Dat zijn gebieden die Duitsland
A heeft veroverd in de periode 1933-1939.
B heeft veroverd tijdens de Eerste Wereldoorlog.
C moest afstaan door het Verdrag van Versailles.
D moest afstaan tijdens de Eerste Wereldoorlog.

1p 18 Tussen 1920 en 1930 pleegde Hitler een staatsgreep. Dat was onder
andere een gevolg van de slechte economische situatie die op dat
moment voor veel onrust zorgde. De staatsgreep mislukte.
In welk jaar vond deze staatsgreep plaats? En welke omschrijving van de
economische situatie past bij dat jaar?

jaar economische situatie
A 1923 inflatie in Duitsland
B 1923 wereldwijde economische crisis
C 1926 inflatie in Duitsland
D 1926 wereldwijde economische crisis
E 1929 inflatie in Duitsland
F 1929 wereldwijde economische crisis

GT-0125-a-19-2-o 4 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

19 Hieronder staan vier uitspraken die te maken hebben met Duitsland:
1 Duitsland leent geld van de Verenigde Staten om de economie op gang te helpen.
2 Duitsland mag geen lid van de Volkenbond worden.
3 Duitsland wordt opgedeeld in vier bezettingszones.
4 Duitsland zet de herstelbetalingen stop om de economie op gang te helpen.
→ Geef per uitspraak aan of die wel of niet een direct gevolg was van het Dawesplan.
*Doe het zo:*
Uitspraak 1 was ... (kies uit: wel / niet) een direct gevolg van het Dawesplan.
(enzovoort tot en met 4)

1p 20 Welke organisatie van de nazi's had in de periode 1921-1933 als belangrijkste opdracht partijbijeenkomsten te bewaken en politieke tegenstanders te bestrijden?
A Gestapo
B NSDAP
C SA
D SS

2p 21 Noem één overeenkomst en één verschil tussen het fascisme in Italië en het nationaal-socialisme in Duitsland in de periode 1925-1935.
*Doe het zo:*
Overeenkomst tussen het fascisme en het nationaal-socialisme: ...
Verschil: het fascisme ..., maar het nationaal-socialisme ...

1p 22 Direct na de machtsovername van de nazi's in Duitsland werden grote aantallen politieke tegenstanders, vooral communisten en socialisten, opgepakt. Zij werden in speciaal daarvoor opgerichte gevangenissen opgesloten. Daar werden zij mishandeld en moesten zij dwangarbeid verrichten. Veel gevangenen overleefden dat niet.
→ Welke naam wordt voor dit soort speciale gevangenissen gebruikt?

2p 23 Gebruik bron 11.
Het schilderij is door de nazi's gebruikt als propaganda.
→ Leg uit dat het schilderij als propaganda kan worden gebruikt.
*Doe dit door:*
− eerst de propagandaboodschap te noemen,
− en daarna met een onderdeel uit het schilderij deze boodschap toe te lichten.

GT-0125-a-19-2-o 5 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Door de tijd heen

2p 24 Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met Duitsland in de periode 1918-1939:
1 De Conferentie van München vindt plaats.
2 Duitsland en de Sovjet-Unie sluiten een niet-aanvalsverdrag.
3 Duitsland raakt door de Beurskrach onmiddellijk in zware economische problemen.
4 Duitsland valt Polen binnen.
5 Duitsland wordt lid van de Volkenbond.
→ Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ... , dan ... , daarna ... , vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

2p 25 Gebruik bron 12.
Leg uit dat dit bombardement leidde tot de capitulatie van Nederland.
Doe dit door:
– eerst aan te geven welke stad gebombardeerd werd,
– en daarna een reden te geven waarom de Nederlandse legerleiding besloot te capituleren.

1p 26 Een bewering: De Duitse inval in Nederland is een voorbeeld van een Blitzkrieg.
→ Geef één argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.

1p 27 Gebruik bron 13.
Iemand beweert dat veel van deze directeuren collaborateurs waren.
→ Geef één argument voor deze bewering.

GT-0125-a-19-2-o 6 / 11 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 7

1p 28 Gebruik bron 14.
Hieronder staan drie namen van personen:
a koningin Wilhelmina
b Mussert
c Troelstra
Drie tegenstanders:
1 de communisten aan het oostfront
2 de Duitsers in Europa
3 de Japanners in Azië
→ Wie heeft de uitspraak uit de bron gedaan? En tegen welke
tegenstander moest worden gevochten?
Doe het zo:
De uitspraak is van ... (vul letter in), om te vechten tegen ... (vul nummer
in).

2p 29 Gebruik nogmaals bron 14.
De Nederlandse regering in ballingschap wilde eigenlijk niet met de
Sovjet-Unie samenwerken. Toch gebeurde dat via een bondgenootschap
wél.
→ Noem de naam van het bondgenootschap.
→ Geef daarna een politieke reden waarom de Nederlandse regering
eigenlijk niet met de Sovjet-Unie wilde samenwerken.
Doe het zo:
Naam van het bondgenootschap: ...
De Nederlandse regering wilde eigenlijk niet samenwerken met de
Sovjet-Unie, omdat ...

1p 30 Soekarno weigerde in Indonesië met de Nederlandse regering samen te
werken, maar hij was vanaf 1942 wel bereid om met de Japanse bezetter
samen te werken.
→ Noem een politieke reden waarom Soekarno wél met de Japanse
bez etter wilde samenwerken.

2p 31 Gebruik bron 15.
Een bewering: tijdens de Duitse bezetting van Nederland was er geen
sprake meer van een parlementaire democratie en ook niet van een
rechtsstaat.
→ Geef met behulp van de bron twee verschillende argumenten waaruit
blijkt dat deze bewering juist is.

1p 32 Gebruik bron 16.
Welke titel past bij deze kaart?
A D-Day
B Operatie Market Garden
C Slag om Engeland
D Spoorwegstaking

GT-0125-a-19-2-0 7 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 8

1p 33 Lemand beweert dat deze poster de militaire situatie in 1945 laat zien.
Noem een onderdeel uit de bron waaruit blijkt dat deze bewering
juist is.

2p 34 Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden honderdduizenden mensen
gedwongen naar Duitsland vervoerd. Een groot deel van deze mensen
was Joods.
Noem twee andere groepen mensen die gedwongen vanuit Nederland
naar Duitsland werden vervoerd.

Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 18.
1p 35 Naar aanleiding van welke historische gebeurtenis is het boekje gemaakt?

1p 36 In 1954 had Hongarije een heel goed nationaal voetbalelftal. De spelers
werden de 'Magische Hongaren' genoemd. Maar door een historische
gebeurtenis in 1956 konden enkele spelers niet meer in het Hongaarse
elftal spelen.
Welke historische gebeurtenis wordt bedoeld?

Gebruik bron 19.
1p 37 Over welke gebeurtenis gaat de bron?

Gebruik bron 20.
1p 38 Hieronder staan vijf begrippen:
1 amerikanisering
2 emigratie
3 invloedssferen
4 jongerencultuur
5 multiculturele samenleving
Welke twee begrippen horen bij de bron? Schrijf alleen de nummers
op.

Gebruik bron 21.
1p 39 Welke beschrijving hoort bij de prent?
A Door de afnemende wapenwedloop ontstond de Koude Oorlog.
B Door de bestaande vijandbeelden ontstond een wapenwedloop die
niet te stoppen was.
C Door de nieuwe vijandbeelden kwam er een einde aan de
wapenwedloop.
D Door de toenemende wapenwedloop kwam er een einde aan de
Koude Oorlog.

GT-0125-a-19-2-o 8/11 lees verder

### Pagina 9

1p 40 Hieronder staan vier doelstellingen:
1 herverdeling van huishoudelijke taken
2 invoering van vrouwenkiesrecht
3 legalisering van abortus
4 toelating van meisjes tot het basisonderwijs
Welke doelstellingen horen bij Tweede Feministische Golf?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 1 en 4
D 2 en 3
E 2 en 4
F 3 en 4

1p 41 In 1971 dienden enkele Kamerleden een wetsvoorstel in om de
minimumleeftijd voor het actief kiesrecht te verlagen van 21 naar 18 jaar.
Van welk recht maakten de Kamerleden gebruik? En bij welke
ontwikkeling past het voorstel?

het recht van het past bij
A initiatief de secularisatie van de samenleving
B initiatief toenemende democratisering
C interpellatie de secularisatie van de samenleving
D interpellatie toenemende democratisering

1p 42 Gebruik bron 22.
In welk jaar vond de gebeurtenis op de foto plaats?
A in 1961
B in 1969
C in 1989
D in 1991

Door de tijd heen

Gebruik bron 23.
2p 43 In de tweede versie van het volkslied wordt Stalin niet meer genoemd.
→ Geef een politieke reden waarom Stalin niet meer genoemd wordt.
→ Geef ook een politieke reden waarom Lenin in beide versies van het
volkslied wél genoemd wordt.

GT-0125-a-19-2-o 9/11 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-eindexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 578

### Pagina 10

1p 44 Hieronder staan vier gebeurtenissen die te maken hebben met de geschiedenis van Indonesië:
1 De Eerste Politionele Actie begint.
2 De Nederlandse regering tekent de soevereiniteitsoverdracht.
3 Japan bezet Indonesië.
4 Soekarno roept de onafhankelijke Republiek Indonesië uit.
→ Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).

1p 45 Hieronder staan gebeurtenissen die te maken hebben met verschillende manieren waarop bepaalde landen worden bestuurd:
1 De tsaar wordt afgezet en het land wordt een republiek.
2 Hitler wint de verkiezingen en schaft de democratie af.
3 Praagse burgers demonstreren en eisen democratische rechten.
4 Soekarno wordt de eerste president van zijn land.
→ Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).

Gebruik bron 24.
2p 46 Hieronder staan drie van de gebeurtenissen uit de vorige vraag nog een keer:
a De tsaar wordt afgezet en het land wordt een republiek.
b Hitler wint de verkiezingen en schaft de democratie af.
c Praagse burgers demonstreren en eisen democratische rechten.
→ Waar hebben deze gebeurtenissen plaatsgevonden? Schrijf per gebeurtenis een nummer op uit de bron. Let op! Er blijft één nummer over.
Doe het zo:
Gebeurtenis a vond plaats in ... (schrijf nummer op).
(enzovoort tot en met gebeurtenis c)

1p 47 Stel: je vindt op internet het onderstaande rijtje met jaartallen en grondwetswijzigingen.
Welke combinatie van jaartal en grondwetswijziging is juist?

jaartal invoering van
A 1848 het algemeen kiesrecht
B 1848 het recht op onderwijs
C 1917 het districtenstelsel
D 1917 het passief vrouwenkiesrecht
E 1983 het recht op vrije meningsuiting
F 1983 het stelsel van evenredige vertegenwoordiging

GT-0125-a-19-2-o 10 / 11 lees verder ▶►►

### Pagina 11

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
48 Gebruik bron 25.
Welke gebeurtenis is te herkennen in de spotprent?
A De Koude Oorlog bereikt een hoogtepunt.
B De NAVO-Unie wordt uitgebreid met nieuwe landen.
C De Sovjet-Unie verlaat het Warschaupact.
D Het Oostblok begint uit elkaar te vallen.
49 Gebruik bron 26.
De politicus hoort bij een politieke beweging die in Nederland rond 2000
opkwam.
-> Welke politicus deed deze uitspraak en bij welke politieke beweging
hoorde hij?
Doe het zo:
politicus: ...
politieke beweging: ...
50 Criminaliteit en milieuvervuiling zijn maatschappelijke problemen.
Zijn dit problemen die de wel of niet binnen de Europese Unie besproken
worden?
criminaliteit
milieuvervuiling
A niet, want criminaliteit gaat over het
overtreden van landelijke wetten
niet, want vervuiling is alleen
landelijk goed aan te pakken
B niet, want criminaliteit houdt niet op
wel, want vervuiling houdt niet
op bij de grens
op bij de grens
C wel, want criminaliteit houdt niet op
wel, want vervuiling is alleen
bij de grens
landelijk goed aan te pakken
D wel, want criminaliteit houdt niet op
wel, want vervuiling houdt niet
bij de grens
op bij de grens
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0125-a-19-2-o
11 / 11
einde