# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL enTL
2018
tijdvak 2
dinsdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0125-a-18-2-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848

Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.

1p 1 Dit soort krantenberichten had ook in Nederland invloed op de politieke
situatie. De onrust leidde tot belangrijke politieke veranderingen in 1848.
→ Noem één politieke verandering in Nederland in 1848.

2p 2 In de Armenwet van 1854 stond dat de zorg voor de arme bevolking géén
taak van de overheid was. Thorbecke was het daar niet mee eens.
Volgens hem moest de overheid wél zorgen voor de armen. De opvatting
van Thorbecke paste niet zo goed bij zijn eigen politieke stroming. Die
politieke stroming had een andere opvatting over de rol van de overheid.
→ Noem eerst de politieke stroming waartoe Thorbecke behoort.
→ Geef daarna aan wat binnen deze stroming de opvatting is over de rol
van de overheid.
Doe het zo:
De politieke stroming waartoe Thorbecke behoort is...
De opvatting over de rol van de overheid bij deze politieke stroming is ...

Gebruik bron 2.

1p 3 Over welke kwestie gaat de tekst? En over welk onderdeel van de
grondwet gaf Willem III toe?

[FIGUUR: Een tabel met twee kolommen. De linkerkolom heet "kwestie:" en de rechterkolom heet "onderdeel van de grondwet:". Er zijn vier rijen met opties. Rij A heeft "de Luxemburgse kwestie" en "de ministeriële verantwoordelijkheid". Rij B heeft "de Luxemburgse kwestie" en "het recht van interpellatie". Rij C heeft "de Sociale kwestie" en "de ministeriële verantwoordelijkheid". Rij D heeft "de Sociale kwestie" en "het recht van interpellatie".]

GT-0125-a-18-2-0 2 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 3

4 (4p)
Gebruik bron 3.
De historicus heeft een duidelijke mening over de plaats van het
standbeeld.
-> Geef een argument voor de mening van de historicus dat juist
Thorbecke een standbeeld verdient vóór het parlementsgebouw.
-> Geef een politieke reden waarom koning Willem III het standbeeld
niet vóór het parlementsgebouw wilde hebben.
Doe het zo:
Het zou vóór het parlementsgebouw moeten staan, omdat ... (geef een
argument).
Koning Willem III wilde het standbeeld niet vóór het parlementsgebouw
hebben, omdat ... (geef een politieke reden).

5 (1p)
Gebruik bron 4.
Naar aanleiding van welke gebeurtenis is het bericht geschreven?
A de invoering van het algemeen kiesrecht
B de invoering van het caoutchouc-artikel
C de invoering van het censuskiesrecht
D de invoering van het passief kiesrecht

6 (1p)
Gebruik bron 5.
Wat is op de wereldkaart te zien? En welke oorzaken zijn dat
zijn juist?
op de kaart is te zien: oorzaken daarvoor zijn:
A modern imperialisme communisme + nationalisme
B modern imperialisme industrialisatie + nationalisme
C nationalisme communisme + bondgenootschappen
D nationalisme industrialisatie + bondgenootschappen

7 (1p)
Gebruik bron 6.
Deze prent is gemaakt naar aanleiding van de Ongevallenwet.
Zijn de personen die toekijken positief of negatief over de
Ongevallenwet? En welk argument past daarbij?
A Positief, want de wet helpt arbeiders bij blijvende
arbeidsongeschiktheid.
B Positief, want de wet voorkomt dat arbeiders ongelukken zullen krijgen
op hun werk.
C Negatief, want de wet zorgt ervoor dat arbeiders sneller zullen worden
ontslagen.
D Negatief, want de wet zorgt ervoor dat arbeiders te gemakkelijk een
uitkering kunnen aanvragen.
GT-0125-a-18-2-o
3 / 13
lees verder ▶▶▶

### Pagina 4

2p 8 Drie personen:
1 H. Schaepman
2 P.J. Troelstra
3 W. Drucker
Drie politieke organisaties:
4 RKSP
5 SDAP
6 Vrije Vrouwen Vereniging
-> Neem het onderstaande schema over op je antwoordblad en zet de
personen en de organisaties op de juiste plaats. Schrijf alleen de
nummers op.
[FIGUUR: Een tabel met drie rijen en drie kolommen. De rijen zijn gelabeld met "confessionelen", "feministen" en "socialisten". De kolommen zijn gelabeld met "persoon" en "politieke organisatie".]
De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
1p 9 Gebruik bron 7.
De brief is geschreven naar aanleiding van een moord op een belangrijk
persoon in de geschiedenis van de twintigste eeuw.
-> Welke persoon werd vermoord? En in welke stad gebeurde dit?
Doe het zo:
De persoon die werd vermoord was ... (noem de naam).
De stad waar dit gebeurde was ... (noem de stad).
1p 10 Gebruik bron 8.
Op welke kaart zijn met een donkere kleur drie landen van de Centralen
aangegeven?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4
GT-0125-a-18-2-o 4 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Het Interbellum (1918-1939)

11 (1p) Gebruik bron 9.
Het bord is gemaakt ter herinnering aan een revolutiepoging in Nederland van 1918.
→ Geeft het bord een positief of een negatief beeld van deze revolutiepoging? Licht je antwoord toe met behulp van de bron.
Doe het zo:
Het bord geeft een ... (kies uit: positief of negatief) beeld van de revolutiepoging, omdat ... (geef toelichting met behulp van de bron).

12 (1p) In Amersfoort staat sinds 1919 het zogenaamde Belgenmonument. Dit monument was een geschenk van België aan de Nederlandse bevolking en werd gebouwd door Belgische militairen.
→ Geef één reden waarom de Nederlandse bevolking dit monument van België kreeg.

13 (1p) Gebruik bron 10.
Welk begrip hoort bij de bron?
A demilitarisatie
B dolkstootlegende
C Führerprincipe
D Heim ins Reich

14 (2p) Gebruik nogmaals bron 10.
Stel: je doet onderzoek naar de reactie van Duitse soldaten op de wapenstilstand en je vindt deze bron.
→ Geef een argument waaruit blijkt dat de bron bruikbaar is voor je onderzoek.
→ Geef ook een argument waaruit blijkt dat de bron minder betrouwbaar is voor je onderzoek.
Doe het zo:
Bruikbaar, omdat ... (geef argument).
Minder betrouwbaar, omdat ... (geef argument).

15 (1p) Gebruik bron 11.
Hitler wilde al in 1924 een verandering in de buitenlandse politiek van Duitsland, zoals blijkt uit de bron.
→ Onder welke naam werd dit onderdeel van de buitenlandse politiek bekend toen Hitler aan de macht kwam?

GT-0125-a-18-2-0
5 / 13
lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl.

### Pagina 6

2p 16 Een invulopdracht over Duitsland in de periode 1918-1933:
1 Duitsland was in die periode een monarchie / republiek.
2 Het bestuur van Duitsland was in die tijd democratisch / een
dictatuur.
3 In deze periode is het vertrouwen van de bevolking in de democratie
toegenomen / afgenomen.
→ Maak de tekst kloppend door de juiste antwoorden te kiezen.
Doe het zo:
Bij zin 1 hoort ... (kies uit: monarchie / republiek).
Bij zin 2 hoort ... (kies uit: democratisch / een dictatuur).
Bij zin 3 hoort ... (kies uit: toegenomen / afgenomen).

1p 17 Gebruik bron 12.
In welk jaar is deze foto gemaakt?
A 1930
B 1933
C 1936
D 1939

2p 18 De volgende drie begrippen horen bij de tijd waarin Colijn minister-
president was: werkeloosheid, aanpassingspolitiek en
werkverschaffingsprojecten.
→ Beschrijf de aanpak van de economische situatie in Nederland tijdens
deze periode.
Doe het zo:
In de tijd dat Colijn minister-president was ... (gebruik de drie begrippen in
een juiste historische samenhang en betekenis).

1p 19 Gebruik bron 13.
De bron bestaat uit een afbeelding die in de loop van de tijd drie keer in
opdracht van Stalin is bewerkt. De bron wordt tegenwoordig vaak gebruikt
om twee kenmerken van het stalinisme toe te lichten: zuiveringen en
indoctrinatie.
→ Kies één van de twee kenmerken die volgens jou het beste past bij
deze afbeeldingen en licht je antwoord toe met behulp van de bron.
Doe het zo:
Kenmerk ... (kies uit: zuiveringen of indoctrinatie), omdat ... (licht je
antwoord toe).

GT-0125-a-18-2-0 6 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

2p 20 Hieronder staan zes kenmerken van het stalinisme:
1 censuur
2 collectivisatie
3 persoonsverheerlijking
4 strafkampen
5 terreur
6 vijfjarenplan
→ Welke drie kenmerken passen bij de bron? Schrijf alleen de nummers op.

2p 21 Frankrijk en Groot-Brittannië voerden vóór de Tweede Wereldoorlog een appeasement-politiek ten aanzien van nazi-Duitsland. Iemand beweert dat de appeasement-politiek op dat moment een juiste keuze leek. Later kreeg deze politiek veel kritiek.
→ Geef eerst een reden waarom de appeasement-politiek op dat moment een juiste keuze leek.
→ Geef daarna een reden waarom de appeasement-politiek achteraf veel kritiek kreeg.
Doe het zo:
Het leek op dat moment een juiste keuze, want ... (geef een reden).
Het kreeg achteraf veel kritiek, omdat ... (noem een reden).

1p 22 Tegenwoordig is 9 november de internationale dag tegen antisemitisme. In 1938 begonnen de nazi's op die datum in Duitsland een georganiseerde aanval op Joden, Joodse bezittingen en synagogen. De datum van de internationale dag tegen antisemitisme is dus gekozen naar aanleiding van deze gebeurtenis in 1938.
→ Hoe wordt deze gebeurtenis genoemd?

2p 23 In nazi-Duitsland werden zowel arische als niet-arische geestelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten zonder pardon vermoord. Dit gebeurde in inrichtingen. Zo'n inrichting kreeg eerst een nationaalsocialistische directeur. Daarna moest het hele personeel lid worden van de NSDAP. Uit het hele land werden patiënten naar de inrichtingen gebracht. Zij werden na aankomst meteen gedood.
Hieronder staan vier begrippen die horen bij het nationaal-socialisme:
1 censuur
2 gelijkchakeling
3 propaganda
4 rassenwetten
→ Welke twee begrippen passen bij de tekst? Schrijf alleen de nummers op.

GT-0125-a-18-2-0 7 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 8

Door de tijd heen

2p 24 Hieronder staan vijf gebeurtenissen in Duitsland in de periode 1918-1939:
1 Duitsland moet beginnen met het betalen van herstelbetalingen.
2 Duitsland wordt lid van de Volkerenbond.
3 Het Dawesplan wordt in Duitsland ingevoerd.
4 Hitler pleegt een mislukte staatsgreep.
5 Oostenrijk wordt toegevoegd aan het Duitse Rijk.
→ Zet de vijf gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers
in).

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

1p 25 Gebruik bron 15.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met de Tweede
Wereldoorlog. Deze gebeurtenissen staan al in de juiste volgorde, van
vroeger naar later.
1 Nederland mobiliseert het leger.
2 Duitsland valt Nederland binnen.
3 Nederland capituleert.
4 Nederland is een bezet land.
5 De Februaristaking vindt plaats.
Op welke plaats hoort de gebeurtenis uit de bron te staan?
A tussen gebeurtenis 1 en 2
B tussen gebeurtenis 2 en 3
C tussen gebeurtenis 3 en 4
D tussen gebeurtenis 4 en 5

1p 26 Gebruik bron 16.
De poster is gemaakt tijdens een militaire aanval.
→ Onder welke naam staat deze aanval bekend?

1p 27 Rooms-katholieke kerkleiders in Nederland gaven kritiek op sommige
maatregelen van de Duitse bezetter. De Duitsers waren niet blij met deze
kritiek. Toch besloten ze om in de eerste jaren van de bezetting de
hoogste kerkleiders niet gevangen te zetten.
→ Geef een verklaring waarom de Duitse bezetter besloot om de hoogste
kerkleiders niet gevangen te zetten.

GT-0125-a-18-2-0 8 / 13

### Pagina 9

2p 28 De Duitse bezetter besloot in 1943 om alleen nog maar distributiebonnen
uit te geven aan personen die de bonnen zélf kwamen ophalen. Dit besluit
leverde problemen op voor onderduikers.
→ Leg uit waarom dit besluit problemen opleverde voor onderduikers.
Doe dat door
- eerst duidelijk te maken waarvoor een burger distributiebonnen nodig
had
- en daarna aan te geven waardoor dat besluit juist problemen
opleverde voor onderduikers.
1p 29 Sommige Nederlandse burgemeesters die tegen het nationaal-socialisme
waren, kozen er tijdens de Tweede Wereldoorlog voor om tóch in functie
te blijven. Tijdens een discussie beweert iemand dat hij het goed vindt dat
deze burgemeesters tóch in functie bleven.
→ Geef een politiek argument waarom iemand het goed vindt dat deze
burgemeesters tóch in functie bleven.
Doe het zo:
Goed om in functie te blijven, want ... (geef een politiek argument).
2p 30 Gebruik bron 17.
De toespraken zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog gehouden door
politieke leiders van landen. Hieronder staan de namen van zes politieke
leiders:
- Churchill
- Gorbatsjov
- Kennedy
- Lenin
- Roosevelt
- Stalin
→ Geef per toespraak de naam van de politieke leider die de toespraak
hield. Let op! Elke naam mag maar één keer gebruikt worden. Er
blijven drie namen over.
Doe het zo:
Bij toespraak 1 hoort ... (vul een naam in).
(doe hetzelfde voor toespraak 2 en 3)
1p 31 Gebruik nogmaals bron 17.
Zet de toespraken in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ... en ten slotte ... (vul alleen nummers in).
GT-0125-a-18-2-0
9 / 13

### Pagina 10

Gebruik bron 18.
1p 32 Op 15 augustus 1945 gingen de Japanners zich anders gedragen, zoals uit de bron blijkt.
→ Welk besluit van de Japanse regering verklaart het veranderde gedrag?

Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 19.
2p 33 In welke twee onderdelen over de Hongaarse opstand is propaganda voor de Sovjet-Unie te herkennen? Schrijf alleen de nummers op.

Gebruik bron 20.
1p 34 De tekening is bedoeld als waarschuwing.
Voor welke landen is de waarschuwing bedoeld? En welke boodschap is in de afbeelding te herkennen?

| de waarschuwing is bedoeld voor: | boodschap: |
|---|---|
| A Oost-Europese landen | comunisten overwinnen alles |
| B Oost-Europese landen | de kapitalisten vormen een bedreiging |
| C westerse wereld | de communisten vormen een bedreiging |
| D westerse wereld | kapitalisten overwinnen alles |

1p 35 Sommige Nederlanders maakten in de jaren zestig bezwaar tegen de Duitse Claus als echtgenote van de toekomstige koningin Beatrix.
→ Geef een historische verklaring voor hun bezwaar.

2p 36 Andere Nederlanders waren het niet eens met de bezwaren tegen de Duitse Claus als echtgenote van de toekomstige koningin Beatrix. Zij wezen erop dat Nederland inmiddels op veel gebieden met West-Duitsland samenwerkte, zoals in een militair bondgenootschap en in een economische organisatie.
→ Noem de naam van het militaire bondgenootschap en van de economische organisatie.
Doe het zo:
militair bondgenootschap: ... (noem het bondgenootschap)
economische organisatie: ... (noem de organisatie)

### Pagina 11

Gebruik bron 21.
1p 37 Welk begrip hoort bij de bron?
A jongerencultuur
B kiesrecht
C toenemende consumptie
D Tweede Feministische Golf

Door de tijd heen

2p 38 Hieronder staan vijf belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van de staatsinrichting van Nederland:
1 invoering van de vrijheid van onderwijs
2 invoering van het actief kiesrecht voor vrouwen
3 invoering van het Kinderwetje van Van Houten
4 invoering van het recht op werk
5 invoering van het stelsel van evenredige vertegenwoordiging

Zet de vijf gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).

2p 39 In de periodes 1965-1970 en 1985-1990 wordt in Nederlandse kranten veel geschreven over Tsjecho-Slowakije, een land in Oost-Europa.
Noem per periode een historische gebeurtenis die verklaart waarom er in die periode veel over Tsjecho-Slowakije geschreven werd.
Doe het zo:
1965-1970: ... (noem een historische gebeurtenis)
1985-1990: ... (noem een historische gebeurtenis)

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

2p 40 lemand beweert dat veel mensen in Europa in de periode 1989-2001 optimistisch waren over de toekomst, maar dat het optimisme vanaf 2001 verdween.
Geef een historische verklaring voor het optimisme vanaf 1989.
Geef ook een historische verklaring waardoor het optimisme vanaf 2001 verdween.
Doe het zo:
optimisme vanaf 1989: ... (geef een verklaring)
het verdwijnen van het optimisme vanaf 2001: ... (geef een andere verklaring)

GT-0125-a-18-2-o 11 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

1p 41 Hieronder staan drie grondwetsartikelen uit drie periodes:
– 1948: Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit Nederland, Indonesië, Suriname en de Nederlandse Antillen.
– 1963: Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit Nederland, Suriname en de zes eilanden van de Nederlandse Antillen.
– 2010: Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit Nederland en drie eilanden van de Nederlandse Antillen.
Uit de drie artikelen blijkt een ontwikkeling.
Welke ontwikkeling blijkt uit de drie artikelen?
A afname van het aantal satellietstaten
B dekolonisatie
C ontzuiling
D toename van het aantal gastarbeiders

1p 42 Welke Nederlandse politieke leider wordt vaak een populist genoemd?
A A. Jacobs
B H. Colijn
C P. Fortuyn
D W. Drees

1p 43 Een rooms-katholieke onderwijsorganisatie vierde in 2016 haar 100-jarig bestaan. Er zijn 68 scholen lid van deze organisatie. Er werd ter ere van het jubileum een speciale kerkdienst gehouden. Hieronder staan twee beweringen:
bewering 1: De oprichting van de organisatie past bij een kenmerk van Nederland honderd jaar geleden.
bewering 2: Feesten worden tegenwoordig steeds minder vaak met kerkdiensten gevierd.
Welk begrip past bij bewering 1 en welk begrip past bij bewering 2?
|       | bewering 1         | bewering 2         |
|-------|--------------------|--------------------|
| A     | democratisering   | emancipatie       |
| B     | democratisering   | secularisatie     |
| C     | verzuiling         | emancipatie       |
| D     | verzuiling         | secularisatie     |

Gebruik bron 22.
1p 44 lemand beweert dat Nederlanders voordeel hebben van het lidmaatschap van de Europese Unie.
→ Geef, met behulp van de bron, één argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.

GT-0125-a-18-2-0 12 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 13

Door de tijd heen
45 Gebruik bron 23.
Hieronder staan zeven titels:
1 Auschwitz
2 de Berlijnse Muur
3 de Dodendraad
4 gevangenkamp opgezet na de aanslag op 11-9
5 het IJzeren Gordijn
6 Pools-Duitse grens
7 Westerbork
Geef per foto aan welke titel daarbij hoort. Let op! Elke titel mag maar
één keer worden gebruikt. Er blijft één titel over.
Doe het zo:
Bij foto a hoort titel ... (vul nummer in).
(enzovoort tot en met foto f)

46 Gebruik nogmaals bron 23.
Zet de zes foto's in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Let op! Eén
foto staat al op de juiste plaats.
Doe het zo:
Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens letter e, daarna ... en
ten slotte ... (vul alleen de ontbrekende letters in).

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0125-a-18-2-0 13 / 13 einde