# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 1
woensdag 16 mei
9.00 - 11.00 uur
geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

GT-0125-a-18-1-o

### Pagina 2

Dit document is een opgavenpagina van een examen met de titel 'Historisch Overzicht en Staatsinrichting Vanaf 1848'. Het behandelt vragen over de politieke geschiedenis van Nederland, specifiek gericht op de periode 1848-1914. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig. De vragen verkennen concepten zoals politieke gevolgen van gebeurtenissen, de relatie tussen het kabinet en het parlement, de constitutionele scheiding der machten (wetgevende, uitvoerende, rechterlijke), en de rol van burgemeesters in het parlement. De student wordt gevraagd om informatie uit bronnen te interpreteren, politieke ontwikkelingen te analyseren, en stellingen te beoordelen en te onderbouwen. Vraag 2 is een meerkeuzevraag waarbij de student de juiste volgorde van stappen in een politieke verandering moet identificeren. Vraag 3 vereist een argumentatieve onderbouwing van een stelling over een burgemeester en Kamerlidmaatschap.

### Pagina 3

Gebruik bron 2.
4 (1p) Over welk onderwerp gaat de enquête van de overheid?
A over de emancipatie
B over de sociale kwestie
C over de vakbonden
D over het recht op werk

Gebruik nogmaals bron 2.
5 (2p) De fabrikant houdt zich aan het Kinderwetje van Van Houten.
→ Geef een reden waarom het Kinderwetje zorgde voor verbetering van de werkomstandigheden van kinderen.
→ Geef ook een reden waarom sommige mensen vonden dat het Kinderwetje niet genoeg verbetering bracht.
Doe het zo:
Verbetering van de werkomstandigheden door het Kinderwetje, omdat ...
(geef een reden).
Niet genoeg verbetering volgens sommigen, omdat ... (geef een reden).

Gebruik nogmaals bron 2.
6 (2p) Leg uit dat veel arbeiders zich in die tijd aangetrokken voelden tot het socialisme.
Doe dit door:
– eerst zonder bron aan te geven waarom het socialisme in die tijd voor arbeiders aantrekkelijk was
– en daarna met een onderdeel van de bron je antwoord toe te lichten.

7 (1p) In 1893 werd in Nederland een politieke partij verboden. Het verbieden van een politieke partij kan botsen met een grondrecht. Welk grondrecht wordt bedoeld? En is dat een klassiek of een sociaal grondrecht?
A vrijheid van meningsuiting; dit is een klassiek grondrecht
B vrijheid van meningsuiting; dit is een sociaal grondrecht
C vrijheid van vereniging; dit is een klassiek grondrecht
D vrijheid van vereniging; dit is een sociaal grondrecht

8 (1p) In 1865 brak bij koeien in Nederland de veepest uit. Deze ziekte is besmettelijk én dodelijk voor koeien. Minister Thorbecke zei toen dat de bestrijding van de veepest door de boeren zelf geregeld moest worden en niet door de regering. Deze uitspraak van Thorbecke past bij een uitgangspunt van een politieke stroming in de negentiende eeuw.
→ Welke politieke stroming wordt bedoeld?

GT-0125-a-18-1-o 3 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 4

2p 9 In de loop van de negentiende eeuw veroverde Nederland steeds meer
gebieden in Indonesië. In dezelfde periode industrialiseerde Nederland.
Sommige Nederlandse fabriekseigenaren hadden economisch voordeel
van het kolonialisme.
→ Noem twee verschillende economische voordelen van het
kolonialisme voor fabriekseigenaren.

1p 10 Hieronder staan drie groepen die bezig waren zich politiek te
emanciperen tussen 1900 en 1920:
1 arbeiders
2 confessionelen
3 vrouwen
→ Welke groep kan volgens jou rond 1920 op politiek gebied het meest
tevreden zijn als het om de emancipatie van hun groep gaat? Geef
ook een historisch argument voor je keuze.
Doe het zo:
De ... (kies een groep) kunnen het meest tevreden zijn, want ... (geef een
historisch argument).

Door de tijd heen

2p 11 Gebruik bron 3.
Zet de grondwetsartikelen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

2p 12 Gebruik bron 4.
In 1914 riep de Nederlandse regering op tot mobilisatie. Sommige zaken
veranderden daardoor, andere zaken bleven hetzelfde.
→ Welke twee krantenberichten gaan over zaken die hetzelfde bleven?
Schrijf alleen de nummers op.

1p 13 Gebruik bron 5.
Stel: je vindt deze prentbriefkaart en je twijfelt uit welk jaar die afkomstig is:
1916 of 1918.
→ Uit welk jaar is de prentbriefkaart? Verklaar je antwoord met behulp
van de bron.
Doe het zo:
De prentbriefkaart is uit ... (kies uit: 1916 / 1918), want ... (geef een
verklaring met behulp van de bron).

GT-0125-a-18-1-o 4 / 11 lees verder

### Pagina 5

Gebruik bron 6.
1p 14 Wat is de naam van deze grens?

Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 7.
2p 15 Deze verkiezingsposter heeft als onderwerp de Dolkstootlegende.
-> Leg uit wat de Dolkstootlegende inhield.
Doe dit door:
- eerst aan te geven welke politieke stroming bedoeld wordt met de gemaskerde man
- en daarna aan te geven waar deze politieke stroming de schuld van krijgt.

2p 16 Hieronder staan zeven artikelen uit de grondwet van de Republiek van Weimar:
1 Alle Duitsers hebben volledige geloofsvrijheid.
2 Alle Duitsers zijn voor de wet gelijk.
3 De overheid garandeert vrije verkiezingen.
4 De overheid zet zich in om alle Duitsers een geschikte woning te bieden.
5 De overheid beschermt de gezondheid van haar burgers.
6 Elke Duitser heeft het recht vrij zijn mening te uiten.
7 De overheid zorgt voor voldoende scholen.
-> Welke drie grondwetsartikelen noemen wij nu in Nederland sociale grondrechten? Schrijf alleen de nummers op.

Gebruik bron 8.
1p 17 De wet die Stalin in 1934 invoerde, past bij meerdere kenmerken van het stalinisme.
-> Noem twee kenmerken van het stalinisme die passen bij de bron.

Gebruik bron 9.
1p 18 Welke begrippen horen bij de bron?
A censuur en totalitair
B censuur en zuivering
C collectivisatie en totalitair
D collectivisation en zuivering

GT-0125-a-18-1-o 5/11 lees verder ►►►


### Pagina 6

Dit is een examenpagina met opgaven die betrekking hebben op historische bronnen en analyse. Er worden drie bronnen geïntroduceerd: een dagboek, een krantenartikel en een historisch boek over Hitler. De student wordt gevraagd om de betrouwbaarheid van deze bronnen te beoordelen en dit te beargumenteren. Specifiek wordt gevraagd om aan te geven welke bron de meest betrouwbare en welke de minst betrouwbare is voor een bepaald onderzoek, inclusief argumentatie. Daarnaast bevat de pagina een vraag over een postzegel uit 1923 die een gebeurtenis uit die periode herdenkt en een vraag over de opdracht tot het maken van een postzegel uit 1935 met betrekking tot de regering. Verder wordt een lijst met vier regeringsvormen gepresenteerd (constitutionele monarchie, democratische republiek, extreem linkse dictatuur, extreem rechtse dictatuur), en de student moet per land aangeven welke regeringsvorm daarbij hoort. Er zijn geen grafieken of tabellen, maar de tekst verwijst expliciet naar bronnen die de student moet raadplegen en analyseren.

### Pagina 7

1p 23 Gebruik bron 12.
Blijkt uit de bron dat de NSB het eens of oneens is met de aanpak van de
crisis door de regering? En waaruit blijkt dat?
A eens, want de NSB geeft de Joden de schuld van de werkloosheid
B eens, want de NSB is op dat moment een regeringspartij
C oneens, want de NSB wil de werkloosheid aanpakken
D oneens, want de NSB wil niet ingrijpen bij een economische crisis

2p 24 Een bewering: de Kristallnacht (1938) was mede een gevolg van
antisemitisme en rassenwetten.
→ Leg uit dat de bewering juist is. Doe dat door in enkele zinnen de
betekenis van de twee begrippen in een juiste historische samenhang
te plaatsen.
Doe het zo:
De Kristallnacht was mede een gevolg van antisemitisme en
rassenwetten, want ... (geef een uitleg in enkele zinnen; gebruik beide
begrippen in een juiste onderlinge samenhang en betekenis).

2p 25 Gebruik bron 13.
Hieronder staan zes begrippen:
1 aanpassingspolitiek
2 antisemitisme
3 censuur
4 indoctrinatie
5 nationalisme
6 persoonsverheerlijking
→ Welke drie begrippen horen bij de inhoud van de brief? Schrijf
alleen de nummers op.

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

1p 26 Welk doel had de Gestapo in nazi-Duitsland?
A de bijeenkomsten van de NSDAP met geweld beschermen
B de concentratiekampen leiden
C de jeugd tot nationaal-socialisten opvoeden
D de tegenstanders van Hitler vervolgen

2p 27 Gebruik bron 14.
Zet de vijf foto's in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., daarna ..., vervolgens ..., dan ... en ten slotte ... (vul nummers
in).

GT-0125-a-18-1-o 7 / 11 lees verder

### Pagina 8

Gebruik bron 15.
28 De Joodse Nederlander was op een bepaalde bestemming aangekomen.
Hij geeft aan dat de situatie nog erger zou worden.
→ Op welke bestemming was de man aangekomen?
→ Maak met behulp van twee verschillende voorbeelden duidelijk dat
de situatie inderdaad nog erger zou worden.
Doe het zo:
De bestemming was: ...
Twee voorbeelden dat de situatie nog erger zou worden: ... (noem twee
voorbeelden).
29 Hieronder staan vijf situaties tijdens de bezetting van Nederland:
1 De meeste Nederlandse politieagenten zorgden ervoor dat dieven en
overtreders van de wet gewoon werden opgepakt.
2 Honderdduizenden mannen hebben een oproep gekregen om zich te
melden voor verplichte arbeid in Duitsland.
3 Kunstenaars en toneelspelers moesten verplicht lid worden van een
nationaal-socialistische organisatie.
4 Ongeveer 25.000 Nederlanders nemen vrijwillig dienst bij de
Waffen-SS. Ze vechten met de Duitsers mee, vooral aan het oostfront
tegen het communisme.
5 Ongeveer 25% van de radiobezitters weigert hun radio in te leveren bij
de bezetter.
Hieronder staan zes begrippen:
a aanpassing
b collaboratie
c gelijkschakeling
d razzia
e tewerkstelling
f verzet
→ Geef per situatie aan welk begrip daarbij hoort. Let op! Er blijft één
begrip over.
Doe het zo:
Bij situatie 1 hoort begrip ... (vul een letter in).
(enzovoort tot en met situatie 5)
Gebruik bron 16.
30 In 1944 vond de Slag om Arnhem plaats.
→ Leg uit, met behulp van de foto, dat het oorspronkelijke doel van de
Geallieerden bij de Slag om Arnhem niet bereikt werd.
Doe dit door:
– eerst het doel te noemen van de Slag om Arnhem
– en daarna met behulp van de foto een reden te geven waarom het
doel niet bereikt werd.
GT-0125-a-18-1-o
8/11
lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl.

### Pagina 9

1p 31 Gebruik bron 17.
Welk land wordt bedoeld in bericht 1? En welk bondgenootschap wordt bedoeld in bericht 2?

land in bericht 1: bondgenootschap in bericht 2:
A Duitsland As-mogendheden
B Duitsland Geallieerden
C Japan As-mogendheden
D Japan Geallieerden

Europa en de wereld (1945-1989)

1p 32 Gebruik bron 18.
Over welke persoon gaat de bron?
A over Drees, omdat hij de onafhankelijkheid van Indonesië tegenwerkte
B over Drees, omdat hij samenwerkte met de Japanners
C over Soekarno, omdat hij de onafhankelijkheid van Indonesië tegenwerkte
D over Soekarno, omdat hij samenwerkte met de Japanners

1p 33 Gebruik bron 19.
Wie heeft deze toespraak gehouden?
A een minister van de Sovjet-Unie
B een minister van de Verenigde Staten
C een minister van Frankrijk
D een minister van Groot-Brittannië

1p 34 Gebruik bron 20.
Deze poster werd in 1952 gebruikt in Nederland bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer.
Welke boodschap is op de propagandaposter te zien?
A Stem niet op de communistische partij, want zij nemen het op voor de rijke mensen.
B Stem niet op de communistische partij, want zij pakken je vrijheid af.
C Stem op de communistische partij, want kapitalisten nemen het op voor de rijke mensen.
D Stem op de communistische partij, want kapitalisten pakken je vrijheid af.

1p 35 Gebruik bron 21.
Over welke gebeurtenis gaat de bron?
A over de Blokkade van Berlijn
B over de Cubacrisis
C over de Hongaarse Opstand
D over de Slag om Engeland

GT-0125-a-18-1-o 9 / 11 lees verder ‣▶▶▶

### Pagina 10

1p 36 In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zitten landen die het vetorecht hebben.
Welke landen hebben het vetorecht?
A alle landen van de Veiligheidsraad
B de landen die de Verenigde Naties hebben opgericht
C de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad
D het grootste land van elk werelddeel

2p 37 Tijdens de Koude Oorlog werd in opdracht van de regering van de DDR in Berlijn een muur gebouwd. Als officiële reden werd genoemd dat de muur een bescherming bood tegen de gevaren van het kapitalistische westen. De westerse landen protesteerden wel tegen de bouw, maar ze grepen niet in om de bouw van de Muur tegen te houden.
→ Geef de werkelijke reden waarom de Muur werd gebouwd.
→ Geef ook een verklaring waarom de westerse landen niet ingrepen.
Doe het zo:
De Muur werd gebouwd, omdat ... (noem een reden).
De westerse landen grepen niet in, want ... (geef een verklaring).

2p 38 Gebruik bron 22. In het krantenartikel wordt aangegeven dat de beweging Dolle Mina meerdere eisen en wensen heeft.
→ Noem nog twee andere eisen en wensen van Dolle Mina.

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

2p 39 Gebruik bron 23. Hieronder staan vijf begrippen:
a individualisering
b multiculturele samenleving
c nationale identiteit
d poldermodel
e verzorgingsstaat
→ Geef per uitspraak in de bron aan welk begrip erbij past. Let op! Elk begrip mag maar één keer worden gebruikt. Er blijft één begrip over.
Doe het zo:
Bij uitspraak 1 past ... (vul een letter in).
(enzovoort tot en met uitspraak 4)

GT-0125-a-18-1-o 10 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

1p 40 In heel Europa, ook in Nederland, vindt er veel discussie plaats over de
toekomst van de Europese Unie (EU).
Vind jij dat Nederland lid moet blijven van de EU? Geef voor je
antwoord een economisch argument.
Doe het zo:
Nederland moet ... (vul in: wel / geen) lid van de EU blijven, omdat ...
(geef een economisch argument).

Gebruik bron 24.
1p 41 Welk begrip hoort bij de uitspraak in de bron?
A feminisme
B liberalisme
C populisme
D socialisme

Door de tijd heen

2p 42 Sommige historische gebeurtenissen in Europa na de Tweede
Wereldoorlog werden als positief gezien. Mensen keken door deze
gebeurtenissen weer optimistisch naar de toekomst.
Noem een historische gebeurtenis na de Tweede Wereldoorlog die
geleid heeft tot optimisme.
Geef ook een verklaring waarom deze gebeurtenis gezorgd heeft voor
optimisme.
Doe het zo:
Historische gebeurtenis: ... (noem een gebeurtenis).
Deze gebeurtenis zorgde voor optimisme, omdat ... (geef een verklaring).

Gebruik bron 25.
2p 43 Zet de omschrijvingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., daarna ..., vervolgens ..., dan ... en ten slotte ... (vul nummers
in).

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0125-a-18-1-0 11 / 11 einde ■