# Eindexamen Geschiedenis en staatsinrichting VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/geschiedenis/2017/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ### Vraag 31 – Opgave 31 ### Vraag 32 – Opgave 32 ### Vraag 33 – Opgave 33 ### Vraag 34 – Opgave 34 ### Vraag 35 – Opgave 35 ### Vraag 36 – Opgave 36 ### Vraag 37 – Opgave 37 ### Vraag 38 – Opgave 38 ### Vraag 39 – Opgave 39 ### Vraag 40 – Opgave 40 ### Vraag 41 – Opgave 41 ### Vraag 42 – Opgave 42 ### Vraag 43 – Opgave 43 ### Vraag 44 – Opgave 44 ### Vraag 45 – Opgave 45 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2017 tijdvak 1 dinsdag 16 mei 9.00 - 11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 45 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0125-a-17-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 Welke uitspraak over de nieuwe Grondwet van 1848 is juist? De voorzitter van de commissie die de nieuwe Grondwet van 1848 heeft geschreven, was een A feminist. B katholiek. C liberaal. D socialist. 1p 2 Gebruik bron 1. In de bron vindt een discussie plaats tussen de koning en een minister. Wie heeft er op basis van de Grondwet van 1848 gelijk: de koning of de minister? Geef ook één argument voor je keuze. Doe het zo: De koning / de minister (maak keuze) heeft op basis van de Grondwet van 1848 gelijk, want ... (geef argument). 2p 3 Gebruik bron 2. Stel, je doet onderzoek naar socialistische bijeenkomsten rond 1900 en je vindt deze bron. Je twijfelt of de bron betrouwbaar is of niet. Geef één argument waaruit blijkt, dat dit een betrouwbare bron kan zijn voor jouw onderzoek. Geef ook één argument waaruit blijkt, dat dit een onbetrouwbare bron kan zijn voor jouw onderzoek. Doe het zo: betrouwbaar, want ... (geef argument) onbetrouwbaar, want ... (geef argument) GT-0125-a-17-1-o 2 / 12 lees verder ► ► ► Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 695 ### Pagina 3 2p 4 Hieronder staan twee politieke wensen van de katholieken rond 1900: 1 De overheid moet zorgen voor betere arbeidsomstandigheden. 2 Er moet financiële gelijkstelling komen van het bijzonder onderwijs en het openbaar onderwijs. Hieronder staan vier groepen: a feministen b liberalen c protestanten d socialisten Deze groepen waren het soms met de katholieken eens over hun politieke wensen en soms ook niet. → Geef per politieke wens van de katholieken aan bij welke groep die wens óók past. Let op! Een groep mag maar één keer worden gebruikt. Er blijven twee groepen over. Doe het zo: Bij wens 1 past ook groep ... (vul letter in). Bij wens 2 past ook groep ... (vul letter in). Gebruik bron 3. 1p 5 Kandidaat 1 is gekozen in Amsterdam. Hij wordt volksvertegenwoordiger in de Tweede Kamer. → Volgens welke kiesstelsel is de kandidaat gekozen? 1p 6 Welke actiepunten horen bij de Eerste Feministische Golf? Vrouwen uit de Eerste Feministische Golf eisten A gelijke politieke rechten + herverdeling van huishoudelijke taken. B herverdeling van huishoudelijke taken + kinderopvang. C kinderopvang + recht op abortus. D recht op abortus + toegang tot hoger onderwijs. E toegang tot hoger onderwijs + gelijke politieke rechten. 1p 7 Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond er een rechtszaak plaats tegen een communist. De rechter zei op een bepaald moment: “IK bepaal welke wet hier geldt. IK maak hier de wet.” Speelt deze rechtszaak zich af binnen een dictatuur of binnen een rechtsstaat? En is er sprake van scheiding van de machten of niet? De rechtszaak speelt zich af A binnen een dictatuur, want er is geen scheiding van de machten. B binnen een dictatuur, want er is wel scheiding van de machten. C binnen een rechtsstaat, want er is geen scheiding van de machten. D binnen een rechtsstaat, want er is wel scheiding van de machten. GT-0125-a-17-1-o 3 / 12 lees verder ► ► ► ### Pagina 4 1p 8 Er zijn landen met een koning als staatshoofd. Die landen noemen we een monarchie. Er zijn ook landen met een president als staatshoofd. Die landen noemen we een republiek. → Welke staatsvorm vind jij beter? Verklaar je keuze met behulp van één politiek argument dat daarbij past. Doe het zo: Ik vind een ... (vul in: monarchie of republiek) een betere staatsvorm, omdat ... (noem één politiek argument). 1p 9 Tijdens een rechtszaak in Nederland spreekt iemand de volgende zin uit: ‘Ik eis een taakstraf van vier weken’. Wie spreekt deze woorden uit en tot wie richt hij zich? A De spreker is de advocaat; hij richt zich tot de jury. B De spreker is de advocaat; hij richt zich tot de rechter. C De spreker is de officier van justitie; hij richt zich tot de jury. D De spreker is de officier van justitie; hij richt zich tot de rechter. 1p 10 Stel, er is een Nederlandse actiegroep opgericht die de regering verzoekt om een bepaalde televisie-uitzending te verbieden. De actiegroep roept iedereen in Nederland op dit verzoek te ondertekenen. Van welke grondrechten maakt de actiegroep gebruik? A de vrijheid van godsdienst + de vrijheid van vereniging B de vrijheid van godsdienst + het recht op rechtsbijstand C het recht van petitie + de vrijheid van vereniging D het recht van petitie + het recht op rechtsbijstand Gebruik bron 4. 2p 11 Het Tweede Kamerlid maakt gebruik van een recht. Hieronder staat een invulopdracht over dit recht: 1 Het recht in de bron is het recht van ... (amendement / enquête / interpellatie). 2 Het recht waarvan gebruik gemaakt wordt in de bron is een recht dat ... (alleen de Eerste Kamer heeft / alleen de Tweede Kamer heeft / beide Kamers hebben). 3 Dit recht hoort bij de ... (controlerende / uitvoerende / wetgevende) macht. → Kies telkens uit de drie mogelijkheden. Doe het zo: zin 1 = ... (kies uit: amendement / enquête / interpellatie) zin 2 = ... (kies uit: alleen de Eerste Kamer heeft / alleen de Tweede Kamer heeft / beide Kamers hebben) zin 3 = ... (kies uit: controlerende / uitvoerende / wetgevende) GT-0125-a-17-1-0 4 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 5 1p 12 Door gasboringen komen in de provincie Groningen aardbevingen voor. Schade aan huizen en boerderijen is hiervan het gevolg. Mensen in het gebied van de gasboringen voelen zich onveilig. Zij vinden dat de overheid zich niet heeft gehouden aan een grondrecht. Welk grondrecht wordt bedoeld? A het recht op bestaanszekerheid B het recht op gewoonbaarheid van het land C het recht op rechtsbijstand D het recht op vrijheid van meningsuiting Gebruik bron 5. 1p 13 Uit de bron blijkt dat de coalitie een probleem kan krijgen om haar beleid uit te voeren. -> Welk probleem wordt bedoeld? 2p 14 Vanaf de Grondwet van 1848 tot nu is er in de staatsinrichting van Nederland het een en ander veranderd. Sommige veranderingen zorgden ervoor, dat de burgers meer politieke invloed kregen op het bestuur. -> Noem één verandering die de politieke invloed van de burgers op het bestuur in Nederland heeft vergroot. Geef ook aan waardoor deze verandering de invloed van de burgers groter maakte. Doe het zo: verandering: .... deze verandering maakte de invloed van de burgers groter, omdat ... Historisch overzicht vanaf 1900 Gebruik bron 6. 2p 15 Tijdens de Eerste Wereldoorlog vochten de Centralen en de Geallieerden tegen elkaar. -> Welke landen hoorden toen bij welk bondgenootschap? Schrijf alleen de nummers op. Doe het zo: Bij de Centralen hoorden ... (vul nummers van de landen in). Bij de Geallieerden hoorden ... (vul nummers van de landen in). 2p 16 Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog was er veel enthousiasme onder de Duitsers om oorlog te voeren. -> Geef in enkele zinnen een verklaring voor het enthousiasme om oorlog te voeren. Gebruik daarbij de volgende drie begrippen in een juiste samenhang en betekenis: nationalisme, militarisme en bondgenootschap. Doe het zo: Veel Duitsers waren enthousiast om oorlog te voeren, omdat ... (geef een verklaring met behulp van de drie genoemde begrippen). GT-0125-a-17-1-o 5 / 12 lees verder >>> ### Pagina 6 2p 17 Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met de Eerste Wereldoorlog: 1 De eerste Belgische vluchtelingen werden in Nederland opgevangen. 2 De wapenstilstand tussen Duitsland en Frankrijk werd getekend. 3 Duitsland verklaarde de oorlog aan Frankrijk. 4 In Rusland brak de revolutie uit. 5 Kroonprins Frans Ferdinand werd in Sarajevo vermoord. → Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Schrijf alleen de nummers op. Doe het zo: Eerst ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in). Gebruik bron 7. 2p 18 Hieronder staan vier mogelijke redenen voor de communistische leiders om het verloop van de Russische Revolutie van 1917 opzettelijk mooier weer te geven dan die in werkelijkheid was. Zij wilden in 1920 dat het leek alsof: 1 de Communistische Partij een felle strijd voerde om het Winterpaleis te veroveren. 2 de Communistische Partij voor rust, vrede en stabiliteit zorgde. 3 de revolutie door een groot deel van de bevolking werd gesteund. 4 de revolutie een goede reden was om met de Eerste Wereldoorlog te stoppen. → Welke twee redenen voor de communistische leiders zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de nummers op. Gebruik bron 8. 2p 19 Hieronder staan vijf begrippen die te maken hebben met het nationaal- socialisme: 1 censuur 2 gelijkschakeling 3 indoctrinatie 4 Lebensraum 5 rassenwet → Welke twee begrippen passen bij de wet over de Hitlerjugend? Schrijf alleen de nummers op. Gebruik bron 9. 1p 20 Welke begrippen passen bij het dagboekfragment? A censuur en persoonsverheerlijking B censuur en zuiveringen C showprocessen en persoonsverheerlijking D showprocessen en zuiveringen GT-0125-a-17-1-o 6 / 12 lees verder ► ► ► ### Pagina 7 2p 21 Duitsland en de Sovjet-Unie sloten in 1939 een verdrag. Dit verdrag hield in dat de twee landen elkaar niet zouden aanvallen. Gezien de politieke ideeën van Hitler waren veel mensen verbaasd dat hij akkoord ging met dit niet-aanvalsverdrag. → Geef een verklaring voor deze verbazing. Doe dit door: – eerst de twee ideologieën van de beide landen te noemen, en – daarna een reden te geven voor de verbazing, gezien de buitenlandse politieke plannen van Hitler. Gebruik bron 10. 1p 22 Een bewering: de situatie van de Nederlander uit de bron is anders dan de situatie van de meeste Nederlanders in Nederlands-Indië in die tijd. → Noem één verschil tussen de situatie van de Nederlander uit de bron en de situatie van de meeste Nederlanders in Nederlands-Indië in die tijd. Gebruik bron 11. 1p 23 Welk begrip hoort bij de bron? A capitulatie B collaboratie C deportatie D distributie Gebruik bron 12. 1p 24 Iemand beweert dat deze foto een symbool is van de Holocaust. → Geef een argument voor deze bewering. Gebruik bron 13. 2p 25 Zet de vijf afbeeldingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo: Eerst afbeelding ..., dan ..., daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in). Gebruik bron 14. 1p 26 Welk begrip hoort bij de bron? A collaboratie B collectivisation C dekolonisatie D mobilisatie Gebruik bron 15. 1p 27 De onafhankelijkheidsverklaring van Israël wordt voorgelezen door de eerste regeringsleider van Israël. → Hoe heet deze persoon? GT-0125-a-17-1-o 7/12 lees verder ►►► ### Pagina 8 Gebruik nogmaals bron 15. 28 Bij deze gebeurtenis is bewust een foto van Theodor Herzl, de grondlegger van het zionisme, opgehangen. Dit had te maken met het politieke doel dat Herzl had. → Geef aan welk verband er bestaat tussen het zionisme en de gebeurtenis in de bron. Gebruik bron 16. 29 Voor welke piloten is de tekening gemaakt? En naar aanleiding van welke gebeurtenis? A gemaakt voor Amerikaanse piloten; naar aanleiding van de Blokade van Berlijn B gemaakt voor Amerikaanse piloten; naar aanleiding van de bouw van de Berlijnse Muur C gemaakt voor Duitse piloten; naar aanleiding van de bombardementen op Londen D gemaakt voor Duitse piloten; naar aanleiding van de verdediging van Berlijn tegen luchtaanvallen Gebruik bron 17. 30 Uit welke periode komt dit affiche? En met welk doel wordt er om vrijwilligers gevraagd? periode doel affiche A 5 mei 1945 - 17 augustus 1945 Indonesië na de Japanse bezetting weer op te bouwen B 5 mei 1945 - 17 augustus 1945 Japan uit Indonesië te verdrijven C 17 augustus 1945 - 27 december 1949 Indonesië na de Japanse bezetting weer op te bouwen D 17 augustus 1945 - 27 december 1949 Japan uit Indonesië te verdrijven 31 In Roermond staat een Nationaal Indië-monument. Het monument herinnert aan de duizenden Nederlandse militairen die na 1945 in Indonesië zijn gesneuveld. Er is in Nederland discussie over dit monument. Sommige Nederlanders vinden het goed dat dit monument er is. Andere Nederlanders vinden het niet goed. → Geef per reactie een bijpassend historisch argument. Doe het zo: Sommige Nederlanders vinden het goed dat dit monument er is, want ... (geef argument). Andere Nederlanders vinden het niet goed dat dit monument er is, want ... (geef argument). GT-0125-a-17-1-o 8 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 9 1p 32 Na de Tweede Wereldoorlog werden sommige staten in Europa satellietstaten genoemd. Wat voor regeringen waren aan de macht in deze satellietstaten? A communistische regeringen B democratische regeringen C kapitalistische regeringen D liberale regeringen Gebruik bron 18. 2p 33 De poster is gemaakt in opdracht van een militair bondgenootschap. Met de poster wordt duidelijk gemaakt dat er sprake is van bescherming tegen een vijand. → In opdracht van welk bondgenootschap is de poster gemaakt? En welke vijand wordt bedoeld? Doe het zo: Het bondgenootschap is ... (noem de naam van het bondgenootschap). De vijand is ... (noem de vijand). Gebruik bron 19. 2p 34 Na afloop van de Zesdaagse Oorlog zijn de meningen over deze prent verdeeld. De één vindt dat de prent een juist beeld geeft van de Zesdaagse Oorlog. De ander vindt dat de prent een onjuist beeld geeft van de Zesdaagse Oorlog. → Geef voor beide meningen één historisch argument dat daarbij past. Doe het zo: De prent geeft een juist beeld van de Zesdaagse Oorlog, omdat ... (geef historisch argument). De prent geeft een onjuist beeld van de Zesdaagse Oorlog, omdat ... (geef ander historisch argument). Gebruik bron 20. 2p 35 In de twintigste eeuw was er sprake van een Eerste en een Tweede Feministische Golf. → Geef één reden waarom de oproep in de prent mogelijk werd gemaakt dankzij de Eerste Feministische Golf. → Geef ook één reden waarom de prent past bij de doelen van de Tweede Feministische Golf. Doe het zo: De oproep in de prent is mogelijk gemaakt dankzij de Eerste Feministische Golf, omdat ... (geef reden). De prent past bij de doelen van de Tweede Feministische Golf, omdat ... (geef reden). GT-0125-a-17-1-o 9 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 10 Gebruik bron 21. 1p 36 Het bezoek van president Sadat aan Jeruzalem betekende het begin van een toenadering tussen Egypte en Israël. President Carter van de Verenigde Staten hielp hierbij. Uiteindelijk heeft deze toenadering geleid tot de Camp David-akkoorden. Wat laat de prent zien over het begin van het toenaderingsproces? A Egypte neemt een groot risico, omdat de Verenigde Staten nog niet meewerken. B Egypte neemt een groot risico, omdat Israël nog niet wil meewerken. C Israël neemt een groot risico, omdat de Verenigde Staten nog niet meewerken. D Israël neemt een groot risico, omdat Egypte nog niet wil meewerken. Gebruik bron 22. 1p 37 In de bron is een ontwikkeling te zien. → Noem een historische gebeurtenis als oorzaak van die ontwikkeling. 1p 38 Welke combinatie van oorzaak en gevolg is juist?
oorzaak gevolg
A glasnost ineenstorting Oostblok
B ineenstorting Oostblok perestrojka
C perestrojka satelliettstaten
D satelliettstaten glasnost
Gebruik bron 23. 2p 39 Hieronder staat een tijdbalk: [FIGUUR: Tijdlijn met segmenten a, b, c, d en jaren 1900, 1920, 1930, 1945, 1950, 1970, 1980, 2000] → Geef per afbeelding aan welke periode (a, b, c of d) daarbij hoort. Let op! Een periode mag meer dan één keer worden gebruikt. Doe het zo: Afbeelding 1 hoort bij periode ... (vul letter in). (enzovoort tot en met afbeelding 5) Gebruik bron 24. 1p 40 Welke uitspraak past bij de ontwikkeling die te zien is in de bron? A De EU-landen werken samen om terrorisme te bestrijden. B De NAVO gaat samenwerken met vroegere tegenstanders. C In Europa gaat het nationalisme weer een belangrijke rol spelen. D In Europa wordt het Warschaupact opgeheven. GT-0125-a-17-1-o 10 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 11 1p 41 Van een website over de Europese Unie: - Deze instelling mag meebeslissen over EU-wetten en de EU-begroting. - Deze instelling houdt toezicht op alle werkzaamheden van de Europese Unie. Over welke instelling gaat het? A over de Europese Commissie B over de Europese Raad van Ministers C over het Europees Parlement D over het Europese Hof van Justitie 2p 42 In 2001 werd de euro ingevoerd. → Noem één economische reden en één politieke reden voor de invoering van de euro. 1p 43 Hieronder staan vier internationale gebeurtenissen: 1 de moord in 1914 op kroonprins Frans Ferdinand 2 de beurskrach van 1929 op Wallstreet 3 de Duitse inval in 1940 in Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk 4 de aanslag op de Twin Towers op 11 september 2001 Deze gebeurtenissen hebben allemaal geleid tot belangrijke politieke besluiten in Nederland. → Kies eerst een gebeurtenis die volgens jou de grootste politieke gevolgen had in Nederland. Noem daarna een politiek besluit dat de Nederlandse regering nam als gevolg van deze gebeurtenis. Doe het zo: gebeurtenis: ... (vul nummer in) een politiek besluit: ... (noem politiek besluit) Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. GT-0125-a-17-1-o 11 / 12 ### Pagina 12 3p 44 Hieronder staan zes gebeurtenissen uit de geschiedenis van Albert Heijn in Nederland: 1 Aan het eind van de Hongerwinter wordt Zweeds brood ook in Albert Heijn-winkels verkocht. 2 Door de oliecrisis worden vuilniszakken bij Albert Heijn duurder. 3 In de fabrieken van Albert Heijn werken de eerste Turkse gastarbeiders. 4 Klanten kunnen informatie vinden op de website van Albert Heijn. 5 Ondanks de economische crisis na de beurskrach is het aantal Albert Heijn-winkels in tien jaar tijd verdubbeld. 6 Tijdens de onbeperkte duikbotennoorlog moet Albert Heijn van de Nederlandse regering distributiebonnen accepteren voor boter, kaas, meel en eieren. Een tijdbalk met vier periodes: [FIGUUR: Tijdbalk met de periodes a (1900-1925), b (1925-1950), c (1950-1975), d (1975-2000)] 1900 1925 1950 1975 2000 -> Geef per gebeurtenis aan in welke periode deze plaatsvindt. Schrijf alleen een letter op. Let op! Een periode kan meerdere keren worden gebruikt. Doe het zo: Gebeurtenis 1 speelt zich af in periode ... (vul letter in). (enzovoort tot en met gebeurtenis 6) Gebruik bron 25. 2p 45 Hieronder staan twee begrippen die gaan over Nederland na 1990: 1 multiculturele samenleving 2 secularisatie -> Geef per begrip één reden waarom dit past bij het persbericht. Doe het zo: Begrip 1 past bij het persbericht, omdat ... (noem reden). Begrip 2 past bij het persbericht, omdat ... (noem reden). Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. GT-0125-a-17-1-0 12 / 12 einde