# Eindexamen Fries VMBO-GL/TL 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/fries/2023/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2023
tijdvak 1
dinsdag 30 mei
9.00 - 11.00 uur
Fries CSE GL en TL

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.

GT-1017-a-23-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Lânskipslûd

1p 1 Wat is de funksje fan de ynlieding boppe de tekst?
A De ynlieding bestiet út in konklúzje foarôf.
B De ynlieding formulearret in gearfetting foarôf.
C De ynlieding yntrodusearret de sjongster en har wurk.
D De ynlieding jout in anekdoate oer de sjongster en har wurk.

1p 2 Hokker rol spile it ûnderwerp natuer yn Nynke Laverman har libben as lyts famke?
A De natuer wie foar Nynke benammen it plak dêr't se opgroeide.
B De teäterstikken dêr't Nynke oan meidie, giene faak oer de natuer.
C Nynke wie al op jonge leeftiid bewust fan de natuer om har hinne.
D Nynke wie mear dwaande mei thús boartsjen as mei de natuer.

1p 3 Neffens alinea 2 hat Nynke leard fan har reis nei Mongoalië en hat sy dy ûnderfining brûkt as ynspiraasje foar it nûmer Neighbours.
$\rightarrow$ Hokker ynsjoch soarge foar dy ynspiraasje?

1p 4 Mei hokker fraach wrakselet Nynke as mem?
A oft har bern it al begripe as sy oer polityk fertelle wol
B oft har bern wol bûten boartsje kinne yn dizze wrâld
C oft sy har bern derfan oertsjûgje kin hoe wichtich oft leafde is
D oft sy har bern earelik fertelle moat oer de problemen yn de wrâld

1p 5 Hokker útspraak jout it bêste oan wat yn alinea 2 oer de Nomaden en yn alinea 4 oer de Yndianen sein wurdt?
A Nomaden en Yndianen fine beide dat alles lykweardich en oaninoar ferbûn is.
B Nomaden fiele har diel fan in gehiel en Yndianen fine dat neat fan de minske is.
C Nomaden fine dat de minske net better is as in stien of rivier, Yndianen hawwe eigen grûn.
D Nomaden sette de minske boppe-oan en Yndianen sette de natuer boppe-oan.

2p 6 Yn de alinea's 3 en 4 fertelt Nynke oer har bern.
$\rightarrow$ Neam út elke alinea ien ding dat Nynke har jonges leare wol.

1p 7 "'Dat pakt goed út' (rigel 79)
Wêr ferwiist it wurd 'dat' yn dy sin nei?
A hoe't Nynke har album nei bûten ta bringt
B hoe't Nynke har projekt persoanlik belibbet
C hoe't Nynke har publyk djipgong oanbiedt

GT-1017-a-23-1-o 2 / 7 lees verder

### Pagina 3

1p 8 Oan de ein fan alinea 5 wurdt trije kear ferwiisd nei stilstân.
→ Wêr\u00at\u00adtroch stie it libben foar Nynke stil?

2p 9 Nynke fertelt dat de perioade fan stilstean foar har as persoan ek positive effekten hie.
→ Neam trije dingen út alinea 5 dy’t dy perioade Nynke opsmiten hat.

1p 10 Hokker kopke past it bêste boppe alinea 6?
A De tiid nimme
B In nije libbenswize
C Rûtines en gewoanten
D Sabbatical

1p 11 Sitearje de sin dêr’t Nynke in aksje yn neamt dy’t se ûndernimt yn it ramt fan har húshâldlike feroaringen.

1p 12 Hokker útspraak past it bêste by alinea 7?
Nynke hat it gefoel dat se
A in plant mei de woartels stevich yn ’e grûn is.
B mear omtinken jaan moatte soe oan oerfolken.
C net altyd goed past yn de Westerske wrâld.

2p 13 Yn de tekst leit Nynke ûnder mear út hoe’t se har nij album Plant presintearret oan har publyk. Yn it skema hjirûnder steane dêr fjouwer bewearingen oer.
→ Set yn it skema op dyn út\u00adwur\u00adk\u00adb\u00adle\u00ad by elke bewearing in krúske ûnder ‘wier’ of ‘net wier’.

[FIGUUR: Tabel met kolommen "bewearing", "wier", "net wier" en vier rijen met tekst.]

1p 14 Yn de tekst fertelt Nynke ûnders oare oer hoe’t se de minske besjocht. Hokker útspraak past it bêste by har byld fan de minske?
A De minske en de natuer binne tige ferskillend.
B De minske f\u00adoar\u00adsaket klimaatfersteuring.
C De minske is ûnderdiel fan in grutter gehiel.
D De minske kin him oeral op ’e wrâld thúsfiele.

GT-1017-a-23-1-o 3 / 7 lees verder ▶ ► ►

### Pagina 4

1p 15 "Dan soe ik it leafst in plant wêze wolle, mar hoe sjit ik woartel yn beton?" (rigels 122-124)
Hokker stylmiddel wurdt brûkt yn de slotsin fan de tekst?
A byldspraak
B irony
C oerdriuwing
D tsjinstelling

1p 16 Wat is it wichtichste doel fan de skriuwer mei dizze tekst?
A aktivearje
B ferdivedaasje
C ynformearje
D oertsjûgje

1p 17 Wat is it wichtichste doel fan Nynke Laverman yn dizze tekst?
A aktivearje
B ferdivedaasje
C ynformearje
D oertsjûgje

Tekst 2 Fielst dy in Fries, Nederlanner of Europeaan?

1p 18 De earste sin fan de ynlieding boppe de tekst is: "Identiteit: Wa bisto?"
Hoe slút it ferfoch fan dy ynlieding der op oan?
A Der wurdt in antwurd op de fraach jûn.
B Der wurdt in miening oer de fraach jûn.
C Der wurdt in taljochting by de fraach jûn.

1p 19 Wat is de wichtichste funksje fan alinea 1?
A Alinea 1 jout in oanfolling op de fraach út de ynlieding boppe de tekst.
B Alinea 1 jout in opsomming fan alles dat past by de Fryske identiteit.
C Alinea 1 leit út wat in echte Fries is en wat in echte Fries docht.
D Alinea 1 stelt in fraach oer wat de Fryske identiteit no eins is.

De folgjende ynliding heart by de fragen 20 en 21.
Yn alinea 2 fertelt Mart dat er in better byld fan syn identiteit krige yn de perioade dat er in protte reize.

1p 20 Wêr waard dat byld better troch?
1p 21 Hokker foarbyld jout Mart fan in better byld fan syn eigen identiteit?

GT-1017-a-23-1-o 4 / 7
lees verder

### Pagina 5

De volgende inleiding hoort bij de vragen 22 en 23.
De alinea's 3 en 4 geane oer ferskate eleminten fan Mart syn ideeën oer identiteit.

1p 22 Hokker kopke past it bêste boppe alinea 3?
A Freonen
B Oerienkomsten
C Ofwikseling

1p 23 Hokker kopke past it bêste boppe alinea 4?
A Jinsels wêze
B Südwesthoecker
C Thúskommen

1p 24 Hokker twa oerienkomsten tusken himsels en de minsken yn Starum neamt Mart yn alinea 3?

1p 25 Hoe slút de sin "Syn grut ... te stean." (rigels 72-74) oan op it sinpart "nei in ... te gean." (rigels 70-72)
A It is in ferklearring.
B It is in forbjild.
C It is in konklúzje.
D It is in miening.

1p 26 "Ik genietsje fan dy frijheid en ôfwikseling." (rigels 86-87)
Hokker sitaat út alinea 3 ferklearret it bêste wêr't frijheid en ôfwikseling foar Mart op delkomme?
A "Ik haw ferskillede freonen troch Fryslân dêr't ik mei omgean." (rigels 74-76)
B "Ik haw net ien manier fan wêzen." (rigel 81)
C "Mart de reizger is oars as Mart dy't op syn wurk is." (rigels 82-83)

1p 27 "In protte oerienkomsten mar ek ferskillen krij ik te hearren as ik it petear oangean mei Sieuwke" (rigels 103-105)
Wat is it ferbân tusken dy sin en de foargeande alinea's 2 oant en mei 4?
A It is in ferklearjend ferbân.
B It is in opsommend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

2p 28 Yn alinea 5 fertelt Sieuwke dat in neidiel fan wenjen yn in doarp as De Gaastmar is dat de sosjale kontrôle grut is. Dat betsjut dat minsken inoar yn de gaten hâlde.
→ Hokker gefolgen fan dy situaasje neamt Sieuwke?
Jou trije gefolgen.

GT-1017-a-23-1-o 5 / 7

### Pagina 6

2p 29 Yn alinea 6 ferliket Siewke Sint Maarten mei it doarp dêr't sy weikomt.
→ Jou ien oerienkomst en ien ferskil.

1p 30 ““ik bin wol fleksibel.”” (rigels 153-154)
→ Lis út wat Siewke mei dy útspraak bedoelt.
Helje dyn antwurd út alinea 6.

Tekst 3 Sinte Lucia yn Fryslân

1p 31 Wat is de funksje fan de ynlieding boppe de tekst?
De skriuwer wol de oandacht fan de lêzer lûke troch
A de lêzer nijsgjirrich te meitsjen.
B in antwurd op in fraach te jaan.
C in gearfetting fan de tekst te jaan.
D in persoan te yntrodusearjen.

1p 32 “Subsyjdzje mei neikontrôle, sis mar.” (rigels 28-29)
Wat bedoelt de skriuwer mei dy konklúzje?
De frou en bern fan Sinteklâs kontrolearje oft
A alle bern harren boartersguod wol fertsjinne hawwe.
B alle bern wol genôch boartersguod krigen hawwe.
C alle bern wol goed op harren boartersguod passe.
D alle bern wol wis binne mei harren boartersguod.

1p 33 Hoe kaam Waling Dykstra neffens de skriuwer oan it ferhaal fan
Sintelesij?
A Hy hie it ferhaal fûn yn in Nederlânsktaalich boek.
B Hy hie it ferhaal heard en dêrnei opskreaun.
C Hy hie it ferhaal sels betocht.

1p 34 Yn alinea 3 stelt de skriuwer de fraach “Mar kloppet dy ferkLEARring wol?”
(rigel 30)
→ Lis út wêrom’t de skriuwer dy fraach stelt.

1p 35 Wat is de funksje fan alinea 3?
A It is in anekdoate.
B It is in gearfetting.
C It is in probleemstelling.
D It is in útlis.

1p 36 Hokker bewearing docht de skriuwer yn alinea 3?
A Sintelesij hat har eigen feest.
B Sinte Merij is in suster fan Sintelesij.
C Sintelesij is de frou fan Sinteklâs.

GT-1017-a-23-1-o
6 / 7

### Pagina 7

1p 37 Wêrom waard Lucia straft?
Helje dyn antwurd út alinea 4.
1p 38 Alinea 5 jout ynformaasje oer Lucia har betsjutting as hillige.
$\rightarrow$ Wat is symboalyk foar Sinte Lucia, neffens alinea 5?
1p 39 Der binne oerienkomsten tusken de persoanen Sinte Lucia en Sinteklaas.
$\rightarrow$ Neam út alinea 6 ien oerienkomst.
1p 40 It feest fan Sintelesij/Sinte Lucia wurdt yn Skandinavië sjoen as it feest
fan ljocht.
$\rightarrow$ Wêrom is dat it gefal?
Helje dyn antwurd út alinea 7.
1p 41 Wat is it ferbân tusken de alinea's 7 en 8?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konk ludearjend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.
1p 42 Wat binne de doelen fan de tekst?
A ferdivedearje en ynformearje
B ynformearje en oertsjûgje
C oertsjûgje en ferdivedearje
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
GT-1017-a-23-1-o einde