# Eindexamen Fries VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/fries/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijdvak 1
dinsdag 24 mei
9.00 - 11.00 uur

Fries CSE GL en TL

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 45 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

GT-1017-a-22-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 It gefoel fan Astrid Lindgren

1p 1 Hoe kinst de funksje fan alinea 1 it bêste omskriuwe?
A in anekdoate
B in gearfetting
C in yntroduksje
D in oanlieding

1p 2 Wat wurdt yn alinea 2 bedoeld mei it wurd 'revolúsjonêr' (rigel 14)?
A Astrid Lindgren skreau boeken dy't allinne basearre wiene op fantasy.
B Astrid Lindgren skreau boeken dy't de jongerein yn opstân komme litte woene.
C Astrid Lindgren skreau boeken dy't folwoeksenen net wurdearren.
D Astrid Lindgren skreau boeken dy't hiel oars wiene as oare boeken yn dy tiid.

1p 3 Yn alinea 2 stiet dat Astrid Lindgren fûn dat jeugdliteratuer net moralistysk wêze moast.
→ Hoe besocht sy dat neffens alinea 2 te berikken yn har boeken?

1p 4 “Lindgren har wurk is dêrom universeel en tiidleas.” (rigels 28-29)
Wat bedoelt de skriuwster mei dy opmerking?
De boeken fan Astrid Lindgren
A beftsje pedagogyske eleminten dy't ek no breed droegen wurde.
B sketsde de belibbingeswrâld fan bern sûnder fierder kommentaar.
C stelle tema's oan 'e earder dy't noch hieltyd oansprekke.

1p 5 Wat falt de skriuwster op yn alinea 3?
A dat de personaazjes fan Astrid Lindgren mei-inoar sa sterk, gek en fleurich groeien foarmje
B dat in protte Nederlanners opgroeid binne mei de personaazjes fan Astrid Lindgren
C dat net alle ynternasjonaal populêre personaazjes fan Astrid Lindgren yn Nederlân bekend binne
D dat Toanielplôch Tryater in foarstelling makket mei personaazjes fan Astrid Lindgren

1p 6 Wat is neffens de skriuwster in opmerklik ferskil tusken Nederlân en oare lannen, wat it wurk fan Astrid Lindgren oanbelanget?
A Yn Nederlân binne alle berneboeken fan Lindgren populêr, yn oare lannen mar ien.
B Yn Nederlân is it personaazje Karlsson net sa bekend, yn oare lannen krekt wol.
C Yn Nederlân wurdt Pippi Langkous it meast lêzen, yn oare lannen folle minder.

GT-1017-a-22-1-o 2 / 8 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

1p 7 “Karlsson wurdt ek wol de manlike Pippi neamd; hy is krekt sa unyk en
eigenwiis as sy.” (rigels 49-51)
Hoe wurket de skriuwster dat yn it ferfolch fan de alinea út?
A Sy beskriiuwt it karakter fan it personaaazje Karlsson.
B Sy leit út dat sy it net iens is mei hoe’t Karlsson omskreaun wurdt.
C Sy neamt foarbylden út ien fan de ferhalen oer Karlsson.

1p 8 Yn it wurk fan Lindgren sitte eleminten dy’t tsjinstriidich lykje te wêzen.
→ Hokker foarbyld dêrfan kinst út alinea 5 helje?

1p 9 “Sûnder ferbylding is it libben kleurleas, liket Lindgren sizze te wollen.”
(rigels 69-71)
Wat bedoelt de skriuwster dêrmei?
Astrid Lindgren fûn dat
A fantasy essensjeel is yn it libben.
B in driuw yn it libben wichtich is.
C it libben moaiier is mei aventoer.

1p 10 “Sy jout har personaaazjes de moed en krêft om harren eigen paad te
kiezen”. (rigels 71-73)
Wat wurdt yn dy útsprâak bedoeld mei ‘harren eigen paad te kiezen’?
De personaaazjes fan Astrid Lindgren
A doare harren eigen beslissingen te nimmen.
B hawwe in aventoerlike libbensynstelling.
C kinne harrensels yn nije situaasjes maklik rêde.

1p 11 Yn alinea 6 seit Martje de Jong: “yn de fantasy fan bern kin ommers alles
noch, it binne de grutte minsken dy’t oan dat fermogen in ein meitsje mei
harren hokjes en fakjes”. (rigels 96-99)
→ Yn hokker eardere alinea wurdt oanjûn hoe’t Astrid Lindgren it yn har
boeken oars docht?

1p 12 Wat makke it foar Martje de Jong dreech om it boek út it Sweedsk wei oer
te setten nei it Frysk ta?
Helje dyn antwurd út it tekstpart dat bestiet út de alinea’s 6 oant en mei 8.

2p 13 Neam twa redens wêrom’t Martje de Jong berneboeken graach oerset yn
de Fryske taal.
Helje dyn antwurd út alinea 8.

1p 14 Wat is de funksje fan de alinea’s 9 en 10?
De alinea’s binne in koarte beskriuwing fan
A hoe’t Astrid Lindgren skriuwster waard.
B it libben fan Astrid Lindgren.
C karren dy’t Astrid Lindgren makke.
D wurksumheden fan Astrid Lindgren.

GT-1017-a-22-1-o

### Pagina 4

1p 15 Alinea 9 begjint mei it beskriuwen fan Astrid Lindgren as famke.
→ Hokker barren soarge der neffens de skriuwster foar dat Astrid
Lindgren ynlienen folwoeksen waard?

1p 16 Yn alinea 10 stiet dat Astrid Lindgren mei troch de berte fan har dochter
as skriuwster altyd omtinken hat foar it bernlike ferlet fan feilichheid en
boargerwêzen (rigels 168-172). Yn it eardere tekstpart dat bestiet út
alinea 1 oant en mei 5 wurde dy eleminten ek al neamd.
Hokker foarsak wurdt dêr yn dat eardere tekstpart by jûn?
A Astrid Lindgren har eigen jeugd
B Astrid Lindgren har fyzje op bern
C Astrid Lindgren har soan Lasse

1p 17 Hokker konklúzje oer Astrid Lindgren yn har perioade as ferneamd
skriuwster slút it bêste oan by alinea 10?
A Astrid Lindgren bestege de measte tiid oan it redakteurwêzen.
B Astrid Lindgren hie njonken it wurk tiid foar ferskaate oare saken.
C Astrid Lindgren wie safolle moolik dwaande mei it skriuwen fan har
boeken.
D Astrid Lindgren wraksele mei it ferdielen fan har tiid.

Tekst 2 De fjirtich jier binne omfle in

1p 18 Wat is de funksje fan de ynlieding boppe de tekst?
A it fertellen fan in anekdoate
B it formulearjen fan in stânpunt
C it yntrodusearjen fan in persoan
D it jaan fan in konklúzje foarôf

1p 19 "De grutte ... oare ynstellingen.” (rigels 7-10)
Wat bedoelt Kuipers mei dy útspraak?
A Kuipers besiket om yn de kolleksjes antwurden te finen op de fragen
fan minsken.
B Kuipers hâldt derfan om minsken te helpen mei ynformaasje út it
ferline.
C Kuipers wol de fragen fan minsken brûke om de kolleksjes út te
wreidzjen.

GT-1017-a-22-1-o 4/8
lees verder

### Pagina 5

20 (2p) Yn de alinea's 2 oant en mei 5 wurdt by ferskillende fazen út it libben fan Kuipers in namme neamd dy't op dat stuit wichtich foar him wie.
— André van Dalfsen
— Frou Voerman
— Neeltje van der Weide
— Pieter Wijbenga
— Van Heloma
→ Folje yn it skema op dyn útwurklêd de bêste namme yn by elke perioade.
Tink derom: elke namme mei mar ien kear ynfolle wurde.
[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: 'perioade' en 'namme'. Rijen 1-5 in de eerste kolom: 1 Havo, 2 Middelbere argyfskoalle, 3 Staazje by Ryksargyf, 4 Ofdieling Ynventarisaasje, 5 Tresoir.]
21 (1p) Hokker ferbân sit yn de sin “Der wiene ... de hân.” (rigels 31-33)
A It is in konkúldearjend ferbân.
B It is in opsomjend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.
22 (1p) Wêrom diskusjearren Van Dalfsen en Kuipers faak wylst sy it argf fan de famylje Van Heloma ynventarisearren?
Helje dyn antwurd út alinea 3.
23 (1p) Hoe kinst de rol dy't André van Dalfsen yn it libben van Kuipers spile it bêste beskriuwe?
A André van Dalfsen hat krekt lykas Otto Kuipers belangstelling foar WOII.
B André van Dalfsen hat krekt lykas Otto Kuipers op It Hearrenfean wenne.
C André van Dalfsen hat tegearre mei Otto Kuipers nei kollega-ynstellingen ta reizge.
D André van Dalfsen hat tegearre mei Otto Kuipers studearre en wurke.
GT-1017-a-22-1-o 5 / 8
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

1p 24 "Oant 1985 wurke er op de ôfdieling Yynventarisaasje, dêr’t er tal fan
nisgjirrige argiven beskriuwe mocht, lykas de samling fan fersemtsman
Pieter Wijbenga, fan wa’t de ynventaris yn 1986 publisearre is.”
(rigels 46-52)
Hoe slút de neikommende sin “ “Sa krige ik hieltyd mear belangstelling foar
de Twadde Wrâldoarloch yn Fryslân.” (rigels 52-54) dêr op oan?
A mei in foarbyld
B mei in gefoel
C mei in reden
D mei in útlis

1p 25 "Dat wie hiel goed om de kolleksjes kinnen te learen.” (rigels 56-57)
Wêr ferwist ‘dat’ nei?

1p 26 "Minsken sieten yn de finsterbanken, sa drok wie it bytiden.”
(rigels 61-63)
Hokker ferskil mei hjoed-de-dei spilet dêr in rol yn?
Helje dyn antwurd út alinea 4.

2p 27 Op hokker twa wizen diene Otto Kuipers en syn team kennis op oer it
ferbetterjen fan de tsjinstferliening fan Tresoar?
Helje dyn antwurd út alinea 5.

2p 28 "len fan de hichtepunten yn dy tiid wie Simmer 2000”. (rigels 89-90)
Neam twa dingen dy’t Kuipers moai fûn by dat evenemint.

De folgjende ynliding heart by de fragen 29 en 30.
Yn de ynliding boppe de tekst fertelt de skriuwster dat ‘minsken en
harren ferhalen’ de riede tried binne yn it wurk fan Kuipers. Yn de tekst
komt noch in twadde riede tried oan ’e oarder: de Twadde Wrâldoarloch
(rigels 110-112).

1p 29 Yn hokker alinea’s wurdt benammen ferteld oer dy twadde riede tried yn
it wurk fan Kuipers?
A yn de alinea’s 4, 5 en 7
B yn de alinea’s 4, 7 en 10
C yn de alinea’s 5, 7 en 10

1p 30 Wannear is de yntresse fan Kuipers foar de Twadde Wrâldoarloch
ûntstien?

1p 31 Wat soe in passend kopke wêze boppe alinea 7?
A Argiven
B Sân meter
C Spesjalist
D Tresóar

GT-1017-a-22-1-0 6 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 32 "It trochjaan fan ferhalen fynt Otto belangryk." (rigels 121-122)
Hoe slút de neikommende sin "Dêr mei fergruttet dyn kennis en learst om
dy te ferpleatsen yn de situaasje fan doe." (rigels 122-125) op dy
útspraak oan?
A mei in beswier
B mei in foarbyld
C mei in konkúje
D mei in útlis

1p 33 Hjirûnder stean trije útspraken.
útspraak 1: Kuipers is fassinearre troch de motorspoart om't er sels ek
fan hurd riden hâldt.
útspraak 2: By de TT moetet Kuipers allegearre kunde.
útspraak 3: Foar Kuipers is de TT benammen nijsgrjirrich fanwegen de
skrieme dårfan.
Hokker útspraak is of hokker útspraken binne wier?
A Utspraak 1 is wier, útspraak 2 en 3 net.
B Utspraak 2 is wier, útspraak 1 en 3 net.
C Utspraak 3 is wier, útspraak 1 en 2 net.
D Utspraak 1, 2 en 3 binne wier.
E Utspraak 1, 2 en 3 binne net wier.

1p 34 Wat is it ferbân tusken alinea 8 en de earste sin fan alinea 9 "Dy passy
wie de oanlieding foar de webside mei alle B-nûmers dy't tusken 1906 en
1950 yn Fryslân takend binne oan eigeners fan auto's en motoaren."
(rigels 149-153)?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in oarsaklik ferbân.
C It is in opsommend ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.

1p 35 Kuipers tinkt dat er ek nei syn pensjoen mei argiven dwaande bliuwe sil.
→ Wat is dêrfan de reden?

3p 36 Kuipers hat in soad belangstelling foar de Twadde Wrâldoarloch.
→ Jou dêrfan fjouwer foarbylden út de tekst.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-1017-a-22-1-o 7/8 lees verder

### Pagina 8

De volgende inleiding hoort bij de vragen 37 en 38.
De tekst kin rûchwei ferdield wurden yn 5 parten.
part 1: Ynlieding
part 2: Oplieding
part 3: Wurk
part 4: Hobby
part 5: Pensjoen
1p 37 By hokker alinea begjint part 3?
A alinea 4
B alinea 5
C alinea 6
1p 38 By hokker alinea begjint part 4?
A alinea 7
B alinea 8
C alinea 9
1p 39 Wat binne de doelen fan de tekst?
A ferdivedearje en oertsjûgje
B ynformearje en ferdivedearje
C oertsjûgje en ynformearje

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1017-a-22-1-o
8/8
einde