# Eindexamen Fries VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/fries/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2019
tijdvak 1
woensdag 22 mei
9.00 - 11.00 uur
Fries CSE GL en TL
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 48 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 51 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

GT-1017-a-19-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Heit fan ús mem

1p 1 Wat is de funksje fan de ynlieding boppe de tekst?
A De ynlieding besiket om de lêzer nijsgjirrich te meitsjen nei de tekst.
B De ynlieding jout ynformaasje oer ynstellingen dy't in rol spylje yn de tekst.
C De ynlieding lûkt op foarhân in belangryke konklúzje út de tekst.
D De ynlieding omskiuwt de oanlieding foar it skriuwen fan de tekst.

1p 2 Wat is it ferbân tusken de ynlieding en alinea 1?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konkludearjend ferbân.
C It is in oanfoljend ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.

De
folgnde inlieding hoart by de fragen 3 en 4.
Der
wurde yn alinea 2 trije ûnderwerpen oan 'e oarder steld. Dat binne:
1 skilderwurk
2 oare keunst
3 thús

1p 3 Sitearje de sin dêr't stik 2 mei begjint.

1p 4 Sitearje de sin dêr't stik 3 mei begjint.

1p 5 Hokker oar ambacht fan Adema wurdt, njonken skilderjen en byldhouwen, noch neamd yn alinea 2?

1p 6 Wat wie foar Adema de wichtichste motivaasje om it stânbyld Us Mem te meitsjen?
A Hy fûn dat Fryslân as feeprovinsje sa'n stânbyld hawwe moast.
B Hy hie in ko fun mei de ideale ôfmjittingen foar in stânbyld.
C Hy wist dat it Friesch Rundvee Stamboek in stânbyld hawwe woe.
D Hy woe krekt sa'n stânbyld meitsje as yn Rio de Janeiro.

GT-1017-a-19-1-o 2 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 7 Yn de tekst wurdt beskreaun hoe't it stânbyld Us Mem ta stân kommen is.
Dêr kin út ôfślaat wurde dat it proses út rûchwei de neikommende stappen
bestie:
1 de klaai op it bonkerak plakke
2 de klaai wiet hâlde
3 de ôfmjittingen fan de ideale ko opnimme
4 fan it byld yn klaai in brûnzen ôfjitsel meitsje
5 kij steane model
Wat is de goede folchoarder fan de fasen fan it tastânkommen fan Us
Mem?
A 3-1-5-2-4
B 3-1-5-4-2
C 3-5-1-2-4
D 3-5-1-4-2

1p 8 Wat is it ferbân tusken alinea 5 en de earste sin fan alinea 6?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konkludearjend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in utilizzend ferbân.

1p 9 Adema wie persoanlik bot belutsen by syn stânbyld Us Mem.
$\rightarrow$ Wêr die dat út bliken?

1p 10 Op hokker twa plakken hat it stânbyld fan Us Mem yn de rin fan de tiid
stien?

1p 11 Wat docht de skriuwer yn de lêste alinea?
A Hy formulearret in<bos>.
B Hy jout nije ynformaasje.
C Hy lûkt in konklúzje.
D Hy sjocht nei de takomst.

1p 12 De tekst kin yn twa parten ferdield wurde. It earste part giet oer Adema
syn wurk yn it algemien, it oare oer spesifyk ien keunstwurk.
Yn hokker alinea sit de omslach nei ien keunstwurk?
A yn alinea 3
B yn alinea 4
C yn alinea 5
D yn alinea 6

GT-1017-a-19-1-o 3 / 9
leas verder ►►►

### Pagina 4

1p 13 Lê$ de neikommende beide bewearingen:
1 Yn 1949 wie de namme 'Us Mem' al betocht.
2 De ideale ko fan no hat deselde ôfmjittingen as Us Mem.
Kies de krekte útspraak oer beide bewearingen.
A 1 is wier, 2 is net wier.
B 1 is net wier, 2 is wier.
C 1 en 2 binne beide wier.
D 1 en 2 binne beide net wier.

1p 14 Lis út wat bedoeld wurdt mei de titel fan dizze tekst.

1p 15 In skriuwer kin by it skriuwen fan in tekst brûk meitsje fan
1 feiten
2 syn eigen miening
3 oarmans miening(en)
Wêr is yn dizze tekst foaral brûk fan makke?
A 1
B 2
C 3

Tekst 2 De seefrou

1p 16 Hoe wurdt it ûnderwerp fan de tekst yn de ynlieding boppe de tekst
yntrodusere?
troch it jaan fan
A in gearfetting
B in konklúzje
C in miening
D in opsomming

1p 17 "en waard Wijnstra troch Tresòar frege om as kadoboek in soartgelikense
samling te meitsjen" (rigels 13-15)
-> Hokker soartgelikense samling woe Tresòar graach dat Wijnstra
makke?

1p 18 "It folksferhaal kaam yn 1979 op Wijnstra syn paad." (rigels 17-18)
-> Wat wurdt yn dizze tekst mei dy útspraak bedoeld?

1p 19 Ype Poortinga frege Wijnstra twa kear by de presintaasje fan syn boeken.
(alinea 2)
Hoe ferrûnen dy beide kearen?
A Wijnstra fertelde beide kearen inklide ferhalen.
B Wijnstra lies beide kearen inklide ferhalen foar.
C Wijnstra lies in kear foar en fertelde in kear ferhalen.

GT-1017-a-19-1-o 4 / 9 lees verder ➢➢➢

### Pagina 5

1p 20 “It repertoire ..., it folksferhaal.” (rigels 43-46) Wat ûntduts Wijnstra doelt er him mear yn de eftergrûn fan it
folksferhaal ferdjipje?
A dat ferhalen rûnom ûntstiene troch in ferlet fan freast en fertrouwen
B dat Fryske ferhalen de hiele wrâld oer gongen
C dat Fryske ferhalen ek yn Noard-Dútslân bekend wiene
D dat in protte eleminten fan de ferhalen ek yn tsjerklike ferhalen sieten

1p 21 Wat is it ferbân tusken it earste part (rigels 43-49) en it twadde part
(rigels 49-58) fan alinea 4?
A doel-middel
B oarsaak-gefolch
C stelling-argument
D útspraak-foarbyld

1p 22 Yn alinea 5 stiet dat folksferhalen de minsken hâldfêst joege op in wrâld
dy’t se net begriepen. (rigels 67-68)
Hokker oare funksjes fan folksferhalen wurde neamd yn de tekst?
amusearje en
A oer de hearboer en feint fan eartiids fertelle
B oer minsken dy’t dappere dingen diene fertelle
C op spottende wize oer de autoriteiten fertelle

1p 23 Hokker ferliking makket Wijnstra yn alinea 6?

De folgjende ynleiding hoart by de fragen 24 en 25.
“Nije folksferhalen kinst net skriuwe” (rigels 98-99)

1p 24 Wêrom soe dat sa wêze?
A Folksferhalen binne altyd ferhalen fan lang lyn.
B Folksferhalen hawwe in tige komplekse struktuer.
C Folksferhalen passe net goed yn de moderne tiid.
D Folksferhalen wurde fan âlds mûnling trochtjûn.

1p 25 Op hokker wize hat Wijnstra dat dochs besocht om te dwaan?
A Hy hat eleminten út folksferhalen oernommen yn syn nije ferhalen.
B Hy hat nuvere personaazjes ferskinen litten yn tal fan syn ferhalen.
C Hy hat safolle mooglik tiidleaze ûnderdielen brûkt foar syn nije
ferhalen.
D Hy hat syn ferhalen sa skreaun dat se gaadlik binne om foar te
dragen.

2p 26 “Dat hjoeddeiske karakter hat er lykwols net konsekwint tapast.”
(rigels 112-113)
→ Neam de twa rednen wêrom’t dat net dien is.

GT-1017-a-19-1-o 5 / 9
lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 27 Yn alinea 1 stiet oer de opdracht fan Tresoir: “By einsjebeslút is it oars útpakt.” (rigel 16)
→ Wat is oars útpakt?

1p 28 Hokker twa ferhalesamiers wurde, njonken Mindert Wijnstra, yn de tekst neamd?

1p 29 Wat is de funksje fan it lêste part fan alinea 8 (rigels 117-121) yn relaasje ta it earste part (rigel 112-117)?
A It is in advys.
B It is in beswier.
C It is in konklúzje.
D It is in útlis.

1p 30 In skriiuwer kin by it skriiuwen fan in tekst brûk meitsje fan
1 feiten
2 syn eigen miening
3 oarmans miening(en)
Wêr is yn dizze tekst brûk fan makke?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 2 en 3
D 1, 2 en 3

Tekst 3 Elektryske fyts

1p 31 Neffens de skriiuwster gean minsken hjoed-de-dei oars mei hynders om as eartiids.
→ Hokker feroaring neamt sy?

1p 32 "Hynders binne net mear nedich as ferfierrmiddel, mar mear foar de hobby en de wille. Dochs giet de bân tusken minske en hynder safier tebek dat it net sa nuver is dat wy der gjin ôfstan fan dwaan kinne.” (rigels 21-26)
Wat is it ferbân tusken dy twa sinnen?
De twadde sin
A foarmet in opsomming mei de earste sin.
B foarmet in ferfinstelling mei de earste sin.
C jout in foarbyld by de earste sin.
D jout in konklúzje by de earste sin.

1p 33 Yn alinea 2 jout de skriiuwster oan wat neffens har de reden is dat men hast gjin man op in hynder sjocht.
→ Wat is dy reden?

GT-1017-a-19-1-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 34 Wat fynt de skriuwster fan manljy op elektryske fytsen?
A Sy fynt dat se altyd haast hawwe.
B Sy fynt dat se asosjaal dogge.
C Sy fynt dat se der mål útsjogge.

1p 35 Wêr ferwiist it wurd ‘dat’ yn rigel 51 nei?

1p 36 De skriuwster praat yn de tekst twa kear fan Netflix, in oanbieder fan films en tv-searjes.
→ Wat is de reden dat sy Netflix yn har ferhaal belêlet?

1p 37 Wat bedoelt de skriuwster mei “in stielen hynder” (rigels 53-54)?

1p 38 “Mar mannen ... op Netflix.” (rigels 76-81)
Wat bedoelt de skriuwster dêr'mei?
Sy bedoelt dat mannen
A harren net litte moatte troch allinne har miening.
B mar gewoan harren gong gean moatte, ek al jouwe se oerlêst.
C wat mear trochtraapje moatte lykas echte hurdfytsters.

1p 39 Hokker stylmiddel brûkt de skriuwster yn de slotsin fan de tekst (rigels 79-81)?
A byldspraak
B irony
C oerdriuwing
D tsjinstelling

Tekst 4 Altyd foar de wyn

1p 40 “Minsken op in e-bike fynt se mar suertsjes” (rigels 1-2)
Wêrom soe de skriuwster fan de tekst har eins net oansprutsen hoege te fielen troch dy wurden?
A omdat sy gjin man op in e-fyts is
B omdat sy har goed hâldt op de e-fyts
C omdat sy krekt in stoere e-fytser is

GT-1017-a-19-1-o 7 / 9
lees verder

### Pagina 8

1p 41 Hokker ferbân is der tusken de sin “No bin ik gjin man, mar ik fielde my wol in bytsje oanprutsen.” (rigels 5-7) en it sinpart “Ik bin nammentlik sa’n ‘suertsje’ op in e-bike” (rigels 7-8)?
It sinpart jout
A in ferklearing by de earste sin.
B in foarbyld by de earste sin.
C in gefolch fan de earste sin.
D in oardiel oer de earste sin.

De volgende inleiding hoart bij de vragen 42 en 43.
“Ik fyn mysels bêst stoer en skamje my net foar myn elektryske foarkar! Krekt oarsom: ik fyn e-fytsen machtich moai.” (rigels 10-13)

1p 42 Wêrom fynt de skriuwster harsels bêst stoer?
A omdat se ek mei min waar op de fytse stapt
B omdat se har neat oanlûkt fan de krityk
C omdat se hurder fytst as in protte manljû
D omdat se sûnder wurden is troch it fytsen

3p 43 De skriuwster neamt yn de tekst in tal redenen wêrom’t sy graach op in e-bike sit.
→ Helje fiif redenen út de tekst.

1p 44 Hokker kopke past it bêst boppe alinea 2 fan de tekst?
A Automobilisten
B Genietsje
C Miljeu
D Sportyf

1p 45 De skriuwster hat kommentaar op automobilisten.
→ Oer hokker automobilisten giet dat kommentaar foaral?

1p 46 Wat docht de skriuwster foaral yn de lêste alinea?
A Sy formulearret inAdvys.
B Sy jout nije ynformaasje.
C Sy lûkt in konklúzje.
D Sy sjocht nei de takomst.

1p 47 Wat soarte tekst is de tekst ‘Altyd foar de wyn’ it meast?
A It is in ferdivedaarjen de tekst.
B It is in ynformative tekst.
C It is in oantrinende tekst.
D It is in oertsjûgjende tekst.

GT-1017-a-19-1-o 8 / 9
lees verder

### Pagina 9

De laatste vraag gaat over tekst 3 en tekst 4
1p 48 Wêrom reagearret de skriuwster fan tekst 4 op de skriuwster fan tekst 3?
A omdat sy de miening fan de skriuwster fan tekst 3 befêstigje wol
B omdat sy fynt dat de skriuwster fan tekst 3 wat oer de holle sjocht
C omdat sy it net iens is mei wat de skriuwster fan tekst 3 seit
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1017-a-19-1-o
9 / 9
einde