# Eindexamen Fries VMBO-GL/TL 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/fries/2014/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2014
tijdvak 1
vrijdag 23 mei
9.00 - 11.00 uur
Fries CSE GL en TL
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage.
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-1017-a-14-1-0

### Pagina 2

Tekst 1

1p 1 De titel fan in tekst kin de folgjende funksjes hawwe:
1 de lêzer nijsjiirrich meitsje
2 de ynhâld gesketsje
Hokker funksje(s) hat de titel 'In pûdful snaffel- en hinnepoatechips'?
A allinnich funksje 1
B allinnich funksje 2
C funksje 1 en 2

1p 2 "Dat hat it bedriu witten: de opron fan dit jier hat allinne al yn Nederlân
mear as 400.000 ideeën foar in nij smaakje opsmiten." (rigels 4-7)
Wat is it ferbân tusken dizze sin en alinea 2?
A Yn alinea 2 stiet in bypassend foarbyld.
B Yn alinea 2 stiet in bypassend gefolch.
C Yn alinea 2 stiet in bypassende ferklearring.

1p 3 Wat soe de oanlieding foar it skriuwen fan dizze tekst wêze kinne ast nei
alinea 3 sjochst?

1p 4 Wat is de kearnsin fan alinea 5?
A "De smaakwedstriid ... holden wurde." (rigels 54-55)
B "De chips ... yn tomatesaus." (rigels 60-62)
C "Dat heart ... in hin..." (rigels 65-68)
D "Geral wurde ... wrâld ferskillend." (rigels 68-70)

1p 5 Boppe hokker alinea past it kopke 'Eardere winners yn Nederlân' it bêste?
A boppe alinea 2
B boppe alinea 3
C boppe alinea 4
D boppe alinea 5

1p 6 Hokker bewearing jout it bêste de kearn fan de tekst wer?
A Chipsfabrikant Lay's skeakelet klanten yn by it bepalen fan nije
chipssmaken.
B Chipsmaken ferskille yn de hiele wrâld bot fan elkoar.
C Der is by de smaakwedstriid fan Lay's in protte jild te fertsjinjen.
D It is foar fabriken ûnmooglik om alle nij-betochte chipssmaakjes te
ûntwikkeljen.

GT-1017-a-14-1-o 2 / 8

### Pagina 3

1p 7 In skriuwer kin by it skriuwen fan in tekst brûk meitsje fan de folgjende
elementen:
1 feiten
2 de miening fan in oar
3 syn eigen miening
Wêr makket de skriuwer fan dizze tekst foaral brûk fan?
A Hy makket foaral brûk fan 1.
B Hy makket foaral brûk fan 2.
C Hy makket foaral brûk fan 3.

Tekst 2

1p 8 De earste alinea fan in tekst kin ien fan de folgjende funksjes hawwe:
1 it beneamen fan in ûndersyksûnderwerp
2 it yntrodusearjen fan ien of meardere belutsenen
3 it jaan fan in gearfetting foarôf
4 it stellen fan in sintrale fraach
Hokker funksje hat de earste alinea fan dizze tekst?
A De earste alinea hat funksje 1.
B De earste alinea hat funksje 2.
C De earste alinea hat funksje 3.
D De earste alinea hat funksje 4.

1p 9 Hokker ferbân is der tusken de sin “Wy brûke ... net kenne.” (rigels
15-16) en alinea 3?
A It is in oanfoljend ferbân.
B It is in oarsaklik ferbân.
C It is in opsommend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

1p 10 Wat seit de sin “En as ... Hyber flaggen.”? (rigels 46-49) oer Hyber
minsken?

1p 11 “Letter wolle de freondinnen it Hy persk oan harren bern trochjaan.” (rigels
51-52)
→ Wêrom soenen se dat belangryk fine? Basearje dyn antwurd op
alinea 6.

De ûndersteande ynlieding heart by de fragen 12 en 13.
Yn de alinea’s 8 oant en mei 10 jout Gosse Blom syn fyzje op de
ûntwikkelingen yn it Hypers.
2p 12 Neam út dy fyzje twa positive punten.
1p 13 Neam út dy fyzje ien negatyf punt.

GT-1017-a-14-1-0
3 / 8
Beskikber gesteld door Stichting Studjebegleiding Leiden (SSL).

### Pagina 4

1p 14 Wat is it ferbân tusken: ”Yn Hylpen leit in goede taalbasis,” (rigel 85) en ”Alderen prate ... dat is.” (rigels 86-88)?
A It is in konkludearjend ferbân.
B It is in oanfoljend ferbân.
C It is in oarsaaklik ferbân.
D It is in opsomjend ferbân.
1p 15 Alînea 11 begjint mei in fraach.
→ Sitearje ien sin út dyselde alînea dy't dèr in dúdlik antwurd op jout.
1p 16 Neist it Hylpersk binne der ek noch twa oare eleminten dy't ta de Hylper kultuer hearre.
Yn hokker alînea wurde dy twa eleminten dúdlik neamd?
A yn alînea 4
B yn alînea 5
C yn alînea 6
D yn alînea 7
1p 17 Wêrom hawwe âlden in wichtige rol by it behâlden fan it Hylpersk?
A Alden kinne de bern grutbringe yn it Hylpersk.
B Alden kinne de skoalle stypje by it oanlearen fan it Hylpersk.
C Alden kinne helpe by it meitsjen fan nij lesmateriaal.
1p 18 De tekst kinst yn twa parten ferdiele. It earste part bestiet út in fraachpetear mei twa fammen.
Wêr bestiet it twadde part út?
A feitlike ynformaasje
B in tal mieningen
C mieningen likegoed as feitlike ynformaasje
1p 19 Hoe kin de ynhâld fan de lêste alînea it bêste werjûn wurde?
De lêste alînea befettet
A in beskriuwing fan in tal mooglike aktiviteiten.
B in gearfetting fan de tekst.
C in opropp oan de lêzer.
1p 20 Gosse Blom is tige aktyf yn de Stichting tot Behoud van Immaterieel Erfgoed Hindeloopen.
→ Wat hat Gosse Blom earder al dien foar it Hylpersk?
GT-1017-a-14-1-o 4/8 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 21 In skriuwer kin by it skriuwen fan in tekst brûk meitsje fan de folgjende eleminten:
1 feiten
2 de eigen miening
3 de miening fan oaren
Wêr makket de skriuwster fan dizze tekst foaral gebrûk fan?
A Sy makket foaral gebrûk fan 1 en 2.
B Sy makket foaral gebrûk fan 1 en 3.
C Sy makket foaral gebrûk fan 2 en 3.

Tekst 3

1p 22 Hokker útspraak oer alinea 1 is goed?
A Yn alinea 1 stiet in anekdoate.
B Yn alinea 1 stiet in gearfetting.
C Yn alinea 1 stiet in konkúzje.
D Yn alinea 1 stiet in miening.

1p 23 Yn de rigels 8 oant en mei 11 stiet dat de klanten roppich binne.
→ Sitearje de sin dêr’t yn stiet hoe’t it komt dat se roppich wurden binne.

1p 24 Wêr slacht ‘dy’ (rigel 18) op werom?
A de sylskoalle
B ‘fette hap’ fan Tante Trien’
C Trienke van Netten
D Trynke Gerritsma

1p 25 Sitearje de sin dy’t oanjout wêrom’t Trienke mei har snackbar begûn is.

1p 26 "It is letter allinnich wat út ’e hân rûn." (rigels 43-44)
→ Omskriuw yn maksimaal 20 wurden wat mei dit sitaat bedoeld wurdt.

2p 27 Wa wurdt bedoeld mei ‘senior’ (rigel 50) en wa wurdt bedoeld mei ‘junior’ (rigel 50)?

1p 28 Op hokker wize slút de sin "Potatoes, chips ... skoan mei." (rigels 63-66) oan op de sin "Se praat ... moatst tinke!" (rigels 62-63)?
A De sin harmert in tsjinstelling mei de foarige sin.
B De sin jout ferdúdlikjende foarbylden fan de foarige sin.
C De sin nuansearet de foarige sin.

1p 29 "’soks is privee.” (rigels 73-74)
→ Wat bedoelt Trienke dêrmei?
Brûk maksimaal 20 wurden.

GT-1017-a-14-1-o 5 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 30 "'It is mar sa'n krûpyntsje'" (rigels 82-83)
→ Sitearje it sinpart út alinea 4 dat it wurd 'krûpyntsje' omskriuwt.
1p 31 Trienke fan Netten wurdt yn de titel fan de tekst 'Snackkeninginne fan De Gaastmar' neamd.
Hoe is dy titel út de tekst wei te ferklearjen?
A Trienke hat wolris keninklike gasten hân.
B Trienke is fan deselde jierren as de eardere Keninginne Beatrix.
C Trienke is in begryp yn De Gaastmar en fier dêrbûten.
D Trienke wie de earste dy't yn De Gaastmar in snackbar begûn is.
1p 32 Wat foar tekst is 'Snackkeninginne fan De Gaastmar'?
A It is foaral in ferdivedaasjende tekst mei oertsjûgjende eleminten.
B It is foaral in ynformearjende tekst mei ferdivedaasjende eleminten.
C It is foaral in oantrunende tekst mei ferdivedaasjende eleminten.
D It is foaral in oertsjûgjende tekst mei ynformearjende eleminten.
Tekst 4
1p 33 Hokker bewearing past it bêste by alinea 1?
A Yn alinea 1 stiet in aardige anekdoate út it boek Kening fan Katoaren.
B Yn alinea 1 stiet in belangrike konklúzje út de tekst 'Stach yn in slop jaske'.
C Yn alinea 1 stiet in nije ûntwikkeling wat it boek Kening fan Katoaren oanbelanget.
D Yn alinea 1 stiet in oprop om it boek Kening fan Katoaren te keapjen.
De ûndersteande ynlieding heart by de fragen 34 en 35.
Yn de rigels 4 oant en mei 6 stiet dat Stach foar de duvel net bang is en de hearen polity fan alle kearen wer te kakken set.
1p 34 Ut hokker alinea kinst it bêste ôfliede dat Stach foar de duvel net bang is?
A alinea 2
B alinea 3
C alinea 4
1p 35 Op hokker wize besykje de polity fan har kant om Stach te kakken te setten?
1p 36 Hokker ferbân is der tusken alinea 3 en alinea 4?
A in ferlykjend ferbân
B in oarsaklik/reDend fan ferbân
C in opsomjend ferbân
D in tsjinstellen ferbân
GT-1017-a-14-1-o 6 / 8
lees verder ►►►

### Pagina 7

2p 37 Yn de alinea's 3 en 4 steane skaaimerken fan de fantasyheld yn it algemien en skaaimerken fan Stach yn it bysûnder.
→ Set yn de ûndersteande seis fakjes hieltyd op it goede plak it wurd ‘ja’ of ‘nee’.
[FIGUUR: Tabel met vier kolommen en vier rijen. De kolommen zijn gelabeld met "skaaimerk", "Jildt foar de fantasyheld yn it algemien" en "Jildt (ek) foar Stach yn it bysûnder". De rijen bevatten de teksten "De held...", "hat in goed karakter.", "krijt troech it oerwinnen fan in soad problemen hieltyd mear oansjen.", en "trout úteinlik mei it famke fan syn hert."]

2p 38 “de wrâld (hokker fan beide dan ek) út te helpen.” (rigels 62-63)
→ Hokker twa wrâlden bedoelt de skriuwer hjir? Helje dyn antwurd út alinea 5.

1p 39 “En dan sil sa’n jonge samar efkes...” (rigels 65-66)
Ut dy opmerking blykt twivel.
By hokker groep minsken spilet dy twivel neffens alinea 5?
A by de ynwenners fan Smook en Wapenfjild
B by hûnderten knappe koppen
C by lêzers fan it boek

1p 40 Wat is de Kearnsin fan alinea 6?
A "Jierren en ... Nederlânsk lêzen.” (rigels 67-68)
B "It wie ... myn jeugd." (rigels 68-69)
C "Mar hoewol’t ... wer oploste." (rigels 70-74)

1p 41 Hokker ferbân is der tusken alinea 7 en alinea 8?
A in foarweardlik ferbân
B in konkludearjend ferbân
C in opsomjend ferbân
D in tsjinstellend ferbân

Sjoch foar de lêste fragen de folgjende side.

GT-1017-a-14-1-o 7/8 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

1p 42 Hokker oprop stiet yn alinea 9?
In oprop om
A de Fryske edysje fan Koning van $_{K$_{atore$_{n$} te keapjen.
B de oare boeken fan Jan Terlouw ek te lêzen.
C it boek Koning van $_{K$_{atore$_{n$} op 'e nij te lêzen.
D nei de film Koning van $_{K$_{atore$_{n$} ta te gean.
1p 43 Hokker útspraak komt oerien mei Ate Grypstra syn mening oer it boek?
Hy fynt it ferhaal yn it Frysk prima, mar
A hy fynt it Nederlânske orizjineel better.
B it Nederlânske orizjineel lêst folle makliker.
C it omkaft wat suterich en slop.
D minder spannend as it orizjineel.
1p 44 Hokker skriuwdoelen soe Ate Grypstra, njonken ynformearjen, hân
hawwe?
A foaral ferdivedaasje en in bytsje oertsjûgje
B foaral oantrune en in bytsje ferdivedaasje
C foaral oantrune en in bytsje oertsjûgje
D foaral oertsjûgje en in bytsje oantrune

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1017-a-14-1-o einde