# Eindexamen Fries VMBO-GL/TL 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/fries/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2009
tijdvak 1
dinsdag 26 mei
9.00 - 11.00 uur
Fries CSE GL en TL

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 49 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

913-0021-a-GT-1-o

### Pagina 2

Tekst 1
1p 1 De ynlieding is yn de ‘ik-foarm’ skreaun. Wa is dy ‘ik’?
A de baaljemeiwurker fan Omrop Fryslân
B de meiwurker fan de buoredaksje
C de programmamakker fan HEA!
D de skriuwer fan it artikel
1p 2 Wat is de funksje fan de ynlieding fan dizze tekst?
A in gearfetting fan de tekst
B in yntroduksje fan Janko Krist
C in yntroduksje fan it programma HEA!
D in presintaasje fan it ûnderwerp
1p 3 ‘Dy minsken....’ (r. 12) Wa wurde dêr mei bedoeld?
A de buoredakteuren fan HEA!
B de ynformanten fan de ferskate lokale blêden
C de sjoggers fan HEA!, dy’t tips trochjouwe
D de sjoggers fan HEA! en de ynformanten fan de blêden
1p 4 ‘Sa wie ... droege-platesamling’ (r. 28-29) Wat jout it sinjaalwurd ‘Sa’ oan?
A der folget in foarbyld
B der folget in gefoel
C der folget in mooglikheid
D der folget in oarsaak
1p 5 ‘Ik krij bylden te sjen .....’ (r. 50) Watfoar bylden binne dat?
A bylden út in eardere ôflevering fan HEA!
B bylden út in nije ôflevering fan HEA!
C opnamebylden dy’t hast hielendal klear binne
D opnamebylden dy’t noch fierder bewurke wurde moatte
1p 6 Wat past as kopke it bêste boppe alinea 4?
A Byldmateriaal
B Einmontaasje
C Kamerawurk
D Passende muzyk
913-0021-a-GT-1-o 2 lees verder

### Pagina 3

1p 7 Alinea 3, 4 en 5 steane net yn in gronologyse folchoarder.
Hokker folchoarder soe wat it opnameproses fan HEA! oangiet better wêze?
A alinea 3, alinea 5, alinea 4
B alinea 4, alinea 5, alinea 3
C alinea 4, alinea 3, alinea 5
D alinea 5, alinea 3, alinea 4
E alinea 5, alinea 4, alinea 3

2p 8 'moaie opnames ......as 'tuskenshots' brûke kinne.' (r. 100-101)
→ Watfoar twa funksjes hawwe dy 'tuskenshots'?
Helje dyn antwurd út alinea 5 en brûk net mear as 10 wurden.

Lês ûndersteande ynformaasje foar it beantwurdjen fan de fragen 9 en 10.
 Yn alinea 2 en yn alinea 6 wurde taken fan de buoredaksje neamd.

1p 9 Hokker taak wurdt yn alinea 2 neamd?
1p 10 Hokker taak wurdt yn alinea 6 neamd?

1p 11 'Bloedserieus die se dat ek noch.' (r. 138-139)
Wat jout dy sin oan?
A Janko Krist begryp dy frou net goed.
B Janko Krist hie dat hielendal net ferwachte.
C Janko Krist hie eins in hekel oan dy frou.
D Janko Krist neamt dy frou hiel serieus.

2p 12 'Wy sykje ... nijsjiirrige, opfallende en boeiende minsken op ....' (r. 38-40)
 Yn de tekst wurde hjir fjouwer foarbylden fan neamd.
→ Hokker foarbylden binne dat?

1p 13 Troch hokker programma hat Janko Krist leafde foar de televyzje krigen?
A Dankert & Dankert
B Friesland Vaart
C HEA!
D Spegels

Lês ûndersteande ynformaasje foar it beantwurdjen fan de fragen 14 en 15.
Dizze tekst kin yn trije parten ferdield wurde:
1 de ynlieding
2 it part oer it meitsjen fan it programma HEA!
3 it part oer de persoan Janko Krist

1p 14 Mei hokker alinea begjint part 2?
1p 15 Mei hokker alinea begjint part 3?

913-0021-a-GT-1-o
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl.

### Pagina 4

1p 16 Wâtfoar byld komt út de tekst nei foaren fan de persoan Janko Krist as
programmamakker?
A in noch wat skrutene learling-programmamakker
B in programmammakker dy’t graach mei oaren in programma makket
C in programmammakker dy’t graach syn eigen gong giet
D in programmammakker dy’t graach ûnder lieding fan oaren wurket

Tekst 2

1p 17 Hokker funksje hat alinea 1?
A Der wurdt in anekdoate presinteard dy’t past by it ûnderwerp.
B Der wurdt op foarhân in gearfetting fan de tekst presinteard.
C It ûnderwerp fan de tekst wurdt presinteard.
D It skriuwdoel fan de tekst wurdt presinteard.

1p 18 Hokker ferbân is der tusken alinea 1 en alinea 2?
A foarweardlik ferbân
B oanfoljend ferbân
C oarsaaklik ferbân
D tsjinstellend ferbân

1p 19 Wêrom hat Jetske Bilker Harry Potter oerset yn it Frysk?
A Omdat Harry Potter ek yn oare lytse talen ferskynd is.
B Omdat it sa’n suksesfol boek is.
C Omdat sy de foar frege waard.
D Omdat sy it sa’n moai boek fûn.

2p 20 “Komst ris ... dyn eigen.” (r. 20-22)
→ Neam de beide ferskillen dy’t Jetske Bilker tsjinkaam by har oersetting.

1p 21 Hokker ferbân is der tusken alinea 3 en alinea 4?
A oarsaaklik ferbân.
B opsomjend ferbân
C tsjinstellend ferbân
D útilizzend ferbân

1p 22 Wêr moat in oersetter neffens Jetske Bilker yn syn wurk goed rekken mei hâlde?
(sjoch alinea 4)
A Dat bern te min geef Frysk hearre.
B Dat in oersetting minder sfear hat as it orizjineel.
C Dat in protte Fryske útdrukkings stadichoan út de taal ferdwine.
D Dat it lykwicht tusken geef Frysk en jongereinfrysk net sa maklik te finen is.

2p 23 Tusken de earste en de twadde sin fan alinea 5 stiet as lêsten in punt.
→ Hokker lêsten hie de skriuwster fan dizze tekst hjir ek brûke kinnen?
Lis it antwurd út. Brûk net mear as 15 wurden.

913-0021-a-GT-1-o
4
lees verder

### Pagina 5

2p 24 Yn de earste rigel fan alinea 5 seit Jetske Bilker dat se net safolle hat mei
fantasyliteratuer.
→ Bliuwt se by dy útsspraak yn it ferfolch fan alinea 5?
Lis it antwurd út. Brûk net mear as 15 wurden.
1p 25 Yn alinea 6 hopet Jetske Bilker dat Harry Potter yn it Frysk troch jonge lêzers
eigener fûn wurde sil.
→ Wat sil dy groep lêzers wierskynlik net “eigen” fine? (sjoch alinea 4)
1p 26 Hokker argumint brûkt Jetske Bilker yn alinea 6 foar de útjieſte fan de Fryske
Harry Potter?
A Der binne ek fertalings ferskynd yn oare (lytse) talen.
B Der binne net in protte Fryske boeken útſûn foar de jeugd fan Fryslân.
C Der komme in protte positive reáksjes oer de Fryske útjeſte op de Harry
Potter-site.
D Der sille in protte lêzers wêze dy’t in Fryske Harry Potter eigener fine.
1p 27 Wat is it wichtichste skriuwdoel fan dizze tekst?
A It is foaral in ferdivedaearjende tekst mei foarbylden fan teksten út it Fryske
Harry Potterboek.
B It is foaral in ynformearjende tekst oer it ta stân kommen fan it Frysk Harry
Potterboek.
C It is foaral in oertsjûgjende tekst oer de winsklikens fan de útjeſte fan in
Fryske Harry Potterboek.
D It is foaral in oantrunende tekst om safolle mooglik Fryske Harry
Potterboeken te ferkeapjen.
Tekst 3
1p 28 Watfoar soarte fan tekst is dit?
A in ferslach
B in folder
C in ynstjoerd stik
D in resinsje
1p 29 Hokker kopke past it bêste boppe alinea 2?
A Diel ien
B Ferantwurding
C Oersetting
D Wiebe Buddingh’
1p 30 Hokker ferbân is der tusken de lêste sin fan alinea 4 (r. 53-57) en it
foarôfgeande part fan dy alinea?
A Yn de lêste sin steane foarbylden by de ynhâld fan it foarôfgeande part.
B Yn de lêste sin steane gefolgen fan de ynhâld fan it foarôfgeande part.
C Yn de lêste sin stean konklúzjes by de ynhâld fan it foarôfgeande part.
D Yn de lêste sin steane oarsaken foar de ynhâld fan it foarôfgeande part.
913-0021-a-GT-1-o
lees verder ► ► ►
5

### Pagina 6

1p 31 Wat fynt Jant fan der Weg fan Mûzema as Fryske namme foar Harry syn famylje (r. 66)?
Motivearje it antwurd. Brûk dêrfoar net mear as 20 wurden.
1p 32 Wêrom hellet Jant van der Weg yn dizze tekst hyltyd de Nederlânsktalige oersetting oan?
A Omdat de Nederlânske oersetting sa goed skreaun is en wurdearre wurdt.
B Omdat Fryske bern dy oersetting faak ek al lêzen ha.
C Omdat sy de kwaliteit fan de Fryske oersetting mei de Nederlânske ferlykje wol.
D Omdat sy it frjemd fynt dat Bilker dy oersetting ek brûkt hat.
1p 33 Hokker konklúzje past it bêste by de tekst?
A Van der Weg fynt de Fryske oersetting better as de Nederlânske.
B Van der Weg fynt de Fryske oersetting wol better, mar de Nederlânske hat ek syn pluspunten.
C Van der Weg fynt de Nederlânske oersetting better as de Fryske.
D Van der Weg fynt de Nederlânske oersetting wol better, mar de Fryske hat ek syn pluspunten.
1p 34 Hokker bewearing oer de tekst fan Jant van der Weg is wier?
A De tekst giet foaral oer de betsjutting fan de Harry Potter boeken.
B De tekst giet foaral oer it ferhaal yn Jetske Bilker har oersetting.
C De tekst giet foaral oer de taal yn Jetske Bilker har oersetting.
D De tekst giet foaral oer de wearde fan de oersetting foar jonge Fryske lêzers.
1p 35 “No mar hoopje dat de oplage gau útferkocht is, ...” (alinea 7).
→ Yn hokker alinea spilet de ferkeap fan Harry Potter-boeken ek in rol?
De folgjende fragen geane oer de teksten 2 en 3.
1p 36 YN tekst 2 (alinea 4) giet Jetske Bilker yn op it lykwicht tusken geef Frysk en gongber Frysk.
→ YN hokker alinea fan tekst 3 behannelet Jant van der Weg datselde aspekt?
1p 37 Wêr wurde beide teksten mei ôfsluten?
A Mei in konklúzje
B Mei in oprop
C Mei in warskôging
D Mei in winsk
1p 38 Jant van der Weg hat krityk op it brûken fan wurden as ‘sayts’ (sjoch tekst 3, r. 41).
→ Yn hokker alinea fan tekst 2 stiet in mooglik antwurd fan Jetske Bilker op dy krityk?
913-0021-a-GT-1-o 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

Tekst 4

1p 39 "It moat net mâlder wurde." (r. 1)
Wêr fernuveret de skriuwer fan dit artikel him oer?
A Oer it feit dat der in Frysktalige rap op de top fan de lanlike hitlisten stiet.
B Oer it feit dat in Fryske rap oanslacht yn Limburch en Seelân
C Oer it sukses fan Eminem.
D Oer it sukses fan 'knuffelmarokaan' Ali B.

1p 40 De hit "Wachtsje op foarútgong" is in protestsong.
Wêr wurdt tsjin protesteard?
A Tsjin ferskillende ûntwikkelingen dy't yn Drachten spylje.
B Tsjin gearwurking fan trije muzykinstituten yn Drachten.
C Tsjin it Drachtserfearfartprojekt.
D Tsjin trage beslútfoarming fan it gemeentebestjoer.

1p 41 Wat foeget de fideoklip ta oan 'e dokumintêre?

1p 42 "Beand Baas en Smarige Skep waarden belle om de muzyk te fersoargjen."
(r. 61-63)
Troch wa waarden se belle?
A Troch de gemeente Smellingerlân en De Lawei
B Troch De Lawei en De Meldij
C Troch De Lawei, Iduna en De Meldij
D Troch De Meldij, The Box en Iduna

1p 43 Wêrom stjoerden Visser en Jansma de fideoklip nei The Box?

1p 44 De fideoklip wie in grutte stimulâns foar de karriêre fan Beand Baas en Smarige
Skep. (alinea 4)
→ Sitearje in sin dêr't dat út bliken docht.

1p 45 De fideoklip wie in grutte stimulâns foar de karriêre fan Beand Baas en Smarige
Skep. (alinea 4)
Wa of wat is ek stimulearre troch de fideoklip? (alinea 5)
A De beslútfoarming yn Smellingerlân
B De muzyk fan Rowwen Hêze
C De rapmuzyk yn Fryslân
D It brûken fan it Frysk

1p 46 It duo lit him de holle net oerstjoer bringe troch it sukses.
→ Sitearje in sin út alinea 4, dêr't dat út bliken docht.

2p 47 Wat is it doel fan de fergeliking fan de raps fan Beand Baas en Smarige Skep
mei de lieten fan Rowwen Hêze?

Sjioch foar de lêste fragen de folgjende side.

913-0021-a-GT-1-o
lees verder ► ► ►

### Pagina 8

1p 48 Wêrom binne Beand Baas en smarige Skep begûn mei it rappen yn it Frysk?
A Omdat se fêst hâlde woene oan har eigen styl.
B Omdat se tochten dat it wol sukses ha soe.
C Omdat se de posysje fan it Frysk fersterkje woene.
D Omdat se dat wol grappich fûnen.
1p 49 Op hokker alinea slút Eelke Wiegersma oan mei it sinpart “blanke rappers, from the streets of Drachten”?

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
913-0021-a-GT-1-o* 8 einde