# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2025 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2

## Vraag 1 – Rood staan op je betaalrekening: debetsaldo en rente (1 punt)

1p 1 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Als je rood staat op je betaalrekening heb je een …(1)… (creditsaldo / debetsaldo). Als je rood staat dan …(2)… (betaal / ontvang) je rente.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en keuzewoorden. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis kennen van 'rood staan', 'debetsaldo', 'creditsaldo' en weten wanneer je rente betaalt of ontvangt.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste economische termen kunnen toepassen in een gegeven context.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen een debetsaldo (schuld) en een creditsaldo (tegoed). Onthoud dat je rente betaalt als je geld leent (rood staat) en rente ontvangt als je geld uitleent (spaart). Beide antwoorden moeten correct zijn om het punt te krijgen.

Kernbegrippen: rood staan, debetsaldo, creditsaldo, rente betalen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen debetsaldo (schuld) en creditsaldo (tegoed).
- Verwarring tussen rente betalen (bij een lening/schuld) en rente ontvangen (bij een tegoed/sparen).
- Beide antwoorden moeten correct zijn voor het scorepunt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 2 – Spaarmotieven herkennen (1 punt)

1p 2 Jonge mensen die regelmatig geld overmaken naar een spaarrekening hebben minder geldstress. De spaarders ontvangen rente over hun spaargeld. → Noem twee andere spaarmotieven.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over spaarmotieven. De vraag zal een situatie schetsen waarin sparen voorkomt en vraagt naar specifieke spaarmotieven.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende spaarmotieven kennen, zoals sparen voor een doel, sparen uit voorzorg en het rentemotief.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de verschillende spaarmotieven te benoemen en te onderscheiden, vooral wanneer er om 'andere' motieven wordt gevraagd dan degene die al in de vraagtekst genoemd zijn.

Waar op letten: Let goed op het aantal spaarmotieven dat gevraagd wordt. Als er twee motieven gevraagd worden, moet je er ook twee noemen om het punt te krijgen. Let ook op het woord 'andere' in de vraag; noem geen motieven die al in de vraagtekst staan.

Kernbegrippen: spaarmotieven, rente

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één spaarmotief noemen, terwijl er twee gevraagd worden. Het correctievoorschrift geeft aan dat beide motieven juist moeten zijn voor het punt.
- Het ontvangen van rente als spaarmotief noemen, terwijl de vraag expliciet om *andere* spaarmotieven vraagt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/2

## Vraag 3 – Wat is een begroting? (1 punt)

1p 3 Begroten leidt tot afname van geldstress. Wat is een begroting? A Het maken van een plan hoe je meer inkomsten kunt ontvangen. B Het maken van een plan hoe je op de uitgaven kunt bezuinigen. C Je huidige bezittingen en schulden op een rijtje zetten. D Je verwachte inkomsten en uitgaven op een rijtje zetten.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een meerkeuzevraag over de definitie van een begroting. Je moet het juiste antwoord kiezen uit vier opties.

Wat moet je kennen: De definitie van een begroting.

Wat moet je kunnen: Het onderscheiden van een begroting van andere financiële overzichten (zoals een balans) en financiële plannen (zoals bezuinigen of meer inkomsten genereren).

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen 'verwachte inkomsten en uitgaven' (begroting) en 'huidige bezittingen en schulden' (balans). Een begroting is een overzicht, geen actieplan om meer te verdienen of te bezuinigen.

Kernbegrippen: begroting

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen een begroting (toekomstige inkomsten/uitgaven) en een balans (huidige bezittingen/schulden).
- Verwarring tussen het opstellen van een overzicht (de begroting zelf) en het stellen van financiële doelen (zoals meer verdienen of bezuinigen).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/3

## Vraag 4 – Financiële activiteiten van jongeren: analyse van trends (2 punten)

In 2022 is er een campagne begonnen om jonge mensen bewuster te maken van hun financiële activiteiten. Uit onderzoek zijn nu de volgende conclusies getrokken:
1 Jonge mensen zijn een financiële administratie bijhouden belangrijker gaan vinden.
2 Jonge mensen zijn sparen belangrijker gaan vinden.
3 Jonge mensen zijn in 2024 budgetteren belangrijker gaan vinden.

Gebruik informatiebron 1.
Geef van elke conclusie aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: Noteer de nummers 1, 2 en 3 op je antwoordblad en vul aan met juist of onjuist.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de financiële activiteiten van jonge mensen en hun houding ten opzichte van financiële administratie, sparen en budgetteren. Je moet conclusies beoordelen op basis van een gegeven tabel met data.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'financiële administratie', 'sparen' en 'budgetteren' kennen. Daarnaast is het belangrijk om te weten hoe je data uit een tabel moet interpreteren om trends te herkennen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om data uit een tabel te lezen en te vergelijken over verschillende jaren. Je moet conclusies kunnen trekken over stijgende of dalende trends en deze vergelijken met de beweringen in de vraagtekst. Specifiek moet je de gemiddelde scores van financiële activiteiten op een schaal kunnen interpreteren.

Waar op letten: Let goed op de jaartallen die in de conclusies worden genoemd en vergelijk deze nauwkeurig met de corresponderende jaartallen in de tabel. Controleer of de trend (stijgend of dalend) in de tabel overeenkomt met de bewering in de conclusie. Wees extra alert op de specifieke jaren die in de conclusies worden genoemd, bijvoorbeeld 'in 2024' voor budgetteren.

Kernbegrippen: financiële administratie, sparen, budgetteren, data interpretatie

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd interpreteren van de trend in de tabel (stijgend/dalend).
- De jaren in de tabel verwarren met de jaartallen in de conclusies.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/4

## Vraag 5 – Kredietkosten berekenen bij kopen op afbetaling (2 punten)

2p 5 Lisa heeft een wasmachine, maar deze is kapot gegaan. Ze heeft op dit moment geen geld voor een nieuwe wasmachine en besluit om het geld te gaan lenen. De wasmachine die Lisa koopt kost € 649. Ze besluit om de nieuwe wasmachine op afbetaling te kopen. Hiervoor betaalt ze gedurende twee jaar een maandelijkse termijn van € 31. → Bereken het percentage kredietkosten dat ze betaalt voor de aankoop van de wasmachine. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie waarin iemand een product op afbetaling koopt. Je moet de extra kosten die hierbij komen kijken (kredietkosten) berekenen en deze als percentage uitdrukken.

Wat moet je kennen: Het concept 'kopen op afbetaling'.
Wat 'kredietkosten' zijn.
Hoe je een percentage berekent.

Wat moet je kunnen: Het totale bedrag berekenen dat wordt terugbetaald bij kopen op afbetaling.
De absolute kredietkosten in euro's berekenen.
De kredietkosten als percentage van het oorspronkelijke leenbedrag berekenen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je het aantal maanden correct berekent (bijvoorbeeld 2 jaar = 24 maanden).
Deel de kredietkosten door het oorspronkelijke leenbedrag, niet door het totaal betaalde bedrag.
Vergeet niet om de kredietkosten ook als percentage te berekenen, niet alleen in euro's.

Kernbegrippen: kredietkosten, kopen op afbetaling, lenen, termijnbedrag

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het aantal maanden correct te berekenen (2 jaar = 24 maanden).
- De kredietkosten delen door het totaal betaalde bedrag in plaats van door het oorspronkelijke leenbedrag (€ 649).
- Alleen de absolute kredietkosten (€ 95) berekenen en niet het percentage.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/5

## Vraag 6 – Arbeidsmarkt: Vraag, Aanbod en Krapte (2 punten)

2p 6 De ontwikkeling van de economie heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. De vraag naar arbeid is hetzelfde als de ...(1)... (beroepsbevolking / werkgelegenheid). Het aanbod van arbeid is hetzelfde als de ...(2)... (beroepsbevolking / werkgelegenheid). Als de arbeidsmarkt krap is, dan is het aanbod van arbeid ...(3)... (groter / kleiner) dan de vraag. In de jaren 2022 en 2023 hebben we in Nederland te maken gehad met grote prijsstijgingen. Dit heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over de arbeidsmarkt met open plekken. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken, specifiek over de vraag en het aanbod van arbeid en wat een 'krappe arbeidsmarkt' betekent.

Wat moet je kennen: Je moet de definities kennen van 'vraag naar arbeid', 'aanbod van arbeid', 'werkgelegenheid', 'beroepsbevolking' en 'krappe arbeidsmarkt'.

Wat moet je kunnen: Je moet economische begrippen correct kunnen toepassen in een gegeven context en onderscheid kunnen maken tussen gerelateerde termen zoals beroepsbevolking en werkgelegenheid.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen 'beroepsbevolking' (aanbod van arbeid) en 'werkgelegenheid' (vraag naar arbeid). Onthoud dat bij een krappe arbeidsmarkt het aanbod kleiner is dan de vraag.

Kernbegrippen: arbeidsmarkt, vraag naar arbeid, aanbod van arbeid, werkgelegenheid, beroepsbevolking, krappe arbeidsmarkt

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de begrippen 'beroepsbevolking' en 'werkgelegenheid'.
- Verkeerd interpreteren van het begrip 'krappe arbeidsmarkt', waarbij men denkt dat het aanbod groter is dan de vraag in plaats van andersom.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/6

## Vraag 7 – Economische ketenreactie bij prijsstijgingen (1 punt)

1p 7 Door grote prijsstijgingen kan de economie langzamer gaan groeien. Dit zou tot een ruimere arbeidsmarkt kunnen leiden. Hier staan vijf economische verschijnselen: 1 Er zijn grote prijsstijgingen en de lonen stijgen niet. 2 Bedrijven hebben minder personeel nodig. 3 De vraag naar goederen en diensten daalt. 4 De koopkracht van mensen daalt. 5 Er ontstaat een ruimere arbeidsmarkt. In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat? A 1→2→ 3 → 4 → 5 B 1→2→4→3→5 C 1→3→2→4→5 D 1→3→4→2→5 E 1→4→2→3→5 F 1→4→3→2→5

Wat kun je verwachten: Je krijgt een reeks economische verschijnselen en moet de logische volgorde bepalen waarin deze verschijnselen elkaar opvolgen.

Wat moet je kennen: Je moet de economische begrippen 'koopkracht', 'prijsstijging', 'vraag naar goederen en diensten', 'werkgelegenheid' en 'ruime arbeidsmarkt' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische economische gedachtegang kunnen opbouwen door oorzaak en gevolg correct te verbinden. Je moet de directe en indirecte effecten van economische veranderingen kunnen onderscheiden.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van oorzaak en gevolg. Een daling van de koopkracht leidt tot een daling van de vraag, en een daling van de vraag leidt tot minder personeelsbehoefte. Verwar deze volgorde niet.

Kernbegrippen: koopkracht, prijsstijging, inflatie, vraag naar goederen en diensten, werkgelegenheid, ruime arbeidsmarkt

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van oorzaak en gevolg in de economische keten, bijvoorbeeld denken dat een lagere vraag leidt tot een lagere koopkracht, in plaats van andersom.
- De volgorde van de reactie van consumenten (minder vraag) en producenten (minder personeel nodig) omdraaien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/7

## Vraag 8 – Loonstijging en arbeidsproductiviteit (1 punt)

1 p 8 Wanneer is een werkgever bereid om de lonen van werknemers te verhogen? A Als de arbeidsproductiviteit meer stijgt dan de lonen. B Als de lonen meer stijgen dan de arbeidsproductiviteit. c Als de lonen meer stijgen dan het aantal arbeidsjaren. D Als het aantal arbeidsjaren meer stijgt dan de arbeidsproductiviteit.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de relatie tussen loonstijgingen, arbeidsproductiviteit en de bereidheid van een werkgever om lonen te verhogen. Je moet kunnen inschatten wanneer een loonsverhoging economisch verantwoord is voor een bedrijf.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en het verband kennen tussen arbeidsproductiviteit, loonkosten en concurrentiepositie. Begrijp hoe deze factoren elkaar beïnvloeden vanuit het perspectief van een werkgever.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen analyseren welke scenario's leiden tot een verbetering of verslechtering van de loonkosten per product en de concurrentiepositie van een bedrijf. Je moet de juiste oorzaak en gevolg relatie kunnen herkennen.

Waar op letten: Let goed op de verhouding tussen de stijging van de lonen en de stijging van de arbeidsproductiviteit. Verwar de begrippen 'arbeidsproductiviteit' en 'aantal arbeidsjaren' niet. Bedenk altijd wat het effect is op de kosten per product voor de werkgever.

Kernbegrippen: arbeidsproductiviteit, loonkosten, concurrentiepositie

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de stijging van lonen en arbeidsproductiviteit (oorzaak en gevolg omdraaien)
- Verwarring tussen arbeidsproductiviteit en arbeidsjaren

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/8

## Vraag 9 – Hogere lonen en structurele werkloosheid (2 punten)

2p 9 Het gevaar van hogere lonen is dat er op lange termijn structurele werkloosheid kan ontstaan. → Leg in twee stappen uit dat hogere lonen kunnen leiden tot structurele werkloosheid.

Wat kun je verwachten: Je moet in twee logische stappen uitleggen hoe hogere lonen kunnen leiden tot structurele werkloosheid.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie en oorzaken van structurele werkloosheid kennen, evenals het verband tussen loonkosten en de keuze van productiefactoren (arbeid versus kapitaal).

Wat moet je kunnen: Je moet een economisch verband in logische stappen kunnen uitleggen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je uitleg duidelijk in twee stappen is en dat je het verschil tussen structurele en conjuncturele werkloosheid begrijpt. De focus ligt op de vervanging van arbeid door kapitaal als gevolg van hogere lonen.

Kernbegrippen: structurele werkloosheid, loonkosten, automatisering, vervanging arbeid door kapitaal

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen structurele en conjuncturele werkloosheid.
- Het niet geven van een duidelijke tweestapsredenering.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/9

## Vraag 10 – Berekening van de totale beroepsbevolking (1 punt)

1p 10 In 2023 was de arbeidsmarkt in Nederland krap, dat maakte dat er relatief weinig mensen werkloos waren. In het tweede kwartaal van 2023 bedroeg de werkloze beroepsbevolking 350.000 mensen. Dat was 3,2% van de totale beroepsbevolking. → Bereken de totale beroepsbevolking in het tweede kwartaal van 2023. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet de totale beroepsbevolking berekenen op basis van het aantal werklozen en het werkloosheidspercentage. Je moet ook je berekening opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'beroepsbevolking', 'werkloze beroepsbevolking' en 'werkloosheidspercentage' kennen. Ook moet je weten hoe je procentberekeningen uitvoert.

Wat moet je kunnen: Je moet een procentberekening kunnen uitvoeren waarbij je het geheel berekent als een deel en het bijbehorende percentage gegeven zijn. Je moet nauwkeurig kunnen rekenen en de stappen van je berekening kunnen noteren.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste berekening uitvoert: 350.000 mensen is 3,2% van de totale beroepsbevolking. Voorkom dat je 3,2% van 350.000 berekent. Controleer je rekenmachine-invoer en het uiteindelijke antwoord op rekenfouten.

Kernbegrippen: beroepsbevolking, werkloze beroepsbevolking, werkloosheidspercentage, procentberekening

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd omgaan met het percentage, bijvoorbeeld 3,2% van 350.000 berekenen in plaats van te herkennen dat 350.000 gelijk is aan 3,2% van het totaal.
- Reken- of intoetsfouten op de rekenmachine.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – Collectieve versus particuliere sector (1 punt)

1p 11 Welke soort organisatie behoort tot de collectieve sector? A banken B middelbare scholen c supermarkten D verzekeringsmaatschappijen De loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt berekend als het gemiddeld uurloon van vrouwen ten opzichte van het gemiddelde uurloon van mannen.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over het onderscheid tussen de collectieve sector en de particuliere sector. Je moet kunnen herkennen welke organisaties tot welke sector behoren.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken van de collectieve sector en de particuliere sector kennen. De collectieve sector omvat de overheid en instellingen die door de overheid en sociale premies worden gefinancierd. De particuliere sector bestaat uit commerciële bedrijven met winstoogmerk.

Wat moet je kunnen: Je moet voorbeelden van organisaties kunnen plaatsen in de juiste sector (collectief of particulier) op basis van hun financiering en doelstellingen.

Waar op letten: Let op het financieringsmodel en het doel van de organisatie. Organisaties die grotendeels door de overheid worden bekostigd of sociale premies ontvangen, vallen onder de collectieve sector. Commerciële bedrijven met winstoogmerk behoren tot de particuliere sector. Verwar grote of belangrijke bedrijven niet automatisch met de collectieve sector.

Kernbegrippen: collectieve sector, particuliere sector

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de collectieve sector (overheid en sociale zekerheid) en de particuliere sector (commerciële bedrijven).
- Denken dat grote, belangrijke bedrijven zoals banken of verzekeraars automatisch tot de collectieve sector behoren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – Berekening van de afname van de loonkloof (2 punten)

2p 12 In 2022 en 2023 is het gemiddelde uurloon van een man € 30. In 2022 verdient een vrouw 82% van het uurloon van een man. In 2023 verdient een vrouw 87% van het uurloon van een man. → Bereken met hoeveel euro de loonkloof is gedaald in 2023 ten opzichte van 2022. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van de loonkloof tussen mannen en vrouwen in verschillende jaren en de verandering daarin. Je moet percentages omzetten naar bedragen en vervolgens verschillen berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'loonkloof' kennen als het verschil in uurloon tussen mannen en vrouwen. Je moet ook weten hoe je met percentages rekent, specifiek hoe je een percentage van een bedrag berekent.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. Het uurloon van een vrouw te berekenen op basis van een percentage van het uurloon van een man.
2. De loonkloof (het verschil in uurloon) voor elk jaar afzonderlijk te berekenen.
3. Het verschil tussen de loonkloven van twee jaren te berekenen om de afname te bepalen.
4. Je berekening duidelijk opschrijven.

Waar op letten: Let goed op dat je de loonkloof voor elk jaar afzonderlijk berekent voordat je het verschil tussen de loonkloven bepaalt. Een veelvoorkomende valkuil is om het verschil in percentages direct toe te passen op het uurloon van de man, wat in dit specifieke geval toevallig het juiste antwoord geeft, maar methodisch onjuist is. Zorg ervoor dat je alle stappen van je berekening opschrijft en vermijd reken- of afrondingsfouten.

Kernbegrippen: loonkloof, uurloon, procenten

Veelgemaakte fouten:
- Het verschil in percentages (87% - 82% = 5%) direct toepassen op het uurloon van de man (€ 30 * 0,05). Hoewel dit in dit specifieke geval toevallig het juiste antwoord geeft, is dit methodisch onjuist en kan het tot fouten leiden als de basis (het uurloon van de man) zou veranderen tussen de jaren.
- Alleen het uurloon van de vrouw berekenen voor één of beide jaren, maar niet de afname van de kloof.
- Reken- of afrondingsfouten maken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – Nettoloon berekenen (1 punt)

1p 13 Het gezin Huisman bestaat uit Josephine en Lucas. Lucas heeft een bruto-inkomen van € 22.700 en betaalt € 6.810 aan belastingen. → Bereken het nettoloon van Lucas. Schrijf ook je berekening op. Door de 'gemiddelde belastingdruk' te berekenen, blijkt welk deel van het bruto-inkomen afgedragen wordt aan belastingen. gemiddelde belastingdruk (in %) = (belastingen)/(bruto-inkomen) × 100%

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van het nettoloon, waarbij je het bruto-inkomen en de betaalde belastingen krijgt.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van bruto-inkomen, netto-inkomen en belastingen kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet het nettoloon kunnen berekenen door belastingen van het bruto-inkomen af te trekken.

Waar op letten: Let goed op dat je de bedragen aftrekt en niet optelt. Verwar de termen bruto en netto niet met elkaar.

Kernbegrippen: bruto-inkomen, netto-inkomen, belastingen

Veelgemaakte fouten:
- De bedragen optellen in plaats van aftrekken.
- De termen bruto en netto door elkaar halen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – Gemiddelde belastingdruk berekenen (1 punt)

1p 14 Josephine heeft een bruto-inkomen van € 34.500 en betaalt € 11.040 aan belastingen. → Bereken de gemiddelde belastingdruk van Josephine. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag waarbij je de gemiddelde belastingdruk moet berekenen op basis van een bruto-inkomen en het betaalde belastingbedrag. Je moet de juiste formule toepassen en je berekening opschrijven.

Wat moet je kennen: De definitie van gemiddelde belastingdruk, bruto-inkomen en belastingen. Je moet weten dat de gemiddelde belastingdruk het percentage van het bruto-inkomen is dat aan belastingen wordt betaald.

Wat moet je kunnen: De formule voor de gemiddelde belastingdruk correct toepassen: (betaalde belastingen / bruto-inkomen) × 100%. Je moet nauwkeurig kunnen rekenen en het resultaat als percentage kunnen uitdrukken.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste getallen op de juiste plek in de formule zet (belastingen boven de streep, bruto-inkomen onder de streep). Vergeet niet om het resultaat te vermenigvuldigen met 100 om het als percentage weer te geven. Schrijf je berekening duidelijk op.

Kernbegrippen: gemiddelde belastingdruk, bruto-inkomen, belastingen

Veelgemaakte fouten:
- De getallen voor belastingen en bruto-inkomen omdraaien in de deling.
- Vergeten te vermenigvuldigen met 100 om het resultaat als percentage uit te drukken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – Arbeidskorting en de invloed op inkomen en belasting (1 punt)

1p 15 De overheid wil al jaren dat er zo veel mogelijk mensen deelnemen aan de arbeidsmarkt. In huishoudens waar maar één persoon werkt, worden de anderen in het huishouden ook aangespoord om betaald werk te doen. De arbeidskorting is daar een instrument voor. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Door de arbeidskorting wordt het belastbaar inkomen van het gezin Huisman ... (1)... (hoger / lager / niet hoger of lager). Het gezin Huisman betaalt door de arbeidskorting ...(2)... (meer / minder / evenveel) belasting. Naast de arbeidskorting bestaat ook de algemene heffingskorting.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken over arbeidskorting en de effecten daarvan. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en effecten kennen van 'arbeidskorting', 'belastbaar inkomen', 'heffingskorting' en 'belasting'.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te selecteren die de effecten van arbeidskorting op belastbaar inkomen en te betalen belasting correct beschrijven.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen een heffingskorting (zoals arbeidskorting) en een aftrekpost. Een heffingskorting verlaagt direct de te betalen belasting, terwijl een aftrekpost het belastbaar inkomen verlaagt. De arbeidskorting beïnvloedt het belastbaar inkomen niet, maar verlaagt wel de te betalen belasting.

Kernbegrippen: arbeidskorting, belastbaar inkomen, heffingskorting, belasting

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen een heffingskorting (korting op de belasting) en een aftrekpost (vermindering van het belastbaar inkomen).
- Denken dat een lager belastingbedrag automatisch betekent dat het belastbaar inkomen ook lager is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – Algemene heffingskorting en inkomensverdeling (1 punt)

Naast de arbeidskorting bestaat ook de algemene heffingskorting.
De algemene heffingskorting is hoger voor mensen met een lager inkomen.
Leidt de algemene heffingskorting tot een nivellering of een denivellering van de inkomensverdeling in een land?
A Tot denivellering: het verandert in het voordeel van de hoge inkomens.
B Tot denivellering: het verandert in het voordeel van de lage inkomens.
C Tot nivellering: het verandert in het voordeel van de hoge inkomens.
D Tot nivellering: het verandert in het voordeel van de lage inkomens.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de algemene heffingskorting en de invloed ervan op de inkomensverdeling, specifiek de begrippen nivellering en denivellering.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'algemene heffingskorting', 'nivellering' en 'denivellering' kennen. Ook moet je begrijpen hoe een belastingmaatregel die voordelig is voor lagere inkomens de inkomensverdeling beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen analyseren hoe een specifieke belastingmaatregel (algemene heffingskorting) de inkomensverschillen beïnvloedt en dit kunnen koppelen aan de begrippen nivellering of denivellering.

Waar op letten: Let goed op de relatie tussen 'hoger voor mensen met een lager inkomen' en de gevolgen voor de inkomensverschillen. Verwar nivellering (verschillen kleiner) niet met denivellering (verschillen groter).

Kernbegrippen: algemene heffingskorting, nivellering, denivellering, inkomensverdeling

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de begrippen nivellering (inkomensverschillen worden kleiner) en denivellering (inkomensverschillen worden groter).
- Onjuist interpreteren van de gevolgen: een voordeel voor lage inkomens leidt tot nivellering, niet denivellering.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – Hulp na een ramp: noodhulp en bilaterale hulp (1 punt)

1p 17 Om Haïti te helpen na een ramp zetten verschillende landen hulp in. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Na een ramp komt er snel hulp in de vorm van medicijnen, tenten en voedsel. Deze hulp noemen we ook wel ...(1)... (noodhulp / structurele hulp). Wanneer deze hulp specifiek tussen twee landen wordt afgesproken, dan heet dit ...(2)... (bilaterale hulp / gebonden hulp / ongebonden hulp). Er is na een ramp veel behoefte aan ontwikkelingshulp. In een land waar veel ontwikkelingshulp moet worden verdeeld, komt een deel niet op de bestemming terecht, het geld gaat 'verloren'.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over hulp na een ramp en moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct aan te vullen. Het gaat om het onderscheid tussen verschillende soorten hulp.

Wat moet je kennen: Je moet de definities kennen van de volgende begrippen: noodhulp, structurele hulp, bilaterale hulp, gebonden hulp en ongebonden hulp.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste economische termen kunnen toepassen in de context van een beschreven situatie, zoals hulp na een ramp en afspraken tussen landen.

Waar op letten: Let goed op de context van de zinnen. 'Snel hulp in de vorm van medicijnen, tenten en voedsel' duidt op directe hulp. 'Specifiek tussen twee landen afgesproken' duidt op een specifieke vorm van internationale samenwerking. Verwar noodhulp niet met structurele hulp, en bilaterale hulp niet met gebonden of ongebonden hulp.

Kernbegrippen: noodhulp, structurele hulp, bilaterale hulp, gebonden hulp, ongebonden hulp, ontwikkelingshulp

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van noodhulp met structurele hulp. Noodhulp is directe hulp na een ramp, structurele hulp is gericht op de lange termijn.
- Het verwarren van bilaterale hulp (tussen twee landen) met gebonden of ongebonden hulp (hulp met of zonder voorwaarden).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 18 – Berekening 'verloren' ontwikkelingshulp (1 punt)

1p 18 Gebruik informatiebron 2. Bereken hoeveel dollar ontwikkelingshulp in 2022 ‘verloren' is gegaan. Schrijf ook je berekening op. Afhankelijk van de gebeurtenissen in Haïti verandert de hoeveelheid ontwikkelingshulp elk jaar.

Wat kun je verwachten: Je moet de hoeveelheid 'verloren' ontwikkelingshulp in dollars berekenen voor een specifiek jaar, gebaseerd op gegevens uit een informatiebron.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je een percentage van een getal berekent en hoe je gegevens uit een tabel afleest.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste gegevens (totaalbedrag en percentage) uit de tabel kunnen selecteren voor het gevraagde jaar en deze correct kunnen gebruiken in een procentberekening.

Waar op letten: Let goed op het jaartal (2022) en zorg dat je het totale bedrag aan ontwikkelingshulp correct omzet van 'miljoen dollar' naar een volledig getal. Voer de procentberekening nauwkeurig uit.

Kernbegrippen: procentberekening, ontwikkelingshulp, tabel aflezen

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd jaartal gebruiken uit de tabel.
- Foutieve omrekening van 'miljoen' naar een volledig getal (bijv. 936,88 i.p.v. 936.880.000).
- Incorrecte procentberekening.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/18

## Vraag 19 – Indexcijfer ontwikkelingshulp berekenen (1 punt)

1p 19 Gebruik informatiebron 2. Bereken het indexcijfer van de ontwikkelingshulp van 2021. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet het indexcijfer van de ontwikkelingshulp voor een specifiek jaar berekenen met behulp van de gegeven informatiebron. Je moet de berekening opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet de formule voor het berekenen van een indexcijfer kennen: (waarde verslagjaar / waarde basisjaar) x 100. Je moet ook weten wat een basisjaar is (index = 100).

Wat moet je kunnen: Je moet gegevens uit een tabel kunnen halen en deze correct kunnen toepassen in de formule voor een indexcijfer. Je moet nauwkeurig kunnen rekenen en afronden.

Waar op letten: Let goed op welk jaar het basisjaar is (index = 100) en welk jaar het verslagjaar is. Verwissel deze niet in de formule. Vergeet niet te vermenigvuldigen met 100. Let op de eenheden (miljoen dollar) en zorg voor correcte afronding.

Kernbegrippen: indexcijfer, basisjaar, ontwikkelingshulp

Veelgemaakte fouten:
- Het basisjaar (2022, index = 100) en het verslagjaar (2021) omdraaien in de formule. Dan krijg je (936,88 / 888,96) * 100 = 105,4, wat onjuist is.
- Vergeten te vermenigvuldigen met 100.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/19

## Vraag 20 – Inkomensverdeling en de Lorenzcurve (1 punt)

Hoe het inkomen in een land is verdeeld, kun je weergeven met de Lorenzcurve.

Van Haïti is alleen bekend dat de rijkste 25% van de bevolking precies zes keer zoveel verdient als de armste 25% van de bevolking.

1p 20 In welke Lorenzcurve wordt bovenstaande bewering juist weergegeven?
A Lorenzcurve a
B Lorenzcurve b
C Lorenzcurve c
D Lorenzcurve d

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de Lorenzcurve en de inkomensverdeling in een land. Je moet de gegevens uit de vraag kunnen koppelen aan de juiste Lorenzcurve door de inkomensverhoudingen te berekenen.

Wat moet je kennen: De definitie en werking van de Lorenzcurve.
Hoe je de cumulatieve inkomensverdeling afleest van een Lorenzcurve.
Het concept van inkomensongelijkheid en hoe dit wordt weergegeven door de Lorenzcurve (hoe verder van de diagonale lijn, hoe ongelijker de verdeling).

Wat moet je kunnen: Gegevens over inkomensverdeling (bijv. 'rijkste X% verdient Y keer zoveel als armste Z%') interpreteren.
De cumulatieve inkomenspercentages aflezen van een Lorenzcurve voor verschillende bevolkingsgroepen.
Berekeningen uitvoeren om de inkomensverhoudingen tussen verschillende bevolkingsgroepen te bepalen op basis van de Lorenzcurve.
De berekende verhoudingen vergelijken met de gegeven bewering om de juiste Lorenzcurve te selecteren.

Waar op letten: Let goed op de percentages van de bevolking die genoemd worden (bijv. 'rijkste 25%' versus 'armste 25%') en hoe deze zich verhouden tot de datapunten op de Lorenzcurve (die vaak 20%-stappen gebruiken).
Zorg ervoor dat je de juiste groepen vergelijkt. Als de vraag spreekt over de 'rijkste 25%', moet je dit afleiden uit de cumulatieve percentages (bijv. 100% - armste 75%).
Wees nauwkeurig met je berekeningen van de inkomenspercentages voor de relevante groepen.
Verwarring tussen de 25% in de tekst en de 20%/80% datapunten in de grafieken kan leiden tot fouten. De vraag stelt een algemene bewering die je moet controleren met de beschikbare datapunten in de grafieken.

Kernbegrippen: Lorenzcurve, inkomensverdeling, nationaal inkomen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de 25% in de tekst en de 20%/80% datapunten in de grafieken.
- Foutieve berekening van het inkomensaandeel van de rijkste groep (100% - aandeel armste 80%).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/20

## Vraag 21 – Noodhulp of structurele hulp bij armoedebestrijding? (1 punt)

1p 21 De bevolking van Haïti heeft behoefte aan hulp met als doel het blijvend verminderen van armoede. → Is ontwikkelingshulp met als doel het blijvend verminderen van armoede, een vorm van noodhulp of structurele hulp? Geef een argument voor je keuze.

Wat kun je verwachten: Je moet het verschil kennen tussen noodhulp en structurele hulp en dit kunnen toepassen op een situatie van armoedebestrijding. Je moet je keuze kunnen onderbouwen met een argument.

Wat moet je kennen: De definities van ontwikkelingshulp, noodhulp en structurele hulp.

Wat moet je kunnen: Het onderscheid maken tussen noodhulp en structurele hulp op basis van het doel van de hulp, en dit kunnen beargumenteren.

Waar op letten: Let goed op het doel van de hulp. 'Blijvend verminderen van armoede' duidt op een langetermijnaanpak van de oorzaken, wat kenmerkend is voor structurele hulp. Verwar dit niet met directe hulp bij acute nood (noodhulp).

Kernbegrippen: ontwikkelingshulp, noodhulp, structurele hulp

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van noodhulp (gericht op directe, kortetermijnverlichting van nood) met structurele hulp (gericht op het aanpakken van de oorzaken van problemen op de lange termijn).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/21

## Vraag 22 – Argumenten voor en tegen hulp in goederen (2 punten)

2p 22 De Europese Unie (EU) vindt het moeilijk om te bepalen wat voor soort hulp ze naar Haïti gaan sturen. De landen die hulp leveren, geven liever goederen dan geld. → Geef een argument voor en een argument tegen het geven van goederen in plaats van geld. Doe het zo: Neem de volgende zinnen over op je antwoordblad en vul deze aan: 1 Een argument voor het geven van goederen in plaats van geld is .... 2 Een argument tegen het geven van goederen in plaats van geld is ....

Wat kun je verwachten: Je moet een argument vóór en een argument tégen het geven van goederen (hulp in natura) in plaats van geld (financiële hulp) kunnen noemen, specifiek gericht op ontwikkelingshulp.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes van ontwikkelingshulp kennen, inclusief de verschillende vormen (hulp in natura versus financiële hulp) en de mogelijke economische implicaties daarvan voor zowel het donorland als het ontvangende land.

Wat moet je kunnen: Je moet economische argumenten kunnen formuleren die de voor- en nadelen van hulp in goederen ten opzichte van financiële hulp belichten. Je moet ook de gevraagde zinsconstructie correct kunnen overnemen en aanvullen.

Waar op letten: Let erop dat je één argument vóór en één argument tégen geeft. Gebruik de exacte zinsconstructie zoals gevraagd in de opgave. Zorg dat je argumenten economisch relevant zijn en niet te vaag. Denk aan aspecten zoals werkgelegenheid, logistiek, houdbaarheid en behoeftebepaling.

Kernbegrippen: Ontwikkelingshulp, Hulp in natura, Financiële hulp

Veelgemaakte fouten:
- Niet één argument voor en één argument tegen geven.
- Niet de gevraagde zinsconstructie gebruiken.
- Een niet-economisch of te vaag argument geven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/22

## Vraag 23 – Ondernemingsvormen en aansprakelijkheid (1 punt)

1p 23 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Jarno heeft zich ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Als ... (1)... (marktvorm / ondernemingsvorm) koos hij voor een eenmanszaak. Door deze keuze is Jarno ...(2)... (niet / wel) aansprakelijk met zijn privévermogen als zijn bedrijf schulden maakt. Jarno maakt gebruik van een relatief nieuwe verkooptechniek, namelijk dropshipping. Bij dropshipping plaatst de klant een bestelling in de webshop van Jarno. Vervolgens laat Jarno het product door zijn leverancier direct naar de klant versturen. klant € jouw winkel leverancier

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en moet de juiste economische termen kiezen uit gegeven opties om de tekst correct te maken. De vraag gaat over ondernemingsvormen en de bijbehorende aansprakelijkheid.

Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen een 'marktvorm' en een 'ondernemingsvorm'. Daarnaast moet je de kenmerken van een eenmanszaak kennen, specifiek met betrekking tot de aansprakelijkheid van de eigenaar.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste economische begrippen kunnen toepassen in een gegeven context en de gevolgen van een bepaalde ondernemingsvorm kunnen benoemen.

Waar op letten: Let goed op de context van de zin om te bepalen of er een 'marktvorm' of 'ondernemingsvorm' wordt bedoeld. Wees ook nauwkeurig met de aansprakelijkheid bij een eenmanszaak: is de eigenaar 'wel' of 'niet' aansprakelijk met privévermogen?

Kernbegrippen: ondernemingsvorm, eenmanszaak, privé-aansprakelijkheid

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de begrippen 'marktvorm' en 'ondernemingsvorm'.
- Onjuiste kennis over de aansprakelijkheid bij een eenmanszaak.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/23

## Vraag 24 – Dropshipping en bedrijfskosten (1 punt)

1 p 24 Met dropshipping bespaart DuoMix op de bedrijfskosten. → Noem een voorbeeld van bedrijfskosten waarop DuoMix bespaart en leg dit uit.

Wat kun je verwachten: Je moet een voorbeeld geven van bedrijfskosten waarop DuoMix bespaart door dropshipping en dit uitleggen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van dropshipping kennen en weten wat bedrijfskosten zijn. Specifiek moet je voorbeelden van bedrijfskosten kunnen noemen, zoals personeelskosten, huisvestingskosten en verzendkosten.

Wat moet je kunnen: Je moet de relatie kunnen leggen tussen het dropshipping-model en de besparing op specifieke bedrijfskosten. Dit betekent dat je logisch moet kunnen beredeneren hoe het ontbreken van eigen voorraadbeheer en directe verzending door de leverancier leidt tot lagere kosten voor de webwinkel.

Waar op letten: Let erop dat je een kostenpost noemt die direct beïnvloed wordt door dropshipping. Geef een duidelijke en specifieke uitleg waarom er op die kostenpost bespaard wordt. Vermijd algemene antwoorden zoals 'minder kosten' zonder verdere toelichting.

Kernbegrippen: dropshipping, bedrijfskosten, personeelskosten, huisvestingskosten, verzendkosten

Veelgemaakte fouten:
- Een kostenpost noemen die niet direct beïnvloed wordt door dropshipping, zoals inkoopkosten of marketingkosten.
- Een correcte kostenpost noemen maar geen of een onjuiste uitleg geven.
- De uitleg niet specifiek genoeg maken (bijv. alleen 'minder kosten' zonder te specificeren waarom).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/24

## Vraag 25 – Berekenen van afzet, brutowinstmarge en inkoopwaarde (3 punten)

3p 25 Gebruik het bovenstaande overzicht. Bereken welke getallen er bij de nummers ingevuld moet worden. Doe het zo: Noteer de letters (a), (b) en (c) op je antwoordblad. Vul bij de letters het juiste antwoord in. Schrijf ook je berekening op. DuoMix is tevreden over de omzet van het afgelopen jaar. Dit is echter geen garantie voor de toekomst, want ook andere ondernemers ontdekken de buitenlandse dropmarkt.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een overzicht met financiële gegevens van een bedrijf. Aan de hand hiervan moet je drie ontbrekende waarden berekenen: het aantal verkochte dozen (afzet), de brutowinstmarge en de inkoopwaarde. Je moet de berekeningen duidelijk opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en formules kennen van: omzet, afzet, verkoopprijs, inkoopprijs, inkoopwaarde, brutowinst en brutowinstmarge.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste formules toepassen om de afzet, brutowinstmarge en inkoopwaarde te berekenen op basis van de gegeven financiële gegevens. Je moet ook je berekeningen correct noteren.

Waar op letten: Let goed op welke gegevens je gebruikt in de formules. Bij de afzet moet je de omzet delen door de verkoopprijs. Voor de brutowinstmarge is de inkoopprijs de noemer van de breuk. De inkoopwaarde bereken je door de brutowinst van de omzet af te trekken. Vermijd het omdraaien van delingen of het gebruiken van verkeerde waarden in de formules.

Kernbegrippen: omzet, afzet, verkoopprijs, inkoopprijs, inkoopwaarde, brutowinst, brutowinstmarge

Veelgemaakte fouten:
- Bij berekening (a) de deling omdraaien (prijs / omzet).
- Bij berekening (b) de verkeerde waarde in de noemer van de breuk gebruiken (verkoopprijs i.p.v. inkoopprijs).
- Bij berekening (c) de verkeerde formule gebruiken, bijvoorbeeld omzet - nettowinst.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/25

## Vraag 26 – Logische gedachtegang bij marktveranderingen (1 punt)

DuoMix is tevreden over de omzet van het afgelopen jaar. Dit is echter geen garantie voor de toekomst, want ook andere ondernemers ontdekken de buitenlandse dropmarkt.

Hier staan vier economische verschijnselen.
1 Meer ondernemers ontdekken de buitenlandse dropmarkt.
2 De verkoopprijzen worden lager.
3 De concurrentie wordt groter.
4 DuoMix zal bij gelijkblijvende afzet minder winst behalen.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4
B 1 → 2 → 4 → 3
C 1 → 3 → 2 → 4
D 1 → 3 → 4 → 2
E 1 → 4 → 3 → 2
F 1 → 4 → 2 → 3

Wat kun je verwachten: Je krijgt een scenario over marktveranderingen en vier economische verschijnselen. Je moet de juiste logische oorzaak-gevolgrelatie tussen deze verschijnselen herkennen en de correcte volgorde kiezen.

Wat moet je kennen: De definitie van concurrentie en hoe deze ontstaat (markttoetreding).
Het effect van toegenomen concurrentie op prijsvorming (lagere prijzen).
Het effect van lagere verkoopprijzen op de winst bij gelijkblijvende afzet.
De kernconcepten: concurrentie, markttoetreding, prijsvorming, winst en oorzaak-gevolg relatie.

Wat moet je kunnen: Een logische oorzaak-gevolgketen opstellen op basis van economische verschijnselen.
De relaties tussen markttoetreding, concurrentie, prijs en winst analyseren.
Verschillende opties kritisch beoordelen op hun economische logica.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van oorzaak en gevolg. Meer ondernemers leiden tot meer concurrentie, wat vervolgens leidt tot lagere prijzen, en dat heeft weer invloed op de winst. Verwar de volgorde niet, bijvoorbeeld door te denken dat lagere prijzen leiden tot meer concurrentie.

Kernbegrippen: concurrentie, markttoetreding, prijsvorming, winst, oorzaak-gevolg relatie

Veelgemaakte fouten:
- De volgorde van oorzaak en gevolg verwarren, bijvoorbeeld denken dat lagere prijzen leiden tot meer concurrentie in plaats van andersom.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/26

## Vraag 27 – Gevolgen van prijsafspraken (1 punt)

1p 27 Als de concurrentie op de buitenlandse dropmarkt groter wordt, wil Jarno iets doen wat illegaal is: prijsafspraken maken met zijn concurrenten. → Leg uit voor wie prijsafspraken nadelig zijn.

Wat kun je verwachten: Je moet kunnen uitleggen wie nadeel ondervindt van prijsafspraken en waarom dit zo is.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'prijsafspraken' en 'concurrentie' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet de relatie tussen prijsafspraken, concurrentie en de consument kunnen uitleggen.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de benadeelde partij (de consument) als de reden van het nadeel (hogere prijzen) benoemt.

Kernbegrippen: prijsafspraak, kartel, concurrentie, consument

Veelgemaakte fouten:
- Niet benoemen wie nadeel heeft (de consument).
- Niet uitleggen waarom het nadelig is (hogere prijzen).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/27

## Vraag 28 – Import en welvaart voor de consument (1 punt)

1p 28 Zowel import als export levert Nederland welvaart op. → Leg uit dat import welvaart voor de consument oplevert. Gebruik informatiebron 3.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe import bijdraagt aan de welvaart van consumenten. Je gebruikt hierbij informatiebron 3, hoewel de directe link tussen de cijfers en de uitleg over consumentenwelvaart indirect is.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'import', 'welvaart' en 'consument' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen. Ook moet je weten wat 'behoeftenbevrediging' inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet een economisch verband kunnen uitleggen. Specifiek moet je kunnen uitleggen hoe import leidt tot een betere behoeftenbevrediging voor consumenten en daarmee tot welvaart. Je moet ook relevante informatie uit een bron kunnen gebruiken, zelfs als deze niet direct het antwoord geeft maar de context schetst.

Waar op letten: Let erop dat je de link legt tussen import en de voordelen voor de consument, zoals meer keuze, betere kwaliteit of lagere prijzen. Vervolgens moet je uitleggen hoe deze voordelen leiden tot een betere behoeftenbevrediging en dus hogere welvaart. De cijfers in bron 3 tonen de omvang van import, maar de uitleg moet gericht zijn op de consument.

Kernbegrippen: import, welvaart, consument, behoeftenbevrediging

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de link te leggen tussen import en de voordelen voor de consument (zoals meer keuze of lagere prijzen).
- Niet uitleggen hoe meer keuze of lagere prijzen leiden tot een betere behoeftebevrediging en dus hogere welvaart.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/28

## Vraag 29 – Berekening overschot of tekort betalingsbalans (2 punten)

2p 29 Bereken het overschot of tekort op de betalingsbalans van Nederland. Schrijf ook je berekening op en geef daarbij aan of het een tekort of een overschot is.

Wat kun je verwachten: Je moet het overschot of tekort op de betalingsbalans van Nederland berekenen en aangeven of het een overschot of tekort is. Dit doe je door de totale export en import te bepalen en het verschil te berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van export, import en betalingsbalans kennen. Ook moet je weten dat de betalingsbalans het saldo is van de totale export en import.

Wat moet je kunnen: Je moet gegevens uit een tabel kunnen selecteren en gebruiken voor een berekening. Je moet de totale export- en importwaarde kunnen berekenen en vervolgens het saldo van de betalingsbalans kunnen bepalen. Tot slot moet je kunnen concluderen of het een overschot of tekort is.

Waar op letten: Let erop dat je alle export (goederen én diensten) en alle import (goederen én diensten) meeneemt in je berekening. Verwissel de export- en importwaarden niet en vergeet niet te vermelden of het een overschot of tekort is. Gebruik geen irrelevante data zoals het nationaal inkomen.

Kernbegrippen: betalingsbalans, export, import, overschot op de betalingsbalans

Veelgemaakte fouten:
- Alleen goederen of alleen diensten meerekenen in plaats van de som
- Export- en importwaarden verwisselen
- Vergeten te vermelden of het een overschot of tekort is
- Irrelevante data (nationaal inkomen) gebruiken

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/29

## Vraag 30 – Handel binnen de EU: Waarom is het zo belangrijk voor Nederland? (1 punt)

1 p 30 Het grootste deel van de internationale handel van Nederland is met andere landen van de Europese Unie (EU). → Noem twee redenen waarom een groot deel van de internationale handel van Nederland plaatsvindt met EU-landen.

Wat kun je verwachten: Je moet twee specifieke redenen kunnen noemen waarom een groot deel van de internationale handel van Nederland plaatsvindt met andere EU-landen. Het gaat hierbij om de voordelen die de EU biedt voor handel tussen lidstaten.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van de Europese Unie (EU) kennen, zoals de interne markt, vrij verkeer van goederen en diensten, het gemeenschappelijk handelsbeleid en de rol van de euro.

Wat moet je kunnen: Je moet de economische voordelen van de EU kunnen benoemen die de handel tussen lidstaten stimuleren. Dit betekent dat je de theorie kunt toepassen op een concrete situatie.

Waar op letten: Let erop dat je twee verschillende en correcte redenen noemt. Vage antwoorden of slechts één reden zijn onvoldoende. Denk aan de specifieke afspraken en kenmerken van de EU die handel vergemakkelijken.

Kernbegrippen: Europese Unie (EU), interne markt, vrij verkeer van goederen en diensten, gemeenschappelijk handelsbeleid, euro

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één reden noemen terwijl er om twee wordt gevraagd.
- Vage antwoorden geven in plaats van specifieke economische voordelen van de EU.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/30

## Vraag 31 – Wisselkoers en concurrentiepositie (1 punt)

1p 31 De internationale concurrentiepositie van Nederland is mede afhankelijk van de wisselkoers van de euro ten opzichte van andere valuta. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. De internationale concurrentiepositie van Nederland verbetert als de koers van de euro …(1)… (daalt / stijgt) ten opzichte van andere valuta. Landen buiten de eurozone betalen dan in eigen valuta …(2)… (meer / minder) voor dezelfde hoeveelheid euro's.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken over de wisselkoers van de euro en de internationale concurrentiepositie van Nederland. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'internationale concurrentiepositie' en 'wisselkoers' kennen. Je moet begrijpen hoe een verandering in de wisselkoers van de euro de prijs van Nederlandse producten voor het buitenland beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je moet de relatie tussen een dalende/stijgende wisselkoers en de internationale concurrentiepositie kunnen uitleggen. Je moet kunnen redeneren vanuit het perspectief van zowel de Nederlandse exporteur als de buitenlandse importeur.

Waar op letten: Let goed op het perspectief: gaat het om de prijs voor de buitenlandse koper of de opbrengst voor de Nederlandse verkoper? Een dalende euro maakt Nederlandse producten goedkoper voor het buitenland, wat de concurrentiepositie verbetert. Een stijgende euro maakt ze duurder.

Kernbegrippen: internationale concurrentiepositie, wisselkoers, euro

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen een stijgende en dalende wisselkoers en het effect daarvan op de export.
- Het perspectief van de buitenlandse koper en de Nederlandse verkoper door elkaar halen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/31

## Vraag 32 – Gevolgen van importheffingen: een logische keten (1 punt)

1p 32 Hier staan vijf verschijnselen: 1 De overheid van China beschermt de eigen productie door importheffingen. 2 Daling van de Nederlandse export. 3 Minder vraag naar Nederlandse producten. 4 Nederlandse producenten kunnen minder goed concurreren in China. 5 Daling werkgelegenheid in Nederland. In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat? A 1 → 2 → 3 → 4 → 5 B 1 → 2 → 4 → 3 → 5 C 1 → 3 → 2 → 4 → 5 D 1 → 3 → 4 → 2 → 5 E 1 → 4 → 2 → 3 → 5 F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de economische gevolgen van protectionistische maatregelen, zoals importheffingen, in een open economie. Je moet de oorzaak-gevolgrelaties tussen verschillende economische verschijnselen kunnen herkennen en in de juiste logische volgorde plaatsen.

Wat moet je kennen: De definitie en het doel van protectionisme en importheffingen.
Het concept van concurrentiepositie en hoe deze wordt beïnvloed door prijsveranderingen.
De relatie tussen vraag, export en werkgelegenheid in een open economie.

Wat moet je kunnen: Economische verschijnselen analyseren en de onderlinge oorzaak-gevolgrelaties vaststellen.
Een logische keten van economische gebeurtenissen construeren.
Valkuilen vermijden door kritisch te kijken naar de volgorde van gebeurtenissen.

Waar op letten: Let goed op de chronologische volgorde van de gebeurtenissen. Een importheffing maakt producten duurder, wat de concurrentiepositie verslechtert, wat leidt tot minder vraag, wat de export doet dalen, en uiteindelijk de werkgelegenheid kan beïnvloeden. Verwar oorzaak en gevolg niet, vooral niet bij 'minder goed concurreren', 'minder vraag' en 'daling export'.

Kernbegrippen: protectionisme, importheffing, concurrentiepositie, export, vraag, werkgelegenheid, open economie

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de oorzaak-gevolg relaties, bijvoorbeeld door te denken dat een daling van de export leidt tot minder vraag, terwijl het andersom is.
- De volgorde van 'minder goed concurreren' en 'minder vraag' omdraaien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/32

## Vraag 33 – Afhankelijkheid van Nederlandse export door import (1 punt)

1p 33 Nederland importeert veel onderdelen en grondstoffen. → Leg uit dat Nederlandse export afhankelijk is van de import van onderdelen en grondstoffen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de Nederlandse export afhankelijk is van de import van onderdelen en grondstoffen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'import', 'export', 'productieketen' en 'grondstoffen' kennen. Ook het concept van een 'open economie' is relevant.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale relatie kunnen uitleggen tussen import en export, specifiek gericht op de rol van onderdelen en grondstoffen in de productie van exportgoederen.

Waar op letten: Let erop dat je geen tautologie geeft (de vraag herhalen in andere woorden). Je moet de productiestap expliciet noemen. De geïmporteerde goederen zijn inputs die worden verwerkt tot exportproducten. Zonder deze import kan de productie voor export niet plaatsvinden.

Kernbegrippen: import, export, productieketen, grondstoffen, open economie

Veelgemaakte fouten:
- Een tautologie geven, bijvoorbeeld 'export is afhankelijk van import omdat je dingen moet importeren om te kunnen exporteren', zonder de productiestap te noemen.
- De vraag herhalen in andere woorden zonder een verklaring te geven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/33

## Vraag 34 – Belasting over winst eenmanszaak (1 punt)

1p 34 Welke belasting betaalt een eigenaar van een eenmanszaak over de behaalde winst? A houderschapsbelasting B inkomstenbelasting c omzetbelasting D vennootschapsbelasting

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over welke belasting een eigenaar van een eenmanszaak betaalt over de behaalde winst.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende belastingsoorten kennen en weten welke van toepassing is op de winst van een eenmanszaak. Specifiek: inkomstenbelasting, omzetbelasting, vennootschapsbelasting en houderschapsbelasting.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste belastingsoort kunnen koppelen aan de rechtsvorm (eenmanszaak) en het belastingobject (winst).

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen belasting op winst (inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting) en belasting op omzet (omzetbelasting). Een eenmanszaak is geen rechtspersoon, dus betaalt geen vennootschapsbelasting.

Kernbegrippen: eenmanszaak, winst, inkomstenbelasting, rechtsvorm

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen inkomstenbelasting (op winst/inkomen), omzetbelasting (op omzet/BTW) en vennootschapsbelasting (voor BV/NV).
- Onbekendheid met de fiscale verplichtingen van een eenmanszaak.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/34

## Vraag 35 – Zwartwerken, Nationaal Inkomen en Sociale Verzekeringen (1 punt)

1 p 35 Salma denkt erover na om zzp'er (zelfstandige zonder personeel) te worden. Salma weet dat enkele collega-zzp'ers bij sommige klussen zwartwerken. Bij zwartwerken worden geen belastingen en sociale premies betaald. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Als bij de berekening van het nationaal inkomen zwartwerk meegerekend wordt dan zal het nationaal inkomen ... (1)... (hoger / lager) zijn. Mensen die uitsluitend zwartwerken hebben geen recht op een ...(2)... (volksverzekering / werknemersverzekering / zorgverzekering). Als Salma zzp'er wordt, verandert de inkomstenbelasting voor haar. Zo krijgt ze als zzp'er een zelfstandigenaftrek. Dit is een aftrekpost in de inkomstenbelasting die voor ondernemers geldt bij de bepaling van het belastbaar inkomen in box 1.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over zwartwerken en de gevolgen daarvan voor het nationaal inkomen en sociale verzekeringen. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: De definitie van zwartwerken en de impact ervan op de officiële economie.
Wat het nationaal inkomen inhoudt en hoe economische activiteiten daarin worden meegenomen (of juist niet).
Het verschil tussen volksverzekeringen, werknemersverzekeringen en zorgverzekeringen en wie er recht op heeft.

Wat moet je kunnen: De relatie leggen tussen ongeregistreerde economische activiteiten (zwartwerken) en de berekening van het nationaal inkomen.
De juiste categorie sociale verzekeringen toewijzen aan verschillende groepen mensen (bijv. werknemers, zzp'ers, alle inwoners).

Waar op letten: Let goed op de formulering 'Als bij de berekening van het nationaal inkomen zwartwerk meegerekend wordt'. Dit impliceert een hypothetische situatie.
Maak geen verwarring tussen de verschillende soorten sociale verzekeringen. Bedenk wie de premies betaalt en wie er recht op heeft.

Kernbegrippen: zwartwerken, nationaal inkomen, informele economie, sociale verzekeringen, werknemersverzekeringen, volksverzekeringen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende soorten sociale verzekeringen (volks-, werknemers- en zorgverzekering).
- Denken dat zwartwerk het officiële nationaal inkomen verlaagt, in plaats van te begrijpen dat het er niet in is opgenomen en het dus zou verhogen als het wel werd meegeteld.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/35

## Vraag 36 – Zelfstandigenaftrek en inkomensverdeling (2 punten)

Als Salma zzp'er wordt, verandert de inkomstenbelasting voor haar. Zo krijgt ze als zzp'er een zelfstandigenaftrek. Dit is een aftrekpost in de inkomstenbelasting die voor ondernemers geldt bij de bepaling van het belastbaar inkomen in box 1.

2p 36 Gebruik informatiebron 4.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Door de zelfstandigenaftrek wordt het belastbaar inkomen van Salma ...(1)... (hoger / lager). Het grootste voordeel van de zelfstandigenaftrek is relatief voor de ...(2)... (hoge / lage) inkomens. Daardoor wordt de inkomensverdeling ... (3)... (gelijker / ongelijker).

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over de zelfstandigenaftrek en de gevolgen daarvan voor het belastbaar inkomen en de inkomensverdeling. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'zelfstandigenaftrek' kennen en begrijpen hoe een aftrekpost het belastbaar inkomen beïnvloedt. Ook moet je weten hoe een vaste aftrekpost de inkomensverdeling beïnvloedt (nivellering/denivellering).

Wat moet je kunnen: Je moet economische begrippen correct toepassen in een gegeven context en de gevolgen van fiscale maatregelen (zoals de zelfstandigenaftrek) voor het belastbaar inkomen en de inkomensverdeling kunnen analyseren.

Waar op letten: Let goed op de definitie van een 'aftrekpost': dit verlaagt altijd het belastbaar inkomen. Bedenk dat een vast bedrag als aftrek relatief meer voordeel oplevert voor lagere inkomens. Dit leidt tot een gelijkere inkomensverdeling (nivellering).

Kernbegrippen: zelfstandigenaftrek, belastbaar inkomen, inkomensverdeling, nivellering

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van een aftrekpost met een bijtelling; een aftrekpost verlaagt het belastbaar inkomen, niet verhoogt.
- Niet begrijpen dat een vast bedrag als aftrek een groter relatief (procentueel) voordeel oplevert voor een lager inkomen dan voor een hoger inkomen.
- De termen 'gelijker' (nivelleren) en 'ongelijker' (denivelleren) door elkaar halen. Als lagere inkomens relatief meer voordeel hebben, wordt de verdeling gelijker.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/36

## Vraag 37 – Bruto jaarloon berekenen (2 punten)

Salma wil € 45 per uur bij klanten in rekening brengen. Van dit uurloon moet ze nog de bedrijfskosten betalen. Hiervoor rekent ze € 13 per uur. Daarnaast moet ze zelf sparen voor haar pensioen, hiervoor wil ze € 803,25 per maand opzij zetten.
Salma wil 45 weken per jaar en 36 uur per week gaan werken.
→ Bereken voor Salma haar verwacht bruto jaarloon na aftrek van de bedrijfskosten en het pensioen. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je berekent het bruto jaarloon van een zelfstandige na aftrek van bedrijfskosten en pensioenbijdrage. Je moet hiervoor verschillende stappen doorlopen en goed letten op de eenheden (uur, maand, jaar).

Wat moet je kennen: Je moet de definities van bruto loon, bedrijfskosten en pensioen kennen. Ook moet je weten hoe je een jaarinkomen berekent op basis van een uurloon en gewerkte uren/weken.

Wat moet je kunnen: Je moet een meerstapsberekening kunnen uitvoeren. Dit omvat het aftrekken van bedragen, het vermenigvuldigen van uren en weken, en het omrekenen van maandbedragen naar jaarbedragen. Je moet ook je berekening duidelijk kunnen opschrijven.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van de berekeningen. Trek eerst de bedrijfskosten per uur af van het uurloon. Vermenigvuldig daarna het netto uurloon met het aantal gewerkte uren per jaar. Vergeet niet de maandelijkse pensioenbijdrage om te rekenen naar een jaarbedrag en dit vervolgens af te trekken van het jaarinkomen. Controleer je berekeningen op rekenfouten.

Kernbegrippen: Bruto loon, Bedrijfskosten, Pensioen, Jaarinkomen, Uurloon

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de bedrijfskosten per uur af te trekken van het uurtarief voordat het jaarinkomen wordt berekend.
- De maandelijkse pensioenbijdrage niet omrekenen naar een jaarbedrag (vergeten te vermenigvuldigen met 12).
- Reken- of typfouten bij het vermenigvuldigen van de getallen.
- Vergeten de jaarlijkse pensioenbijdrage af te trekken van het berekende jaarinkomen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/37

## Vraag 38 – Sociale verzekeringen: premie en beginselen (1 punt)

1p 38 Uiteindelijk komt Salma tot de conclusie dat ze liever in loondienst gaat werken. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. In loondienst wordt Salma doorbetaald bij ziekte. Haar werkgever draagt hiervoor ...(1)... (AOW / premie) af. In loondienst en als zzp'er heeft Salma recht op volksverzekeringen, want die zijn gebaseerd op het ...(2)... (profijtbeginsel / solidariteitsbeginsel).

Wat kun je verwachten: Je moet de juiste economische termen kiezen om een tekst over sociale verzekeringen kloppend te maken. Het gaat specifiek over de betalingen voor verzekeringen en de onderliggende principes.

Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen 'premie' en 'AOW' in de context van afdrachten door een werkgever. Daarnaast moet je het verschil kennen tussen het 'profijtbeginsel' en het 'solidariteitsbeginsel' in relatie tot volksverzekeringen.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste termen kunnen toepassen in een gegeven economische context om een correcte bewering te vormen.

Waar op letten: Let goed op de context van de zinnen. Bij (1) gaat het om wat de werkgever afdraagt voor doorbetaling bij ziekte. Bij (2) gaat het om het principe achter volksverzekeringen.

Kernbegrippen: sociale verzekeringen, werknemersverzekeringen, volksverzekeringen, solidariteitsbeginsel, profijtbeginsel, premie

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen AOW (een specifieke verzekering) en premie (de betaling voor een verzekering).
- Verwarring tussen het solidariteitsbeginsel (iedereen draagt bij voor iedereen) en het profijtbeginsel (je betaalt voor wat je gebruikt).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/38

## Vraag 39 – Modaal inkomen: wat is het? (1 punt)

1p 39 Wat wordt bedoelt met het begrip modaal inkomen? A Het afgesproken minimum inkomen als je werkt in loondienst. B Het gemiddelde inkomen in Nederland. c Het inkomen dat in Nederland het meeste voorkomt. D Het netto inkomen dat je verdient als je werkt in loondienst. Jan en zijn gezin stonden symbool voor de ‘gewone burger'. Veel burgers konden zich hierin herkennen en begrepen de informatie daardoor beter. Gebruik informatiebron 5.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een meerkeuzevraag over de definitie van 'modaal inkomen'. Je moet de juiste betekenis herkennen uit verschillende opties.

Wat moet je kennen: De definitie van 'modaal inkomen' en het verschil met 'gemiddeld inkomen' en 'minimumloon'.

Wat moet je kunnen: De juiste definitie van 'modaal inkomen' selecteren uit gegeven antwoordopties.

Waar op letten: Let goed op de precieze formulering van de antwoordopties. 'Modaal' is niet hetzelfde als 'gemiddeld' of 'minimum'.

Kernbegrippen: modaal inkomen, inkomensverdeling

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen modaal inkomen en gemiddeld inkomen.
- Verwarring tussen modaal inkomen en minimumloon.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/39

## Vraag 40 – Inkomensbronnen van Jan Modaal (2 punten)

2p 40 In de informatiebron staan een aantal krantenkoppen waarin Jan Modaal wordt genoemd. Koppel de krantenkop aan de juiste bron van inkomen. Kies uit: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit, inkomen uit overdracht. Doe het zo: krantenkop 1 = inkomen uit ... krantenkop 2 = inkomen uit ... krantenkop 3 = inkomen uit .. Het modale inkomen wordt jaarlijks berekend door het Centraal Planbureau (CPB). Sinds 1970 wordt het modale inkomen gepubliceerd. Gebruik informatiebron 6.

Wat kun je verwachten: Je krijgt drie krantenkoppen over Jan Modaal en moet elke krantenkop koppelen aan de juiste bron van inkomen: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit of inkomen uit overdracht.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van de drie inkomensbronnen kennen: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit en inkomen uit overdracht.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om concrete voorbeelden van inkomsten (zoals huurtoeslag, rente of zzp-inkomsten) te herkennen en correct toe te wijzen aan de juiste inkomensbron.

Waar op letten: Let goed op de specifieke aard van de inkomsten die in elke krantenkop worden genoemd. Verwar bijvoorbeeld toeslagen (inkomen uit overdracht) niet met inkomen uit arbeid.

Kernbegrippen: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit, inkomen uit overdracht

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de verschillende soorten inkomsten. Toeslagen (overdracht) kunnen bijvoorbeeld onterecht als inkomen uit arbeid worden gezien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/40

## Vraag 41 – Modaal inkomen berekenen met indexcijfers (1 punt)

Gebruik informatiebron 6.
Bereken het modale inkomen in 2023. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tabel met modale inkomens en bijbehorende indexcijfers over verschillende jaren. Je moet het modale inkomen voor een specifiek jaar berekenen met behulp van de gegeven indexcijfers en een bekend modaal inkomen uit een ander jaar.

Wat moet je kennen: Je moet het concept 'modaal inkomen' kennen en weten wat 'indexcijfers' zijn en hoe je hiermee rekent om een waarde voor een ander jaar te bepalen.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen rekenen met indexcijfers om een onbekend modaal inkomen te berekenen. Dit betekent dat je de juiste formule moet kunnen toepassen en de gegevens correct uit de tabel moet kunnen halen.

Waar op letten: Let goed op welk jaar als basis dient voor je berekening en welke indexcijfers bij welke jaren horen. Zorg ervoor dat je de getallen correct in de formule plaatst (niet delen waar je moet vermenigvuldigen, en andersom). Vergeet niet de volledige berekening op te schrijven, niet alleen het antwoord.

Kernbegrippen: indexcijfer, modaal inkomen, rekenen met indexcijfers

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde basisjaar gebruiken voor de berekening.
- De getallen in de formule verkeerd plaatsen (bijv. delen door 160 i.p.v. 130).
- Vergeten de berekening op te schrijven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/41

## Vraag 42 – Procentuele toename modaal inkomen berekenen (1 punt)

1p 42 Bereken met hoeveel procent het modale inkomen is toegenomen in de periode 1970–2010. Schrijf ook je berekening op. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Wat kun je verwachten: Je moet de procentuele toename van het modale inkomen berekenen over een specifieke periode, gebruikmakend van de gegevens uit een tabel. Je moet je berekening opschrijven.

Wat moet je kennen: De formule voor procentuele verandering: (nieuw - oud) / oud × 100%. Je moet ook weten wat het 'modale inkomen' is en hoe je indexcijfers kunt gebruiken voor procentuele veranderingen.

Wat moet je kunnen: De juiste gegevens uit een tabel selecteren voor de gevraagde periode (1970-2010). De formule voor procentuele verandering correct toepassen. Je berekening duidelijk opschrijven.

Waar op letten: Let op dat je de procentuele verandering berekent ten opzichte van het 'oude' bedrag (het inkomen in 1970). Gebruik alleen de gegevens voor de gevraagde periode (1970-2010) en niet die van 2023. Zorg ervoor dat je het absolute verschil omzet in een procentuele toename.

Kernbegrippen: procentuele verandering, indexcijfers, modaal inkomen

Veelgemaakte fouten:
- De procentuele verandering berekenen ten opzichte van het nieuwe bedrag (€ 32.500) in plaats van het oude bedrag (€ 5.500).
- De gegevens van 2023 gebruiken in plaats van de gevraagde periode 1970-2010.
- Alleen het absolute verschil (€ 27.000) berekenen en niet de procentuele toename.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/42

## Vraag 43 – Koopkracht en inflatie (1 punt)

Het CPB berekent niet alleen het modale inkomen, het onderzoekt ook de koopkracht van burgers.
Het modale inkomen wordt nog vaak gebruikt om de koopkracht te onderzoeken.
Waar moet rekening mee gehouden worden bij het bepalen van de koopkracht?
A De inflatie van het land.
B De inkomensverdeling in het land.
C De oppervlakte van het land.
D Het aantal inwoners in het land.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van het concept koopkracht en welke economische factor hier direct invloed op heeft.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van koopkracht kennen en begrijpen wat inflatie is.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen bepalen welke factor essentieel is bij het berekenen of beoordelen van koopkracht.

Waar op letten: Let goed op de relatie tussen inkomen, prijzen en de hoeveelheid goederen en diensten die je daarmee kunt kopen. Verwar koopkracht niet met inkomensverdeling of demografische gegevens.

Kernbegrippen: koopkracht, inflatie, modaal inkomen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van koopkracht met andere economische indicatoren zoals inkomensverdeling of bevolkingsgrootte.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/43

## Vraag 44 – Waarom Jan Modaal niet meer representatief is (1 punt)

1p 44 Sinds een aantal jaren gebruikt het CPB het voorbeeldgezin van Jan Modaal niet meer. Volgens het CPB is het gezin van Jan Modaal geen goede weergave meer van de maatschappij. → Noem een economisch argument waarom het gezin van Jan Modaal geen goede afspiegeling is van de maatschappij. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde

Wat kun je verwachten: Je moet een economisch argument noemen waarom het gezin van Jan Modaal geen goede afspiegeling meer is van de maatschappij.

Wat moet je kennen: Je moet de economische kenmerken van het traditionele gezin van Jan Modaal kennen (kostwinner, in loondienst) en de belangrijkste economische veranderingen in de Nederlandse samenleving en arbeidsmarkt.

Wat moet je kunnen: Je moet economische argumenten kunnen formuleren die de veroudering van het Jan Modaal-model verklaren, gebaseerd op maatschappelijke veranderingen.

Waar op letten: Let erop dat je een *economisch* argument geeft en niet een sociaal argument. Zorg ervoor dat je antwoord de veranderde economische realiteit van huishoudens en de arbeidsmarkt weerspiegelt, in tegenstelling tot het traditionele beeld van Jan Modaal.

Kernbegrippen: tweeverdieners, arbeidsparticipatie, zelfstandige, maatschappelijke verandering

Veelgemaakte fouten:
- Een sociaal argument geven in plaats van een economisch argument.
- Het antwoord niet relateren aan de oorspronkelijke beschrijving van het gezin van Jan Modaal (kostwinner, vrouw werkt niet, in loondienst).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-2/vraag/44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2025
tijdvak 2
dinsdag 24 juni
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 56 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-25-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Geldstress

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.

Veel jonge mensen in Nederland hebben geldstress. Zij maken zich zorgen over hun financiële situatie. Het Nibud onderzoekt geldstress onder jonge mensen tot 23 jaar.

[FIGUUR: Een getekende persoon met handen aan het hoofd, omringd door stapels papieren met de teksten 'BILL', 'TAKES', 'INVOICE', 'PAID'.]

1p 1 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Als je rood staat op je betaalrekening heb je een ...(1)... (creditsaldo / debetsaldo). Als je rood staat dan ...(2)... (betaal / ontvang) je rente.

1p 2 Jonge mensen die regelmatig geld overmaken naar een spaarrekening hebben minder geldstress. De spaarders ontvangen rente over hun spaargeld.
→ Noem twee andere spaarmotieven.

1p 3 Begroten leidt tot afname van geldstress.
Wat is een begroting?
A Het maken van een plan hoe je meer inkomsten kunt ontvangen.
B Het maken van een plan hoe je op de uitgaven kunt bezuinigen.
C Je huidige bezittingen en schulden op een rijtje zetten.
D Je verwachte inkomsten en uitgaven op een rijtje zetten.

GT-0233-a-25-2-o 2 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 3

In 2022 is er een campagne begonnen om jonge mensen bewuster te
maken van hun financiële activiteiten. Uit onderzoek zijn nu de volgende
conclusies getrokken:
1 Jonge mensen zijn een financiële administratie bijhouden belangrijker
gaan vinden.
2 Jonge mensen zijn sparen belangrijker gaan vinden.
3 Jonge mensen zijn in 2024 budgetteren belangrijker gaan vinden.

Gebruik informatiebron 1.
2p 4 Geef van elke conclusie aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: Noteer de nummers 1, 2 en 3 op je antwoordblad en vul aan
met juist of onjuist.

2p 5 Lisa heeft een wasmachine, maar deze is kapot gegaan. Ze heeft op dit
moment geen geld voor een nieuwe wasmachine en besluit om het geld te
gaan lenen. De wasmachine die Lisa koopt kost € 649. Ze besluit om de
nieuwe wasmachine op afbetaling te kopen. Hiervoor betaalt ze
gedurende twee jaar een maandelijkse termijn van € 31.
→ Bereken het percentage kredietkosten dat ze betaalt voor de aankoop
van de wasmachine. Schrijf ook je berekening op.

GT-0233-a-25-2-o
3 / 18
lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Ruimte op de arbeidsmarkt
De economie groeit nooit met hetzelfde percentage. Sommige jaren groeit de economie hard, in andere jaren kan de economie krimpen.
2p 6 De ontwikkeling van de economie heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De vraag naar arbeid is hetzelfde als de ...(1)... (beroepsbevolking / werkgelegenheid). Het aanbod van arbeid is hetzelfde als de ...(2)... (beroepsbevolking / werkgelegenheid). Als de arbeidsmarkt krap is, dan is het aanbod van arbeid ...(3)... (groter / kleiner) dan de vraag.

In de jaren 2022 en 2023 hebben we in Nederland te maken gehad met grote prijsstijgingen. Dit heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt.
1p 7 Door grote prijsstijgingen kan de economie langzamer gaan groeien. Dit zou tot een ruimere arbeidsmarkt kunnen leiden. Hier staan vijf economische verschijnselen:
1 Er zijn grote prijsstijgingen en de lonen stijgen niet.
2 Bedrijven hebben minder personeel nodig.
3 De vraag naar goederen en diensten daalt.
4 De koopkracht van mensen daalt.
5 Er ontstaat een ruimere arbeidsmarkt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?
A $1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
B $1 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
C $1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
D $1 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 5$
E $1 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
F $1 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 5$
GT-0233-a-25-2-o 4/18 lees verder

### Pagina 5

In tijden van prijsstijgingen veranderen de looneisen van werknemers. Werknemers willen geen koopkracht inleveren en daarom worden er in die perioden flinke looneisen gesteld. Werkgevers willen juist geen verslechtering van hun concurrentiepositie.

1p 8 Wanneer is een werkgever bereid om de lonen van werknemers te verhogen?
A Als de arbeidsproductiviteit meer stijgt dan de lonen.
B Als de lonen meer stijgen dan de arbeidsproductiviteit.
C Als de lonen meer stijgen dan het aantal arbeidsjaren.
D Als het aantal arbeidsjaren meer stijgt dan de arbeidsproductiviteit.

2p 9 Het gevaar van hogere lonen is dat er op lange termijn structurele werkloosheid kan ontstaan.
→ Leg in twee stappen uit dat hogere lonen kunnen leiden tot structurele werkloosheid.

1p 10 In 2023 was de arbeidsmarkt in Nederland krap, dat maakte dat er relatief weinig mensen werkloos waren. In het tweede kwartaal van 2023 bedroeg de werkloze beroepsbevolking 350.000 mensen. Dat was 3,2% van de totale beroepsbevolking.
→ Bereken de totale beroepsbevolking in het tweede kwartaal van 2023. Schrijf ook je berekening op.

GT-0233-a-25-2-o 5 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 6

Inkomensverschillen

De verschillen in arbeidsloon tussen werknemers die een gelijke opleiding en ervaring hebben, noemen we de loonkloof. De loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt in Nederland vooral in de collectieve sector steeds kleiner.

1p 11 Welke soort organisatie behoort tot de collectieve sector?
A banken
B middelbare scholen
C supermarkten
D verzekeringsmaatschappijen

De loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt berekend als het gemiddeld uurloon van vrouwen ten opzichte van het gemiddelde uurloon van mannen.

2p 12 In 2022 en 2023 is het gemiddelde uurloon van een man € 30. In 2022 verdient een vrouw 82% van het uurloon van een man. In 2023 verdient een vrouw 87% van het uurloon van een man.
→ Bereken met hoeveel euro de loonkloof is gedaald in 2023 ten opzichte van 2022. Schrijf ook je berekening op.

1p 13 Het gezin Huisman bestaat uit Josephine en Lucas. Lucas heeft een bruto-inkomen van € 22.700 en betaalt € 6.810 aan belastingen.
→ Bereken het nettoloon van Lucas. Schrijf ook je berekening op.

Door de ‘gemiddelde belastingdruk’ te berekenen, blijkt welk deel van het bruto-inkomen afgedragen wordt aan belastingen.

[FIGUUR: Een formule wordt weergegeven in een rechthoek, met de tekst: "gemiddelde belastingdruk (in %) = belastingen / bruto-inkomen * 100%"]

1p 14 Josephine heeft een bruto-inkomen van € 34.500 en betaalt € 11.040 aan belastingen.
→ Bereken de gemiddelde belastingdruk van Josephine. Schrijf ook je berekening op.

GT-0233-a-25-2-0 6 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 15 De overheid wil al jaren dat er zo veel mogelijk mensen deelnemen aan de arbeidsmarkt.
In huishoudens waar maar één persoon werkt, worden de anderen in het huishouden ook aangespoord om betaald werk te doen.
De arbeidskorting is daar een instrument voor.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Door de arbeidskorting wordt het belastbaar inkomen van het gezin Huisman ...(1)... (hoger / lager / niet hoger of lager).
Het gezin Huisman betaalt door de arbeidskorting ...(2)... (meer / minder / evenveel) belasting.

Naast de arbeidskorting bestaat ook de algemene heffingskorting.

1p 16 De algemene heffingskorting is hoger voor mensen met een lager inkomen.
Leidt de algemene heffingskorting tot een nivellering of een denivellering van de inkomensverdeling in een land?
A Tot denivellering: het verandert in het voordeel van de hoge inkomens.
B Tot denivellering: het verandert in het voordeel van de lage inkomens.
C Tot nivellering: het verandert in het voordeel van de hoge inkomens.
D Tot nivellering: het verandert in het voordeel van de lage inkomens.

### Pagina 8

De hulp op de juiste plek
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.
Haïti is een ontwikkelingsland in
Noord-Amerika. Haïti wordt
regelmatig getroffen door
aardbevingen en overstromingen.
Haïti probeert elke keer weer te
herstellen na een ramp. Bij dit herstel
is Haïti vaak afhankelijk van hulp.
[FIGUUR: Kaart van het Caribisch gebied met Haïti gemarkeerd.]
1p 17 Om Haïti te helpen na een ramp zetten verschillende landen hulp in.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Na een ramp komt er snel hulp in de vorm van medicijnen, tenten en
voedsel. Deze hulp noemen we ook wel ...(1)... (noodhulp / structurele
hulp). Wanneer deze hulp specifiek tussen twee landen wordt
afgesproken, dan heet dit ...(2)... (bilaterale hulp / gebonden hulp /
ongebonden hulp).
Er is na een ramp veel behoefte aan ontwikkelingshulp.
In een land waar veel ontwikkelingshulp moet worden verdeeld, komt een
deel niet op de bestemming terecht, het geld gaat ‘verloren’.
1p 18 Gebruik informatiebron 2.
Bereken hoeveel dollar ontwikkelingshulp in 2022 ‘verloren’ is gegaan.
Schrijf ook je berekening op.
Afhankelijk van de gebeurtenissen in Haïti verandert de hoeveelheid
ontwikkelingshulp elk jaar.
1p 19 Gebruik informatiebron 2.
Bereken het indexcijfer van de ontwikkelingshulp van 2021. Schrijf ook je
berekening op.
GT-0233-a-25-2-o 8 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Hoe het inkomen in een land is verdeeld, kun je weergeven met de Lorenzcurve.

Lorenzcurve a
[FIGUUR: Een Lorenzcurve plot met de x-as "% bevolking" en de y-as "% nationaal inkomen". De curve begint bij (0,0) en eindigt bij (100,100). Een punt op de curve is gelabeld met 42, op de x-as bij ongeveer 50. Een ander punt is gelabeld met 7 op de y-as, bij ongeveer 10 op de x-as.]

Lorenzcurve b
[FIGUUR: Een Lorenzcurve plot met de x-as "% bevolking" en de y-as "% nationaal inkomen". De curve begint bij (0,0) en eindigt bij (100,100). Een punt op de curve is gelabeld met 58, op de x-as bij ongeveer 75. Een ander punt is gelabeld met 7 op de y-as, bij ongeveer 30 op de x-as.]

Lorenzcurve c
[FIGUUR: Een Lorenzcurve plot met de x-as "% bevolking" en de y-as "% nationaal inkomen". De curve begint bij (0,0) en eindigt bij (100,100). Een punt op de curve is gelabeld met 40, op de x-as bij ongeveer 60. Een ander punt is gelabeld met 2 op de y-as, bij ongeveer 25 op de x-as.]

Lorenzcurve d
[FIGUUR: Een Lorenzcurve plot met de x-as "% bevolking" en de y-as "% nationaal inkomen". De curve begint bij (0,0) en eindigt bij (100,100). Een punt op de curve is gelabeld met 40, op de x-as bij ongeveer 60. Een ander punt is gelabeld met 8 op de y-as, bij ongeveer 30 op de x-as.]

Van Haïti is alleen bekend dat de rijkste 25% van de bevolking precies zes keer zoveel verdient als de armste 25% van de bevolking.

1p 20 In welke Lorenzcurve wordt bovenstaande bewering juist weergegeven?
A Lorenzcurve a
B Lorenzcurve b
C Lorenzcurve c
D Lorenzcurve d

GT-0233-a-25-2-o 9 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

1p 21 De bevolking van Haïti heeft behoefte aan hulp met als doel het blijvend verminderen van armoede.
→ Is ontwikkelingshulp met als doel het blijvend verminderen van armoede, een vorm van noodhulp of structurele hulp? Geef een argument voor je keuze.
2p 22 De Europese Unie (EU) vindt het moeilijk om te bepalen wat voor soort hulp ze naar Haïti gaan sturen. De landen die hulp leveren, geven liever goederen dan geld.
→ Geef een argument voor en een argument tegen het geven van goederen in plaats van geld.
Doe het zo: Neem de volgende zinnen over op je antwoordblad en vul deze aan:
1 Een argument voor het geven van goederen in plaats van geld is ....
2 Een argument tegen het geven van goederen in plaats van geld is ....
GT-0233-a-25-2-0 10 / 18 lees verder ▶▶▶

### Pagina 11

DROPShipping
Jarno had het idee om drop te verkopen aan winkels in het buitenland.
Twee jaar geleden opende hij zijn webshop ‘DuoMix’. Jarno heeft
inmiddels veel klanten, dus is er ook een werknemer aangenomen.

1p 23 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Jarno heeft zich ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.
Als ...(1)... (marktvorm / ondernemingsvorm) koos hij voor een
eenmanszaak. Door deze keuze is Jarno ...(2)... (niet / wel) aansprakelijk
met zijn privévermogen als zijn bedrijf schulden maakt.

Jarno maakt gebruik van een relatief nieuwe verkooptechniek, namelijk
dropshipping. Bij dropshipping plaatst de klant een bestelling in de
webshop van Jarno. Vervolgens laat Jarno het product door zijn
leverancier direct naar de klant versturen.
[FIGUUR: Stroomdiagram dat het dropshipping-proces illustreert, beginnend bij een klant die een bestelling plaatst via een webshop, die vervolgens door een leverancier wordt verwerkt en naar de klant wordt verzonden.]

1p 24 Met dropshipping bespaart DuoMix op de bedrijfskosten.
→ Noem een voorbeeld van bedrijfskosten waarop DuoMix bespaart en
leg dit uit.

GT-0233-a-25-2-0
11 / 18
lees verder ► ► ►

### Pagina 12

In onderstaand overzicht staan gegevens en het resultaat van DuoMix
over het afgelopen jaar.

gegevens afgelopen jaar
aantal verkochte dozen met zakken drop ... (a)...
gemiddelde verkoopprijs per doos met drop € 17,50
gemiddelde inkoopprijs per doos met drop € 11,50
gemiddelde brutowinstmarge per doos met drop ...(b)...%

resultaat afgelopen jaar
omzet € 127.750
inkoopwaarde ...(c)...
brutowinst € 43.800
bedrijfskosten € 4.300
nettowinst € 39.500

Gebruik het bovenstaande overzicht.
3p 25 Bereken welke getallen er bij de nummers ingevuld moet worden.
Doe het zo: Noteer de letters (a), (b) en (c) op je antwoordblad. Vul bij de
letters het juiste antwoord in. Schrijf ook je berekening op.

DuoMix is tevreden over de omzet van het afgelopen jaar. Dit is echter
geen garantie voor de toekomst, want ook andere ondernemers
ontdekken de buitenlandse dropmarkt.

1p 26 Hier staan vier economische verschijnselen.
1 Meer ondernemers ontdekken de buitenlandse dropmarkt.
2 De verkoopprijzen worden lager.
3 De concurrentie wordt groter.
4 DuoMix zal bij gelijkblijvende afzet minder winst behalen.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 -> 2 -> 3
B 1 -> 2 -> 4 -> 3
C 1 -> 3 -> 2 -> 4
D 1 -> 3 -> 4 -> 2
E 1 -> 4 -> 3 -> 2
F 1 -> 4 -> 2 -> 3

1p 27 Als de concurrentie op de buitenlandse dropmarkt groter wordt, wil Jarno
iets doen wat illegaal is: prijsafspraken maken met zijn concurrenten.
→ Leg uit voor wie prijsafspraken nadelig zijn.

GT-0233-a-25-2-o
12 / 18
lees verder

### Pagina 13

Kwetsbaarheid van een open economie

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.

Nederland is al eeuwenlang een handelsland. Nog steeds tonen de
export- en importcijfers aan dat Nederland handelt met de hele wereld.
Nederland heeft een open economie, dat heeft voordelen en nadelen.

1p 28 Zowel import als export levert Nederland welvaart op.
→ Leg uit dat import welvaart voor de consument oplevert.

Gebruik informatiebron 3.
2p 29 Bereken het overschot of tekort op de betalingsbalans van Nederland.
Schrijf ook je berekening op en geef daarbij aan of het een tekort of een
overschot is.

1p 30 Het grootste deel van de internationale handel van Nederland is met
andere landen van de Europese Unie (EU).
→ Noem twee redenen waarom een groot deel van de internationale
handel van Nederland plaatsvindt met EU-landen.

1p 31 De internationale concurrentiepositie van Nederland is mede afhankelijk
van de wisselkoers van de euro ten opzichte van andere valuta.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De internationale concurrentiepositie van Nederland verbetert als de
koers van de euro ...(1)... (daalt / stijgt) ten opzichte van andere valuta.
Landen buiten de eurozone betalen dan in eigen valuta ...(2)... (meer /
minder) voor dezelfde hoeveelheid euro's.

GT-0233-a-25-2-o 13/18 lees verder ►►►


### Pagina 14

Een open economie zorgt voor welvaart, maar is ook kwetsbaar. Wereldwijd kunnen overheden in tijden van (economische) crisis er voor kiezen om hun eigen economie te beschermen. Hierdoor kan de werkgelegenheid in Nederland dalen.

[FIGUUR: Collage van transportmiddelen (schip, vliegtuig, trein, vrachtwagen) met op de achtergrond een wereldbol met steden.]

1p 32 Hier staan vijf verschijnselen:
1 De overheid van China beschermt de eigen productie door importheffingen.
2 Daling van de Nederlandse export.
3 Minder vraag naar Nederlandse producten.
4 Nederlandse producenten kunnen minder goed concurreren in China.
5 Daling werkgelegenheid in Nederland.

In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

1p 33 Nederland importeert veel onderdelen en grondstoffen.
→ Leg uit dat de Nederlandse export afhankelijk is van de import van onderdelen en grondstoffen.

GT-0233-a-25-2-o
14 / 18
lees verder ►►►

### Pagina 15

Salma timmert aan de weg

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.

Salma is timmervrouw en wil graag voor zichzelf beginnen.
Ze onderzoekt de voordelen en nadelen van een eigen bedrijf en de
rechtsvorm die ze wil kiezen.

1p 34 Welke belasting betaalt een eigenaar van een eenmanszaak over de
behaalde winst?
A houderschapsbelasting
B inkostenbelasting
C omzetbelasting
D vennootschapsbelasting

1p 35 Salma denkt erover na om zzp'er (zelfstandige zonder personeel) te
worden. Salma weet dat enkele collega-zzp'ers bij sommige klussen
zwartwerken. Bij zwartwerken worden geen belastingen en sociale
premies betaald.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.

Als bij de berekening van het nationaal inkomen zwartwerk meegerekend
wordt dan zal het nationaal inkomen ...(1)... (hoger / lager) zijn. Mensen
die uitsluitend zwartwerken hebben geen recht op een ...(2)...
(volksverzekering / werknemersverzekering / zorgverzekering).

Als Salma zzp'er wordt, verandert de inkomstenbelasting voor haar. Zo
krijgt ze als zzp'er een zelfstandigenaftrek. Dit is een aftrekpost in de
inkomstenbelasting die voor ondernemers geldt bij de bepaling van het
belastbaar inkomen in box 1.

2p 36 Gebruik informatiebron 4.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.

Door de zelfstandigenaftrek wordt het belastbaar inkomen van Salma
...(1)... (hoger / lager). Het grootste voordeel van de zelfstandigenaftrek is
relatief voor de ...(2)... (hoge / lage) inkomens. Daardoor wordt de
inkomensverdeling ...(3)... (gelijker / ongelijker).

GT-0233-a-25-2-o 15 / 18 lees verder

### Pagina 16

Salma wil € 45 per uur bij klanten in rekening brengen. Van dit uurloon
moet ze nog de bedrijfskosten betalen. Hiervoor rekent ze € 13 per uur.
Daarnaast moet ze zelf sparen voor haar pensioen, hiervoor wil ze
€ 803,25 per maand opzij zetten.

2p 37 Salma wil 45 weken per jaar en 36 uur per week gaan werken.
→ Bereken voor Salma haar verwacht bruto jaarloon na aftrek van de
bedrijfskosten en het pensioen. Schrijf ook je berekening op.

1p 38 Uiteindelijk komt Salma tot de conclusie dat ze liever in loondienst gaat
werken.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
In loondienst wordt Salma doorbetaald bij ziekte. Haar werkgever draagt
hiervoor ...(1)... (AOW / premie) af. In loondienst en als zzp'er heeft
Salma recht op volksverzekeringen, want die zijn gebaseerd op het
...(2)... (profijt beginsel / solidariteitsbeginsel).

GT-0233-a-25-2-o 16/18 lees verder ►►►

### Pagina 17

Jan Modaal bestaat niet

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.

In nieuwsberichten over het onderwerp inkomen, wordt vaak de naam van
‘Jan Modaal’ genoemd. Jan Modaal is een persoon die ongeveer 60 jaar
geleden is verzonnen. Jan heeft een vrouw die niet werkt en samen
hebben zij twee jonge kinderen. Jan werkt in loondienst en heeft een
modaal inkomen.

1p 39 Wat wordt bedoelt met het begrip modaal inkomen?
A Het afgesproken minimum inkomen als je werkt in loondienst.
B Het gemiddelde inkomen in Nederland.
C Het inkomen dat in Nederland het meeste voorkomt.
D Het netto inkomen dat je verdient als je werkt in loondienst.

Jan en zijn gezin stonden symbool voor de ‘gewone burger’. Veel burgers
konden zich hierin herkennen en begrepen de informatie daardoor beter.

Gebruik informatiebron 5.
2p 40 In de informatiebron staan een aantal krantenkoppen waarin Jan Modaal
wordt genoemd. Koppel de krantenkop aan de juiste bron van inkomen.
Kies uit: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit, inkomen uit overdracht.
Doe het zo:
krantenkop 1 = inkomen uit ...
krantenkop 2 = inkomen uit ...
krantenkop 3 = inkomen uit ...

Het modale inkomen wordt jaarlijks berekend door het
Centraal Planbureau (CPB). Sinds 1970 wordt het modale inkomen
gepubliceerd.

Gebruik informatiebron 6.
1p 41 Bereken het modale inkomen in 2023. Schrijf ook je berekening op.

Gebruik informatiebron 6.
1p 42 Bereken met hoeveel procent het modale inkomen is toegenomen in de
periode 1970–2010. Schrijf ook je berekening op.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-0233-a-25-2-o
17 / 18
lees verder ▶▶▶


### Pagina 18

Het CPB berekent niet alleen het modale inkomen, het onderzoekt ook de koopkracht van burgers.

1p 43 Het modale inkomen wordt nog vaak gebruikt om de koopkracht te onderzoeken.
Waar moet rekening mee gehouden worden bij het bepalen van de koopkracht?
A De inflatie van het land.
B De inkomensverdeling in het land.
C De oppervlakte van het land.
D Het aantal inwoners in het land.

1p 44 Sinds een aantal jaren gebruikt het CPB het voorbeeldgezin van
Jan Modaal niet meer. Volgens het CPB is het gezin van Jan Modaal geen
goede weergave meer van de maatschappij.
→ Noem een economisch argument waarom het gezin van Jan Modaal
geen goede afspiegeling is van de maatschappij.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
GT-0233-a-25-2-o 18 / 18 einde