# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1

## Vraag 1 – Export en import van Sint-Maarten (1 punt)

Gebruik informatiebron 1.
Welke bewering over de export en import van Sint-Maarten is juist?
A In 2010 was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.
B In 2016 was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.
C In 2017 was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.
D In alle jaren was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een meerkeuzevraag over de export en import van Sint-Maarten. Je moet de juiste bewering kiezen op basis van de gegevens in een tabel.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'export' en 'import' kennen en weten hoe je deze gegevens uit een tabel kunt aflezen en vergelijken.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel kunnen aflezen en interpreteren. Je moet de waarden voor export en import per jaar kunnen vergelijken om te bepalen of de export hoger of lager was dan de import. Je moet alle gegeven opties controleren aan de hand van de tabel.

Waar op letten: Let goed op de juiste rijen voor 'waarde export van goederen en diensten' en 'waarde import van goederen en diensten'. Controleer elk jaar zorgvuldig en vergelijk de export- en importwaarden. Verwar de jaren en de rijen niet. Controleer alle antwoordopties voordat je een definitieve keuze maakt.

Kernbegrippen: export, import, handelsbalans

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd aflezen van de tabel
- Verwarren van de rijen voor export en import
- Niet alle opties controleren

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – Reëel Nationaal Inkomen en Prijsveranderingen (1 punt)

1p 2 De welvaart van een land kan worden gemeten door het nationaal inkomen te berekenen. Waarmee moet je rekening houden als je het reële nationale inkomen berekent? A de belastingen B de inkomensverdeling c de veranderde prijzen Dzelfvoorziening

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van het verschil tussen nominaal en reëel nationaal inkomen en de factoren die hierbij een rol spelen. Je moet weten hoe je de koopkracht van een land meet.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'reëel nationaal inkomen', 'nominaal nationaal inkomen', 'inflatie' en 'koopkracht' kennen. Ook moet je weten wat 'welvaart' in economische zin betekent.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen uitleggen waarom prijsveranderingen belangrijk zijn bij het meten van de welvaart van een land en hoe deze de koopkracht beïnvloeden. Je moet ook het verschil kunnen maken tussen factoren die het inkomen corrigeren en factoren die de welvaartsverdeling of -meting beïnvloeden.

Waar op letten: Let goed op het woord 'reëel'. Dit duidt altijd op een correctie voor prijsveranderingen. Verwar dit niet met besteedbaar inkomen (na belastingen) of de verdeling van inkomen. Zelfvoorziening is een beperking van het nationaal inkomen als welvaartsmaatstaf, maar geen correctiefactor voor reëel inkomen.

Kernbegrippen: reëel nationaal inkomen, nominaal nationaal inkomen, inflatie, koopkracht, welvaart

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen reëel inkomen en besteedbaar inkomen (belastingen).
- Verwarring tussen de berekening van welvaart (reëel inkomen) en de verdeling van welvaart (inkomensverdeling).
- Verwarring tussen het corrigeren voor prijsveranderingen en de beperkingen van het nationaal inkomen als welvaartsmaatstaf (zelfvoorziening).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 3 – Procentuele daling reëel nationaal inkomen berekenen (1 punt)

1p 3 Gebruik informatiebron 1. Bereken de procentuele daling van het reële nationaal inkomen in 2017 ten opzichte van 2016. Schrijf ook je berekening op. Ongeveer 80% van de werkzame beroepsbevolking werkt in de toerisme-sector. Vooral de horeca en souvenirwinkels op Sint-Maarten profiteren van de uitgaven van de toeristen.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tabel met economische gegevens en de opdracht om een procentuele daling te berekenen. Je moet de juiste gegevens uit de tabel halen en de formule voor procentuele verandering toepassen.

Wat moet je kennen: De formule voor procentuele verandering: ((nieuw - oud) / oud) × 100%.
Het verschil tussen nominaal en reëel nationaal inkomen.
De betekenis van 'daling' in een economische context.

Wat moet je kunnen: De juiste gegevens (reëel nationaal inkomen voor 2016 en 2017) uit een tabel selecteren.
De formule voor procentuele verandering correct toepassen.
Het resultaat van de berekening interpreteren als een daling.

Waar op letten: Gebruik de gegevens van het 'reële nationaal inkomen', niet het 'nationaal inkomen'.
Zorg ervoor dat je de waarden voor 2016 (oud) en 2017 (nieuw) niet verwisselt in de formule.
Vergeet niet de berekening op te schrijven en de conclusie (daling van X%) te vermelden.

Kernbegrippen: procentuele verandering, reëel nationaal inkomen, economische daling

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde gegevens uit de tabel gebruiken (bijvoorbeeld nominaal i.p.v. reëel nationaal inkomen).
- De jaren 2016 en 2017 omdraaien in de berekening (oud en nieuw verwisselen).
- Het minteken verkeerd interpreteren of vergeten de conclusie te trekken dat het om een daling gaat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/3

## Vraag 4 – Toerisme en de Balans: Export of Import van Goederen en Diensten? (1 punt)

Ongeveer 80% van de werkzame beroepsbevolking werkt in de toerisme-sector. Vooral de horeca en souvenirwinkels op Sint-Maarten profiteren van de uitgaven van de toeristen.
Waartoe behoren de uitgaven van de toeristen, die een souvenir kopen op Sint-Maarten?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de economische impact van toerisme, specifiek over de classificatie van uitgaven van toeristen (export/import, goederen/diensten).

Wat moet je kennen: Je moet de definities van export en import kennen, en het verschil tussen goederen en diensten kunnen onderscheiden. Begrijp hoe toerisme zich verhoudt tot deze concepten.

Wat moet je kunnen: Je moet een economische transactie kunnen analyseren en correct classificeren als export of import, en als goed of dienst, vanuit het perspectief van het ontvangende land (Sint-Maarten in dit geval).

Waar op letten: Let goed op de richting van de geldstroom (komt geld het land in of gaat het eruit?) en het type product (is het tastbaar of een activiteit?). Een souvenir is een tastbaar product (goed) en als een toerist het koopt, komt er geld het land in (export).

Kernbegrippen: export, import, goederen, diensten, toerisme

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen export en import (geldstroom versus goederenstroom).
- Verwarring tussen goederen (tastbaar product zoals een souvenir) en diensten (ontastbare activiteit zoals een hotelovernachting).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/4

## Vraag 5 – Gemiddelde besteding per cruisetoerist berekenen (1 punt)

1p 5 Gebruik informatiebron 1. Veel cruiseboten leggen voor een dag aan in de haven van het eiland. In 2017 besteedden de cruisetoeristen € 154.131.000. → Bereken hoeveel euro er gemiddeld per cruisetoerist in 2017 wordt besteed op Sint-Maarten. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van een gemiddelde besteding per cruisetoerist op basis van gegeven informatie en een tabel.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je een gemiddelde berekent en hoe je gegevens uit een tabel afleest en interpreteert, inclusief schaalverdelingen (zoals 'x 1.000').

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste gegevens uit de tabel kunnen selecteren, de schaalverdeling correct toepassen en een deling uitvoeren om het gemiddelde te berekenen.

Waar op letten: Let goed op het jaartal (2017) en zorg ervoor dat je het aantal cruisetoeristen gebruikt en niet het aantal verblijfstoeristen. Vergeet niet het aantal cruisetoeristen te vermenigvuldigen met 1.000, zoals aangegeven in de tabel.

Kernbegrippen: gemiddelde berekenen, tabel aflezen, toerisme

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het aantal cruisetoeristen met 1.000 te vermenigvuldigen.
- Het aantal verblijfstoeristen gebruiken in plaats van cruisetoeristen.
- Data uit het verkeerde jaar (2010 of 2016) gebruiken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/5

## Vraag 6 – Monocultuur en concurrentie: de kwetsbaarheid van Sint-Maarten (1 punt)

1p 6 De sterke afhankelijkheid van toerisme (een monocultuur) leidt tot problemen voor het eiland. Bovendien is er toenemende concurrentie van andere Caribische eilanden op deze toerismemarkt. → Leg uit dat de monocultuur door de toenemende concurrentie van andere Caribische eilanden voor Sint-Maarten een probleem vormt.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de sterke afhankelijkheid van toerisme (monocultuur) in combinatie met toenemende concurrentie een probleem vormt voor Sint-Maarten.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'monocultuur' kennen, vooral in een economische context. Ook moet je begrijpen wat 'concurrentie' inhoudt op een markt.

Wat moet je kunnen: Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen uitleggen: hoe een monocultuur in combinatie met concurrentie leidt tot economische problemen. Dit betekent dat je de economische kwetsbaarheid van een regio met een monocultuur kunt benoemen wanneer de primaire inkomstenbron onder druk komt te staan.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen de vraag herhaalt, maar daadwerkelijk uitlegt waarom de situatie een probleem is. Benoem specifiek de economische consequentie: het ontbreken van alternatieve inkomstenbronnen om de daling in toerisme-inkomsten te compenseren. Zorg dat je het begrip monocultuur correct toepast op de situatie van Sint-Maarten.

Kernbegrippen: monocultuur, concurrentie, inkomstenbronnen, economische kwetsbaarheid

Veelgemaakte fouten:
- Alleen herhalen van de vraag zonder de economische consequentie (geen alternatieve inkomstenbronnen) te benoemen.
- Het begrip monocultuur niet correct toepassen op de situatie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/6

## Vraag 7 – Noodhulp en structurele hulp (2 punten)

Gebruik informatiebron 2.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Fase 1 van de hulp van het Nederlandse Rode Kruis bestond uit ...(1)... (gebonden hulp / noodhulp / structurele hulp).
Fase 2 van de hulp bestond uit ...(2)... (gebonden hulp / noodhulp / structurele hulp).

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met twee zinnen over hulpverlening. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken, gebaseerd op de informatie uit een brontekst.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'noodhulp' en 'structurele hulp' kennen. 'Gebonden hulp' is een afleider.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een brontekst kunnen analyseren en koppelen aan de juiste economische begrippen. Je moet onderscheid kunnen maken tussen directe hulp na een ramp en hulp gericht op lange termijn herstel.

Waar op letten: Let goed op de beschrijvingen van de twee fasen in de informatiebron. Fase 1 beschrijft directe hulp na een ramp, terwijl fase 2 hulp beschrijft die gericht is op de lange termijn en herstel van de economie. Verwar deze niet met 'gebonden hulp'.

Kernbegrippen: noodhulp, structurele hulp, ontwikkelingshulp

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de begrippen noodhulp, structurele hulp en gebonden hulp. De beschrijvingen in de informatiebron moeten correct gekoppeld worden aan de economische termen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/7

## Vraag 8 – Overheidstaken van de gemeente (1 punt)

1p 8 Welke overheidstaken voert de gemeente uit? A Het onderhoud aan dijken, kanalen en waterwegen. B Het uitgeven van een paspoort, identiteitskaart en rijbewijs. C Het verstrekken van huur- en zorgtoeslag. D Het verstrekken van uitkeringen, zoals de AOW.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de specifieke taken die de gemeente uitvoert, in tegenstelling tot andere overheidslagen.

Wat moet je kennen: Je moet de kerntaken van de gemeente kennen en deze kunnen onderscheiden van taken van de Rijksoverheid, waterschappen of andere overheidsinstanties.

Wat moet je kunnen: Je moet de verschillende overheidstaken kunnen toewijzen aan de juiste overheidslaag (gemeente, provincie, waterschap, Rijksoverheid).

Waar op letten: Let op de verwarring tussen de taken van verschillende overheidslagen. Controleer goed welke taak bij welke overheid hoort.

Kernbegrippen: overheidstaken, gemeente, Rijksoverheid

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de taken van verschillende overheidslagen zoals de gemeente, provincie, waterschappen en het Rijk.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 9 – Gemeentelijke belastingen: Onroerendezaakbelasting (OZB) (1 punt)

1p 9 Een gemeente ontvangt inkomsten vanuit de gemeentelijke belastingen en gemeentelijke heffingen. Welke belasting betalen de inwoners aan de gemeente? A accijns B motorrijtuigenbelasting c onroerendezaakbelasting D vennootschapsbelasting Het aantal gemeenten in Nederland daalt omdat veel kleine gemeenten worden samengevoegd tot nieuwe, grotere gemeenten. De gemeente Rijkwijk en de gemeente Armere worden samengevoegd tot de gemeente Rijkmere.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over welke belastingen inwoners direct aan de gemeente betalen. Je moet het verschil kennen tussen belastingen voor de Rijksoverheid en belastingen voor de gemeente.

Wat moet je kennen: Je moet de belangrijkste gemeentelijke belastingen kennen, in het bijzonder de onroerendezaakbelasting (OZB). Daarnaast is het belangrijk om te weten welke belastingen door de Rijksoverheid worden geheven (zoals accijns, motorrijtuigenbelasting en vennootschapsbelasting).

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste belasting te identificeren die door inwoners aan de gemeente wordt betaald, en deze te onderscheiden van belastingen die aan de Rijksoverheid worden betaald.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen 'gemeentelijke belastingen' en belastingen die door de 'Rijksoverheid' worden geheven. De vraag is specifiek gericht op inkomsten van de gemeente.

Kernbegrippen: gemeentelijke belastingen, onroerendezaakbelasting (OZB), Rijksoverheid, lagere overheden

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen belastingen die aan de Rijksoverheid worden betaald en belastingen die aan de gemeente worden betaald.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/9

## Vraag 10 – Gemiddeld vermogen per huishouden in een nieuwe gemeente (2 punten)

2p 10 Gebruik informatiebron 3. Bereken het gemiddeld vermogen per huishouden in de nieuwe gemeente Rijkmere. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet het gemiddelde vermogen per huishouden berekenen voor een nieuwe gemeente die ontstaat uit twee bestaande gemeenten. Hierbij is het belangrijk dat je rekening houdt met het aantal huishoudens in elke gemeente.

Wat moet je kennen: Je moet het concept van 'gemiddeld vermogen' en 'gewogen gemiddelde' kennen. Ook moet je weten hoe je gegevens uit een tabel (informatiebron 3) moet interpreteren en gebruiken voor je berekening.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. Het totale vermogen van elke oorspronkelijke gemeente te berekenen.
2. Het totale vermogen van de nieuwe gemeente te bepalen.
3. Het totale aantal huishoudens in de nieuwe gemeente te berekenen.
4. Het gemiddelde vermogen per huishouden in de nieuwe gemeente te berekenen door het totale vermogen te delen door het totale aantal huishoudens.
5. Je berekening duidelijk op te schrijven.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
*   Voorkom het berekenen van een ongewogen gemiddelde van de twee vermogens. Dit is een veelvoorkomende valkuil omdat het aantal huishoudens per gemeente sterk verschilt.
*   Wees nauwkeurig bij het werken met grote getallen om reken- of typefouten te voorkomen.
*   Rond je antwoord correct af, indien nodig. Een afronding naar € 25.527 is ook goed.

Kernbegrippen: gemiddeld vermogen, gewogen gemiddelde, gemeentelijke herindeling

Veelgemaakte fouten:
- Het berekenen van een ongewogen gemiddelde van de twee vermogens: (€ 230.000 + € 18.000) / 2 = € 124.000. Dit is incorrect omdat het aantal huishoudens per gemeente sterk verschilt.
- Reken- of typefouten bij het werken met grote getallen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – Financieel voordeel koopwoningen voor gemeenten (1 punt)

1p 11 Voor een gemeente is het financieel voordelig als het aantal koopwoningen in de gemeente toeneemt. → Geef een verklaring voor het financiële voordeel voor de gemeente als het aantal koopwoningen toeneemt.

Wat kun je verwachten: Je moet kunnen uitleggen waarom een toename van koopwoningen financieel voordelig is voor een gemeente. Dit kan betrekking hebben op zowel inkomsten als uitgaven van de gemeente.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'gemeentelijke inkomsten', 'onroerendezaakbelasting (OZB)', 'koopwoning', 'sociale voorzieningen' en 'bijstand' kennen en begrijpen hoe deze gerelateerd zijn aan de financiën van een gemeente.

Wat moet je kunnen: Je moet een verklaring kunnen geven voor het financiële voordeel van een toename van koopwoningen voor een gemeente, waarbij je zowel inkomsten- als uitgavenaspecten kunt benoemen.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de inkomstenkant (OZB, verkoop bouwgrond) als de uitgavenkant (minder gebruik van sociale voorzieningen zoals bijstand) van de gemeente meeneemt in je verklaring. Verwar gemeentelijke belastingen niet met rijksbelastingen.

Kernbegrippen: gemeentelijke inkomsten, onroerendezaakbelasting (OZB), koopwoning, sociale voorzieningen, bijstand

Veelgemaakte fouten:
- Alleen denken aan de directe belasting (OZB) en niet aan andere financiële voordelen zoals verkoop van bouwgrond of lagere uitgaven aan sociale voorzieningen.
- Verwarren van gemeentelijke belastingen met rijksbelastingen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Sparen en ontsparen in je levensloop (1 punt)

1p 12 Welke oppervlakte geeft het bedrag aan dat je kunt sparen van je inkomen? A oppervlakte a B oppervlakte b C oppervlakte c Nour vindt het verstandig om nu te sparen voor later, want het is bijna zeker dat hij in de toekomst meer gaat consumeren.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de relatie tussen inkomen, consumptie en sparen/ontsparen gedurende verschillende fases van iemands leven, zoals weergegeven in een grafiek.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'inkomen', 'consumptie', 'sparen' en 'ontsparen' kennen en begrijpen hoe deze zich tot elkaar verhouden in een levensloopmodel. Ook moet je weten dat sparen plaatsvindt wanneer het inkomen hoger is dan de consumptie, en ontsparen wanneer de consumptie hoger is dan het inkomen.

Wat moet je kunnen: Je moet een grafiek kunnen interpreteren die inkomen en consumptie over een levensloop weergeeft. Specifiek moet je de gebieden in de grafiek kunnen identificeren waar gespaard of ontspaard wordt, door de inkomens- en consumptielijnen correct te vergelijken.

Waar op letten: Let goed op de positie van de inkomenslijn ten opzichte van de consumptielijn in de verschillende periodes (a, b, c). Sparen is alleen mogelijk als de inkomenslijn boven de consumptielijn ligt. Verwar sparen niet met ontsparen of lenen.

Kernbegrippen: levensloop, inkomen, consumptie, sparen, ontsparen

Veelgemaakte fouten:
- De letters a, b, c in de grafiek niet correct koppelen aan de periodes van sparen en ontsparen. Sparen gebeurt alleen als het inkomen hoger is dan de consumptie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – Consumptie en levensloop (1 punt)

Nour vindt het verstandig om nu te sparen voor later, want het is bijna zeker dat hij in de toekomst meer gaat consumeren.

In de grafiek van informatiebron 4 is te zien dat de consumptie tijdens de levensloop toeneemt.
→ Leg uit waarom de consumptie tijdens de levensloop toeneemt.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de consumptie van mensen toeneemt naarmate ze ouder worden, gebaseerd op de informatie uit de grafiek en algemene economische principes.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'levensloop', 'consumptie' en 'inflatie' kennen. Ook is kennis van maatschappelijke ontwikkelingen zoals 'gezin stichten' en 'verbetering van maatschappelijke positie' relevant.

Wat moet je kunnen: Je moet economische oorzaken kunnen benoemen die leiden tot een stijging van consumptie gedurende de levensloop. Je moet ook een grafiek kunnen interpreteren en de trends kunnen verklaren.

Waar op letten: Let erop dat je een economische verklaring geeft en niet alleen herhaalt dat de consumptie stijgt. Verwar inkomen en consumptie niet. Denk aan zowel reële als nominale oorzaken van consumptiestijging.

Kernbegrippen: levensloop, consumptie, gezin stichten, maatschappelijke positie, inflatie

Veelgemaakte fouten:
- Alleen herhalen wat de grafiek toont (dat consumptie stijgt) zonder een economische oorzaak te noemen.
- Verwarren van inkomen en consumptie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – Overdrachtsinkomen herkennen (1 punt)

1p 14 Gemiddeld beginnen jongeren op 21-jarige leeftijd met een (volledige) baan. Voor die tijd hebben jongeren meestal verschillende bronnen van inkomen, zoals een overdrachtsinkomen. Wat is een voorbeeld van een overdrachtsinkomen? A loon B rente C winst D zakgeld

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over verschillende soorten inkomen en moet een voorbeeld van een overdrachtsinkomen herkennen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'overdrachtsinkomen', 'inkomen uit arbeid' en 'inkomen uit bezit' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet voorbeelden van inkomsten kunnen classificeren als overdrachtsinkomen, inkomen uit arbeid of inkomen uit bezit.

Waar op letten: Let goed op of er een directe tegenprestatie (zoals arbeid of het ter beschikking stellen van bezit) tegenover het inkomen staat. Bij een overdrachtsinkomen is dit niet het geval.

Kernbegrippen: overdrachtsinkomen, inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van overdrachtsinkomen (inkomen zonder tegenprestatie) met primair inkomen (inkomen met tegenprestatie zoals arbeid of bezit).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – Waarom banken jongeren rente geven op een betaalrekening (1 punt)

1p 15 De ABC-bank betaalt jongeren rente op hun betaalrekening, maar volwassenen niet. → Geef een reden voor de ABC-bank om aan jongeren wel rente op de betaalrekening te betalen.

Wat kun je verwachten: Je moet een economische reden kunnen geven waarom een bank een specifieke marketingstrategie toepast, in dit geval het betalen van rente aan jongeren op hun betaalrekening, terwijl volwassenen dit niet krijgen.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes van klantenbinding en marketingstrategieën van bedrijven kennen, specifiek gericht op doelgroepbenadering.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische en economisch onderbouwde reden kunnen formuleren vanuit het perspectief van de bank, waarbij je rekening houdt met de lange termijn.

Waar op letten: Let erop dat je de reden vanuit het perspectief van de bank geeft en niet vanuit de jongere. Vermijd te algemene antwoorden; focus op de langetermijnstrategie van de bank om klanten te binden.

Kernbegrippen: klantenbinding, marketingstrategie, doelgroepbenadering

Veelgemaakte fouten:
- De reden vanuit het perspectief van de jongere geven in plaats van de bank.
- Een te algemeen antwoord geven zoals 'om klanten te lokken' zonder de specifieke focus op de lange termijn.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – Rendement behalen met aandelen (1 punt)

1p 16 Als de spaarrente zo laag is, heeft sparen bij een bank geen zin. Volgens Nour kun je meer rendement behalen door te beleggen in aandelen. Misschien is dat ook iets voor hem. → Op welke manier kun je rendement behalen door te beleggen in aandelen?

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de manieren waarop je rendement kunt behalen door te beleggen in aandelen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'rendement', 'beleggen' en 'aandelen' kennen. Specifiek moet je weten wat 'dividend' en 'koerswinst' inhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet de twee belangrijkste manieren kunnen benoemen waarop beleggers rendement behalen uit aandelen.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen rendement op aandelen en rente op een spaarrekening. Focus alleen op manieren die direct verband houden met beleggen in aandelen.

Kernbegrippen: rendement, beleggen, aandelen, dividend, koerswinst

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van rendement op aandelen met rente op een spaarrekening.
- Het noemen van andere vormen van inkomen die niets met beleggen in aandelen te maken hebben.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 18 – Cumulatieve vraag en betalingsbereidheid (1 punt)

Gebruik informatiebron 5.
Volgens Klaas klopt de grafiek niet: "Bij een prijs van € 16 staat in de tabel toch het aantal 4? Waarom lees ik dan in de grafiek het aantal 6?"
→ Leg uit waarom in de grafiek bij de prijs van € 16 het aantal 6 wel juist is.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een grafiek die de vraaglijn weergeeft. Je moet uitleggen waarom het aantal vragers in de grafiek bij een bepaalde prijs hoger kan zijn dan het aantal dat in een tabel bij diezelfde prijs staat vermeld.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'vraaglijn', 'collectieve vraag', 'betalingsbereidheid' en 'cumulatieve vraag' kennen en begrijpen hoe deze zich tot elkaar verhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel en een grafiek kunnen interpreteren en de relatie tussen individuele betalingsbereidheid en de cumulatieve vraag kunnen uitleggen. Je moet kunnen beredeneren waarom bij een bepaalde prijs in een vraaglijn ook consumenten worden meegeteld die bereid zijn een hogere prijs te betalen.

Waar op letten: Let op het verschil tussen de individuele maximale betalingsbereidheid (vaak in een tabel) en de cumulatieve vraag (vaak in een grafiek). Vergeet niet dat bij de cumulatieve vraag alle consumenten worden meegeteld die de gegeven prijs of méér willen betalen.

Kernbegrippen: vraaglijn, collectieve vraag, betalingsbereidheid, cumulatieve vraag

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen individuele betalingsbereidheid en cumulatieve vraag.
- Niet optellen van de consumenten die bereid zijn een hogere prijs te betalen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/18

## Vraag 19 – Nettowinst of brutowinst berekenen (1 punt)

In deze tabel staat winst genoemd. Gaat het om de nettowinst of de brutowinst?
A De brutowinst, de bedrijfskosten zijn bij de omzet opgeteld.
B De brutowinst, de bedrijfskosten zijn van de omzet afgehaald.
C De nettowinst, de bedrijfskosten zijn bij de brutowinst opgeteld.
D De nettowinst, de bedrijfskosten zijn van de brutowinst afgehaald.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tabel met financiële gegevens en moet bepalen of de getoonde winst de brutowinst of nettowinst is, en hoe deze is berekend.

Wat moet je kennen: De definities van nettowinst, brutowinst, bedrijfskosten, omzet en inkoopwaarde.

Wat moet je kunnen: De formules voor het berekenen van brutowinst en nettowinst correct toepassen op basis van gegeven financiële data.

Waar op letten: Let goed op welke kostenposten zijn meegenomen in de berekening van de winst in de tabel. De brutowinst wordt berekend door alleen de inkoopwaarde van de omzet af te trekken. De nettowinst wordt berekend door van de brutowinst ook de overige bedrijfskosten af te trekken. Verwarring tussen optellen en aftrekken van kosten is een veelvoorkomende valkuil.

Kernbegrippen: nettowinst, brutowinst, bedrijfskosten, omzet, inkoopwaarde

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen brutowinst en nettowinst.
- Incorrect toepassen van de formule voor winstberekening (kosten optellen in plaats van aftrekken).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 20 – Afschrijving van fietskarren berekenen (2 punten)

Gebruik bovenstaande tabel.
De fietskarren zijn aangeschaft voor in totaal € 200.
Na twee jaar zijn de twee fietskarren samen nog € 18 waard.
→ Toon met een berekening aan dat de fietskarren na twee jaar nog € 18 waard zijn als de verwachting van Ilja uitkomt. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet de restwaarde van de fietskarren na twee jaar berekenen, gebaseerd op de afschrijvingskosten per periode van vier weken die in de tabel staan.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat afschrijving, aanschafwaarde en restwaarde betekenen. Ook moet je begrijpen dat afschrijvingskosten over een bepaalde periode gaan (hier: vier weken).

Wat moet je kunnen: Je moet het aantal afschrijvingsperioden kunnen berekenen over een langere tijd (twee jaar). Vervolgens moet je de totale afschrijving kunnen berekenen en deze aftrekken van de aanschafwaarde om de restwaarde te vinden.

Waar op letten: Let goed op dat de afschrijvingskosten van € 7 gelden voor een periode van vier weken, niet per week of per jaar. Maak geen rekenfouten bij het omrekenen van twee jaar naar het aantal perioden van vier weken. Verwar de aanschafwaarde niet met de restwaarde.

Kernbegrippen: afschrijving, aanschafwaarde, restwaarde, boekwaarde

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten dat de afschrijvingskosten van € 7 gelden voor een periode van vier weken, en niet per week of per jaar.
- Een rekenfout maken bij het bepalen van het aantal perioden van vier weken in twee jaar.
- De aanschafwaarde en de restwaarde door elkaar halen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/20

## Vraag 21 – Waarom betalen klanten meer voor Dogrunner? (1 punt)

In de wijk van Dog4fun is nog een andere aanbieder actief: Dogrunner. Ilja en Klaas vergelijken hun prijzen met deze concurrent. Hondenbezitters betalen er veel meer dan bij hun Dog4fun.

*Gebruik informatiebron 6.*
Noem een reden waarom hondenbezitters bereid zijn een veel hoger bedrag te betalen bij Dogrunner dan bij Dog4fun.

Wat kun je verwachten: Je moet een reden kunnen noemen waarom hondenbezitters bereid zijn meer te betalen voor de diensten van Dogrunner, gebaseerd op de informatie uit bron 6.

Wat moet je kennen: Je moet de concepten 'productdifferentiatie', 'toegevoegde waarde' en 'betalingsbereidheid' kunnen herkennen in een praktijksituatie.

Wat moet je kunnen: Je moet relevante informatie uit een tekstbron (informatiebron 6) kunnen selecteren en deze gebruiken om een economische vraag te beantwoorden.

Waar op letten: Let goed op de specifieke voordelen en extra's die Dogrunner biedt ten opzichte van Dog4fun, zoals beschreven in informatiebron 6. Noem geen redenen die niet in de bron staan en herhaal niet alleen dat Dogrunner duurder is.

Kernbegrippen: productdifferentiatie, toegevoegde waarde, prijs-kwaliteitverhouding, betalingsbereidheid

Veelgemaakte fouten:
- Een reden noemen die niet in informatiebron 6 staat.
- Alleen herhalen dat Dogrunner duurder is zonder een reden te geven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/21

## Vraag 22 – Winstberekening na prijsverlaging (2 punten)

2p 22 Gebruik bovenstaande tabel. Bereken de winst per vier weken als ze de prijs verlagen van € 14 naar € 12. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet de winst per vier weken berekenen na een prijsverlaging. Dit betekent dat je eerst de nieuwe omzet en de totale kosten moet bepalen, en daarna de winst.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van winst, omzet en kosten kennen. Ook moet je weten hoe je deze berekent.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om gegevens uit een tabel te halen en deze te gebruiken in een berekening. Je moet de omzet per vier weken kunnen berekenen en alle kosten correct kunnen optellen. Vervolgens moet je de winst kunnen berekenen door kosten van de omzet af te trekken.

Waar op letten: Let goed op dat je de omzet voor de juiste periode (vier weken) berekent. Vermenigvuldig de wekelijkse omzet met 4. Controleer of je alle kostenposten meeneemt en geen rekenfouten maakt. Gebruik de nieuwe prijs en het nieuwe aantal honden, niet de oude gegevens.

Kernbegrippen: winst, omzet, kosten

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de wekelijkse omzet met 4 te vermenigvuldigen voor de periode van vier weken.
- Reken- of optelfouten bij het bepalen van de totale kosten.
- Gebruik van oude gegevens (zoals de oude winst van € 265) in de nieuwe berekening.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/22

## Vraag 23 – Loonheffing, volksverzekeringen en directe belastingen (2 punten)

2p 23 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. De loonheffing is een van de belastingontvangsten van de overheid. De loonheffing is de verzamelnaam voor loonbelasting en de premie ...(1)... (volksverzekeringen / zorgverzekering). De loonheffing is een voorbeeld van een ...(2)... (directe / indirecte) belastingontvangst van de overheid. In 2021 is de staatsschuld flink gestegen. Gebruik informatiebron 7.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en moet de juiste economische termen kiezen uit gegeven opties om de zinnen correct te maken. De vraag gaat over de samenstelling van loonheffing en het type belasting dat loonheffing is.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie en samenstelling van loonheffing kennen, inclusief het onderscheid tussen loonbelasting en premies voor volksverzekeringen. Daarnaast moet je het verschil tussen directe en indirecte belastingen begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om economische begrippen correct toe te passen in een gegeven context en de juiste termen te kiezen uit een reeks opties.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen 'volksverzekeringen' en 'zorgverzekering' bij de samenstelling van de loonheffing. Wees ook alert op het onderscheid tussen 'directe' en 'indirecte' belastingen; loonheffing is een directe belasting omdat deze direct op het inkomen wordt geheven.

Kernbegrippen: loonheffing, volksverzekeringen, directe belasting, indirecte belasting

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen volksverzekeringen en zorgverzekering. De premie voor de zorgverzekering wordt weliswaar ingehouden op het loon, maar valt niet onder de verzamelnaam 'loonheffing'.
- Verwarring tussen directe en indirecte belastingen. Directe belastingen worden direct op inkomen of vermogen geheven (zoals loonbelasting), terwijl indirecte belastingen verwerkt zijn in de prijs van goederen en diensten (zoals btw).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/23

## Vraag 24 – Indexcijfer staatsschuld berekenen (1 punt)

1 p 24 Bereken het indexcijfer van de staatsschuld in 2021, met 2020 als basisjaar. Schrijf ook je berekening op. Nederland is lid van de Europese Unie (EU). Tussen de EU-landen is afgesproken dat de staatsschuld maximaal 60% van het nationaal inkomen mag zijn. Gebruik informatiebron 7.

Wat kun je verwachten: Je moet het indexcijfer van de staatsschuld in een specifiek jaar berekenen, met een ander jaar als basisjaar. Hierbij gebruik je gegevens uit een tabel en schrijf je de berekening op.

Wat moet je kennen: Je moet de formule voor het berekenen van een indexcijfer kennen: (waarde nieuw / waarde basis) × 100. Ook moet je weten wat een basisjaar is en hoe je de juiste gegevens uit een tabel haalt.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste gegevens (staatsschuld in 2021 en 2020) uit informatiebron 7 kunnen selecteren en deze correct in de formule voor het indexcijfer kunnen invullen. Vervolgens moet je de berekening uitvoeren en het antwoord correct afronden.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste jaren en de juiste kolom ('staatsschuld in miljard euro') uit de tabel gebruikt. Zorg ervoor dat de waarde van het nieuwe jaar in de teller staat en de waarde van het basisjaar in de noemer. Vergeet niet te vermenigvuldigen met 100 en rond je antwoord correct af, zoals 110,3.

Kernbegrippen: indexcijfer, staatsschuld, basisjaar

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde jaren gebruiken uit de tabel
- Teller en noemer omdraaien in de breuk
- Vergeten te vermenigvuldigen met 100
- De verkeerde kolom uit de tabel gebruiken (bijv. nationaal inkomen)

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/24

## Vraag 25 – Staatsschuld en EU-normen (1 punt)

Nederland is lid van de Europese Unie (EU). Tussen de EU-landen is afgesproken dat de staatsschuld maximaal 60% van het nationaal inkomen mag zijn.
Gebruik informatiebron 7.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Nederland heeft sinds 2018 ... (1)... (niet / wel) voldaan aan de afspraak van de EU. Door aflossingen op de staatsschuld ...(2)... (daalt / stijgt) de totale staatsschuld.

Wat kun je verwachten: Je moet een tekst aanvullen over de staatsschuld van Nederland en de EU-normen, gebaseerd op een gegeven informatiebron. Je kiest de juiste woorden uit twee opties.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'staatsschuld', 'nationaal inkomen', 'staatsschuldquote' en 'aflossing' kennen. Ook moet je begrijpen wat de EU-norm 'maximaal 60% van het nationaal inkomen' inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel (informatiebron 7) kunnen aflezen en interpreteren om te bepalen of Nederland aan de EU-norm voldoet. Daarnaast moet je de economische gevolgen van 'aflossingen op de staatsschuld' kunnen beredeneren.

Waar op letten: Let goed op de formulering 'maximaal 60%'. Dit betekent dat 60% of minder is toegestaan. Verwar 'aflossing' niet met het aangaan van nieuwe schuld of rentebetalingen. Controleer de staatsschuldquote voor de relevante jaren in de bron.

Kernbegrippen: staatsschuld, staatsschuldquote, nationaal inkomen, aflossing, EU-norm

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd interpreteren van de EU-regel 'maximaal 60%' (bijvoorbeeld denken dat 60% niet is toegestaan).
- De betekenis van 'aflossing' verwarren met rentebetaling of het aangaan van nieuwe schuld.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/25

## Vraag 26 – Economische krimp en staatsschuld: de rol van werkloosheid (2 punten)

2p 26 Econoom Okun: "Als de economie krimpt, kan dat leiden tot een hogere staatsschuld." → Geef een argument voor de uitspraak van econoom Okun. Gebruik in je antwoord het begrip werkloosheid.

Wat kun je verwachten: Je moet een argument kunnen geven voor de stelling dat economische krimp kan leiden tot een hogere staatsschuld, waarbij je het begrip 'werkloosheid' gebruikt.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'economische krimp', 'werkloosheid', 'overheidsuitgaven', 'overheidstekort' en 'staatsschuld' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische causale keten kunnen opbouwen die de relatie tussen economische krimp, werkloosheid, overheidsuitgaven en staatsschuld verklaart. Je moet specifiek het begrip 'werkloosheid' correct in je argumentatie verwerken.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je de volledige causale keten uitlegt, van economische krimp via werkloosheid en overheidsuitgaven naar de staatsschuld. Gebruik het begrip 'werkloosheid' expliciet. Hoewel lagere belastinginkomsten ook een rol spelen, richt het verwachte antwoord zich op de stijging van overheidsuitgaven door werkloosheidsuitkeringen.

Kernbegrippen: economische krimp, werkloosheid, overheidsuitgaven, overheidstekort, staatsschuld

Veelgemaakte fouten:
- De causale keten niet volledig uitleggen (bijv. alleen de link tussen krimp en werkloosheid leggen, maar niet de link naar overheidsfinanciën).
- Het verplichte begrip 'werkloosheid' niet gebruiken.
- De link leggen via lagere belastinginkomsten, wat ook correct is, maar het CV focust op de uitgavenkant via werkloosheidsuitkeringen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/26

## Vraag 27 – Rente en overheidsbezuinigingen (1 punt)

1p 27 Econoom Okun maakt nog een andere opmerking: "De rente is laag, als de rente op leningen stijgt, zal de overheid moeten bezuinigen." → Leg uit dat als de rente op leningen stijgt, de overheid in de toekomst moet bezuinigen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom een stijging van de rente op leningen ertoe leidt dat de overheid in de toekomst moet bezuinigen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'rente', 'staatsschuld', 'overheidsuitgaven' en 'bezuinigen' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale keten kunnen uitleggen: hoe een verandering in de rente leidt tot een noodzaak tot bezuinigingen voor de overheid.

Waar op letten: Let erop dat je de link legt tussen hogere rente-uitgaven en de noodzaak om op andere posten te bezuinigen (verdringingseffect). Herhaal niet alleen dat de uitgaven stijgen, maar leg uit wat het gevolg daarvan is voor andere uitgaven.

Kernbegrippen: rente, staatsschuld, overheidsuitgaven, bezuinigen

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de link te leggen tussen hogere rente-uitgaven en de noodzaak om op andere posten te bezuinigen (verdringingseffect).
- Alleen herhalen dat de uitgaven stijgen, zonder uit te leggen wat het gevolg daarvan is voor andere uitgaven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/27

## Vraag 28 – Handelssaldo en Nationaal Inkomen (2 punten)

Gebruik informatiebron 8.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden en getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden en getallen in. Kies uit de woorden en getallen die tussen haakjes staan.
Het Nederlandse saldo van de handel met Duitsland bedraagt ... (1)... (€ 11,523 miljard / € 28,916 miljard / € 32,704 miljard).
Als de exportwaarde van Nederland in 2019 stijgt, zal het Nederlandse nationaal inkomen ...(2)... (dalen / gelijk blijven / stijgen).

Wat kun je verwachten: Je moet een economisch juiste tekst maken door de juiste woorden en getallen te kiezen. Dit omvat het berekenen van een specifiek handelssaldo en het toepassen van kennis over de relatie tussen export en nationaal inkomen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van export, import, handelssaldo en nationaal inkomen kennen. Ook moet je weten hoe deze concepten met elkaar samenhangen, met name de invloed van export op het nationaal inkomen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (cirkeldiagrammen) kunnen interpreteren en gebruiken voor berekeningen. Specifiek moet je percentages kunnen toepassen op totalen om deelbedragen te vinden en deze vervolgens te gebruiken voor het berekenen van een handelssaldo. Daarnaast moet je de economische relatie tussen export en nationaal inkomen kunnen toepassen.

Waar op letten: Let goed op dat je het specifieke handelssaldo met Duitsland berekent en niet het totale handelssaldo. Zorg ervoor dat je de juiste percentages voor import en export uit de bron haalt en deze correct toepast op de totale import- en exportwaarden. Wees nauwkeurig met de berekening. Voor de tweede vraag, bedenk wat de impact is van een stijgende export op het nationaal inkomen.

Kernbegrippen: export, import, handelssaldo, nationaal inkomen, internationale handel

Veelgemaakte fouten:
- Het totale handelsoverschot berekenen (€ 90,3 mld - € 61,4 mld = € 28,9 mld) in plaats van het specifieke saldo met Duitsland.
- Import- en exportpercentages door elkaar halen.
- De relatie tussen een stijgende export en een stijgend nationaal inkomen niet kennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/28

## Vraag 29 – Handelsoverschot en Prijspeil (1 punt)

1p 29 De import van agrarische producten is procentueel sterker gegroeid dan de export. Toch is het Nederlandse handelsoverschot van de handel toegenomen. Wat kan daarvan de reden zijn? A Het prijspeil van de export is minder gestegen dan het prijspeil van de import. B Het prijspeil van de export is meer gestegen dan het prijspeil van de import. C De geëxporteerde hoeveelheid is minder gestegen dan de geïmporteerde hoeveelheid.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het Nederlandse handelsoverschot en de factoren die dit beïnvloeden, zoals import, export en prijspeil. Je moet de relatie tussen deze begrippen begrijpen om de oorzaak van een verandering in het handelsoverschot te kunnen verklaren.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van handelsoverschot, import, export en prijspeil kennen. Ook moet je weten hoe de waarde van import en export wordt berekend (prijs x hoeveelheid).

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen analyseren hoe veranderingen in het prijspeil van import- en exportproducten het handelsoverschot beïnvloeden, zelfs als de procentuele groei van import en export in hoeveelheid verschilt. Je moet onderscheid kunnen maken tussen procentuele groei en absolute groei in waarde.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen procentuele groei (in hoeveelheid) en de absolute waarde (prijs x hoeveelheid). Een grotere procentuele groei in import hoeft niet te betekenen dat de importwaarde absoluut meer is gestegen dan de exportwaarde. De prijsontwikkeling speelt hierbij een cruciale rol. Verwar groei in volume met groei in waarde.

Kernbegrippen: handelsoverschot, import, export, prijspeil

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van de groei in hoeveelheid (volume) met de groei in waarde (prijs x hoeveelheid).
- Verwarren van procentuele groei met absolute groei in euro's.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/29

## Vraag 30 – Wisselkoers en export: de invloed van een dalend pond op Nederlandse export naar het VK (1 punt)

1p 30 De Nederlandse export van agrarische producten naar het VK is de laatste jaren afgenomen vanwege de koers van het Engelse pond. → Leg uit dat een daling van de koers van het Engelse pond de oorzaak kan zijn van de afnemende Nederlandse export naar het VK.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een daling van de koers van het Engelse pond de Nederlandse export van agrarische producten naar het VK kan beïnvloeden.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'wisselkoers', 'export' en 'internationale concurrentiepositie' kennen. Je moet ook begrijpen wat een daling van een wisselkoers betekent voor de prijs van import- en exportproducten.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale keten kunnen opstellen die de relatie tussen een dalende wisselkoers, de prijs van producten en de export verklaart. Je moet redeneren vanuit het perspectief van het importerende land (VK).

Waar op letten: Let op het perspectief: redeneer vanuit het VK (pond) en niet vanuit Nederland (euro). Zorg dat je de volledige causale keten uitlegt: daling koers -> duurder product -> lagere vraag -> minder export. Voorkom verwarring tussen een dalende en stijgende wisselkoers en hun effecten.

Kernbegrippen: wisselkoers, export, internationale concurrentiepositie

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen een dalende en stijgende wisselkoers en het effect daarvan.
- Redeneren vanuit het Nederlandse perspectief (euro) in plaats van het Britse perspectief (pond).
- De causale keten niet volledig afmaken (daling koers -> duurder product -> lagere vraag -> minder export).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/30

## Vraag 31 – Exportwaarde voedsel per werknemer berekenen (2 punten)

2p 31 De totale agrarische export van Nederland in 2018 bedraagt € 90,3 miljard. De helft daarvan bestaat uit de export van voedsel. 600.000 werknemers zijn direct betrokken bij deze export van voedsel. → Bereken de exportwaarde van voedsel per werknemer. Schrijf ook je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de agrarische export van Nederland, waarbij je de exportwaarde van voedsel per werknemer moet berekenen. Je moet de juiste stappen volgen en je berekening opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat 'exportwaarde' betekent en hoe je met grote getallen (miljarden) rekent.

Wat moet je kunnen: Je moet een deel van een totaalbedrag kunnen berekenen (de helft) en vervolgens een bedrag kunnen delen door een aantal werknemers. Je moet ook je berekening duidelijk kunnen opschrijven.

Waar op letten: Let goed op dat je eerst de helft van de totale agrarische export neemt, want de vraag gaat specifiek over de export van voedsel. Zorg ervoor dat je de miljarden correct omzet naar een volledig getal (het juiste aantal nullen). Controleer je berekening om rekenfouten te voorkomen.

Kernbegrippen: exportwaarde

Veelgemaakte fouten:
- Niet de helft nemen van de totale exportwaarde, maar rekenen met de volledige € 90,3 miljard.
- Foutief omrekenen van miljarden naar een volledig getal (verkeerd aantal nullen).
- Reken- of typfout in de rekenmachine.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/31

## Vraag 32 – Melkrobot en concurrentiepositie (1 punt)

1p 32 Volgens Bram kunnen Nederlandse zuivelboeren door de melkrobot de concurrentie met buitenlandse zuivelboeren beter aan. De melkrobot kan leiden tot een hogere afzet. Hier staan drie economische verschijnselen: 1 hogere arbeidsproductiviteit 2 lagere kosten per product 3 betere concurrentiepositie van Nederlandse zuivelboeren In welke regel staan de verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat? A inzet melkrobot → 1 → 2 → 3 → hogere afzet B inzet melkrobot → 1 → 3 → 2 → hogere afzet C inzet melkrobot → 2 → 1 → 3 → hogere afzet D inzet melkrobot → 2 → 3 → 1 → hogere afzet E inzet melkrobot → 3 → 1 → 2 → hogere afzet F inzet melkrobot → 3 → 2 → 1 → hogere afzet

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de logische economische verbanden tussen investeringen, productiviteit, kosten en concurrentiepositie. Je moet de juiste oorzaak-gevolgrelatie kunnen herkennen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en onderlinge relaties kennen van: arbeidsproductiviteit, kosten per product, concurrentiepositie en afzet. Ook het concept van investeren is relevant.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische keten van economische verschijnselen kunnen opbouwen en de juiste volgorde van oorzaak en gevolg kunnen bepalen.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van de verschijnselen. Een hogere arbeidsproductiviteit leidt tot lagere kosten per product, wat vervolgens de concurrentiepositie verbetert en tot een hogere afzet kan leiden. Verwar de oorzaak-gevolgrelaties niet.

Kernbegrippen: arbeidsproductiviteit, kosten per product, concurrentiepositie, afzet, investering

Veelgemaakte fouten:
- De oorzaak-gevolg relaties tussen de economische begrippen verwarren. Bijvoorbeeld denken dat lagere kosten leiden tot hogere productiviteit, in plaats van andersom.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/32

## Vraag 33 – Vraag en aanbod op de koopwoningmarkt (1 punt)

1p 33 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Door de toegenomen vraag op de koopwoningmarkt zal de vraaglijn verschuiven naar ... (1)... (links / rechts). Daardoor zal de prijs van een koopwoning ... (2)... (dalen / gelijk blijven / stijgen). Een andere woning kopen wordt te duur, dus maakt Germaine plannen om haar huidige koopwoning op te knappen. Voor de verbouwing wil ze een persoonlijke lening van € 50.000 afsluiten. Germaine weet niet of ze dan nog voldoet aan de eis van de verantwoorde woonlast die door het Nibud is vastgesteld. Gebruik informatiebron 9 en 10.

Wat kun je verwachten: Je moet de effecten van een toegenomen vraag op de koopwoningmarkt kunnen analyseren en de gevolgen voor de prijs kunnen benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes van vraag en aanbod kennen, inclusief het concept van de vraaglijn en prijsvorming op een markt.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen bepalen hoe een toename van de vraag de vraaglijn beïnvloedt (verschuiving) en wat dit betekent voor de evenwichtsprijs.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen een verschuiving van de vraaglijn (door een verandering in de vraag) en een verschuiving langs de vraaglijn (door een prijsverandering). Een toegenomen vraag verschuift de vraaglijn naar rechts, wat leidt tot een hogere evenwichtsprijs.

Kernbegrippen: vraag en aanbod, vraaglijn, prijsvorming, marktevenwicht

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen een verschuiving van de vraaglijn (naar links of rechts) en een verschuiving langs de vraaglijn.
- Incorrect koppelen van een toegenomen vraag aan een prijsdaling in plaats van een prijsstijging.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/33

## Vraag 34 – Verantwoorde woonlasten berekenen bij extra lening (2 punten)

Gebruik informatiebron 9 en 10.
Germaine heeft een maandinkomen van € 4.200 per maand.
Haar woonlasten zijn nu € 750 per maand.
→ Bereken of zij € 50.000 extra kan lenen en dan nog voldoet aan de eis. Schrijf ook je berekening en conclusie op.

Wat kun je verwachten: Je moet berekenen of Germaine, met haar maandinkomen en huidige woonlasten, een extra lening van € 50.000 kan afsluiten en dan nog voldoet aan de eis voor verantwoorde maandlasten. Je moet je berekening en conclusie opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de maximaal verantwoorde woonlasten berekent op basis van een maandinkomen en een percentage uit een tabel (informatiebron 9). Je moet ook begrijpen dat een nieuwe lening extra maandlasten met zich meebrengt (informatiebron 10) die bij de huidige woonlasten opgeteld moeten worden.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het juiste percentage voor de maximaal verantwoorde woonlasten aflezen uit informatiebron 9, gebaseerd op het maandinkomen van Germaine.
2. De maximaal verantwoorde maandlasten berekenen.
3. De nieuwe totale maandlasten berekenen door de huidige woonlasten en het maandbedrag van de nieuwe lening (uit informatiebron 10) bij elkaar op te tellen.
4. De berekende nieuwe totale maandlasten vergelijken met de maximaal verantwoorde maandlasten.
5. Een duidelijke conclusie formuleren op basis van je berekening.

Waar op letten: Let goed op dat je:
* Het juiste percentage kiest uit informatiebron 9 (voor het inkomensbereik van Germaine).
* De huidige woonlasten (€ 750) optelt bij het maandbedrag van de nieuwe lening (€ 500).
* Zowel de berekening als de conclusie opschrijft, zoals gevraagd in de vraagtekst.
* Geen rekenfouten maakt.

Kernbegrippen: verantwoorde woonlasten, Nibud, persoonlijke lening, maandinkomen, maandlasten

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerde percentage uit informatiebron 9 kiezen (bijvoorbeeld 25% of 33% in plaats van 30%).
- Vergeten de huidige woonlasten (€ 750) op te tellen bij het maandbedrag van de nieuwe lening (€ 500).
- Alleen de berekening opschrijven en de conclusie vergeten, terwijl de vraag hier expliciet om vraagt.
- Een rekenfout maken in de vermenigvuldiging of optelling.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/34

## Vraag 35 – Kredietkosten persoonlijke lening berekenen (1 punt)

1p 35 Bereken de kredietkosten die Germaine betaalt voor deze persoonlijke lening. Schrijf ook je berekening op. De Rijksoverheid wil dat huishoudens overstappen op duurzame energie (energietransitie). Germaine wil alvast een warmtepomp aanschaffen, met subsidie. Een warmtepomp verwarmt je huis, bespaart aardgas en dus energiekosten. Zij is benieuwd na hoeveel jaren zij de investering in de warmtepomp terugverdient.

Wat kun je verwachten: Je berekent de kredietkosten van een persoonlijke lening aan de hand van een gegeven leenbedrag, looptijd en maandbedrag. Je moet de berekening duidelijk opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat kredietkosten zijn en hoe je deze berekent bij een persoonlijke lening.

Wat moet je kunnen: Je moet een berekening kunnen uitvoeren waarbij je het totaal terugbetaalde bedrag berekent en daar het oorspronkelijke leenbedrag van aftrekt.

Waar op letten: Let op dat je niet alleen het totaal terugbetaalde bedrag berekent, maar ook het oorspronkelijke leenbedrag hiervan aftrekt. Controleer je vermenigvuldiging en aftrekking op rekenfouten.

Kernbegrippen: kredietkosten, persoonlijke lening

Veelgemaakte fouten:
- Alleen het totaal terugbetaalde bedrag berekenen (€60.000) en vergeten het oorspronkelijke leenbedrag eraf te trekken.
- Reken- of typefouten maken bij de vermenigvuldiging of aftrekking.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/35

## Vraag 36 – Terugverdientijd van een investering berekenen (1 punt)

De Rijksoverheid wil dat huishoudens overstappen op duurzame energie (energietransitie). Germaine wil alvast een warmtepomp aanschaffen, met subsidie. Een warmtepomp verwarmt je huis, bespaart aardgas en dus energiekosten. Zij is benieuwd na hoeveel jaren zij de investering in de warmtepomp terugverdient.
Wat is de juiste manier om te berekenen in hoeveel jaar zij de investering in de warmtepomp terugverdient?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van de terugverdientijd van een investering, zoals de aanschaf van een warmtepomp, waarbij rekening gehouden moet worden met subsidie en jaarlijkse besparingen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van terugverdientijd kennen en weten welke factoren hierin meespelen: investeringskosten, subsidie en jaarlijkse besparing.

Wat moet je kunnen: Je moet de formule voor het berekenen van de terugverdientijd correct kunnen toepassen, waarbij je de netto-investering (aanschafwaarde min subsidie) deelt door de jaarlijkse besparing.

Waar op letten: Let goed op dat je de subsidie van de aanschafwaarde aftrekt (netto-investering) en dat je de jaarlijkse besparing in de noemer plaatst. Vermijd het optellen van subsidie bij de aanschafwaarde of het plaatsen van de subsidie in de noemer.

Kernbegrippen: terugverdientijd, investering, subsidie, besparing

Veelgemaakte fouten:
- Subsidie optellen bij de aanschafwaarde in plaats van aftrekken.
- De verkeerde grootheid in de noemer plaatsen (bijvoorbeeld subsidie in plaats van besparing per jaar).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/36

## Vraag 37 – Sparen versus Investeren: De Warmtepomp Dilemma (1 punt)

1p 37 Germaine: “Tegenwoordig levert sparen weinig op en is geld lenen goedkoop. Spaarders kunnen beter het geld investeren in een warmtepomp, dat levert op termijn meer op.” Wat is een juiste samenvatting van Germaines bewering? A De besparing op energiekosten is hoger dan de te ontvangen rente. B De besparing op energiekosten is lager dan de te ontvangen rente. C Geld lenen is goedkoper dan de investering in een warmtepomp. D Geld lenen is duurder dan de investering in een warmtepomp.

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de afweging tussen sparen en investeren, en het concept van rendement. Je moet de kern van een economische bewering kunnen samenvatten.

Wat moet je kennen: De definitie van sparen en investeren.
Het concept van rente als opbrengst van sparen.
Het concept van rendement (opbrengst) van een investering, in dit geval besparing op energiekosten.
Het principe van opportunity cost (wat je opgeeft door een bepaalde keuze te maken).

Wat moet je kunnen: Een economische bewering analyseren en de kern ervan identificeren.
De opbrengsten van verschillende financiële opties met elkaar vergelijken.
De juiste samenvatting kiezen die de bewering van Germaine correct weergeeft.

Waar op letten: Let goed op de vergelijking die Germaine maakt: ze vergelijkt de opbrengst van sparen (rente) met de opbrengst van investeren in een warmtepomp (besparing op energiekosten). De bewering 'dat levert op termijn meer op' is cruciaal voor de juiste samenvatting. Laat je niet afleiden door het 'geld lenen is goedkoop' deel, dit is een randvoorwaarde maar niet de kern van de vergelijking.

Kernbegrippen: sparen, investeren, rente, rendement, opportunity cost

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van de opbrengst van een investering met de kosten ervan.
- Focussen op het 'lenen is goedkoop' deel van de uitspraak in plaats van de kernvergelijking tussen sparen en investeren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/37

## Vraag 38 – Positieve externe effecten van minder aardgasverbruik (1 punt)

1p 38 Germaine: “Als iedere woning een warmtepomp heeft, verbruikt Nederland minder aardgas. Dit levert een positief extern effect op voor het hele land.” Geef een voorbeeld van een positief extern effect als Nederland geen aardgas meer verbruikt.

Wat kun je verwachten: Je moet een voorbeeld kunnen geven van een positief extern effect dat ontstaat wanneer Nederland geen aardgas meer verbruikt.

Wat moet je kennen: Je moet het concept 'positief extern effect' kennen en kunnen toepassen op de context van energieverbruik en milieu.

Wat moet je kunnen: Je moet een concreet en relevant voorbeeld kunnen formuleren van een positief extern effect dat voortvloeit uit het verminderen van aardgasverbruik.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen positieve en negatieve externe effecten. Zorg ervoor dat je voorbeeld een voordeel is voor de samenleving of het land, en niet een privaat voordeel voor de individuele huiseigenaar. Vermijd te algemene antwoorden; wees specifiek.

Kernbegrippen: positief extern effect, milieuvervuiling, energieafhankelijkheid

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van positieve en negatieve externe effecten.
- Noemen van een privaat voordeel (zoals lagere energierekening) in plaats van een extern effect.
- Geven van een te algemeen antwoord zonder concrete voorbeelden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/38

## Vraag 39 – Specialisatie en arbeidsproductiviteit (2 punten)

2p 39 Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Selma Bakic werkt alleen aan koopaktes van huizen, dit is een voorbeeld van ... (1)... (mechanisatie / nivellering / specialisatie). Hierdoor stijgt de ...(2)... (arbeidsproductiviteit / automatisering / werkgelegenheid) van het notariskantoor.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken waar je de juiste economische termen moet invullen. Het gaat om het herkennen van de effecten van specialisatie op de productiviteit.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'specialisatie' en 'arbeidsproductiviteit' kennen. Ook is het belangrijk om het verschil te weten tussen deze termen en gerelateerde begrippen zoals 'mechanisatie', 'automatisering', 'nivellering' en 'werkgelegenheid'.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te kiezen die passen bij een gegeven situatie, zoals het voorbeeld van Selma Bakic die zich specialiseert in koopaktes.

Waar op letten: Let goed op de context van de zin. 'Specialisatie' heeft te maken met het toeleggen op één taak, wat vaak leidt tot een hogere 'arbeidsproductiviteit'. Verwar deze termen niet met 'mechanisatie' (machines), 'automatisering' (computers die denkwerk overnemen) of 'werkgelegenheid' (aantal banen).

Kernbegrippen: specialisatie, arbeidsproductiviteit

Veelgemaakte fouten:
- De termen mechanisatie en automatisering verwarren met specialisatie.
- De term werkgelegenheid verwarren met arbeidsproductiviteit; een hogere productiviteit per werknemer leidt niet automatisch tot meer banen (werkgelegenheid).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/39

## Vraag 42 – Wettelijke maatregelen voor doorwerkende AOW'ers (1 punt)

De laatste tien jaar is het aantal werkenden in de leeftijd van 65 tot 74 jaar bijna verdrievoudigd van 66.000 naar 180.000 mensen. De overheid vindt dat deze ontwikkeling te snel gaat en heeft wettelijke maatregelen ingesteld voor doorwerkende AOW'ers:

| wettelijke maatregel | doel van de overheid |
|---|---|
| 1 De opzegtermijn van het arbeidscontract is beperkt tot één maand. | a Beperking van de toegang tot de sociale zekerheid. |
| 2 Bij een reorganisatie worden zij als eerste ontslagen. | b Bescherming van de positie van de werkgever. |
| 3 Bij arbeidsongeschiktheid krijgen zij geen sociale uitkering. | c Bescherming van de positie van andere werknemers. |

Kies bij elke wettelijke maatregel wat het doel hiermee is van de overheid. Doe het zo: Noteer op je antwoordblad achter het nummer (1, 2 en 3) de juiste letter (a, b, of c).

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tabel met wettelijke maatregelen voor doorwerkende AOW'ers en mogelijke doelen van de overheid. Je moet de juiste maatregel koppelen aan het bijbehorende doel.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes van de arbeidsmarkt, sociale zekerheid, ontslagrecht en de AOW kennen. Specifiek moet je inzicht hebben in hoe verschillende wettelijke regelingen de posities van werkgevers, werknemers en de sociale zekerheid beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de logische relatie tussen een wettelijke maatregel en het beoogde doel van de overheid te analyseren en te identificeren. Dit vereist kritisch denkvermogen en het kunnen toepassen van je kennis over de genoemde kernconcepten.

Waar op letten: Let goed op de specifieke formulering van elke maatregel en elk doel. Bedenk welke partij (werkgever, AOW'er, andere werknemers, sociale zekerheid) door de maatregel wordt beïnvloed en op welke manier. Alle drie de combinaties moeten correct zijn om het punt te verdienen.

Kernbegrippen: Arbeidsmarkt, Sociale zekerheid, Ontslagrecht, AOW

Veelgemaakte fouten:
- De doelen van de maatregelen door elkaar halen.
- De strikte beoordelingsregel missen: alle drie de combinaties moeten correct zijn voor het punt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/42

## Vraag 43 – Waarom werkgevers kiezen voor doorwerkende AOW'ers (1 punt)

1 p 43 Werkgevers zijn niet alleen geïnteresseerd in jonge medewerkers, maar ook in doorwerkende AOW'ers. → Geef een argument waarom een werkgever kiest voor een doorwerkende AOW'er. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde

Wat kun je verwachten: Je moet een argument geven waarom een werkgever ervoor kiest om een doorwerkende AOW'er in dienst te nemen.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van een AOW'er kennen en de financiële en niet-financiële voordelen die zij kunnen bieden aan een werkgever.

Wat moet je kunnen: Je moet een argument kunnen formuleren vanuit het perspectief van de werkgever, waarbij je de voordelen van het in dienst nemen van een doorwerkende AOW'er benoemt.

Waar op letten: Let erop dat je argument vanuit het perspectief van de werkgever is geformuleerd en niet vanuit het perspectief van de werknemer. Denk aan voordelen zoals ervaring of kostenbesparingen.

Kernbegrippen: AOW'er, werkgever, sociale premies, ervaring, arbeidskosten

Veelgemaakte fouten:
- Argument geven vanuit het perspectief van de werknemer in plaats van de werkgever.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2025/tijdvak-1/vraag/43

## Vragen in dit examen

### Vraag 17 – Ondernemingsvormen en aansprakelijkheid

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de kenmerken van verschillende ondernemingsvormen, specifiek gericht op de aansprakelijkheid van de eigenaren. Je moet de juiste ondernemingsvorm kiezen op basis van de beschrijving in de casus.

Wat moet je kennen: Je moet de basiskenmerken van de volgende ondernemingsvormen kennen: besloten vennootschap (bv), eenmanszaak, naamloze vennootschap (nv) en vennootschap onder firma (vof). Focus hierbij op het aantal eigenaren en de privé aansprakelijkheid voor schulden.

Wat moet je kunnen: Je moet een beschrijving van een onderneming kunnen analyseren en de juiste ondernemingsvorm kunnen koppelen aan de gegeven kenmerken, met name de aansprakelijkheid van de eigenaren.

Waar op letten: Let goed op het aantal personen dat deelneemt aan de onderneming ('allemaal mee') en de mate van aansprakelijkheid ('allen privé aansprakelijk'). Dit zijn de cruciale aanwijzingen om de juiste ondernemingsvorm te bepalen.

Kernbegrippen: ondernemingsvorm, rechtsvorm, privé aansprakelijkheid, vennootschap onder firma (vof)

### Vraag 40 – Doorwerken na pensioen bij hoog inkomen

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven waarom mensen met een voorheen zeer hoog inkomen vaker doorwerken na hun pensioengerechtigde leeftijd.

Wat moet je kennen: Je moet de relatie kennen tussen inkomen, bestedingspatroon en levensstandaard, en hoe deze factoren de beslissing om door te werken na pensionering kunnen beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet een economische verklaring kunnen formuleren die specifiek ingaat op de situatie van mensen met een hoog inkomen en hun bestedingspatroon.

Waar op letten: Let erop dat je verklaring specifiek is voor mensen met een hoog inkomen en hun bestedingspatroon. Vermijd algemene redenen om door te werken en verwar hoog inkomen niet met hoog vermogen.

Kernbegrippen: bestedingspatroon, levensstandaard, inkomen na pensionering

### Vraag 41 – AOW-uitkering berekenen bij wonen in het buitenland

Wat kun je verwachten: Je moet de hoogte van een AOW-uitkering kunnen berekenen voor iemand die niet zijn hele leven in Nederland heeft gewoond. Hierbij moet je rekening houden met de woonsituatie (alleenstaand of samenwonend) en de korting per gemist opbouwjaar.

Wat moet je kennen: Je moet de basisregels van de AOW kennen, zoals de duur van de opbouw (50 jaar), het kortingspercentage per gemist jaar (2%) en de basisbedragen voor alleenstaanden en samenwonenden (uit de bron).

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het aantal jaren dat iemand in Nederland heeft gewoond berekenen.
2. Het aantal gemiste opbouwjaren bepalen.
3. De totale korting in procenten berekenen.
4. Het resterende percentage van de AOW-uitkering berekenen.
5. De uiteindelijke AOW-uitkering berekenen op basis van de woonsituatie en het resterende percentage.

Waar op letten: Let goed op het correct berekenen van het aantal gemiste opbouwjaren. Vergeet niet dat de korting van 2% per jaar is en dat je het resterende percentage (100% - korting) moet toepassen op de basisuitkering. Controleer of je het juiste basisbedrag gebruikt voor de woonsituatie (alleenstaand of samenwonend).

Kernbegrippen: AOW, sociale zekerheid, pensioen, opbouwjaren, korting

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2025
tijdvak 1
donderdag 22 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-25-1-o

### Pagina 2

Sint-Maarten

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.

Het Caribische eiland Sint-Maarten behoort deels bij het Koninkrijk der Nederlanden. Het eiland bestaat uit een Frans deel en een Nederlands deel. Toerisme is de belangrijkste sector in de economie van Sint-Maarten.
[FIGUUR: Kaart van het Caribisch gebied met een detailkaart van Sint Maarten en Saint Martin.]
Saint Martin map
Sint Maarten map

Sint-Maarten heeft in verhouding tot het nationaal inkomen een hoge exportwaarde en een hoge importwaarde.

Gebruik informatiebron 1.
1p 1 Welke bewering over de export en import van Sint-Maarten is juist?
A In 2010 was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.
B In 2016 was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.
C In 2017 was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.
D In alle jaren was de waarde van de export lager dan de waarde van de import.

1p 2 De welvaart van een land kan worden gemeten door het nationaal inkomen te berekenen.
Waarmee moet je rekening houden als je het reële nationale inkomen berekent?
A de belastingen
B de inkomensverdeling
C de veranderende prijzen
D zelfvoorziening

GT-0233-a-25-1-o 2 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Gebruik informatiebron 1.
1p 3 Bereken de procentuele daling van het reële nationaal inkomen in 2017 ten opzichte van 2016. Schrijf ook je berekening op.

Ongeveer 80% van de werkzame beroepsbevolking werkt in de toerisme-sector. Vooral de horeca en souvenirwinkels op Sint-Maarten profiteren van de uitgaven van de toeristen.

1p 4 Waartoe behoren de uitgaven van de toeristen, die een souvenir kopen op Sint-Maarten?
A Tot de export van diensten door Sint-Maarten.
B Tot de export van goederen door Sint-Maarten.
C Tot de import van diensten door Sint-Maarten.
D Tot de import van goederen door Sint-Maarten.

[FIGUUR: Twee cruiseschepen liggen aangemeerd aan een kade, waar mensen op lopen en staan.]

Gebruik informatiebron 1.
1p 5 Veel cruiseboten leggen voor een dag aan in de haven van het eiland. In 2017 besteedden de cruisetoeristen € 154.131.000.
→ Bereken hoeveel euro er gemiddeld per cruisetoerist in 2017 wordt besteed op Sint-Maarten. Schrijf ook je berekening op.

1p 6 De sterke afhankelijkheid van toerisme (een monocultuur) leidt tot problemen voor het eiland. Bovendien is er toenemende concurrentie van andere Caribische eilanden op deze toerismemarkt.
→ Leg uit dat de monocultuur door de toenemende concurrentie van andere Caribische eilanden voor Sint-Maarten een probleem vormt.

GT-0233-a-25-1-o 3 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 4

Op 6 september 2017 trok de orkaan Irma over Sint-Maarten. Huizen en
hotels werden grotendeels verwoest. Gelukkig heeft Sint-Maarten
internationale hulp ontvangen, onder andere van het
Nederlandse Rode Kruis.

2p 7 Gebruik informatiebron 2.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Fase 1 van de hulp van het Nederlandse Rode Kruis bestond uit ...(1)...
(gebonden hulp / noodhulp / structurele hulp).
Fase 2 van de hulp bestond uit ...(2)... (gebonden hulp / noodhulp /
structurele hulp).
GT-0233-a-25-1-o 4 / 18 lees verder

### Pagina 5

De gemeente

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.

De gemeenten vormen samen met de provincies, de waterschappen en het Rijk de Nederlandse overheid. Er zijn ongeveer 350 gemeenten in Nederland. Een gemeente voert landelijk en lokaal beleid uit.

1p 8 Welke overheidstaken voert de gemeente uit?
A Het onderhoud aan dijken, kanalen en waterwegen.
B Het uitgeven van een paspoort, identiteitskaart en rijbewijs.
C Het verstrekken van huur- en zorgtoeslag.
D Het verstrekken van uitkeringen, zoals de AOW.

1p 9 Een gemeente ontvangt inkomsten vanuit de gemeentelijke belastingen en gemeentelijke heffingen.
Welke belasting betalen de inwoners aan de gemeente?
A accijns
B motorrijtuigenbelasting
C onroerendzaakbelasting
D vennootschapsbelasting

Het aantal gemeenten in Nederland daalt omdat veel kleine gemeenten worden samengevoegd tot nieuwe, grotere gemeenten. De gemeente Rijkswijk en de gemeente Armere worden samengevoegd tot de gemeente Rijkmere.

2p 10 Gebruik informatiebron 3.
Bereken het gemiddeld vermogen per huishouden in de nieuwe gemeente Rijkmere. Schrijf ook je berekening op.

1p 11 Voor een gemeente is het financieel voordelig als het aantal
koopwoningen in de gemeente toeneemt.
→ Geef een verklaring voor het financiële voordeel voor de gemeente als
het aantal koopwoningen toeneemt.

GT-0233-a-25-1-o 5 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 6

(Be)leg het opzij voor later
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
Nour (23 jaar) werkt bij een bank en is een echte toekomstplanner.
Hij wil proberen om een vermogen op te bouwen voor later. Nour: “Je kan
daarmee niet vroeg genoeg beginnen.” Nour probeert elke maand een
vast spaarbedrag hiervoor te reserveren.

Gebruik informatiebron 4.
1p 12 Welke oppervlakte geeft het bedrag aan dat je kunt sparen van je
inkomen?
A oppervlakte a
B oppervlakte b
C oppervlakte c

Nour vindt het verstandig om nu te sparen voor later, want het is bijna
zeker dat hij in de toekomst meer gaat consumeren.

1p 13 In de grafiek van informatiebron 4 is te zien dat de consumptie tijdens de
levensloop toeneemt.
→ Leg uit waarom de consumptie tijdens de levensloop toeneemt.

1p 14 Gemiddeld beginnen jongeren op 21-jarige leeftijd met een (volledige)
baan. Voor die tijd hebben jongeren meestal verschillende bronnen van
inkomen, zoals een overdrachtsinkomen.
Wat is een voorbeeld van een overdrachtsinkomen?
A loon
B rente
C winst
D zakgeld

GT-0233-a-25-1-o 6/18 lees verder ►►►

### Pagina 7

Nour zoekt informatie over rentepercentages op de site van
zijn ABC-bank.

[FIGUUR: Tabel met de kop "ABC-bank" en twee secties "spaarrekening" en "betaalrekening", elk met percentages voor jongeren en voor personen ouder dan 21 jaar.]

1p 15 De ABC-bank betaalt jongeren rente op hun betaalrekening, maar
volwassenen niet.
→ Geef een reden voor de ABC-bank om aan jongeren wel rente op de
betaalrekening te betalen.

1p 16 Als de spaarrente zo laag is, heeft sparen bij een bank geen zin.
Volgens Nour kun je meer rendement behalen door te beleggen in
aandelen. Misschien is dat ook iets voor hem.
→ Op welke manier kun je rendement behalen door te beleggen in
aandelen?

GT-0233-a-25-1-o 7 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Dog4fun

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.

Economieklas 4b start een project: een eigen onderneming. Na lang
overleg heeft de klas besloten een honden uitlaatservice te beginnen.
Ilja en Klaas schrijven het bedrijf in bij de Kamer van Koophandel onder
de naam Dog4fun.

1p 17 De leerlingen van de klas doen allemaal mee. Ze zijn allen privé
aansprakelijk voor de eventuele schulden van Dog4fun.
Welke ondernemingsvorm heeft Dog4fun?
A besloten vennootschap (bv)
B eenmanszaak
C naamloze vennootschap (nv)
D vennootschap onder firma (vof)

De klas doet eerst marktonderzoek in de wijk.
Elke hondenbezitter heeft 1 hond.

Een vraag uit het onderzoek:

Wij komen op woensdag-, vrijdag- en zaterdagmiddag langs uw huis en halen
uw hond op om deze uit te laten op een omheind terrein. Twee uur later
brengen we uw hond terug. Wij zorgen voor hondenbrokken. Hoeveel euro per
week bent u bereid maximaal te betalen voor het uitlaten van uw hond op deze
drie dagen?

De resultaten staan in deze tabel.

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: 'maximaal bedrag' en 'aantal hondenbezitters'. De rijen tonen bedragen van € 20, € 18, € 16, € 14, € 12, € 10, € 8 en de bijbehorende aantallen 0, 2, 4, 6, 8, 10, 12.]

GT-0233-a-25-1-0
8 / 18
lees verder ►►►

### Pagina 9

Ilja zet de resultaten van het marktonderzoek in een grafiek.
1p 18 Gebruik informatiebron 5.
Volgens Klaas klopt de grafiek niet: “Bij een prijs van € 16 staat in de
tabel toch het aantal 4? Waarom lees ik dan in de grafiek het aantal 6?”
→ Leg uit waarom in de grafiek bij de prijs van € 16 het aantal 6 wel juist
is.
Ilja stelt een verwacht resultaat op van de eerste vier weken.
[FIGUUR: Tabel met de verwachte resultaten van Dog4fun van de eerste vier weken, met de kolommen 'omzet', 'inkoopwaarde hondenbrokken', 'afschrijvingskosten twee fietskarren', 'huur terrein', 'loonkosten', 'winst' en de bijbehorende bedragen in euro's.]
1p 19 In deze tabel staat winst genoemd. Gaat het om de nettowinst of de
brutowinst?
A De brutowinst, de bedrijfskosten zijn bij de omzet opgeteld.
B De brutowinst, de bedrijfskosten zijn van de omzet afgehaald.
C De nettowinst, de bedrijfskosten zijn bij de brutowinst opgeteld.
D De nettowinst, de bedrijfskosten zijn van de brutowinst afgehaald.
2p 20 Gebruik bovenstaande tabel.
De fietskarren zijn aangeschaft voor in totaal € 200.
Na twee jaar zijn de twee fietskarren samen nog € 18 waard.
→ Toon met een berekening aan dat de fietskarren na twee jaar nog
€ 18 waard zijn als de verwachting van Ilja uitkomt. Schrijf ook je
berekening op.
In de wijk van Dog4fun is nog een andere aanbieder actief: Dogrunner.
Ilja en Klaas vergelijken hun prijzen met deze concurrent.
Hondenbezitters betalen er veel meer dan bij hun Dog4fun.
1p 21 Gebruik informatiebron 6.
Noem een reden waarom hondenbezitters bereid zijn een veel hoger
bedrag te betalen bij Dogrunner dan bij Dog4fun.
GT-0233-a-25-1-o 9 / 18 lees verder

### Pagina 10

Na de eerste vier weken vindt Ilja dat ze de prijs moeten verlagen van
€ 14 naar € 12. Door deze prijsverlaging komen er in totaal 20 honden
per week. De winst van de eerste vier weken is € 265. Ilja verwacht dat
de prijsverlaging een positieve invloed heeft op de winst.

[FIGUUR: Tabel met de verwachte resultaten na de prijsverlaging.]
|                     | € ...  |
|---------------------|--------|
| omzet               |        |
| inkoopwaarde hondenbrokken | € 18   |
| afschrijvingskosten 2 fietskarren | € 7    |
| huur terrein        | € 30   |
| loonkosten          | € 495  |
| winst               | € ...  |

2p 22 Gebruik bovenstaande tabel.
Bereken de winst per vier weken als ze de prijs verlagen van € 14 naar
€ 12. Schrijf ook je berekening op.

GT-0233-a-25-1-o
10 / 18
lees verder

### Pagina 11

De staatsschuld stijgt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 7 in de bijlage.
De overheid ontvangt verschillende belastingen van burgers. Deze belastingontvangsten worden gebruikt voor, onder andere, sociale zekerheid en aflossing van de staatsschuld. De aflossing van de staatsschuld zal in de toekomst toenemen, omdat economen verwachten dat de staatsschuld vanaf 2021 fors zal stijgen.
2p 23 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De loonheffing is een van de belastingontvangsten van de overheid. De loonheffing is de verzamelnaam voor loonbelasting en de premie ...(1)... (volksverzekeringen / zorgverzekering).
De loonheffing is een voorbeeld van een ...(2)... (directe / indirecte) belastingontvangst van de overheid.
In 2021 is de staatsschuld flink gestegen.
1p 24 Gebruik informatiebron 7.
Bereken het indexcijfer van de staatsschuld in 2021, met 2020 als basisjaar. Schrijf ook je berekening op.
Nederland is lid van de Europese Unie (EU). Tussen de EU-landen is afgesproken dat de staatsschuld maximaal 60% van het nationaal inkomen mag zijn.
1p 25 Gebruik informatiebron 7.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Nederland heeft sinds 2018 ...(1)... (niet / wel) voldaan aan de afspraak van de EU. Door aflossingen op de staatsschuld ...(2)... (daalt / stijgt) de totale staatsschuld.
GT-0233-a-25-1-0
11 / 18
lees verder

### Pagina 12

Om te voldoen aan de 60%-staatsschuldregel van de EU moet, volgens
economoom Okun, het nationaal inkomen van Nederland in 2025 stijgen.

2p 26
Econoom Okun: "Als de economie krimpt, kan dat leiden tot een hogere
staatsschuld."
→ Geef een argument voor de uitspraak van econoom Okun.
Gebruik in je antwoord het begrip werkloosheid.

1p 27
Econoom Okun maakt nog een andere opmerking: "De rente is laag, als
de rente op leningen stijgt, zal de overheid moeten bezuinigen."
→ Leg uit dat als de rente op leningen stijgt, de overheid in de toekomst
moet bezuinigen.

GT-0233-a-25-1-0
12 / 18
lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Exportboeren

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 8 in de bijlage.

Nederland is de grootste exporteur van agrarische goederen in de Europese Unie (EU). En de op- een-na grootste in de wereld.
Internationale handel in de agrarische sector betreft de export van vlees, zuivel en groenten (food), maar ook landbouw- machines en bloemen (non-food).

[FIGUUR: Kaart van de wereld met trofeeën op de posities van Nederland en een ander land.]

2p 28 Gebruik informatiebron 8.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden en getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden en getallen in. Kies uit de woorden en getallen die tussen haakjes staan.
Het Nederlandse saldo van de handel met Duitsland bedraagt ... (1)...
(€ 11,523 miljard / € 28,916 miljard / € 32,704 miljard).
Als de exportwaarde van Nederland in 2019 stijgt, zal het Nederlandse nationaal inkomen ...(2)... (dalen / gelijk blijven / stijgen).

1p 29 De import van agrarische producten is procentueel sterker gegroeid dan de export. Toch is het Nederlandse handelsoverschot van de handel toegenomen.
Wat kan daarvan de reden zijn?
A Het prijspeil van de export is minder gestegen dan het prijspeil van de import.
B Het prijspeil van de export is meer gestegen dan het prijspeil van de import.
C De geëxporteerde hoeveelheid is minder gestegen dan de geïmporteerde hoeveelheid.

GT-0233-a-25-1-o 13 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 14

Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk (VK) zijn de belangrijkste
exportlanden voor Nederland. De export naar Duitsland en België laat al
jaren een groei zien.

1p 30 De Nederlandse export van agrarische producten naar het VK is de
laatste jaren afgenomen vanwege de koers van het Engelse pond.
→ Leg uit dat een daling van de koers van het Engelse pond de oorzaak
kan zijn van de afnemende Nederlandse export naar het VK.

2p 31 De totale agrarische export van Nederland in 2018 bedraagt
€ 90,3 miljard. De helft daarvan bestaat uit de export van voedsel.
600.000 werknemers zijn direct betrokken bij deze export van voedsel.
→ Bereken de exportwaarde van voedsel per werknemer. Schrijf ook je
berekening op.

Bram de Boer heeft een agrarisch bedrijf met 80 koeien, die gemolken
worden door een melkrobot. Dankzij deze melkrobot is de melkproductie
van zijn koeien gestegen.

1p 32 Volgens Bram kunnen Nederlandse zuivelboeren door de melkrobot de
concurrentie met buitenlandse zuivelboeren beter aan. De melkrobot kan
leiden tot een hogere afzet.
Hier staan drie economische verschijnselen:
1 hogere arbeidsproductiviteit
2 lagere kosten per product
3 betere concurrentiepositie van Nederlandse zuivelboeren
In welke regel staat de verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A inzet melkrobot → 1 → 2 → 3 → hogere afzet
B inzet melkrobot → 1 → 3 → 2 → hogere afzet
C inzet melkrobot → 2 → 1 → 3 → hogere afzet
D inzet melkrobot → 2 → 3 → 1 → hogere afzet
E inzet melkrobot → 3 → 1 → 2 → hogere afzet
F inzet melkrobot → 3 → 2 → 1 → hogere afzet

GT-0233-a-25-1-o 14 / 18 lees verder

### Pagina 15

Een huis zonder gas

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.

In Nederland is een groot tekort aan huurwoningen. Daardoor gaan
mensen op zoek naar een koopwoning. Germaine is al twee jaar op zoek
naar een koopwoning. Zij is niet de enige. De vraag naar koopwoningen
stijgt, maar het aanbod blijft vrijwel gelijk.

vraag en aanbod op de koopwoningmarkt

[FIGUUR: Een grafiek met de y-as aangeduid met 'prijs' en een pijl omhoog, en de x-as aangeduid met 'hoeveelheid' en een pijl naar rechts. Twee lijnen zijn getekend: de ene lijn loopt van de bovenkant van de y-as naar beneden en naar rechts en is gelabeld met 'vraag'. De andere lijn loopt vanaf de rechterkant van de x-as omhoog en naar links en is gelabeld met 'aanbod'. De lijnen kruisen elkaar.]

Gebruik de grafiek.
1p 33 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Vul de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de toegenomen vraag op de koopwoningmarkt zal de vraaglign
verschuiven naar ...(1)... (links / rechts). Daardoor zal de prijs van een
koopwoning ...(2)... (dalen / gelijk blijven / stijgen).

Een andere woning kopen wordt te duur, dus maakt Germaine plannen
om haar huidige koopwoning op te knappen. Voor de verbouwing wil ze
een persoonlijke lening van € 50.000 afsluiten. Germaine weet niet of ze
dan nog voldoet aan de eis van de verantwoorde woonlast die door het
Nibud is vastgesteld.

Gebruik informatiebron 9 en 10.
2p 34 Germaine heeft een maandinkomen van € 4.200 per maand.
Haar woonlasten zijn nu € 750 per maand.
→ Bereken of zij € 50.000 extra kan lenen en dan nog voldoet aan de eis.
Schrijf ook je berekening en conclusie op.

GT-0233-a-25-1-o 15 / 18 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studieveilig Leiden (SSL).

### Pagina 16

1p 35 Gebruik informatiebron 10.
Bereken de kredietskosten die Germaine betaalt voor deze persoonlijke
lening. Schrijf ook je berekening op.

De Rijksoverheid wil dat huishoudens overstappen op duurzame energie
(energietransitie). Germaine wil alvast een warmtepomp aanschaffen, met
subsidie. Een warmtepomp verwarmt je huis, bespaart aardgas en dus
energie kosten. Zij is benieuwd na hoeveel jaren zij de investering in de
warmtepomp terugverdient.

1p 36 Wat is de juiste manier om te berekenen in hoeveel jaar zij de investering
in de warmtepomp terugverdient?
A aanschafwaarde – besparing per jaar
anschafwaarde
subsidie
B aanschafwaarde – besparing per jaar
subsidie
C aanschafwaarde – subsidie
besparing per jaar
D aanschafwaarde + subsidie
besparing per jaar

1p 37 Germaine: “Tegenwoordig levert sparen weinig op en is geld lenen
goedkoop. Spaarders kunnen beter het geld investeren in een
warmtepomp, dat levert op termijn meer op.”
Wat is een juiste samenvatting van Germaines bewering?
A De besparing op energiekosten is hoger dan de te ontvangen rente.
B De besparing op energiekosten is lager dan de te ontvangen rente.
C Geld lenen is goedkoper dan de investering in een warmtepomp.
D Geld lenen is duurder dan de investering in een warmtepomp.

1p 38 Germaine: “Als iedere woning een warmtepomp heeft, verbruikt Nederland
minder aardgas. Dit levert een positief extern effect op voor het hele
land.”
→ Geef een voorbeeld van een positief extern effect als Nederland geen
aardgas meer verbruikt.

GT-0233-a-25-1-0 16 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 17

Doorwerken

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.

Selma Bakic heeft de pensioengerechtigde leeftijd bereikt maar werkt nog steeds bij een notariskantoor.
Als notaris medewerker maakt zij de koopaktes van huizen op. Ze zegt: "Dat is heel precies werk, maar dat gepuzzel heb ik altijd fijn gevonden."

[FIGUUR: Twee pijlborden met de tekst "Met pensioen" en "Ik werk nog lekker even door". Op de achtergrond een weg die zich splitst.]

39 (2p) Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Selma Bakic werkt alleen aan koopaktes van huizen, dit is een voorbeeld van ...(1)... (mechanisatie / nivellering / specialisatie). Hierdoor stijgt de ...(2)... (arbeidsproductiviteit / automatisering / werkgelegenheid) van het notariskantoor.

40 (1p) Oudere Nederlanders werken steeds vaker door na het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd. Opvallend is, dat vooral mensen die voor hun pensionering een zeer hoog inkomen hadden, blijven doorwerken.
→ Geef een verklaring waarom mensen, die voor hun pensionering een zeer hoog inkomen hadden, relatief vaker doorwerken na het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd.

Let op: de laatste opdrachten van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-0233-a-25-1-0
17 / 18
lees verder ► ► ►

### Pagina 18

De AOW-uitkering (Algemene Ouderdomswet) is niet voor alle mensen
gelijk. Alleenstaanden krijgen een hogere uitkering dan mensen met een
huisgenoot. Daarnaast bepaalt het aantal jaren dat je in Nederland hebt
gewoond, de hoogte van de AOW-uitkering.

Gebruik informatiebron 11.
2p 41 Selma Bakic is op haar 43e in Nederland komen wonen. Ze is weduwe en
woont alleen. Ze ontvangt behalve haar loon van het notariskantoor ook
AOW. Ze kreeg AOW op haar 67e verjaardag.
$\rightarrow$ Bereken de hoogte van haar AOW-uitkering. Schrijf ook je berekening
op.

De laatste tien jaar is het aantal werkenden in de leeftijd van 65 tot
74 jaar bijna verviervoudigd van 66.000 naar 180.000 mensen. De
overheid vindt dat deze ontwikkeling te snel gaat en heeft wettelijke
maatregelen ingesteld voor doorwerkende AOW'ers.

| wettelijke maatregel                                   | doel van de overheid                                     |
| :----------------------------------------------------- | :------------------------------------------------------- |
| 1 De opzegtermijn van het arbeidscontract is beperkt tot één maand. | a Beperking van de toegang tot de sociale zekerheid. |
| 2 Bij een reorganisatie worden zij als eerste ontslagen. | b Bescherming van de positie van de werkgever.           |
| 3 Bij arbeidsongeschiktheid krijgen zij geen sociale uitkering. | c Bescherming van de positie van andere werknemers.    |

1p 42 Kies bij elke wettelijke maatregel wat het doel hiermee is van de overheid.
Doe het zo: Noteer op je antwoordblad achter het nummer (1, 2 en 3) de
juiste letter (a, b, of c).

1p 43 Werkgevers zijn niet alleen geïnteresseerd in jonge medewerkers, maar
ook in doorwerkende AOW'ers.
$\rightarrow$ Geef een argument waarom een werkgever kiest voor een
doorwerkende AOW'er.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.

GT-0233-a-25-1-0

18 / 18

einde ■