# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2

## Vraag 1 – Nationaal inkomen en internationale handel (1 punt)

1p 1 Als we landen met elkaar vergelijken, kijken we naar het nationaal inkomen van een land. In welke regel staat een economisch verschijnsel waardoor het nationaal inkomen in Kameroen stijgt? A De overheid van Kameroen koopt Nederlandse helikopters. B In Kameroen verbouwen veel mensen hun eigen groenten. c Nederlandse toeristen gaan op vakantie naar Kameroen. Om Nederland en Kameroen te vergelijken kijken we niet naar het totale nationale inkomen, maar naar het inkomen per hoofd van de bevolking. land indexcijfer van het inkomen per hoofd inkomen in euro's Kameroen 8,5 € ... gemiddelde van alle landen 100^1) Nederland 132 € 49.500 noot 1 het inkomen per hoofd van de bevolking van het gemiddelde van alle landen ter wereld heeft het indexcijfer 100

Wat kun je verwachten: Een meerkeuzevraag over factoren die het nationaal inkomen van een land beïnvloeden, specifiek in de context van internationale transacties en de informele economie.

Wat moet je kennen: De definities van nationaal inkomen, export, import, zelfvoorziening en informele economie. Je moet begrijpen hoe deze concepten het nationaal inkomen beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet economische verschijnselen kunnen analyseren en bepalen of ze leiden tot een stijging of daling van het nationaal inkomen. Specifiek moet je het verschil kunnen zien tussen export (geld stroomt in) en import (geld stroomt uit), en weten dat zelfvoorziening niet meetelt voor het nationaal inkomen.

Waar op letten: Let goed op de richting van de geldstroom bij internationale transacties. Bedenk of een activiteit officieel wordt geregistreerd en meegenomen in de berekening van het nationaal inkomen. Verwar import niet met export en onthoud dat zelfvoorziening (informele economie) niet meetelt.

Kernbegrippen: nationaal inkomen, export, import, zelfvoorziening, informele economie

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van import (geld stroomt het land uit) en export (geld stroomt het land in).
- Niet weten dat zelfvoorziening (informele economie) niet wordt meegerekend in het officiële nationaal inkomen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 2 – Inkomen per hoofd van de bevolking berekenen met indexcijfers (1 punt)

1p 2 Bereken het inkomen per hoofd van de bevolking in Kameroen. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet het inkomen per hoofd van de bevolking van een land berekenen met behulp van indexcijfers en een gegeven inkomen van een ander land.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat 'inkomen per hoofd van de bevolking' en 'indexcijfers' betekenen in de context van welvaartsvergelijking. Ook moet je begrijpen hoe indexcijfers werken ten opzichte van een basiswaarde (index 100).

Wat moet je kunnen: Je moet een berekening kunnen uitvoeren waarbij je indexcijfers gebruikt om een onbekend inkomen per hoofd van de bevolking te vinden. Dit omvat het bepalen van de waarde per indexpunt en dit vervolgens vermenigvuldigen met het indexcijfer van het gevraagde land.

Waar op letten: Let goed op dat je de indexcijfers in de juiste volgorde gebruikt in je berekening. Een veelvoorkomende fout is het omwisselen van de indexcijfers, wat leidt tot een verkeerde uitkomst. Controleer ook je rekenwerk om rekenfouten te voorkomen.

Kernbegrippen: inkomen per hoofd van de bevolking, indexcijfers, welvaartsvergelijking

Veelgemaakte fouten:
- De indexcijfers verkeerd om gebruiken in de berekening, bijvoorbeeld 132 / 8,5.
- Een rekenfout maken bij het delen of vermenigvuldigen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/2

## Vraag 3 – Nationaal inkomen als maatstaf voor economische vergelijking (1 punt)

1p 3 Ontwikkelingseconomen vinden het nationaal inkomen een gebrekkige maatstaf om landen economisch met elkaar te vergelijken. → Leg uit waarom het nationaal inkomen een gebrekkige maatstaf is om landen economisch te vergelijken.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom het nationaal inkomen een beperkte maatstaf is om de economische situatie van landen met elkaar te vergelijken.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van nationaal inkomen kennen en de factoren die van invloed zijn op de welvaart in een land, zoals zelfvoorziening, prijspeil en inkomensverdeling.

Wat moet je kunnen: Je moet kritisch kunnen reflecteren op economische indicatoren en de beperkingen ervan kunnen benoemen en uitleggen, specifiek voor het nationaal inkomen bij internationale vergelijkingen.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen noemt dat het nationaal inkomen een gemiddelde is, maar ook uitlegt waarom dit een probleem is (bijvoorbeeld door ongelijke inkomensverdeling). Verwar nationaal inkomen niet met inkomen per hoofd van de bevolking. Geef concrete redenen waarom het nationaal inkomen een gebrekkige maatstaf is.

Kernbegrippen: nationaal inkomen, welvaart in enge zin, zelfvoorziening, informele sector, prijspeil, koopkracht, inkomensverdeling

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van nationaal inkomen met inkomen per hoofd van de bevolking.
- Alleen noemen dat het een gemiddelde is, zonder uit te leggen waarom dat een probleem is (zoals ongelijke verdeling).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/3

## Vraag 5 – Inkomensverschillen verkleinen door afschaffen invoerrechten (2 punten)

2p 5 Volgens de Wereldbank kunnen de inkomensverschillen in de wereld kleiner worden door het afschaffen van handelsbelemmeringen tussen landen, zoals invoerrechten. → Leg in twee stappen uit dat het afschaffen van invoerrechten het inkomensverschil tussen Kameroen en de rest van de wereld kan verkleinen.

Wat kun je verwachten: Je moet in twee stappen uitleggen hoe het afschaffen van invoerrechten kan leiden tot kleinere inkomensverschillen tussen een land als Kameroen en de rest van de wereld.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis kennen van 'handelsbelemmeringen', 'invoerrechten', 'concurrentiepositie', 'export', 'nationaal inkomen' en 'inkomensverschillen'.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische causale keten kunnen opbouwen die de relatie tussen het afschaffen van invoerrechten en het verkleinen van inkomensverschillen duidelijk maakt.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je de causale keten volledig maakt: van afschaffen invoerrechten naar verbeterde concurrentiepositie, naar hogere export, naar toename nationaal inkomen, en uiteindelijk naar het verkleinen van inkomensverschillen. Vergeet geen enkele stap.

Kernbegrippen: handelsbelemmeringen, invoerrechten, concurrentiepositie, export, nationaal inkomen, inkomensverschillen

Veelgemaakte fouten:
- De causale keten niet volledig maken, bijvoorbeeld alleen noemen dat de export stijgt zonder uit te leggen waarom (verbeterde concurrentiepositie).
- Vergeten de link te leggen tussen het gestegen nationaal inkomen en het verkleinen van het inkomensverschil.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/5

## Vraag 6 – Berekening gemeentelijke woonlasten (2 punten)

2p 6 Gebruik informatiebron 1. Bereken de jaarlijkse woonlasten die de gemeente De Bilt aan Bart en Saïda berekent. Schrijf je berekening op. Volgens Bart is De Bilt, wat betreft de woonlasten, een dure gemeente. De website van de Vereniging Ons Huis geeft hierover informatie.

Wat kun je verwachten: Je moet de jaarlijkse woonlasten berekenen die de gemeente De Bilt aan Bart en Saïda berekent, gebaseerd op de gegeven informatiebron. Dit omvat het berekenen van de onroerendezaakbelasting (OZB), afvalstoffenheffing en rioolheffing en deze vervolgens bij elkaar optellen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en componenten van gemeentelijke belastingen kennen, specifiek woonlasten, onroerendezaakbelasting (OZB), WOZ-waarde, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Je moet ook weten hoe je percentages omrekent naar decimalen voor berekeningen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. Relevante informatie uit een tabel of tekst te selecteren.
2. De onroerendezaakbelasting (OZB) te berekenen door de WOZ-waarde te vermenigvuldigen met het juiste percentage.
3. De jaarlijkse afvalstoffenheffing te berekenen, rekening houdend met het type huishouden (meerpersoonshuishouden) en de frequentie (maandelijks naar jaarlijks).
4. De juiste rioolheffing af te lezen op basis van het waterverbruik uit een gegeven tabel.
5. De berekende bedragen voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing bij elkaar op te tellen om de totale jaarlijkse woonlasten te bepalen.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
*   Zorg ervoor dat je het OZB-percentage (0,1028%) correct omrekent naar een decimaal getal (0,001028) voordat je vermenigvuldigt met de WOZ-waarde.
*   Vergeet niet het maandelijkse bedrag voor de afvalstoffenheffing te vermenigvuldigen met 12 om het jaarbedrag te krijgen.
*   Kies het juiste tarief voor de afvalstoffenheffing: Bart en Saïda zijn een meerpersoonshuishouden.
*   Lees de juiste schijf voor de rioolheffing af op basis van het waterverbruik (211 m³ valt in de categorie 151-300 m³).

Kernbegrippen: gemeentelijke belastingen, woonlasten, onroerendezaakbelasting (OZB), WOZ-waarde, afvalstoffenheffing, rioolheffing

Veelgemaakte fouten:
- Het OZB-percentage (0,1028%) correct omrekenen naar een decimaal getal (0,001028) voor de vermenigvuldiging.
- Het maandelijkse bedrag voor de afvalstoffenheffing vermenigvuldigen met 12 om het jaarbedrag te krijgen.
- Het juiste tarief voor de afvalstoffenheffing kiezen (meerpersoonshuishouden in plaats van eenpersoonshuishouden).
- De juiste schijf voor de rioolheffing opzoeken op basis van het waterverbruik (211 m³ valt in de categorie 151-300 m³).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/6

## Vraag 7 – Woonlasten vergelijken: De Bilt (1 punt)

Volgens Bart is De Bilt, wat betreft de woonlasten, een dure gemeente. De website van de Vereniging Ons Huis geeft hierover informatie.

Gebruik informatiebron 2.
Welke conclusie is op basis van deze informatie juist?
A De Bilt hoort bij de gemeenten met de hoogste woonlasten.
B De Bilt hoort bij de gemeenten met de gemiddelde woonlasten.
C De Bilt hoort bij de gemeenten met de laagste woonlasten.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over gemeentelijke woonlasten en moet op basis van een tabel met data een conclusie trekken over de positie van een specifieke gemeente (De Bilt) ten opzichte van andere gemeenten.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat gemeentelijke woonlasten zijn en hoe je data uit een tabel correct interpreteert.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om relevante informatie uit een tabel te halen, deze te vergelijken met andere waarden in de tabel en op basis daarvan een juiste conclusie te formuleren. Specifiek moet je kunnen bepalen of een waarde 'hoog', 'gemiddeld' of 'laag' is binnen de gegeven context.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste informatiebron gebruikt (informatiebron 2) en niet per ongeluk data van een andere vraag of bron gebruikt. Interpreteer de data in de tabel zorgvuldig; vergelijk de woonlasten van De Bilt met de andere gemeenten om de relatieve positie te bepalen. Bereken eventueel het gemiddelde om de 'gemiddelde woonlasten' goed te kunnen beoordelen.

Kernbegrippen: gemeentelijke woonlasten, data interpretatie, vergelijken

Veelgemaakte fouten:
- De berekende woonlasten uit vraag 6 gebruiken in plaats van de data uit informatiebron 2.
- De data in de tabel verkeerd interpreteren (bijvoorbeeld De Bilt als gemiddeld zien zonder de waarden te vergelijken).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/7

## Vraag 8 – Procentuele vergelijking woonlasten Bunnik en Veenendaal (1 punt)

1p 8 Gebruik informatiebron 2. Bereken hoeveel procent de gemeente Bunnik duurder is dan de gemeente Veenendaal. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet de procentuele toename berekenen van de woonlasten van de gemeente Bunnik ten opzichte van de gemeente Veenendaal, gebruikmakend van de gegevens uit informatiebron 2.

Wat moet je kennen: Je moet het concept van procentuele verandering en het vergelijken van waarden kennen. Specifiek, hoe je een percentage berekent van een toename of afname ten opzichte van een basiswaarde.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste waarden uit een tabel kunnen halen en deze correct kunnen toepassen in een berekening voor procentuele verandering. Je moet ook het resultaat correct kunnen interpreteren en afronden.

Waar op letten: Let goed op welke waarde de basis (100%) is voor je berekening; in dit geval is dat de gemeente Veenendaal. Zorg ervoor dat je het verschil in euro's correct omzet naar een percentage en vergeet niet om de initiële 100% af te trekken om de toename te vinden.

Kernbegrippen: procentuele verandering, vergelijken van waarden

Veelgemaakte fouten:
- De verkeerde waarde als 100% (basis) nemen (delen door 966 in plaats van 587).
- Het verschil in euro's berekenen (€ 966 - € 587 = € 379) en dit onjuist omzetten naar een percentage.
- Vergeten om 100% af te trekken van het berekende verhoudingspercentage (164,6%) om de toename te vinden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/8

## Vraag 9 – Verschillen in woonlasten tussen gemeenten (1 punt)

1p 9 Bart en Saïda vinden het vreemd dat er zulke grote verschillen bestaan tussen gemeenten in hun provincie Utrecht. → Geef een verklaring waarom de woonlasten per gemeente verschillen.

Wat kun je verwachten: Je moet kunnen verklaren waarom de woonlasten per gemeente kunnen verschillen, door de relatie te leggen tussen gemeentelijke uitgaven voor voorzieningen en de gemeentelijke heffingen.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis kennen van 'woonlasten', 'gemeentelijke heffingen', 'voorzieningenniveau' en 'gemeentelijke uitgaven'.

Wat moet je kunnen: Je moet een verklaring kunnen geven voor verschillen in woonlasten tussen gemeenten, door de koppeling te maken tussen het voorzieningenniveau en de financiering daarvan via gemeentelijke heffingen.

Waar op letten: Let erop dat je een specifieke verklaring geeft die de relatie legt tussen de kosten van voorzieningen en de hoogte van de heffingen. Vermijd algemene antwoorden zoals 'sommige gemeenten zijn rijker'.

Kernbegrippen: gemeentelijke heffingen, woonlasten, voorzieningenniveau, gemeentelijke uitgaven

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen antwoord geven, zoals 'sommige gemeenten zijn rijker', zonder de koppeling te maken tussen de kosten van voorzieningen en de hoogte van de heffingen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/9

## Vraag 10 – Gemeentelijke heffingen en belastingen (1 punt)

1p 10 Volgens Saïda zijn er, behalve de afvalstoffenheffing, de OZB en de rioolheffing, nog meer heffingen en belastingen die gemeenten vragen aan hun inwoners. → Noem nog een ander voorbeeld van een heffing of een belasting die gemeenten vragen aan hun inwoners.

Wat kun je verwachten: Je moet een voorbeeld geven van een heffing of belasting die gemeenten aan hun inwoners vragen, naast de al genoemde afvalstoffenheffing, OZB en rioolheffing.

Wat moet je kennen: Je moet verschillende soorten gemeentelijke belastingen en heffingen kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet voorbeelden kunnen noemen van gemeentelijke belastingen en heffingen.

Waar op letten: Let op dat je geen landelijke of provinciale belasting noemt. Herhaal ook geen belastingen die al in de vraag genoemd zijn (afvalstoffenheffing, OZB, rioolheffing).

Kernbegrippen: gemeentelijke belastingen, heffingen, leges, parkeerbelasting, hondenbelasting

Veelgemaakte fouten:
- Het noemen van een landelijke of provinciale belasting in plaats van een gemeentelijke.
- Het herhalen van een belasting die al in de vraag genoemd is (OZB, afvalstoffenheffing, rioolheffing).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – Inkomen van ouders rondom de geboorte van het eerste kind (2 punten)

2p 11 Gebruik informatiebron 3. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste cijfers of woorden in. Kies uit de cijfers of woorden die tussen haakjes staan. In de periode van drie jaar voor de geboorte tot drie jaar na de geboorte van het eerste kind is het inkomen van moeders met gemiddeld ... (1)... (16% / 34% / 40%) gedaald. Het inkomen van de vaders is na 6 jaar ...(2)... (gedaald / gestegen / gelijk gebleven) in vergelijking met jaar 0.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en een grafiek. Je moet de grafiek aflezen om de juiste woorden of cijfers te kiezen die de tekst economisch correct maken.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je een lijngrafiek correct afleest, inclusief het interpreteren van de assen en de lijnen die verschillende groepen (moeders, vaders) representeren. Kennis van basisconcepten als 'inkomen' en 'arbeidsparticipatie' helpt bij het begrijpen van de context.

Wat moet je kunnen: Je moet nauwkeurig informatie uit een grafiek kunnen halen. Dit omvat het identificeren van de juiste lijn, het aflezen van waarden op specifieke punten in de tijd (jaren) en het interpreteren van procentuele veranderingen.

Waar op letten: Let goed op de tijdsperiode waar de vraag naar verwijst (bijvoorbeeld 'drie jaar na de geboorte' of 'na 6 jaar'). Zorg ervoor dat je de juiste lijn (moeders of vaders) volgt en de bijbehorende waarde op de y-as afleest. Verwar de lijnen niet en lees de waarden niet af op een verkeerd jaartal.

Kernbegrippen: inkomen, arbeidsparticipatie, grafiek aflezen

Veelgemaakte fouten:
- De waarde op een verkeerd jaartal aflezen (bijvoorbeeld -34% bij jaar 1 in plaats van -40% bij jaar 3).
- De lijnen voor moeders en vaders door elkaar halen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – Financiële impact van een eerste kind (1 punt)

1p 12 Bij vrijwel alle ouders verslechtert de financiële situatie na de geboorte van het eerste kind. De inkomsten nemen af, maar er is nog een andere verklaring. → Geef een andere verklaring voor de slechtere financiële situatie van ouders na de geboorte van hun eerste kind.

Wat kun je verwachten: Je moet een andere verklaring geven voor de verslechtering van de financiële situatie van ouders na de geboorte van hun eerste kind, naast de al genoemde afname van inkomsten.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes van inkomsten en uitgaven kennen en begrijpen hoe deze de financiële situatie beïnvloeden. Ook moet je inzicht hebben in de kosten die gepaard gaan met het grootbrengen van een kind.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische en correcte verklaring kunnen formuleren die aansluit bij de vraag en de gegeven context.

Waar op letten: Let goed op dat je een *andere* verklaring geeft dan de al genoemde afname van inkomsten. Focus op de stijging van uitgaven.

Kernbegrippen: uitgaven, inkomsten, financiële situatie, gezinseconomie

Veelgemaakte fouten:
- Het herhalen van de al gegeven reden (dalende inkomsten) in plaats van een nieuwe verklaring te geven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – Procentuele Inkomensdaling Berekenen en Vergelijken (2 punten)

2p 13 In het gezin van Juan en Inez wordt hun eerste kind Emanuel geboren. Inez werkte drie jaar voor de geboorte van Emanuel 36 uur per week. Ze verdiende € 25.000 per jaar. Haar jaarsalaris is een jaar na de geboorte van Emanuel gedaald naar € 15.500 per jaar. Gemiddeld is het inkomen van moeders in deze periode met 34% gedaald. → Bereken of de daling van het inkomen van Inez in procenten groter of kleiner is dan gemiddeld. Schrijf je berekening en je conclusie op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd waarin het inkomen van een persoon verandert. Je moet de procentuele verandering van dit inkomen berekenen en dit vergelijken met een gegeven gemiddelde verandering. Je moet zowel de berekening als de conclusie opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet de formule voor procentuele verandering kennen: ((nieuw - oud) / oud) * 100%.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de procentuele daling van een inkomen te berekenen en deze daling correct te vergelijken met een gemiddelde daling. Je moet je berekening en conclusie duidelijk formuleren.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste basis (het oude inkomen) gebruikt voor de procentberekening. Vergeet niet de conclusie te formuleren na je berekening. Zorg ervoor dat je de absolute waarde van de berekende daling correct vergelijkt met de gemiddelde daling.

Kernbegrippen: procentuele verandering, inkomensdaling

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde basis (oud/nieuw) gebruiken voor de procentberekening.
- De conclusie vergeten na het uitvoeren van de berekening.
- De absolute waarde van de daling (38%) niet correct vergelijken met de gemiddelde daling (34%).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – Nettokosten kinderopvang berekenen (2 punten)

Juan en Inez blijven beiden werken en Emanuel gaat dan naar de kinderopvang.
De brutokosten daarvan zijn voor 90 uren: € 720 per maand. De overheid betaalt een groot deel van de kosten: de kinderopvangtoeslag.

Gebruik informatiebron 4.
Het gezamenlijke inkomen van Juan en Inez bedraagt € 40.500.
→ Bereken de nettokosten van de kinderopvang voor Juan en Inez. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie waarin ouders kinderopvang gebruiken en hun gezamenlijke inkomen bekend is. Je moet de nettokosten van de kinderopvang berekenen door gebruik te maken van een tabel met kinderopvangtoeslag.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'brutokosten', 'nettokosten' en 'kinderopvangtoeslag' kennen. Ook moet je weten hoe je percentages omzet naar decimalen voor berekeningen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel kunnen aflezen en interpreteren, specifiek de juiste inkomensschaal en het bijbehorende percentage voor de kinderopvangtoeslag. Je moet een percentage van een bedrag kunnen berekenen en vervolgens de nettokosten kunnen bepalen door de toeslag van de brutokosten af te trekken.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste inkomensschaal kiest in de tabel voor het gezamenlijke inkomen. Gebruik het percentage voor het 'eerste kind' als er sprake is van één kind. Zorg ervoor dat je het percentage correct omzet naar een decimaal getal (bijvoorbeeld 87,5% wordt 0,875). Vergeet niet de laatste stap: het berekenen van de nettokosten door de tegemoetkoming van de brutokosten af te trekken.

Kernbegrippen: kinderopvangtoeslag, brutokosten, nettokosten, toeslagen

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde inkomensschaal kiezen in de tabel.
- Het percentage voor 'volgend kind' gebruiken in plaats van 'eerste kind'.
- Alleen de tegemoetkoming berekenen en niet de uiteindelijke nettokosten.
- Het percentage (87,5%) verkeerd omzetten naar een decimaal getal (bijvoorbeeld 8,75 of 87,5 in plaats van 0,875).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – Economische voordelen van werkende moeders voor de samenleving (1 punt)

De overheid vindt het belangrijk dat moeders zoveel mogelijk blijven werken na de geboorte van een kind. Werkende moeders leveren de samenleving economisch voordeel op.
→ Noem een economisch voordeel voor de samenleving.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de economische voordelen voor de samenleving wanneer moeders blijven werken na de geboorte van een kind. Je moet een specifiek economisch voordeel kunnen noemen.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis kennen van 'nationaal inkomen', 'sociale uitkeringen' en 'inkomstenbelasting' in de context van de samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet een economisch voordeel voor de samenleving kunnen formuleren dat voortvloeit uit de arbeidsparticipatie van moeders.

Waar op letten: Let goed op dat je een voordeel noemt voor de *samenleving* en niet voor de moeder zelf. Zorg ervoor dat je antwoord een duidelijk economisch mechanisme beschrijft, zoals een bijdrage aan het nationaal inkomen, minder sociale uitkeringen of meer belastinginkomsten.

Kernbegrippen: arbeidsparticipatie, nationaal inkomen, sociale uitkeringen, inkomstenbelasting

Veelgemaakte fouten:
- Een voordeel voor de moeder zelf noemen (bijv. 'ze verdient meer geld') in plaats van een voordeel voor de samenleving.
- Het antwoord te vaag houden, zonder een duidelijk economisch mechanisme te benoemen (zoals belastinginkomsten of productie).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – Sociale zekerheid voor ondernemers: WW en AOW (1 punt)

De overstap van werknemer naar ondernemer kan financiële gevolgen met zich meebrengen.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Een eigenaar van een onderneming heeft ...(1)... (geen / wel) recht op een WW-uitkering als de ondernemer werkloos wordt. Bij het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd heeft de ondernemer ...(2)... (geen / wel) recht op een AOW-uitkering.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken over de rechten van ondernemers op sociale uitkeringen. Je moet de juiste woorden kiezen om de zinnen economisch correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen werknemersverzekeringen (zoals WW) en volksverzekeringen (zoals AOW). Je moet weten wie er recht heeft op een WW-uitkering en wie op een AOW-uitkering.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste economische termen kunnen toepassen in een gegeven context en onderscheid kunnen maken tussen de rechten van een werknemer en een ondernemer op het gebied van sociale zekerheid.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen een 'werknemer' en een 'ondernemer' en welke sociale verzekeringen bij welke groep horen. De WW is een werknemersverzekering, de AOW een volksverzekering.

Kernbegrippen: ondernemer, werknemer, sociale verzekeringen, WW-uitkering, AOW-uitkering

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen werknemersverzekeringen (zoals WW) en volksverzekeringen (zoals AOW).
- Aannemen dat ondernemers dezelfde sociale zekerheidsrechten hebben als werknemers.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – Ondernemingsvormen en aansprakelijkheid (1 punt)

1p 17 Een eigenaar van een bedrijf moet een ondernemingsvorm kiezen. Welke ondernemingsvorm moet Arjun kiezen, zodat hij niet hoofdelijk aansprakelijk is voor de schulden van het bedrijf? A bv (besloten vennootschap) B eenmanszaak C vof (vennootschap onder firma)

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de verschillende ondernemingsvormen en de bijbehorende aansprakelijkheid van de eigenaar of vennoten voor bedrijfsschulden. Je moet de kenmerken van een bv, eenmanszaak en vof kennen, specifiek gericht op hoofdelijke aansprakelijkheid.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken kennen van de volgende ondernemingsvormen: besloten vennootschap (bv), eenmanszaak en vennootschap onder firma (vof). Daarnaast moet je het concept 'hoofdelijke aansprakelijkheid' begrijpen en weten hoe dit zich verhoudt tot de verschillende ondernemingsvormen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste ondernemingsvorm te kiezen op basis van een specifieke eis, zoals het vermijden van hoofdelijke aansprakelijkheid. Dit betekent dat je de juridische gevolgen van elke ondernemingsvorm kunt toepassen op een praktijksituatie.

Waar op letten: Let goed op de term 'hoofdelijk aansprakelijk'. Dit betekent dat je met je privévermogen aansprakelijk bent voor de schulden van het bedrijf. Bij een bv is er sprake van beperkte aansprakelijkheid, wat betekent dat de eigenaar in principe niet met zijn privévermogen aansprakelijk is. Verwar de aansprakelijkheidsregels van de verschillende ondernemingsvormen niet.

Kernbegrippen: ondernemingsvorm, rechtspersoon, hoofdelijke aansprakelijkheid, besloten vennootschap (bv), eenmanszaak, vennootschap onder firma (vof)

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de aansprakelijkheidsregels voor verschillende ondernemingsvormen.
- Niet weten dat bij een eenmanszaak en vof de eigenaar/vennoten met hun privévermogen aansprakelijk zijn, terwijl dit bij een bv in principe niet het geval is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 18 – Voordeel van het overnemen van een klantenbestand bij bedrijfsovername (1 punt)

1p 18 Arjun wil een bestaande camping overnemen en die gaan moderniseren tot een glamping. De huidige eigenaar wil tegen betaling het klantenbestand aan hem overdragen. → Noem een voordeel voor Arjun van het overnemen van het klantenbestand van de huidige eigenaar.

Wat kun je verwachten: Je moet een specifiek voordeel kunnen noemen voor Arjun van het overnemen van het klantenbestand van de huidige eigenaar van de camping.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'klantenbestand' kennen en begrijpen wat de waarde ervan is bij een bedrijfsovername, met name in relatie tot marketing.

Wat moet je kunnen: Je moet een concreet voordeel kunnen formuleren dat direct verband houdt met het klantenbestand en de marketingmogelijkheden voor de nieuwe glamping.

Waar op letten: Let erop dat je een voordeel noemt dat specifiek is voor het klantenbestand en niet een algemeen voordeel van een bedrijfsovername. Verwar het klantenbestand niet met andere bedrijfsmiddelen.

Kernbegrippen: klantenbestand, marketing, goodwill, bedrijfsovername

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen voordeel noemen van een bedrijfsovername in plaats van een specifiek voordeel van het overnemen van het klantenbestand.
- Verwarren van klantenbestand met andere activa zoals de campingplaatsen zelf.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/18

## Vraag 19 – Omzetberekening glamping (2 punten)

Arjun heeft een lening van de bank nodig om de investeringen voor de glamping te kunnen financieren. Daarvoor moet hij een begroting laten zien aan de bank.

Gebruik informatiebron 5.
Bereken de verwachte omzet van het aantal overnachtingen. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet de verwachte omzet van het aantal overnachtingen berekenen voor een glamping, gebaseerd op de gegeven bezettingsgraad en prijzen per periode.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'omzet' en 'bezettingsgraad' kennen en begrijpen hoe deze worden toegepast in een berekening.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om gegevens uit een tabel te interpreteren en te gebruiken voor een meerstapsberekening. Je moet de omzet per periode kunnen berekenen en deze vervolgens kunnen optellen tot een totale omzet.

Waar op letten: Let goed op dat je de bezettingsgraad correct toepast (als decimaal, bijvoorbeeld 0,4) en dat je vermenigvuldigt met het totale aantal campingplaatsen (150). Vergeet niet de omzet van alle rendabele periodes bij elkaar op te tellen voor de totale omzet. Negeer periodes met een bezettingsgraad van 0%.

Kernbegrippen: omzet, bezettingsgraad

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de bezettingsgraad (in decimaal, bv 0,4) toe te passen.
- Vergeten te vermenigvuldigen met het aantal campingplaatsen (150).
- Alleen de omzet van één periode berekenen en niet de totale omzet.
- De periodes met 0% bezettingsgraad meenemen in de berekening.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/19

## Vraag 20 – Nettoresultaat berekenen voor glamping (1 punt)

De bank wil van Arjun een verwachting van het nettoresultaat. Op basis daarvan beslist de bank of Arjun een lening kan krijgen.

Gebruik informatiebron 6.
Bereken voor de glamping het verwachte nettoresultaat. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je berekent het verwachte nettoresultaat van de glamping om te bepalen of Arjun een lening kan krijgen. Je gebruikt hiervoor de omzet, brutowinstmarge en bedrijfskosten uit de informatiebron.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van nettoresultaat, brutowinst, omzet, inkoopwaarde en bedrijfskosten kennen. Ook moet je weten hoe een brutowinstmarge 'op de inkoopwaarde' geïnterpreteerd wordt.

Wat moet je kunnen: Je moet de brutowinst kunnen berekenen op basis van omzet en een brutowinstmarge 'op de inkoopwaarde'. Vervolgens moet je het nettoresultaat kunnen berekenen door de bedrijfskosten van de brutowinst af te trekken.

Waar op letten: Let goed op de formulering 'brutowinstmarge op de inkoopwaarde'. Dit betekent dat de omzet 100% (inkoopwaarde) + 275% (brutowinst) = 375% van de inkoopwaarde is. Een veelvoorkomende fout is om 275% van de omzet te nemen. Vergeet na het berekenen van de brutowinst niet de bedrijfskosten af te trekken om tot het nettoresultaat te komen.

Kernbegrippen: nettoresultaat, brutowinst, omzet, inkoopwaarde, bedrijfskosten, brutowinstmarge

Veelgemaakte fouten:
- De term 'brutowinstmarge op de inkoopwaarde' correct interpreteren als een opslagpercentage. De omzet is 100% (inkoopwaarde) + 275% (brutowinst) = 375% van de inkoopwaarde. Een veelgemaakte fout is 275% van de omzet nemen.
- Na het berekenen van de brutowinst, vergeten de bedrijfskosten ervan af te trekken om tot het nettoresultaat te komen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/20

## Vraag 21 – Marketinginstrumenten: Productbeleid bij Glamping (1 punt)

Veel campinggasten willen tegenwoordig een luxe, trendy campingplaats met eigen sanitair en luxe keuken. Arjun wil hierin investeren, zodat er een glamping ontstaat.
Onder welk marketinginstrument vallen de aanpassingen van de campingplaatsen?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een scenario over een ondernemer die investeert in luxe aanpassingen aan campingplaatsen. Je moet bepalen onder welk marketinginstrument deze aanpassingen vallen.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende marketinginstrumenten (de P's van de marketingmix) kennen en begrijpen wat elk instrument inhoudt, met name productbeleid, plaatsbeleid, personeelsbeleid en presentatiebeleid.

Wat moet je kunnen: Je moet een concrete situatie kunnen analyseren en de juiste marketinginstrument toewijzen aan de beschreven acties. Je moet onderscheid kunnen maken tussen aanpassingen aan het product/dienst zelf en aanpassingen die te maken hebben met locatie, personeel of uitstraling.

Waar op letten: Let goed op de specifieke aard van de aanpassingen. Gaan ze over de kenmerken van het product/dienst zelf (wat je aanbiedt), de locatie (waar je het aanbiedt), het personeel (wie het aanbiedt) of de uitstraling (hoe je het aanbiedt)? Verwar productbeleid niet met plaatsbeleid of presentatiebeleid.

Kernbegrippen: marketinginstrumenten, marketingmix, productbeleid, plaatsbeleid, personeelsbeleid, presentatiebeleid

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende P's van de marketingmix, met name tussen product-, plaats- en presentatiebeleid.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/21

## Vraag 22 – Schema Sociale Zekerheid Aanvullen (2 punten)

2p 22 Vul het schema aan door de juiste begrippen in te vullen. Doe het zo: Noteer op je antwoordblad achter de nummers (1, 2, 3, 4) de juiste begrippen. Kies uit de begrippen die onder het schema staan. sociale zekerheid (1) betaald uit premies (2) betaald uit belasting (3) werkloosheidswet (WW) (4) Algemene Ouderdoms Wet (AOW) Algemene bijstandswet (Abw) Kies uit: - particuliere verzekeringen - sociale verzekeringen - sociale voorzieningen - volksverzekeringen - werknemersverzekeringen Let op: er blijft één begrip over.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een onvolledig schema over sociale zekerheid en een lijst met begrippen. Het is de bedoeling dat je de juiste begrippen op de juiste plek in het schema invult.

Wat moet je kennen: Je moet de structuur van de sociale zekerheid kennen, inclusief het onderscheid tussen sociale verzekeringen en sociale voorzieningen, en de verdere onderverdeling van sociale verzekeringen in werknemersverzekeringen en volksverzekeringen. Ook moet je weten hoe deze gefinancierd worden (premies of belastingen) en voorbeelden van wetten die eronder vallen (WW, AOW, Abw).

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de gegeven begrippen correct te plaatsen in een schema dat de structuur van de sociale zekerheid weergeeft. Dit vereist inzicht in de relaties tussen de verschillende onderdelen van de sociale zekerheid.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen 'betaald uit premies' en 'betaald uit belasting', want dit bepaalt of het om sociale verzekeringen of sociale voorzieningen gaat. Verwar ook werknemersverzekeringen (voor werknemers, zoals WW) niet met volksverzekeringen (voor alle inwoners, zoals AOW). Er blijft één begrip over, dus gebruik alle andere begrippen correct.

Kernbegrippen: sociale zekerheid, sociale verzekeringen, sociale voorzieningen, werknemersverzekeringen, volksverzekeringen, verzorgingsstaat

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen werknemersverzekeringen en volksverzekeringen.
- Verwarring tussen sociale verzekeringen (betaald uit premies) en sociale voorzieningen (betaald uit belastingen).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/22

## Vraag 23 – Loonstrookje: brutoloon, nettoloon en loonheffing (1 punt)

1p 23 Het stelsel van sociale zekerheid wordt betaald met verzekeringspremies en belastingen. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. De loonbelasting en premies volksverzekering worden ingehouden op het ...(1)... (brutoloon / nettoloon) van de werknemer. Deze inhouding op het loon van de werknemer wordt ...(2)... (heffingskorting / loonheffing) genoemd.

Wat kun je verwachten: Je moet de juiste economische termen kiezen om een correcte tekst te vormen over de inhoudingen op het loon van een werknemer. Het gaat specifiek over de loonbelasting en premies volksverzekeringen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en het verschil kennen tussen brutoloon en nettoloon. Daarnaast moet je weten wat loonheffing is en hoe dit zich verhoudt tot loonbelasting en premies volksverzekeringen. Ook is het belangrijk om te weten wat heffingskorting inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te selecteren uit een gegeven set van opties om een correcte economische bewering te maken.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen brutoloon (het loon vóór inhoudingen) en nettoloon (het loon ná inhoudingen). Verwar loonheffing (de inhouding zelf) niet met heffingskorting (een korting op de te betalen belasting).

Kernbegrippen: brutoloon, nettoloon, loonheffing, volksverzekeringen, loonbelasting

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen brutoloon en nettoloon.
- Verwarring tussen loonheffing (de inhouding) en heffingskorting (een korting op de te betalen belasting).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/23

## Vraag 24 – Lorenzcurve en inkomensherverdeling (1 punt)

1p 24 Welke Lorenzcurve en toelichting geeft de verdeling van de inkomens na de herverdeling juist weer? A Lijn b, want de inkomens zijn gelijkmatiger verdeeld dan bij lijn c. B Lijn b, want de inkomens zijn ongelijkmatiger verdeeld dan bij lijn c. c Lijn c, want de inkomens zijn gelijkmatiger verdeeld dan bij lijn b. D Lijn c, want de inkomens zijn ongelijkmatiger verdeeld dan bij lijn b. Werkloze werknemers kunnen een WW-uitkering aanvragen. Het UWW beoordeelt de tijdsduur en de hoogte van de uitkering. Gebruik informatiebron 7.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de Lorenzcurve en hoe deze de inkomensverdeling weergeeft, specifiek na herverdeling door de overheid. Je moet kunnen bepalen welke curve een meer gelijke of ongelijke verdeling representeert.

Wat moet je kennen: De definitie en het doel van een Lorenzcurve.
Hoe de afstand van een Lorenzcurve tot de diagonale lijn (lijn van perfecte gelijkheid) de mate van inkomensongelijkheid aangeeft.
Het concept van inkomensherverdeling (bijvoorbeeld via belastingen en sociale uitkeringen) en het effect hiervan op de inkomensverdeling.

Wat moet je kunnen: Een Lorenzcurve-grafiek interpreteren.
Het effect van herverdeling van inkomen op de Lorenzcurve benoemen.
De juiste Lorenzcurve koppelen aan een beschrijving van de inkomensverdeling (voor of na herverdeling).

Waar op letten: Verwar niet welke lijn een meer gelijke of ongelijke verdeling weergeeft. Hoe dichter de curve bij de diagonaal (lijn a), hoe gelijker de verdeling.
Begrijp dat 'herverdeling' (door bijvoorbeeld WW-uitkeringen) leidt tot een gelijkmatigere (meer gelijke) inkomensverdeling.
Lees goed of de vraag gaat over de verdeling vóór of ná herverdeling.

Kernbegrippen: Lorenzcurve, inkomensverdeling, herverdeling van inkomen, sociale zekerheid

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren welke lijn een meer gelijke of ongelijke verdeling weergeeft. Hoe dichter de curve bij de diagonaal (lijn a), hoe gelijker de verdeling.
- Niet begrijpen dat 'herverdeling' leidt tot een gelijkmatigere (meer gelijke) inkomensverdeling.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/24

## Vraag 25 – Duur van de WW-uitkering bepalen (1 punt)

1p 25 Joram begon te werken op 1 september 2020 en is ontslagen op 15 januari 2022. Hij heeft recht op een WW-uitkering. → Bepaal hoelang Joram een WW-uitkering ontvangt. Joram werkte gemiddeld 30 uur per week en verdiende € 11,50 per uur. Gebruik informatiebron 8.

Wat kun je verwachten: Je moet de duur van een WW-uitkering kunnen bepalen op basis van de wekeneis en de jareneis, zoals beschreven in informatiebron 7.

Wat moet je kennen: De voorwaarden voor de kortdurende en langdurende WW-uitkering (wekeneis en jareneis) uit informatiebron 7.

Wat moet je kunnen: De wekeneis en jareneis toepassen op een gegeven situatie om de duur van de WW-uitkering te berekenen. Specifiek: het correct bepalen van de relevante periodes voor de wekeneis en de jareneis.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen de wekeneis en de jareneis. Zorg ervoor dat je de kalenderjaren voor de jareneis correct telt en niet de wekeneis en jareneis door elkaar haalt. Controleer of de werknemer aan de wekeneis voldoet voor de kortdurende uitkering en daarna of hij aan de jareneis voldoet voor een langere uitkering.

Kernbegrippen: WW-uitkering, wekeneis, jareneis, sociale verzekeringen

Veelgemaakte fouten:
- De jareneis en wekeneis verwarren.
- Onjuist bepalen in welke kalenderjaren is gewerkt voor de jareneis.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/25

## Vraag 26 – Berekening WW-uitkering (2 punten)

Joram werkte gemiddeld 30 uur per week en verdiende € 11,50 per uur.
Gebruik informatiebron 8.
Bereken de hoogte van Jorams WW-uitkering in de eerste maand van zijn werkloosheid. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je moet de hoogte van een WW-uitkering berekenen voor de eerste maand, gebaseerd op een gegeven uurloon en gewerkte uren per week, en informatie uit een bron.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een WW-uitkering is en hoe het maandloon wordt berekend op basis van een weekloon. Ook moet je de informatie uit de bijgevoegde bron correct kunnen interpreteren.

Wat moet je kunnen: Je moet een weekloon kunnen omrekenen naar een maandloon en vervolgens het juiste percentage van dit maandloon kunnen berekenen om de WW-uitkering vast te stellen. Je moet je berekening duidelijk kunnen opschrijven.

Waar op letten: Let goed op de omrekening van weekloon naar maandloon (gebruik de juiste factor, niet zomaar 4 weken). Zorg ervoor dat je het juiste percentage voor de WW-uitkering toepast, specifiek voor de eerste maand (75% volgens informatiebron 8).

Kernbegrippen: WW-uitkering, maandloon, sociale verzekeringen

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het weekloon om te rekenen naar een maandloon.
- Een incorrecte omrekenfactor gebruiken voor het maandloon, bijvoorbeeld 4 weken in plaats van 52/12.
- Het verkeerde percentage voor de uitkering gebruiken (bijvoorbeeld 70% in plaats van 75% voor de eerste maand).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/26

## Vraag 27 – Impact van de i/a-ratio op de betaalbaarheid van sociale uitkeringen (1 punt)

1 p 27 Als de i/a-ratio stijgt: A blijft de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen gelijk B neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen af C neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen toe

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de i/a-ratio en de invloed hiervan op de betaalbaarheid van sociale uitkeringen. Je moet de relatie tussen deze concepten begrijpen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van de i/a-ratio kennen (verhouding inactieven/actieven). Je moet weten dat inactieven uitkeringen ontvangen en actieven premies betalen. Je moet de term 'sociale uitkeringen' en 'betaalbaarheid' begrijpen in deze context.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen analyseren wat een stijging van de i/a-ratio betekent voor de verhouding tussen betalers en ontvangers. Je moet kunnen afleiden hoe deze verandering de betaalbaarheid van sociale uitkeringen beïnvloedt.

Waar op letten: Let op de betekenis van een 'stijgende' i/a-ratio. Een hogere ratio is ongunstiger voor de betaalbaarheid. Verwar niet dat een hogere ratio leidt tot een betere betaalbaarheid.

Kernbegrippen: i/a-ratio, sociale zekerheid, betaalbaarheid, inactieven, actieven

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring over de betekenis van een stijgende i/a-ratio; een hogere ratio is in dit geval ongunstiger voor de betaalbaarheid.
- Het omkeren van de relatie: denken dat een hogere ratio leidt tot een betere betaalbaarheid.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/27

## Vraag 28 – Vormen van ontwikkelingshulp: Fairtrade en structurele hulp (1 punt)

De inkoop en verkoop van fairtrade producten is een vorm van particuliere ontwikkelingshulp. Hoe noemen we deze hulp?
A bilaterale hulp
B noodhulp
C structurele hulp

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de verschillende vormen van ontwikkelingshulp, specifiek in de context van fairtrade producten als particuliere hulp. Je moet kunnen onderscheiden welke term het beste past bij de langetermijndoelen van fairtrade.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken kennen van: ontwikkelingshulp, particuliere hulp, bilaterale hulp, noodhulp en structurele hulp. Begrip van wat fairtrade inhoudt, is ook essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een concrete situatie (inkoop en verkoop van fairtrade producten) te koppelen aan de juiste vorm van ontwikkelingshulp, gebaseerd op de doelen en aard van die hulp.

Waar op letten: Let goed op de duurzaamheid en het langetermijnperspectief van de hulp. Fairtrade is gericht op structurele verbetering, niet op kortetermijnoplossingen of hulp tussen overheden. Verwar de verschillende vormen van hulp niet.

Kernbegrippen: ontwikkelingshulp, particuliere hulp, structurele hulp, fairtrade

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de verschillende vormen van ontwikkelingshulp (bilateraal, multilateraal, noodhulp, structurele hulp).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/28

## Vraag 29 – Fairtrade en economische ontwikkeling (1 punt)

1p 29 Als Nederlandse bedrijven fairtrade producten verkopen, dragen zij bij aan betere leefomstandigheden in de ontwikkelingslanden. Ook dragen deze bedrijven indirect bij aan de economische ontwikkeling van een land. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Door de verkoop van fairtrade producten krijgt de ...(1)... (consument / overheid / producent) in een ontwikkelingsland een hogere opbrengst voor zijn producten. Hierdoor is deze in staat om meer te investeren in machines. De ...(2)... (arbeidsmarkt / infrastructuur / technische ontwikkeling) verbetert hierdoor. Er zijn steeds meer Nederlandse huishoudens die fairtrade producten kopen, zoals fairtrade koffie. De koffieboer in het ontwikkelingsland ontvangt door de fairtrade een hogere prijs voor zijn koffiebonen. Gebruik informatiebron 9 en 10.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over fairtrade en de impact ervan op ontwikkelingslanden. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct aan te vullen.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van fairtrade kennen en begrijpen hoe het de economische ontwikkeling in ontwikkelingslanden beïnvloedt. Specifiek moet je de rollen van 'producent', 'consument' en 'overheid' kunnen onderscheiden en het concept van 'technische ontwikkeling' in relatie tot investeringen in machines begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te selecteren die logisch en correct zijn binnen de context van de gegeven tekst en de principes van fairtrade. Je moet ook informatie uit de bronnen 9 en 10 kunnen interpreteren om je antwoord te onderbouwen, hoewel de vraag primair gericht is op tekstuele aanvulling.

Waar op letten: Let goed op de directe gevolgen van fairtrade voor de ontvanger van de hogere opbrengst en de directe impact van investeringen in machines. Vermijd het kiezen van indirecte gevolgen of partijen die niet direct de hogere opbrengst ontvangen of direct profiteren van de investering in machines.

Kernbegrippen: fairtrade, producent, ontwikkelingslanden, investeren, technische ontwikkeling, economische ontwikkeling

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de rollen van producent, consument en overheid.
- Het kiezen van een indirect gevolg (verbetering arbeidsmarkt/infrastructuur) in plaats van het directe gevolg (technische ontwikkeling) van investeren in machines.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/29

## Vraag 30 – Berekening inkomsten fairtrade koffieboer (1 punt)

Er zijn steeds meer Nederlandse huishoudens die fairtrade producten kopen, zoals fairtrade koffie. De koffieboer in het ontwikkelingsland ontvangt door de fairtrade een hogere prijs voor zijn koffiebonen.
Gebruik informatiebron 9 en 10.
Bereken hoeveel eurocent de fairtrade koffieboer ontvangt voor een kop fairtrade koffie. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over fairtrade producten en de prijsopbouw ervan. Je moet de inkomsten van een fairtrade koffieboer berekenen aan de hand van gegeven informatiebronnen.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'fairtrade' kennen en weten hoe btw (omzetbelasting) werkt in een prijsberekening. Ook moet je de begrippen 'prijsopbouw' en 'procentberekening' beheersen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tabellen kunnen aflezen en interpreteren. Je moet procentberekeningen kunnen uitvoeren, inclusief het terugrekenen van een bedrag inclusief btw naar een bedrag exclusief btw. Tot slot moet je je berekening duidelijk kunnen opschrijven en het antwoord in de juiste eenheid (eurocenten) kunnen geven.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste prijs (€ 0,39 voor fairtrade koffie) en het juiste percentage (26% voor de fairtrade koffieboer) gebruikt. Vergeet niet eerst de btw van de verkoopprijs af te halen voordat je het percentage voor de boer berekent. Let ook op de eenheid van het antwoord: de vraag vraagt om eurocenten.

Kernbegrippen: fairtrade, btw, prijsopbouw, procentberekening

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de btw van de verkoopprijs af te halen voordat het percentage voor de boer wordt berekend.
- Het percentage van de gewone koffie (10%) gebruiken in plaats van de fairtrade koffie (26%).
- De prijs van gewone koffie (€ 0,26) gebruiken in plaats van fairtrade koffie (€ 0,39).
- Het antwoord in euro's geven (€ 0,09) terwijl de vraag om eurocenten (9) vraagt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/30

## Vraag 31 – Inkomsten Fairtrade Koffieboeren (2 punten)

2p 31 Nederlanders drinken thuis jaarlijks 18 miljard kopjes koffie, daarvan is 25% fairtrade koffie. Stel dat de fairtrade koffieboer € 0,08 verdient aan dit kopje thuiskoffie. → Bereken dan de jaarlijkse inkomsten van de fairtrade koffieboeren afkomstig van de Nederlandse fairtrade thuiskoffiedrinkers. Schrijf je berekening op. Marcia heeft een restaurant in fairtrade gemeente Alkmaar, waar ondernemers gestimuleerd worden om fairtrade producten te verkopen.

Wat kun je verwachten: Je moet de jaarlijkse inkomsten van fairtrade koffieboeren berekenen op basis van het aantal gedronken kopjes fairtrade koffie en de verdiensten per kopje. Dit omvat het berekenen van een percentage van een groot getal en vervolgens een vermenigvuldiging.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je percentages berekent en hoe je met grote getallen (miljarden) rekent. Kennis van het concept 'fairtrade' is nuttig voor de context, maar niet direct nodig voor de berekening zelf.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om: 1. Het aantal fairtrade kopjes koffie te berekenen door een percentage toe te passen op het totale aantal kopjes. 2. De totale inkomsten te berekenen door het aantal fairtrade kopjes te vermenigvuldigen met de inkomsten per kopje. 3. Je berekening duidelijk op te schrijven.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten: 
- Gebruik het juiste percentage (25%) voor fairtrade koffie.
- Gebruik het juiste bedrag (€ 0,08) dat de fairtrade koffieboer per kopje verdient. Negeer andere prijzen uit de bijlagen die niet relevant zijn voor deze specifieke berekening.
- Voorkom rekenfouten, vooral met de grote getallen (miljarden).
- Schrijf je berekening stapsgewijs op, zoals gevraagd.

Kernbegrippen: procenten, omzetberekening, fairtrade

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het percentage (25%) toe te passen op het totaal aantal kopjes koffie.
- Reken- of typfout maken met de grote getallen (miljard).
- De verkeerde getallen gebruiken, bijvoorbeeld de prijzen uit informatiebron 10 in plaats van de gegeven € 0,08.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/31

## Vraag 33 – Vermogensverandering door bezittingen en schulden (1 punt)

1 p 33 De waarde van de bezittingen van de familie Boot bedraagt € 100.000 en de waarde van schulden is € 20.000. In welke situatie kan het vermogen van dit huishouden stijgen? A als de bezittingen dalen met 4% en de schulden stijgen met 4% B als de bezittingen dalen met 4% en de schulden dalen met 6% C als de bezittingen stijgen met 2% en de schulden stijgen met 6% De familie Boot woont met veel plezier al 30 jaar in hun huis en ze willen er nog vele jaren blijven wonen. Ze hebben nog een kleine hypotheekschuld op hun woning: ze hebben een overwaarde op hun woning. Toch kan de familie Boot die overwaarde niet op korte termijn uitgeven.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd met bezittingen en schulden en moet bepalen welke procentuele veranderingen leiden tot een stijging van het vermogen.

Wat moet je kennen: De definitie van vermogen (bezittingen minus schulden) en hoe procentuele veranderingen van bezittingen en schulden het vermogen beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Procentuele veranderingen berekenen van gegeven bedragen en de impact hiervan op het totale vermogen bepalen.

Waar op letten: Let goed op het effect van stijgende of dalende schulden: een stijging van schulden verlaagt het vermogen, terwijl een daling van schulden het vermogen verhoogt. Voer de procentberekeningen nauwkeurig uit voor zowel bezittingen als schulden en vergelijk de absolute veranderingen.

Kernbegrippen: vermogen, bezittingen, schulden, procentuele verandering

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring over het effect van schuldverandering op vermogen (stijgende schuld verlaagt vermogen)
- Foutieve procentberekening
- Verkeerd toepassen van percentages op verschillende basisbedragen (bezittingen vs. schulden)

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/33

## Vraag 34 – Overwaarde woning: Waarom niet direct uitgeefbaar? (1 punt)

1p 34 Leg uit waarom de familie Boot de overwaarde van hun woning niet op korte termijn uit kan geven.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de overwaarde van een woning niet direct uitgegeven kan worden.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'overwaarde' en 'illiquide vermogen' kennen en begrijpen wat ze inhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen uitleggen dat overwaarde 'vastzit' in een bezitting (de woning) en niet zomaar als contant geld beschikbaar is.

Waar op letten: Let op het verschil tussen vermogen (bezittingen) en direct beschikbaar geld (liquide middelen). Overwaarde is vermogen, maar niet liquide. Om het uit te geven, moet de woning eerst verkocht worden.

Kernbegrippen: overwaarde, vermogen, bezittingen, illiquide vermogen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van overwaarde met direct beschikbaar geld (liquide middelen).
- Niet begrijpen dat de waarde 'vastzit' in het huis en niet zomaar uitgegeven kan worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/34

## Vraag 35 – Inkomen en Vermogen: Hoe hangen ze samen? (1 punt)

1p 35 De hogere inkomens hebben meer voordeel gehad van de economische groei dan de lagere inkomens. Daardoor is er een grotere ongelijkheid ontstaan bij de vermogensverdeling. Relatief zijn de rijken rijker geworden en de armen armer. → Leg uit dat een hoger inkomen kan leiden tot een hoger vermogen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een hoger inkomen kan leiden tot een hoger vermogen. Dit betekent dat je de relatie tussen deze twee concepten helder moet kunnen beschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'inkomen' en 'vermogen' kennen, en begrijpen wat 'sparen' en 'beleggen' inhouden. Ook het concept 'vermogensverdeling' is relevant.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale keten kunnen uitleggen: hoe een stijging in het ene (inkomen) een stijging in het andere (vermogen) kan veroorzaken, via mechanismen zoals sparen of beleggen.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen inkomen (een stroomgrootheid) en vermogen (een voorraadgrootheid). Zorg ervoor dat je het mechanisme (sparen/beleggen) duidelijk uitlegt dat een hoger inkomen koppelt aan een hoger vermogen. Verwar deze twee begrippen niet.

Kernbegrippen: inkomen, vermogen, sparen, beleggen, vermogensverdeling

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van inkomen (een stroomgrootheid) met vermogen (een voorraadgrootheid).
- Niet uitleggen van het mechanisme (sparen/beleggen) dat een hoger inkomen koppelt aan een hoger vermogen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/35

## Vraag 36 – Gemiddeld vermogen berekenen bij vermogensverdeling (2 punten)

2p 36 In 2018 bedroeg het totale vermogen in Nederland € 1.200 miljard. Tien procent van de huishoudens met het hoogste inkomen had 30% van het totale vermogen in hun bezit. Er zijn in Nederland 8 miljoen huishoudens. → Bereken het gemiddelde vermogen van deze 10% van de huishoudens met het hoogste inkomen. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de verdeling van vermogen over huishoudens en moet het gemiddelde vermogen van een specifieke groep berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'vermogen', 'gemiddelde' en 'vermogensverdeling' kennen. Ook moet je kunnen werken met percentages en grote getallen (miljarden, miljoenen).

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. Het totale vermogen van een specifieke groep huishoudens te berekenen.
2. Het aantal huishoudens binnen die specifieke groep te berekenen.
3. Het gemiddelde vermogen per huishouden te berekenen door het totale vermogen van de groep te delen door het aantal huishoudens in die groep.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
- Bereken eerst het totale vermogen van de betreffende groep (bijvoorbeeld 30% van € 1.200 miljard).
- Bereken daarna het aantal huishoudens in die groep (bijvoorbeeld 10% van 8 miljoen huishoudens).
- Voorkom verwarring tussen het percentage van het vermogen (30%) en het percentage huishoudens (10%).
- Wees nauwkeurig met de eenheden (miljard versus miljoen) om fouten in de berekening te voorkomen.

Kernbegrippen: vermogen, gemiddelde, vermogensverdeling

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het aantal huishoudens te berekenen (10% van 8 miljoen).
- Fout maken met de grote getallen (miljard vs. miljoen).
- Het percentage van het vermogen (30%) verwarren met het percentage huishoudens (10%).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/36

## Vraag 37 – Vermogen en levensfase: Waarom 65-plussers vaak een hoog vermogen hebben (1 punt)

1 p 37 De levensfase van een huishouden is van invloed op de hoogte van het vermogen. Jonge huishoudens hebben vaak nauwelijks vermogen. De 65-plussers, zoals de familie Boot, bezitten vaker een hoog vermogen, ondanks hun lage inkomen. → Noem een reden waarom 65-plussers vaker een hoog vermogen bezitten, ondanks hun lage inkomen.

Wat kun je verwachten: Je moet een reden kunnen noemen waarom 65-plussers, ondanks een vaak lager inkomen, toch een hoog vermogen kunnen bezitten. Dit vereist inzicht in het verschil tussen inkomen en vermogen en hoe vermogen over tijd wordt opgebouwd.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'vermogen', 'levensfase', 'sparen', 'overwaarde' en 'inkomen' kennen en het verschil tussen een stroomgrootheid (inkomen) en een voorraadgrootheid (vermogen) begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om concrete redenen te formuleren die verklaren hoe vermogen wordt opgebouwd over een langere periode, onafhankelijk van het huidige inkomen. Denk hierbij aan het bezit van een eigen woning met overwaarde, langdurig sparen of lagere uitgaven.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen inkomen (wat je verdient) en vermogen (wat je bezit). De vraag benadrukt dat het inkomen van 65-plussers vaak laag is, dus je antwoord mag niet suggereren dat een hoog inkomen de oorzaak is van het hoge vermogen. Vermijd te algemene antwoorden zoals 'ze hebben gespaard' zonder verdere specificatie.

Kernbegrippen: vermogen, levensfase, sparen, overwaarde, inkomen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen inkomen (stroomgrootheid) en vermogen (voorraadgrootheid). De vraag stelt expliciet dat het inkomen laag is, dus een antwoord dat een hoog inkomen impliceert is fout.
- Een te algemeen antwoord geven, zoals 'ze hebben gespaard', zonder dit te koppelen aan de lange periode van hun werkzame leven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/37

## Vraag 38 – Beroepsbevolking en werkloosheidscijfers (1 punt)

1p 38 In de klas ontstaat er een discussie tussen docent Kamara en Clasina over het artikel en de beroepsbevolking in Nederland. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. De werkloosheidscijfers en het aantal banen worden elk kwartaal gepubliceerd door het ... (1)... (CBS / CPB / NIBUD). Deze cijfers geven een beeld van de beroepsbevolking in Nederland. Een van de voorwaarden om tot de beroepsbevolking te behoren is ...(2)... (direct beschikbaar zijn voor werk / een afgeronde studie / ouder dan 21 jaar).

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en moet de juiste economische termen kiezen uit gegeven opties om de tekst correct te maken. De vraag gaat over de instantie die werkloosheidscijfers publiceert en de voorwaarden om tot de beroepsbevolking te behoren.

Wat moet je kennen: Je moet de functie van het CBS kennen en de definitie van de beroepsbevolking, inclusief de criteria om hiertoe te behoren.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste economische begrippen kunnen toepassen in een gegeven context en onderscheid kunnen maken tussen verschillende economische instituten en hun taken.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen het CBS, CPB en NIBUD. Elk heeft een specifieke taak. Onthoud ook dat 'direct beschikbaar zijn voor werk' een cruciaal criterium is voor de beroepsbevolking, in tegenstelling tot leeftijd of opleidingsniveau.

Kernbegrippen: beroepsbevolking, CBS, werkloosheidscijfers

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende planbureaus en instituten (CBS, CPB, NIBUD).
- Onjuiste criteria voor de beroepsbevolking onthouden; leeftijd en opleidingsniveau zijn geen directe criteria, beschikbaarheid wel.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/38

## Vraag 39 – Berekening toename werkloosheid (2 punten)

2p 39 Gebruik informatiebron 11. In het tweede kwartaal waren er 340.000 werklozen. → Bereken met hoeveel personen de werkloosheid toeneemt in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal. Schrijf je berekening op.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de verandering van het aantal werklozen op basis van een stroomdiagram van de arbeidsmarkt. Je moet de beginstand van het aantal werklozen gebruiken en de in- en uitstroom van werklozen correct verwerken om de nieuwe stand en de toename te berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'beroepsbevolking', 'werklozen', 'arbeidsmarktstromen' en 'niet-beroepsbevolking' kennen en begrijpen hoe deze groepen met elkaar verbonden zijn via stromen. Je moet specifiek weten welke stromen leiden tot een toe- of afname van het 'werkloze deel beroepsbevolking'.

Wat moet je kunnen: Je moet een stroomdiagram kunnen interpreteren en de relevante cijfers voor de groep 'werkloze deel beroepsbevolking' eruit kunnen filteren. Je moet een correcte berekening kunnen opstellen door de beginstand te combineren met de in- en uitstroom, en vervolgens de toename kunnen bepalen.

Waar op letten: Let goed op dat je de beginstand van 340.000 werklozen meeneemt. Identificeer nauwkeurig welke stromen leiden tot een toename (+ instroom) en welke tot een afname (- uitstroom) van het aantal werklozen. Negeer stromen die niet direct de groep werklozen beïnvloeden (bijvoorbeeld 'treden toe en vinden direct een baan'). Vergeet niet om na het berekenen van de nieuwe stand ook de toename te berekenen.

Kernbegrippen: beroepsbevolking, werklozen, arbeidsmarktstromen, niet-beroepsbevolking

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de beginstand van 340.000 werklozen mee te nemen in de berekening.
- De stromen van en naar de 'werkloze deel beroepsbevolking' verkeerd interpreteren (bijvoorbeeld een uitstroom als instroom zien).
- Alleen de eindstand (409.000) berekenen en niet de toename.
- De stromen die niet via de 'werkloze deel beroepsbevolking' lopen (zoals 'treden toe en vinden direct een baan') ten onrechte meenemen in de berekening.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/39

## Vraag 40 – Verschil tussen werkzame personen en banen (1 punt)

1p 40 “Dat begrijp ik niet”, zegt Clasina: “Er zijn 226.000 personen meer aan het werk. Terwijl het aantal banen maar met 140.000 is toegenomen.” → Verklaar dat het aantal werkzame personen meer kan stijgen dan het aantal banen.

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven waarom het aantal werkzame personen meer kan stijgen dan het aantal banen, gebaseerd op de gegeven informatie.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'werkzame personen' en 'banen' kennen en begrijpen hoe deze zich tot elkaar verhouden op de arbeidsmarkt. Kernconcepten zijn deeltijdwerk, werkzame personen, banen en arbeidsmarkt.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een economische verklaring te formuleren die een ogenschijnlijke tegenstelling oplost, door de relatie tussen werkzame personen en banen correct toe te passen.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen 'aantal werkzame personen' en 'aantal banen'. Een veelvoorkomende valkuil is het verwarren van deze twee concepten. Denk aan de invloed van deeltijdwerk.

Kernbegrippen: deeltijdwerk, werkzame personen, banen, arbeidsmarkt

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen het aantal werkzame personen en het aantal banen (of arbeidsjaren/fte).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/40

## Vraag 41 – Waarom registreren mensen zich nu wel bij het UWV? (1 punt)

1p 41 Kamara zegt: “Er zijn personen die zich eerst niet registreerden bij het UWW. Maar nu registreren zij zich wel als werkloze bij het UW.” → Noem een reden waarom deze personen zich nu wel registreren bij het UWW. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Wat kun je verwachten: Je moet een reden kunnen noemen waarom mensen die zich eerder niet registreerden bij het UWV, dit nu wel doen.

Wat moet je kennen: Je moet de functie van het UWV kennen en weten wat de voordelen zijn van registratie als werkloze.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische reden kunnen formuleren voor de verandering in registratiegedrag bij het UWV, gebaseerd op de context van werkloosheid en sociale zekerheid.

Waar op letten: Let erop dat je antwoord de *reden* voor de *verandering* in gedrag verklaart, en niet alleen een algemene reden om werkloos te zijn. Denk aan de voordelen die registratie bij het UWV biedt.

Kernbegrippen: UWV, werkloosheid, sociale uitkering, registreren als werkzoekende

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen antwoord geven, zoals 'omdat ze werkloos zijn', zonder de reden voor de *verandering* in gedrag (het zich nu wél registreren) te specificeren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/41

## Vraag 42 – Economische crisis en werkloosheid (1 punt)

1p 42 Volgens Kamara is de werkloosheid sterk toegenomen door de economische crisis in 2020. → Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Bij een economische crisis daalt de vraag naar goederen en diensten. Er ontstaat dan ...(1)... (conjuncturele / structurele) werkloosheid. Als de werkloosheid stijgt vervallen vaak als eerste de ... (2)... (flexibele banen / vaste banen). Clasina merkt op dat de overheid de economie tijdens de crisis stimuleerde met steunmaatregelen van € 90 miljard. Tijdens de crisis betaalde de overheid, aan bedrijven die door de crisis in moeilijkheden komen, vaak een deel van de loonkosten. Dat kostte veel geld, maar op termijn staan daar voor de overheid stabiele belastinginkomsten tegenover.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over een economische crisis en de gevolgen daarvan voor de werkloosheid. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct aan te vullen.

Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen conjuncturele en structurele werkloosheid. Ook moet je weten welke type banen (flexibel of vast) het eerst vervallen bij een economische crisis.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te selecteren die passen bij de beschreven situatie van een economische crisis en de gevolgen daarvan voor de arbeidsmarkt.

Waar op letten: Let goed op de oorzaak van de werkloosheid: is het een tijdelijke schommeling in de economie (conjunctuur) of een blijvende verandering in de productiestructuur? Denk ook na over de juridische en financiële implicaties van het ontslaan van werknemers met flexibele versus vaste contracten.

Kernbegrippen: conjuncturele werkloosheid, structurele werkloosheid, economische crisis, flexibele banen, vaste banen

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van conjuncturele werkloosheid (veroorzaakt door de schommelingen in de economie/conjunctuur) met structurele werkloosheid (veroorzaakt door blijvende veranderingen in de productiestructuur).
- De aanname dat bedrijven bij een crisis eerst werknemers met een vast contract ontslaan, terwijl het juridisch en financieel makkelijker is om afscheid te nemen van werknemers met een flexibel contract.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2024/tijdvak-2/vraag/42

## Vragen in dit examen

### Vraag 4 – Economische gevolgen van infrastructuurverbetering in opkomende economieën

Wat kun je verwachten: Je krijgt een reeks economische verschijnselen en moet de juiste logische volgorde bepalen die een causale keten vormt, beginnend met infrastructuurverbetering en eindigend met gevolgen voor westerse landen.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis kennen van 'infrastructuur', 'vestigingsklimaat', 'productiecapaciteit', 'globalisering' en 'werkgelegenheid' in een economische context.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om oorzaak-gevolgrelaties te herkennen en een logische gedachtegang te construeren op basis van economische verschijnselen. Dit omvat het onderscheiden van directe en indirecte gevolgen.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van de verschijnselen. Verwar oorzaak en gevolg niet, met name bij het aantrekkelijk worden van een land als vestigingsplaats en het daadwerkelijk verplaatsen van productie door bedrijven. De productiecapaciteit stijgt pas nádat bedrijven hun productie hebben verplaatst.

Kernbegrippen: infrastructuur, vestigingsklimaat, productiecapaciteit, globalisering, werkgelegenheid

### Vraag 32 – Fairtrade koffie en inkomensverdeling

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de economische gevolgen van fairtrade en hoe deze bijdragen aan een eerlijkere inkomensverdeling in de wereld. Je moet een logische oorzaak-gevolgketen kunnen herkennen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van fair trade, investeren, werkgelegenheid en inkomensverdeling kennen. Daarnaast is kennis van oorzaak-gevolgrelaties in economische processen essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een reeks economische verschijnselen in een logische volgorde te plaatsen, waarbij je oorzaak en gevolg correct identificeert. Dit betekent dat je de impact van fair trade op verschillende niveaus (boer, werknemer, wereld) kunt analyseren.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van de verschijnselen. Een eerlijke prijs voor de boer leidt tot investeringen, wat vervolgens leidt tot meer werkgelegenheid en hogere inkomens voor werknemers, en uiteindelijk tot een gelijkmatigere inkomensverdeling. Verwar de volgorde van investeringen en werkgelegenheid niet.

Kernbegrippen: fair trade, oorzaak-gevolg relatie, investeren, werkgelegenheid, inkomensverdeling, ontwikkelingshulp

### Vraag 43 – De logica van overheidssteun tijdens een crisis

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de logische opeenvolging van economische verschijnselen als gevolg van overheidsingrijpen, zoals loonkostensubsidie tijdens een crisis. Je moet de oorzaak-gevolgrelaties correct kunnen plaatsen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van overheidsingrijpen, loonkostensubsidie, werkgelegenheid, werkloosheidsuitkering, bestedingen, productie, belastinginkomsten en de economische kringloop kennen. Begrip van hoe deze concepten met elkaar samenhangen is essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische gedachtegang kunnen opbouwen op basis van gegeven economische verschijnselen. Dit betekent dat je oorzaak en gevolg correct van elkaar kunt onderscheiden en de directe en indirecte gevolgen van een economische maatregel kunt plaatsen in een keten.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van de verschijnselen. Een veelvoorkomende valkuil is het verwarren van oorzaak en gevolg, of het overslaan van cruciale tussenstappen in de economische keten. Zorg dat elke stap een direct en logisch gevolg is van de voorgaande stap.

Kernbegrippen: overheidsingrijpen, loonkostensubsidie, werkgelegenheid, werkloosheidsuitkering, bestedingen, productie, belastinginkomsten, economische kringloop

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2024
tijdvak 2
dinsdag 25 juni
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-24-2-o

### Pagina 2

Kameroen
[FIGUUR: Een abstracte weergave van de vlag van Kameroen met de kleuren groen, rood en geel en een gele ster.]
Wereldwijd zijn de inkomens niet gelijk verdeeld. Het Afrikaanse land Kameroen is een van de armste landen in de wereld, terwijl Nederland behoort tot de rijkste landen in de wereld. De Wereldbank streeft ernaar om de inkomensverschillen in de wereld te verkleinen.

1p 1 Als we landen met elkaar vergelijken, kijken we naar het nationaal inkomen van een land.
In welke regel staat een economisch verschijnsel waardoor het nationaal inkomen in Kameroen stijgt?
A De overheid van Kameroen koopt Nederlandse helikopters.
B In Kameroen verbouwen veel mensen hun eigen groenten.
C Nederlandse toeristen gaan op vakantie naar Kameroen.

Om Nederland en Kameroen te vergelijken kijken we niet naar het totale nationale inkomen, maar naar het inkomen per hoofd van de bevolking.

land
indexcijfer van het inkomen
inkomen per hoofd in euro's
Kameroen
8,5
€ ...
gemiddelde van alle landen
100$^{1)}$
Nederland
132
€ 49.500

noot 1 het inkomen per hoofd van de bevolking van het gemiddelde van alle landen ter wereld heeft het indexcijfer 100

1p 2 Bereken het inkomen per hoofd van de bevolking in Kameroen. Schrijf je berekening op.

1p 3 Ontwikkelingseconomen vinden het nationaal inkomen een gebrekkige maatstaf om landen economisch met elkaar te vergelijken.
$\rightarrow$ Leg uit waarom het nationaal inkomen een gebrekkige maatstaf is om landen economisch te vergelijken.

GT-0233-a-24-2-o 2 / 16 lees verder

### Pagina 3

1p 4 In de opkomende economieën, zoals Kameroen, wordt de infrastructuur
door de overheid verbeterd. Dit leidt tot een daling van de inkomens in de
westerse landen.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 er is een verbetering van de infrastructuur in Kameroen
2 westerse bedrijven verplaatsen hun productie naar Kameroen
3 Kameroen wordt aantrekkelijker als vestigingsplaats voor westerse
bedrijven
4 de productiecapaciteit van Kameroen stijgt
5 werkgelegenheid en inkomens dalen in de westerse landen
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A $1 \to 2 \to 3 \to 4 \to 5$
B $1 \to 2 \to 4 \to 3 \to 5$
C $1 \to 3 \to 2 \to 4 \to 5$
D $1 \to 3 \to 4 \to 2 \to 5$
E $1 \to 4 \to 2 \to 3 \to 5$
F $1 \to 4 \to 3 \to 2 \to 5$
2p 5 Volgens de Wereldbank kunnen de inkomensverschillen in de wereld
kleiner worden door het afschaffen van handelsbelemmeringen tussen
landen, zoals invoerrechten.
→ Leg in twee stappen uit dat het afschaffen van invoerrechten het
inkomensverschil tussen Kameroen en de rest van de wereld kan
verkleinen.
GT-0233-a-24-2-o
3 / 16
lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Betalen in De Bilt

Bij de beantwoording van de vragen moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.

Bart en Saïda wonen met hun twee kinderen in een eigen woning in de gemeente De Bilt. Vorige week kregen zij een aanslag voor de jaarlijkse gemeentelijke woonlasten. Deze woonlasten bestaan voor hen uit de onroerendzaakbelasting (OZB), de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hun woning had een WOZ-waarde van € 630.000. Zij gebruikten vorig jaar 211 m³ water.

2p 6 Gebruik informatiebron 1.
Bereken de jaarlijkse woonlasten die de gemeente De Bilt aan Bart en Saïda berekent. Schrijf je berekening op.

Volgens Bart is De Bilt, wat betreft de woonlasten, een dure gemeente. De website van de Vereniging Ons Huis geeft hierover informatie.

1p 7 Gebruik informatiebron 2.
Welke conclusie is op basis van deze informatie juist?
A De Bilt hoort bij de gemeenten met de hoogste woonlasten.
B De Bilt hoort bij de gemeenten met de gemiddelde woonlasten.
C De Bilt hoort bij de gemeenten met de laagste woonlasten.

Volgens Saïda is Bunnik de duurste gemeente in de provincie Utrecht en Veenendaal de goedkoopste.

1p 8 Gebruik informatiebron 2.
Bereken hoeveel procent de gemeente Bunnik duurder is dan de gemeente Veenendaal. Schrijf je berekening op.

1p 9 Bart en Saïda vinden het vreemd dat er zulke grote verschillen bestaan tussen gemeenten in hun provincie Utrecht.
-> Geef een verklaring waarom de woonlasten per gemeente verschillen.

1p 10 Volgens Saïda zijn er, behalve de afvalstoffenheffing, de OZB en de rioolheffing nog meer heffingen en belastingen die gemeenten vragen aan hun inwoners.
-> Noem nog een ander voorbeeld van een heffing of een belasting die gemeenten vragen aan hun inwoners.

GT-0233-a-24-2-0 4 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Minder inkomen voor ouders
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.

Als ouders hun eerste kind krijgen, daalt
meestal hun gezamenlijk inkomen.
Dat wordt de kindboete genoemd: het
inkomen van moeders daalt sterk, terwijl het
inkomen van vaders nauwelijks verandert.
Deze kindboete is het gevolg van:
keuzes van ouders, van culturele normen, en van overheidsbeleid, zoals
belastingheffing en kinderopvang. Dat concludeert het
Centraal Planbureau (CPB), dat onderzoek heeft gedaan naar de
kindboete.

2p 11 Gebruik informatiebron 3.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juist tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste cijfers of woorden in. Kies uit de cijfers of woorden die
tussen haakjes staan.
In de periode van drie jaar voor de geboorte tot drie jaar na de geboorte
van het eerste kind is het inkomen van moeders met gemiddeld ... (1)...
(16% / 34% / 40%) gedaald. Het inkomen van de vaders is na 6 jaar
... (2)... (gedaald / gestegen / gelijk gebleven) in vergelijking met jaar 0.

1p 12 Bij vrijwel alle ouders verslechtert de financiële situatie na de geboorte
van het eerste kind. De inkomsten nemen af, maar er is nog een andere
verklaring.
→ Geef een andere verklaring voor de slechtere financiële situatie van
ouders na de geboorte van hun eerste kind.

In het gezin van Juan en Inez wordt hun eerste kind Emanuel geboren.
Inez werkte drie jaar voor de geboorte van Emanuel 36 uur per week.
Ze verdiende € 25.000 per jaar.

2p 13 Haar jaarsalaris is een jaar na de geboorte van Emanuel gedaald naar
€ 15.500 per jaar. Gemiddeld is het inkomen van moeders in deze periode
met 34% gedaald.
→ Bereken of de daling van het inkomen van Inez in procenten groter of
kleiner is dan gemiddeld. Schrijf je berekening en je conclusie op.

GT-0233-a-24-2-0 5 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 6

Juan en Inez blijven beiden werken en Emanuel gaat dan naar de
kinderopvang.
De brutokosten daarvan zijn voor 90 uren: € 720 per maand. De overheid
betaalt een groot deel van de kosten: de kinderopvangtoeslag.

Gebruik informatiebron 4.
2p 14 Het gezamenlijke inkomen van Juan en Inez bedraagt € 40.500.
→ Bereken de nettokosten van de kinderopvang voor Juan en Inez.
Schrijf je berekening op.

1p 15 De overheid vindt het belangrijk dat moeders zoveel mogelijk blijven
werken na de geboorte van een kind.
Werkende moeders leveren de samenleving economisch voordeel op.
→ Noem een economisch voordeel voor de samenleving.

GT-0233-a-24-2-o 6 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Glamping Het roer om

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.

Arjun werkt al 15 jaar in loondienst
en wil voor zichzelf beginnen. Hij
wil een glamping (een luxe, trendy
camping) starten op Schierland.
[FIGUUR: Een dome-achtige glamping tent van binnenuit gezien, met een bed en zitjes. Een vrouw staat aan de achterkant van de tent.]

1p 16 De overstap van werknemer naar ondernemer kan financiële gevolgen
met zich meebrengen.
$\rightarrow$ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een eigenaar van een onderneming heeft ...(1)...(geen / wel) recht op
een WW-uitkering als de ondernemer werkloos wordt. Bij het bereiken van
de AOW-gerechtigde leeftijd heeft de ondernemer ...(2)... (geen / wel)
recht op een AOW-uitkering.

1p 17 Een eigenaar van een bedrijf moet een ondernemingsvorm kiezen.
Welke ondernemingsvorm moet Arjun kiezen, zodat hij niet hoofdelijk
aansprakelijk is voor de schulden van het bedrijf?
A bv (besloten vennootschap)
B eenmanszaak
C vof (vennootschap onder firma)

1p 18 Arjun wil een bestaande camping overnemen en die gaan moderniseren
tot een glamping. De huidige eigenaar wil tegen betaling het
klantenbestand aan hem overdragen.
$\rightarrow$ Noem een voordeel voor Arjun van het overnemen van het
klantenbestand van de huidige eigenaar.

GT-0233-a-24-2-o 7 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 8

Arjun heeft een lening van de bank nodig om de investeringen voor de glamping te kunnen financieren. Daarvoor moet hij een begroting laten zien aan de bank.

2p 19 Gebruik informatiebron 5.
Bereken de verwachte omzet van het aantal overnachtingen. Schrijf je berekening op.

De bank wil van Arjun een verwachting van het nettoresultaat. Op basis daarvan beslist de bank of Arjun een lening kan krijgen.

1p 20 Gebruik informatiebron 6.
Bereken voor de glamping het verwachte nettoresultaat. Schrijf je berekening op.

1p 21 Veel campinggasten willen tegenwoordig een luxe, trendy campingplaats met eigen sanitair en luxe keuken. Arjun wil hierin investeren, zodat er een glamping ontstaat.
Onder welk marketinginstrument vallen de aanpassingen van de campingplaatsen?
A onder personeelsbeleid
B onder plaatsbeleid
C onder presentatiebeleid
D onder productbeleid

GT-0233-a-24-2-o 8 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 9

Sociaal verzekerd

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 7 en 8 in de bijlage.

Nederland is een verzorgingsstaat. Met het stelsel van sociale zekerheid wordt aan alle inwoners een bestaanszekerheid verschaft.

2p 22 Vul het schema aan door de juiste begrippen in te vullen.
Doe het zo: Noteer op je antwoordblad achter de nummers (1, 2, 3, 4) de
juiste begrippen. Kies uit de begrippen die onder het schema staan.

[FIGUUR: Een schema met "sociale zekerheid" aan de linkerkant, dat vertakt naar (1) "betaald uit premies" en (2) "betaald uit belasting". Van (1) vertakt het schema naar (3) "werkloosheidswet (WW)" en (4) "Algemene Ouderdoms Wet (AOW)". Van (2) vertakt het schema naar (5) "Algemene bijstandswet (Abw)".]

Kies uit:
— particuliere verzekeringen
— sociale verzekeringen
— sociale voorzieningen
— volksverzekeringen
— werknemersverzekeringen
Let op: er blijft één begrip over.

1p 23 Het stelsel van sociale zekerheid wordt betaald met verzekeringspremies en belastingen.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.

De loonbelasting en premies volksverzekering worden ingehouden op het
...(1)... (brutoloon / nettoloon) van de werknemer. Deze inhouding op het
loon van de werknemer wordt ...(2)... (heffingskorting / loonheffing)
genoemd.

GT-0233-a-24-2-0 9/16 lees verder

### Pagina 10

Door het stelsel van sociale zekerheid vindt er een herverdeling van de
inkomens plaats. Deze herverdeling wordt weergegeven in Lorenzcurven.

Lorenzcurven

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "% nationaal inkomen" (lopend van 0 tot 100) en op de x-as "% inkomensontvangers" (lopend van 0 tot 100). Er zijn drie lijnen weergegeven: lijn a, een rechte diagonale lijn van (0,0) naar (100,100); lijn b, een gebogen lijn die begint bij (0,0) en stijgt, en diep gebogen onder lijn a loopt; lijn c, een gebogen lijn die begint bij (0,0) en stijgt, en dieper gebogen onder lijn b loopt.]

1p 24 Welke Lorenzcurve en toelichting geeft de verdeling van de inkomens na
de herverdeling juist weer?
A Lijn b, want de inkomens zijn gelijkmatiger verdeeld dan bij lijn c.
B Lijn b, want de inkomens zijn ongelijkmatiger verdeeld dan bij lijn c.
C Lijn c, want de inkomens zijn gelijkmatiger verdeeld dan bij lijn b.
D Lijn c, want de inkomens zijn ongelijkmatiger verdeeld dan bij lijn b.

Werkloze werknemers kunnen een WW-uitkering aanvragen.
Het UWV beoordeelt de tijdsduur en de hoogte van de uitkering.

Gebruik informatiebron 7.
1p 25 Joram begon te werken op 1 september 2020 en is ontslagen op
15 januari 2022. Hij heeft recht op een WW-uitkering.
→ Bepaal hoelang Joram een WW-uitkering ontvangt.

Joram werkte gemiddeld 30 uur per week en verdiende € 11,50 per uur.

Gebruik informatiebron 8.
2p 26 Bereken de hoogte van Jorams WW-uitkering in de eerste maand van zijn
werkloosheid. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-24-2-0
10 / 16
lees verder

### Pagina 11

Voor het betaalbaar houden van de sociale uitkeringen is de i/a-ratio belangrijk. Dit is de verhouding tussen het aantal mensen met een uitkering (inactieven) en de werkenden (actieven).

De i/a-ratio kun je berekenen met een formule:
$i/a-ratio = \frac{aantal\ inactieven}{aantal\ actieven}$

1p 27 Als de i/a-ratio stijgt:
A blijft de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen gelijk
B neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen af
C neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen toe

GT-0233-a-24-2-o 11 / 16 lees verder

### Pagina 12

Fairtrade gemeenten

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.

Stichting Fairtrade Gemeente Nederland werkt
samen met gemeenten waar winkels, horeca en
andere bedrijven zich inzetten voor meer
eerlijke handel in de wereld. De producenten in
de ontwikkelingslanden krijgen een eerlijke
(hogere) prijs voor hun fairtrade producten. De
stichting streeft naar het vergroten van de
vraag naar en het aanbod van fairtrade
producten uit ontwikkelingslanden.

[FIGUUR: Rond Fairtrade keurmerk met de tekst 'FAIR TRADE COFFEE' en een afbeelding van een kop koffie.]

1p 28 De inkoop en verkoop van fairtrade producten is een vorm van particuliere
ontwikkelingshulp. Hoe noemen we deze hulp?
A bilaterale hulp
B noodhulp
C structurele hulp

1p 29 Als Nederlandse bedrijven fairtrade producten verkopen, dragen zij bij aan
betere leefomstandigheden in de ontwikkelingslanden. Ook dragen deze
bedrijven indirect bij aan de economische ontwikkeling van een land.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de verkoop van fairtrade producten krijgt de ...(1)... (consument /
overheid / producent) in een ontwikkelingsland een hogere opbrengst voor
zijn producten. Hierdoor is deze in staat om meer te investeren in
machines. De ...(2)... (arbeidsmarkt / infrastructuur / technische
ontwikkeling) verbetert hierdoor.

Er zijn steeds meer Nederlandse huishoudens die fairtrade producten
kopen, zoals fairtrade koffie. De koffieboer in het ontwikkelingsland
ontvangt door de fairtrade een hogere prijs voor zijn koffiebonen.

Gebruik informatiebron 9 en 10.

1p 30 Bereken hoeveel eurocent de fairtrade koffieboer ontvangt voor een kop
fairtrade koffie. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-24-2-o 12 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

2p 31 Nederlanders drinken thuis jaarlijks 18 miljard kopjes koffie, daarvan is 25% fairtrade koffie. Stel dat de fairtrade koffieboer € 0,08 verdient aan dit kopje thuiskoffie.
→ Bereken dan de jaarlijkse inkomsten van de fairtrade koffieboeren afkomstig van de Nederlandse fairtrade thuiskoffiedrinkers. Schrijf je berekening op.

Marcia heeft een restaurant in fairtrade gemeente Alkmaar, waar ondernemers gestimuleerd worden om fairtrade producten te verkopen.

1p 32 Marcia gaat ook fairtrade koffie verkopen. Marcia: "Als alle restaurants hier fairtrade koffie zouden verkopen, is dat echt een bijdrage aan een meer eerlijke verdeling van de inkomens in de wereld." Hieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 de koffieboer krijgt een eerlijke prijs
2 de koffieboeren kunnen meer investeren
3 er ontstaat meer werkgelegenheid
4 de werknemers ontvangen meer inkomen
5 de inkomens in de wereld worden gelijkmatiger verdeeld
In welke regel staan de verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

GT-0233-a-24-2-0 13 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Rijken worden rijker
De familie Boot is blij. Tijdens de
kredietcrisis in 2008 was hun vermogen
gedaald, maar gelukkig stijgt dankzij
economische groei hun vermogen weer
langzaam. Je berekent het vermogen
door de bezittingen te verminderen met
de schulden.
waarde vermogen = waarde bezittingen – waarde schulden

1p 33 De waarde van de bezittingen van de familie Boot bedraagt € 100.000 en
de waarde van schulden is € 20.000.
In welke situatie kan het vermogen van dit huishouden stijgen?
A als de bezittingen dalen met 4% en de schulden stijgen met 4%
B als de bezittingen dalen met 4% en de schulden dalen met 6%
C als de bezittingen stijgen met 2% en de schulden stijgen met 6%

[FIGUUR: Een huisvorm met een oplopende pijl die de groei van het vermogen symboliseert.]

De familie Boot woont met veel plezier al 30 jaar in hun huis en ze willen
er nog vele jaren blijven wonen. Ze hebben nog een kleine
hypotheekschuld op hun woning: ze hebben een overwaarde op hun
woning. Toch kan de familie Boot die overwaarde niet op korte termijn
uitgeven.

1p 34 Leg uit waarom de familie Boot de overwaarde van hun woning niet op
korte termijn uit kan geven.

1p 35 De hogere inkomens hebben meer voordeel gehad van de economische
groei dan de lagere inkomens. Daardoor is er een grotere ongelijkheid
ontstaan bij de vermogensverdeling. Relatief zijn de rijken rijker geworden
en de armen armer.
→ Leg uit dat een hoger inkomen kan leiden tot een hoger vermogen.

2p 36 In 2018 bedroeg het totale vermogen in Nederland € 1.200 miljard.
Tien procent van de huishoudens met het hoogste inkomen had 30% van
het totale vermogen in hun bezit. Er zijn in Nederland 8 miljoen
huishoudens.
→ Bereken het gemiddelde vermogen van deze 10% van de huishoudens
met het hoogste inkomen. Schrijf je berekening op.

1p 37 De levensfase van een huishouden is van invloed op de hoogte van het
vermogen. Jonge huishoudens hebben vaak nauwelijks vermogen. De
65-plussers, zoals de familie Boot, bezitten vaker een hoog vermogen,
ondanks hun lage inkomen.
→ Noem een reden waarom 65-plussers vaker een hoog vermogen
bezitten, ondanks hun lage inkomen.

GT-0233-a-24-2-o
14 / 16
lees verder ► ► ►

### Pagina 15

De beroepsbevolking verandert

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws:

Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020

1p 38 In de klas ontstaat er een discussie tussen docent Kamara en Clasi na over het artikel en de beroepsbevolking in Nederland.
-> Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De werkloosheidscijfers en het aantal banen worden elk kwartaal gepubliceerd door het ... (1)... (CBS / CPB / NIBUD). Deze cijfers geven een beeld van de beroepsbevolking in Nederland. Een van de voorwaarden om tot de beroepsbevolking te behoren is ... (2)... (direct beschikbaar zijn voor werk / een afgeronde studie / ouder dan 21 jaar).

Gebruik informatiebron 11.

2p 39 In het tweede kwartaal waren er 340.000 werklozen.
-> Bereken met hoeveel personen de werkloosheid toeneemt in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal. Schrijf je berekening op.

1p 40 "Dat begrijp ik niet", zegt Clasina: "Er zijn 226.000 personen meer aan het werk. Terwijl het aantal banen maar met 140.000 is toegenomen."
-> Verklaar dat het aantal werkzame personen meer kan stijgen dan het aantal banen.

1p 41 Kamara zegt: "Er zijn personen die zich eerst niet registreerden bij het UWV. Maar nu registreren zij zich wel als werkloze bij het UWV."
-> Noem een reden waarom deze personen zich nu wel registreren bij het UWV.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-0233-a-24-2-o 15 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 16

1p 42 Volgens Kamara is de werkloosheid sterk toegenomen door de economische crisis in 2020.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bij een economische crisis daalt de vraag naar goederen en diensten. Er ontstaat dan ...(1)... (conjuncturele / structurele) werkloosheid. Als de werkloosheid stijgt vervallen vaak als eerste de ...(2)... (flexibele banen / vaste banen).

Clasina merkt op dat de overheid de economie tijdens de crisis stimuleerde met steunmaatregelen van € 90 miljard.
Tijdens de crisis betaalde de overheid, aan bedrijven die door de crisis in moeilijkheden komen, vaak een deel van de loonkosten. Dat kostte veel geld, maar op termijn staan daarvoor de overheid stabiele belastinginkomsten tegenover.

1p 43 Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 de overheid betaalt tijdelijk een deel van de loonkosten
2 de bedrijven hoeven minder personeel te ontslaan
3 de bestedingen en de productie blijven op peil
4 het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering blijft gelijk
5 de belastinginkomsten blijven stabiel

In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?
A $1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
B $1 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
C $1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
D $1 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 5$
E $1 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
F $1 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 5$

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorendeCorrectievoorschrift.
GT-0233-a-24-2-o

einde ■
16 / 16