# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Sparen, inflatie en koopkracht

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en moet de juiste economische termen kiezen uit gegeven opties om de zinnen correct te maken. De vraag gaat over de economische gevolgen van sparen en inflatie.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en relaties kennen van de volgende kernconcepten: sparen, intertemporele ruil, consumptie (huidig en toekomstig), inflatie, rente, koopkracht en nominale waarde.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de economische gevolgen van sparen en inflatie correct te benoemen en te onderscheiden, met name de verschuiving van consumptie en het effect op koopkracht.

Waar op letten: Let goed op de context van de zinnen. Bij sparen verplaats je consumptie. Bedenk of dit huidige of toekomstige consumptie is en naar welke periode deze verplaatst wordt. Bij inflatie en rente, bedenk wat het effect is op de reële waarde van geld (koopkracht) versus de nominale waarde.

Kernbegrippen: sparen, intertemporele ruil, consumptie, inflatie, rente, koopkracht, nominale waarde

### Vraag 2 – Koerswinst berekenen bij beleggen in aandelen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over beleggen in aandelen en het berekenen van de koerswinst. Je moet informatie uit een grafiek halen en hiermee rekenen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'beleggen', 'aandelen', 'koers' en 'koerswinst' kennen. Ook moet je weten hoe je een grafiek met koersinformatie afleest.

Wat moet je kunnen: Je moet de koerswinst in euro's kunnen berekenen. Dit kan door eerst het aantal gekochte aandelen te bepalen en vervolgens de winst per aandeel te vermenigvuldigen met dit aantal. Een alternatieve methode is het berekenen van de procentuele koerswinst en dit percentage toepassen op het investeringsbedrag.

Waar op letten: Let goed op de juiste datums in de grafiek om de correcte koersen af te lezen. Zorg ervoor dat je de totale koerswinst berekent en niet alleen de winst per aandeel of de totale eindwaarde van de belegging. Vermenigvuldig de winst per aandeel met het totale aantal aandelen.

Kernbegrippen: beleggen, aandelen, koers, koerswinst

### Vraag 3 – Winstuitkering aan aandeelhouders

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis van de term die gebruikt wordt voor de winstuitkering aan aandeelhouders.

Wat moet je kennen: Je moet de economische term kennen voor het deel van de winst dat een bedrijf uitkeert aan zijn aandeelhouders.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste term kunnen benoemen die hoort bij een winstuitkering aan aandeelhouders.

Waar op letten: Let goed op dat je de specifieke term voor winstuitkering aan aandeelhouders gebruikt en niet een algemenere term voor rendement of winst.

Kernbegrippen: dividend, aandeelhouder, winstuitkering, nv

### Vraag 4 – Zonnepanelen: Berekening van benodigd aantal

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van het aantal zonnepanelen dat nodig is om te voorzien in een bepaald energieverbruik. Hierbij moet je rekening houden met het vermogen van de panelen en het rendement.

Wat moet je kennen: Het concept van vermogen in wattpiek (Wp) van zonnepanelen.
De relatie tussen Wp en de jaaropbrengst in kilowattuur (kWh) in Nederland (90% regel).
Basisrekenvaardigheden voor vermenigvuldigen en delen.

Wat moet je kunnen: De jaaropbrengst per zonnepaneel berekenen op basis van het vermogen in Wp en het rendement.
Het totale benodigde aantal zonnepanelen berekenen door het totale energieverbruik te delen door de opbrengst per paneel.
Informatie uit een bron (zoals informatiebron 2) correct toepassen in een berekening.

Waar op letten: Vergeet niet de 90% rendementsregel uit informatiebron 2 toe te passen bij het omrekenen van Wp naar kWh jaaropbrengst.
Gebruik niet direct het vermogen in Wp voor de berekening van het aantal panelen, maar reken dit eerst om naar de jaaropbrengst in kWh.
Rond het aantal panelen correct af (meestal naar boven, omdat je minimaal moet voorzien in het verbruik).

Kernbegrippen: zonnepanelen, energieverbruik, vermogen, jaaropbrengst, rendement

### Vraag 5 – Berekening jaarlijkse besparing elektriciteitsrekening

Wat kun je verwachten: Je moet de jaarlijkse besparing op de elektriciteitsrekening berekenen op basis van het geleverde aantal kWh door zonnepanelen en de prijs per kWh.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de besparing wordt berekend door het aantal kWh te vermenigvuldigen met de prijs per kWh.

Wat moet je kunnen: Je moet een vermenigvuldiging kunnen uitvoeren en het resultaat in twee decimalen kunnen noteren, inclusief het euroteken.

Waar op letten: Let op rekenmachinefouten. Zorg ervoor dat je het euroteken en twee decimalen noteert in je antwoord. Het antwoord komt vanzelf op twee decimalen uit.

Kernbegrippen: besparing, energiekosten, kWh

### Vraag 6 – Terugverdientijd van zonnepanelen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de factoren die de terugverdientijd van een investering in zonnepanelen beïnvloeden. Je moet begrijpen hoe verschillende economische factoren de snelheid beïnvloeden waarmee een initiële investering wordt terugverdiend.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van terugverdientijd kennen en de relatie tussen investering, besparing en opbrengst. Je moet ook weten welke factoren de jaarlijkse besparing beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen analyseren hoe veranderingen in de prijs van energie (kWh), levensduur en kosten (zoals reparatiekosten) de terugverdientijd beïnvloeden. Je moet de juiste factor kunnen identificeren die leidt tot een kortere terugverdientijd.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen factoren die de totale winst over de levensduur beïnvloeden (zoals levensduur) en factoren die de snelheid van terugverdienen beïnvloeden (zoals jaarlijkse besparing). Vermijd verwarring tussen levensduur en terugverdientijd, en interpreteer de invloed van kosten correct.

Kernbegrippen: terugverdientijd, investering, besparing, opbrengst

### Vraag 7 – Gevolgen van het afschaffen van salderen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welk nadeel Munir en Nellie ondervinden als de salderingsregeling wordt afgeschaft, rekening houdend met hun energieopwekking en -verbruik.

Wat moet je kennen: Je moet het concept 'salderen' begrijpen, zoals uitgelegd in de vraagtekst: het verrekenen van teruggeleverde stroom met afgenomen stroom op jaarbasis.

Wat moet je kunnen: Je moet de gevolgen van het afschaffen van salderen kunnen analyseren en uitleggen, specifiek gericht op het financiële nadeel voor huishoudens die stroom terugleveren.

Waar op letten: Let goed op de seizoensgebonden verschillen in energieopwekking en -verbruik die in de vraag worden genoemd (meer opwekken in de zomer, meer verbruiken in de winter). Het nadeel ontstaat specifiek door het overschot aan opgewekte stroom in de zomer.

Kernbegrippen: salderen, terugleveren, energieverbruik, energieopwekking

### Vraag 8 – Economisch juiste tekst over HAL

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken en keuzemogelijkheden. Je moet de juiste economische termen kiezen om de tekst kloppend te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken kennen van: kapitaalintensieve en arbeidsintensieve productie, de marktvormen monopolie, oligopolie en monopolistische concurrentie, en homogene en heterogene goederen. Ook moet je weten wat een toetredingsdrempel is.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en de juiste economische begrippen kunnen toepassen op een concrete situatie.

Waar op letten: Let goed op de specifieke details in de tekst, zoals 'enige bedrijf ter wereld', 'jarenlange noodzakelijke miljardeninvesteringen' en 'hoogopgeleide werknemers'. Deze details zijn cruciaal voor het kiezen van de juiste termen. Vermijd verwarring tussen de verschillende marktvormen en productietypen.

Kernbegrippen: kapitaalintensief, arbeidsintensief, monopolie, oligopolie, monopolistische concurrentie, homogene goederen, heterogene goederen, toetredingsdrempel

### Vraag 9 – Krapte op de arbeidsmarkt en loonkosten

Wat kun je verwachten: Je moet in twee stappen uitleggen hoe krapte op de arbeidsmarkt de loonkosten van een bedrijf beïnvloedt. Hierbij is het essentieel dat je de begrippen 'vraag naar arbeid' en 'aanbod van arbeid' correct gebruikt.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'krapte op de arbeidsmarkt' kennen en begrijpen hoe 'vraag naar arbeid' en 'aanbod van arbeid' zich tot elkaar verhouden in zo'n situatie. Ook moet je weten wat 'loonkosten' zijn en hoe deze samenhangen met 'loonvorming'.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische redenering kunnen opbouwen in twee stappen, waarbij de tweede stap een direct gevolg is van de eerste. Je moet economische begrippen correct toepassen in je uitleg.

Waar op letten: Let erop dat je de begrippen 'vraag naar arbeid' en 'aanbod van arbeid' expliciet gebruikt in je antwoord. Zorg ervoor dat de twee stappen een duidelijke oorzaak-gevolgrelatie weergeven, beginnend bij krapte en eindigend bij hogere loonkosten.

Kernbegrippen: krapte op de arbeidsmarkt, vraag naar arbeid, aanbod van arbeid, loonkosten, loonvorming

### Vraag 10 – Loonkosten per product en productieomvang

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de relatie tussen loonkosten, productieomvang en loonkosten per product, waarbij je indexcijfers moet interpreteren om een daling van de loonkosten per product te bepalen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'indexcijfers', 'loonkosten per product' en 'arbeidsproductiviteit' kennen. Ook moet je weten hoe indexcijfers werken en hoe je deze gebruikt om procentuele veranderingen te berekenen.

Wat moet je kunnen: Je moet indexcijfers kunnen toepassen om de verandering in loonkosten per product te bepalen. Dit betekent dat je de relatie tussen de indexcijfers van loonkosten en productieomvang moet kunnen analyseren om te zien of de loonkosten per product dalen, stijgen of gelijk blijven.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen totale loonkosten en loonkosten per product. Een gelijke stijging van loonkosten en productieomvang betekent dat de loonkosten per product gelijk blijven, niet dalen. De loonkosten per product dalen alleen als de productieomvang procentueel meer stijgt dan de totale loonkosten. Gebruik de informatie uit de gegeven tabel correct.

Kernbegrippen: indexcijfers, loonkosten per product, arbeidsproductiviteit

### Vraag 11 – Winststijging door hergebruik van afvalstoffen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het hergebruiken van afvalstoffen als grondstof kan leiden tot een hogere winst voor een bedrijf.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'winst', 'kostprijs', 'hergebruik' en 'grondstoffen' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale relatie kunnen uitleggen: hoe een actie (hergebruik) leidt tot een gevolg (lagere kostprijs) en uiteindelijk tot een ander gevolg (hogere winst).

Waar op letten: Let erop dat je duidelijk uitlegt hoe hergebruik specifiek leidt tot lagere kosten (bijvoorbeeld door minder inkoop van nieuwe grondstoffen). Verwar winst niet met omzet.

Kernbegrippen: winst, kostprijs, hergebruik, grondstoffen

### Vraag 12 – Negatieve Externe Effecten van Productie

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over negatieve externe effecten van productie. Je moet een concreet voorbeeld kunnen geven van zo'n effect.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'negatieve externe effecten' kennen: gevolgen van productie of consumptie die niet in de prijs zijn verwerkt en die de welvaart van derden (maatschappij) nadelig beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet een specifiek voorbeeld kunnen noemen van een negatief extern effect dat past bij de context van de vraag (in dit geval: productie van chipmachines).

Waar op letten: Let op dat je een effect noemt dat extern is (niet direct in de bedrijfskosten zit) en negatief is (schadelijk voor anderen of het milieu). Vermijd interne bedrijfskosten of positieve effecten.

Kernbegrippen: negatieve externe effecten

### Vraag 13 – Vrij verkeer van personen binnen de EU

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de fundamentele vrijheden binnen de Europese Unie, specifiek het recht van EU-burgers om in een ander EU-land te wonen en te werken.

Wat moet je kennen: Je moet de vier fundamentele vrijheden van de interne markt van de Europese Unie kennen: vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. Begrijp wat elk van deze vrijheden inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste vrijheid kunnen koppelen aan een concrete situatie, zoals het wonen en werken in een ander EU-land.

Waar op letten: Let goed op de specifieke situatie die in de vraag wordt beschreven (wonen en werken). Verwar dit niet met het verhandelen van producten (goederen), het aanbieden van diensten of het verplaatsen van geld (kapitaal). Wees ook alert op plausibel klinkende, maar incorrecte termen zoals 'vrij verkeer van werkgelegenheid'.

Kernbegrippen: vrij verkeer van personen, Europese Unie (EU), interne markt

### Vraag 14 – Voordelen van gelijke beloning voor Nederlandse werknemers

Wat kun je verwachten: Je moet een voordeel van de overeenkomst voor Nederlandse werknemers kunnen noemen, waarbij Poolse werknemers via een Pools uitzendbureau in Nederland werken en dezelfde beloning ontvangen als Nederlandse werknemers. Je gebruikt hiervoor informatiebron 4.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'arbeidsmarktpositie', 'concurrentie op de arbeidsmarkt' en 'loon' kennen en begrijpen hoe deze concepten elkaar beïnvloeden in de context van internationale arbeidsmobiliteit.

Wat moet je kunnen: Je moet de impact van gelijke beloning voor buitenlandse werknemers op de arbeidsmarktpositie van Nederlandse werknemers kunnen analyseren en benoemen.

Waar op letten: Let goed op dat je een voordeel voor Nederlandse werknemers noemt en niet voor Poolse werknemers of een nadeel voor Nederlandse werkgevers. De vraag is specifiek gericht op de voordelen voor Nederlandse werknemers.

Kernbegrippen: arbeidsmarktpositie, concurrentie op de arbeidsmarkt, loon

### Vraag 15 – Berekening buitenlandse werknemers via uitzendbureau

Wat kun je verwachten: Je moet het totale aantal buitenlandse werknemers berekenen dat via een uitzendbureau uit een ander EU-land in Nederland werkt, gebaseerd op een gegeven aantal Poolse werknemers en hun percentageaandeel.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je met percentages rekent en hoe je een totaal berekent als een deel en het bijbehorende percentage bekend zijn.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste gegevens uit de informatiebron kunnen selecteren en een correcte berekening kunnen uitvoeren om het totaal aantal werknemers te vinden.

Waar op letten: Let goed op dat je het gegeven aantal Poolse werknemers (13.350) koppelt aan het juiste percentage (15%) uit informatiebron 4. Voorkom dat je verkeerd om rekent met percentages, bijvoorbeeld door 15% van 13.350 te nemen in plaats van 13.350 gelijk te stellen aan 15%.

Kernbegrippen: procenten, rekenen met percentages, arbeidsmarkt

### Vraag 16 – EMU vs. EU: De verschillen tussen eurolanden en Polen

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de Economische en Monetaire Unie (EMU) en de verschillen met landen die wel lid zijn van de EU, maar niet van de EMU. Je moet een kenmerkend verschil kunnen benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en belangrijkste kenmerken kennen van de Economische en Monetaire Unie (EMU) en de Europese Unie (EU). Specifiek moet je weten wat de euro en de Europese Centrale Bank (ECB) betekenen voor EMU-landen en hoe dit verschilt voor EU-landen die geen lid zijn van de EMU.

Wat moet je kunnen: Je moet een duidelijk en correct verschil kunnen formuleren tussen de EMU-landen en een EU-land dat geen lid is van de EMU, zoals Polen. Dit verschil moet betrekking hebben op monetaire aspecten.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen de EU en de EMU. Verwar de kenmerken van de EU (zoals vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen) niet met de specifieke kenmerken van de EMU. Noem een verschil, geen overeenkomst. De vraag gaat specifiek over de monetaire aspecten.

Kernbegrippen: Economische en Monetaire Unie (EMU), Europese Unie (EU), euro, Europese Centrale Bank (ECB), monetair beleid

### Vraag 17 – Import of export van diensten?

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van import en export, specifiek in de context van diensten en de bijbehorende geldstromen. Je moet bepalen of de betaling voor een dienst uit het buitenland als import of export wordt gezien en welke geldstroom daarbij hoort.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van import en export kennen, zowel voor goederen als voor diensten. Ook moet je begrijpen hoe geldstromen zich verhouden tot import en export.

Wat moet je kunnen: Je moet een concrete situatie kunnen analyseren en bepalen of er sprake is van import of export van een dienst. Daarnaast moet je de juiste geldstroom kunnen koppelen aan deze transactie.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen de stroom van de dienst (arbeidskrachten) en de stroom van het geld. Import betekent dat een dienst het land binnenkomt en dat er geld het land uitgaat. Export betekent dat een dienst het land uitgaat en dat er geld het land binnenkomt. Verwar de richting van de dienst niet met de richting van de geldstroom.

Kernbegrippen: import, export, diensten, betalingsbalans, geldstroom

### Vraag 18 – Gevolgen van loonstijging voor concurrentiepositie en export

Wat kun je verwachten: Je moet de economische gevolgen van een loonstijging voor de kostprijs, concurrentiepositie en exporthoeveelheid van een land kunnen benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'kostprijs', 'concurrentiepositie' en 'exporthoeveelheid' kennen en begrijpen hoe deze elkaar beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet een economisch juiste tekst kunnen aanvullen door de juiste termen te kiezen die de relatie tussen loonstijging, kostprijs, concurrentiepositie en export correct weergeven.

Waar op letten: Let goed op de keten van oorzaak en gevolg: hogere lonen leiden tot hogere kostprijzen, wat de concurrentiepositie verslechtert en de exporthoeveelheid doet dalen. Verwar 'verbetert' niet met 'verslechtert' en 'exporthoeveelheid' niet met 'importhoeveelheid' in deze context.

Kernbegrippen: concurrentiepositie, kostprijs, loonkosten, export

### Vraag 19 – Economische gevolgen van regeringsplannen

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over welke instantie in Nederland verantwoordelijk is voor het doorrekenen van de economische gevolgen van regeringsplannen, zoals die op Prinsjesdag worden gepresenteerd.

Wat moet je kennen: Je moet de taken en verantwoordelijkheden kennen van belangrijke economische instanties in Nederland, met name het Centraal Planbureau (CPB), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), de Sociaal Economische Raad (SER) en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV).

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste instantie kunnen identificeren die verantwoordelijk is voor het doorrekenen van economische gevolgen van regeringsplannen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke taak die wordt gevraagd: 'economische gevolgen doorrekenen'. Verwar deze taak niet met het verzamelen van statistieken, adviseren over beleid, of het uitvoeren van werknemersverzekeringen.

Kernbegrippen: Centraal Planbureau (CPB), Prinsjesdag, regeringsplannen, economische gevolgen

### Vraag 20 – Volksverzekeringen: Ken het Verschil

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis van de verschillende typen sociale zekerheidswetten in Nederland, specifiek het onderscheid tussen volksverzekeringen, werknemersverzekeringen en sociale voorzieningen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en voorbeelden van volksverzekeringen, werknemersverzekeringen en sociale voorzieningen kennen. Specifiek de Algemene Ouderdomswet (AOW) als volksverzekering.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om specifieke wetten te categoriseren onder de juiste vorm van sociale zekerheid (volksverzekering, werknemersverzekering of sociale voorziening).

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van elke wet. Volksverzekeringen zijn voor alle inwoners, werknemersverzekeringen alleen voor werknemers, en sociale voorzieningen zijn vangnetregelingen gefinancierd uit algemene middelen.

Kernbegrippen: volksverzekeringen, sociale zekerheid, AOW, werknemersverzekeringen, sociale voorzieningen

### Vraag 21 – Bruto- en nettoloon op de loonstrook

Wat kun je verwachten: Je krijgt een loonstrook te zien met twee open plekken die je moet aanvullen. Je moet de juiste termen kiezen uit de gegeven opties om aan te geven welk type loon (bruto- of netto-) op die plek hoort.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van brutoloon en nettoloon kennen. Brutoloon is het loon vóór aftrek van inhoudingen zoals loonheffing en pensioenafdracht. Nettoloon is het bedrag dat overblijft na deze inhoudingen.

Wat moet je kunnen: Je moet een loonstrook kunnen interpreteren en de verschillende onderdelen, zoals brutoloon, inhoudingen en nettoloon, kunnen identificeren. Je moet ook kunnen herkennen dat het brutoloon het startbedrag is en het nettoloon het eindbedrag na aftrek van inhoudingen.

Waar op letten: Let goed op de bedragen en de berekening op de loonstrook. Het hoogste bedrag waar inhoudingen vanaf gaan, is het brutoloon. Het bedrag dat overblijft na aftrek van inhoudingen, is het nettoloon. Verwar deze twee begrippen niet.

Kernbegrippen: brutoloon, nettoloon, inhoudingen, loonheffing, pensioenafdracht, loonstrook

### Vraag 22 – Percentage loonheffing berekenen

Wat kun je verwachten: Je moet het percentage van het loon berekenen dat wordt afgedragen aan de Belastingdienst, gebaseerd op de informatie uit een loonstrook. Je krijgt een loonstrook met verschillende bedragen en moet de juiste bedragen kiezen voor je berekening.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'loonheffing' en 'brutoloon' kennen en begrijpen wat ze betekenen op een loonstrook. Je moet ook weten hoe je een percentage berekent ('deel / geheel x 100%').

Wat moet je kunnen: Je moet de relevante gegevens uit een informatiebron (loonstrook) kunnen halen en deze correct kunnen toepassen in een percentageberekening. Je moet het resultaat kunnen afronden op één decimaal.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste bedragen gebruikt: de loonheffing als het 'deel' en het brutoloon als het 'geheel'. Verwar deze niet met andere bedragen zoals het nettoloon of de pensioenafdracht. Rond je antwoord af op één decimaal, zoals gevraagd.

Kernbegrippen: loonheffing, brutoloon, percentage berekenen

### Vraag 23 – Economische keten: werkgelegenheid en besteedbaar inkomen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een reeks economische verschijnselen en moet de juiste logische volgorde bepalen die leidt van een stijgende werkgelegenheid naar een stijging van het besteedbaar inkomen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en onderlinge verbanden kennen van: werkgelegenheid, werkloosheid, sociale zekerheid, loonheffing en besteedbaar inkomen. Begrip van economische causaliteit is essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een logische keten van oorzaak en gevolg te construeren tussen verschillende economische variabelen. Dit betekent dat je de directe en indirecte effecten van veranderingen in de economie kunt analyseren en in de juiste volgorde kunt plaatsen.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van oorzaak en gevolg. Een daling van de werkloosheid leidt tot lagere uitgaven aan sociale zekerheid, wat vervolgens ruimte creëert voor een lagere loonheffing. Verwarring van deze stappen is een veelvoorkomende valkuil.

Kernbegrippen: werkgelegenheid, werkloosheid, sociale zekerheid, loonheffing, besteedbaar inkomen, economische causaliteit

### Vraag 24 – Waarom verplicht de overheid collectieve pensioenvoorzieningen?

Wat kun je verwachten: Je moet een reden kunnen noemen waarom de overheid werknemers verplicht deel te nemen aan collectieve pensioenvoorzieningen. Dit gaat over de rol van de overheid in de sociale zekerheid en het voorkomen van toekomstige financiële problemen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'collectieve pensioenvoorziening', 'verplicht sparen' en 'sociale zekerheid' kennen. Begrip van 'overheidsbemoeienis' in deze context is ook belangrijk.

Wat moet je kunnen: Je moet vanuit het perspectief van de overheid een geldige reden kunnen formuleren voor de verplichting van collectieve pensioenvoorzieningen. Dit betekent dat je de maatschappelijke voordelen of de preventie van maatschappelijke problemen moet kunnen benoemen.

Waar op letten: Let erop dat je een reden geeft vanuit het perspectief van de overheid, niet vanuit de werknemer. De reden moet te maken hebben met het voorkomen van problemen op latere leeftijd, zoals armoede, en niet met gemak of persoonlijke voorkeur. Denk aan de rol van de overheid als beschermer van burgers en de maatschappij.

Kernbegrippen: collectieve pensioenvoorziening, verplicht sparen, sociale zekerheid, overheidsbemoeienis

### Vraag 25 – Voordelen van een VOF ten opzichte van een Eenmanszaak

Wat kun je verwachten: Je moet een specifiek voordeel van een Vennootschap onder Firma (VOF) ten opzichte van een eenmanszaak kunnen noemen.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken en verschillen van ondernemingsvormen zoals de VOF en de eenmanszaak kennen, met name op het gebied van aansprakelijkheid, verantwoordelijkheden en kennisdeling.

Wat moet je kunnen: Je moet de voordelen van een VOF kunnen benoemen die direct voortvloeien uit het feit dat er meerdere eigenaren (vennoten) zijn, in tegenstelling tot de één eigenaar bij een eenmanszaak.

Waar op letten: Let op dat je een voordeel noemt en geen nadeel. Zorg ervoor dat het voordeel specifiek is voor een VOF ten opzichte van een eenmanszaak en niet voor andere rechtsvormen zoals een BV. Denk aan het delen van kennis, verantwoordelijkheden of de schuldenlast.

Kernbegrippen: vof, eenmanszaak, ondernemingsvorm, rechtsvorm, aansprakelijkheid

### Vraag 26 – Marktaandeel berekenen op basis van afzet

Wat kun je verwachten: Je moet het marktaandeel van een bedrijf berekenen op basis van de afzet, waarbij je eerst de afzet moet afleiden uit de gegeven omzet en verkoopprijs.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'marktaandeel', 'afzet' en 'omzet' kennen en weten hoe deze met elkaar samenhangen. Ook moet je de formule voor het berekenen van marktaandeel kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. De afzet te berekenen uit omzet en gemiddelde verkoopprijs (Omzet / Gemiddelde verkoopprijs = Afzet).
2. Het marktaandeel te berekenen (Afzet van bedrijf / Totale afzet markt * 100%).
3. Gegevens uit een tabel correct te interpreteren en te gebruiken in je berekeningen.

Waar op letten: Let goed op dat je het marktaandeel berekent op basis van de *afzet* en niet de *omzet*. De afzet moet je eerst zelf berekenen voor zowel vof Storm als de totale markt. Gebruik de juiste omzet en gemiddelde verkoopprijs voor elke berekening (Storm's omzet met Storm's prijs, totale markt omzet met totale markt prijs).

Kernbegrippen: marktaandeel, afzet, omzet

### Vraag 27 – Marktaandeel op basis van omzet en afzet

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven voor het verschil tussen het marktaandeel op basis van omzet en het marktaandeel op basis van afzet, gebruikmakend van de gegeven informatiebron.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'marktaandeel', 'omzet', 'afzet' en 'prijs' kennen en begrijpen hoe deze zich tot elkaar verhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel kunnen interpreteren en deze informatie kunnen gebruiken om een economisch verband te verklaren. Specifiek moet je de invloed van de gemiddelde verkoopprijs op het marktaandeel kunnen analyseren.

Waar op letten: Let erop dat je omzet en afzet niet verwart. Gebruik de prijsinformatie uit de bron om je verklaring te onderbouwen en leg duidelijk de link tussen het prijsverschil en het verschil in marktaandeel.

Kernbegrippen: marktaandeel, omzet, afzet, prijs

### Vraag 28 – Kenmerken van de Besloten Vennootschap (BV)

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken over de kenmerken van een besloten vennootschap (bv). Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct aan te vullen, specifiek gericht op belasting en aansprakelijkheid.

Wat moet je kennen: Het verschil tussen inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting.
De definitie van nettowinst als grondslag voor belastingheffing.
Het concept van rechtspersoonlijkheid en de implicaties daarvan voor privé aansprakelijkheid bij een bv.

Wat moet je kunnen: De juiste belastingsoort (vennootschapsbelasting) koppelen aan een bv.
De juiste winstbegrip (nettowinst) identificeren waarover belasting wordt betaald.
De juridische aansprakelijkheid van eigenaren van een bv correct inschatten (niet privé aansprakelijk).

Waar op letten: Verwar inkomstenbelasting niet met vennootschapsbelasting; inkomstenbelasting is voor natuurlijke personen, vennootschapsbelasting voor rechtspersonen zoals een bv.
Belasting wordt geheven over de nettowinst, niet over de brutowinst of omzet.
Onthoud dat een bv een rechtspersoon is, wat betekent dat de eigenaren (aandeelhouders) in principe niet privé aansprakelijk zijn voor de schulden van het bedrijf.

Kernbegrippen: besloten vennootschap (bv), vennootschapsbelasting, nettowinst, rechtspersoon, privé aansprakelijkheid

### Vraag 29 – Dividendberekening voor aandeelhouders

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van het verwachte dividend voor een specifieke aandeelhouder binnen een besloten vennootschap (bv).

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis kennen van 'dividend', 'aandeel', 'aandeelhouder' en 'besloten vennootschap (bv)'.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen berekenen welk deel van het totale dividend naar een individuele aandeelhouder gaat, gebaseerd op het aantal aandelen dat die persoon bezit.

Waar op letten: Let goed op dat je de uitgifteprijs van een aandeel (€ 150) niet verwart met het dividend. Zorg ervoor dat je de juiste verhouding gebruikt om het dividend te berekenen. Deel het totale dividend door het totale aantal aandelen om het dividend per aandeel te vinden, en vermenigvuldig dit vervolgens met het aantal aandelen van de betreffende aandeelhouder.

Kernbegrippen: dividend, aandeel, aandeelhouder, besloten vennootschap (bv)

### Vraag 30 – Financiële nadelen van verhuur

Wat kun je verwachten: Je moet een financieel nadeel van het verhuren van kapitaalgoederen kunnen benoemen en dit nadeel kunnen verklaren.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'verhuur', 'eigendom', 'kosten' en 'inkomsten' kennen in de context van een bedrijfsvoering.

Wat moet je kunnen: Je moet een financieel nadeel kunnen identificeren dat specifiek is voor verhuur (in tegenstelling tot verkoop) en hiervoor een logische verklaring kunnen geven.

Waar op letten: Let goed op dat je een financieel nadeel noemt en geen ander soort nadeel. Zorg er ook voor dat je verklaring direct aansluit bij het genoemde nadeel en het financieel aspect benadrukt. Denk na over de verschillen tussen eigenaar blijven (verhuur) en eigendom overdragen (verkoop).

Kernbegrippen: verhuur, eigendom, kosten, inkomsten, financieel nadeel

### Vraag 31 – Inkomen per hoofd in de landbouw berekenen

Wat kun je verwachten: Je moet het inkomen per hoofd van de bevolking berekenen, specifiek voor de landbouwsector in India, op basis van de gegeven informatiebron.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'inkomen per hoofd van de bevolking', 'nationaal inkomen' en 'beroepsbevolking' kennen. Ook moet je weten hoe je percentages toepast op grote getallen en hoe je correct omgaat met eenheden zoals 'miljard' en 'miljoen'.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om: 1. Het aandeel van de landbouw in het nationaal inkomen te berekenen. 2. Het aantal mensen werkzaam in de landbouw te berekenen. 3. Het inkomen per hoofd van de bevolking in de landbouw te berekenen door de juiste waarden te delen.

Waar op letten: Let goed op de eenheden 'miljard' en 'miljoen' bij het uitvoeren van de deling. Zorg ervoor dat je de berekende waarden voor de landbouwsector gebruikt en niet de totale waarden voor het hele land. Controleer je berekeningen op reken- en typefouten.

Kernbegrippen: inkomen per hoofd van de bevolking, nationaal inkomen, beroepsbevolking

### Vraag 32 – Gevolgen van een recordoogst op verkoopprijzen

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de basisprincipes van vraag en aanbod, specifiek hoe een verandering in het aanbod de verkoopprijs beïnvloedt.

Wat moet je kennen: Je moet de wet van vraag en aanbod kennen en begrijpen hoe een toename van het aanbod de prijs beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je moet een scenario (recordoogst) kunnen vertalen naar een verandering in aanbod en vervolgens de impact daarvan op de verkoopprijs kunnen afleiden.

Waar op letten: Let goed op de relatie tussen 'recordoogst' en 'aanbod'. Een recordoogst betekent een groter aanbod. Verwar aanbod niet met vraag en onthoud dat een groter aanbod (bij gelijkblijvende vraag) leidt tot een lagere prijs.

Kernbegrippen: vraag en aanbod, prijsvorming, aanbod, marktevenwicht

### Vraag 33 – Waterbesparing door gewaswissel

Wat kun je verwachten: Je berekent hoeveel water boer Arjun kan besparen als hij overstapt van rijst naar appels, terwijl zijn omzet gelijk blijft. Je moet de berekening opschrijven en het antwoord in één decimaal geven.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je omzet, productie en waterverbruik berekent en hoe je een besparing uitrekent. Ook moet je de gegevens uit de tabel correct interpreteren en gebruiken.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. De benodigde productiehoeveelheid appels te berekenen om dezelfde omzet te behouden.
2. Het waterverbruik voor deze hoeveelheid appels te berekenen.
3. De waterbesparing te berekenen door het nieuwe waterverbruik af te trekken van het oorspronkelijke waterverbruik.
4. Het eindantwoord in miljoenen liters en met één decimaal te formuleren.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
* Deel de omzet door de verkoopprijs van appels, niet rijst, om de nieuwe productiehoeveelheid te vinden.
* Zorg ervoor dat je de berekende hoeveelheid water voor appels omrekent naar miljoenen liters voordat je deze aftrekt.
* Geef het uiteindelijke antwoord in één decimaal, zoals gevraagd.
* Gebruik de juiste gegevens voor appels (waterverbruik en verkoopprijs) uit de tabel voor de berekening van het nieuwe scenario.

Kernbegrippen: omzet, productie, besparing, waterverbruik

### Vraag 34 – Causale verbanden in de landbouw en de betalingsbalans

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de logische opeenvolging van economische verschijnselen, specifiek gericht op de impact van betere irrigatiesystemen op de landbouw en de betalingsbalans. Je moet de juiste causale keten herkennen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'betalingsbalans', 'import', 'productie' en 'causaal verband' kennen. Begrijp hoe verbeteringen in de landbouw (zoals irrigatie) de productie beïnvloeden en hoe dit vervolgens de import en de betalingsbalans raakt.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een logische gedachtegang te construeren of te herkennen die economische verschijnselen met elkaar verbindt in een oorzazaak-gevolg relatie. Dit betekent dat je de directe en indirecte gevolgen van een initiële verandering (betere irrigatiesystemen) kunt plaatsen in de juiste volgorde.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van de verschijnselen. Een veelvoorkomende valkuil is het verwarren van oorzaak en gevolg, of het onjuist plaatsen van een stap in de keten. Vraag jezelf af: wat is het directe gevolg van de vorige stap? En wat is het gevolg daarvan? De verbetering van de grondkwaliteit is een direct gevolg van betere irrigatie, wat vervolgens leidt tot hogere productie, en pas daarna tot minder import en een betere betalingsbalans.

Kernbegrippen: betalingsbalans, import, productie, causaal verband

### Vraag 35 – Diversiteit in de Indiase landbouw

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom meer diversiteit in landbouwproducten de Indiase landbouw minder kwetsbaar maakt.

Wat moet je kennen: Je moet de concepten 'risicospreiding' en 'diversificatie' kunnen toepassen in de context van landbouw en kwetsbaarheid.

Wat moet je kunnen: Je moet een duidelijke en compacte reden kunnen formuleren die het verband legt tussen diversiteit en verminderde kwetsbaarheid, specifiek door het compensatiemechanisme te benoemen.

Waar op letten: Let erop dat je antwoord specifiek het compensatiemechanisme benoemt: als het ene product mislukt, kan het andere dit compenseren. Vermijd te algemene antwoorden en verwar diversiteit niet met alleen productiviteit; het gaat om stabiliteit en risicovermindering.

Kernbegrippen: risicospreiding, diversificatie, kwetsbaarheid

### Vraag 36 – Inflatie en koopkracht

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken. Je moet de juiste economische termen kiezen om de tekst kloppend te maken. Het gaat over begrippen als inflatie, deflatie, indexatie, inkomensstijging, prijsstijging en koopkracht.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en onderlinge relaties kennen van: inflatie, deflatie, indexatie, koopkracht, inkomensstijging en algemene prijsstijging.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te kiezen die passen bij de context van een zin. Je moet kunnen redeneren over de invloed van inkomens- en prijsstijgingen op de koopkracht.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen inflatie, deflatie en indexatie. Bedenk goed wat er gebeurt met je koopkracht als je inkomen in procenten meer of minder stijgt dan de prijzen. Een veelgemaakte fout is om te denken dat de koopkracht afneemt als het inkomen 'meer' stijgt dan de prijzen, terwijl het juist andersom is voor een afname van koopkracht.

Kernbegrippen: inflatie, koopkracht, inkomensstijging, prijsstijging

### Vraag 37 – Modaal inkomen: wat is het?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de definitie van het modaal inkomen in Nederland. Je moet het verschil kennen tussen modaal en gemiddeld inkomen.

Wat moet je kennen: De definitie van 'modaal inkomen' en hoe dit zich verhoudt tot 'gemiddeld inkomen'.

Wat moet je kunnen: De juiste definitie van modaal inkomen herkennen uit meerdere opties.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen 'modaal' (meest voorkomend) en 'gemiddeld'. Veel leerlingen verwarren deze twee.

Kernbegrippen: modaal inkomen, inkomensverdeling

### Vraag 38 – Koopkrachtverandering berekenen

Wat kun je verwachten: Je berekent de procentuele koopkrachtverandering van een inkomen, rekening houdend met inflatie. Je moet de stappen van je berekening duidelijk opschrijven.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'koopkracht', 'inflatie', 'nominaal inkomen' en 'reëel inkomen' kennen. Ook is kennis van procentuele verandering en hoe inflatie de koopkracht beïnvloedt essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet de procentuele verandering van een bedrag kunnen berekenen. Daarnaast moet je de procentuele inkomensstijging kunnen corrigeren voor inflatie om de koopkrachtverandering te bepalen. Dit kan zowel via de benaderingsmethode (percentages aftrekken) als de exacte methode (met indexcijfers).

Waar op letten: Let goed op dat je de inflatie correct verwerkt in je berekening van de koopkrachtverandering. Zorg ervoor dat je de formule voor procentuele verandering correct toepast (delen door het oude bedrag). Wees ook alert op het verschil tussen de benaderingsmethode en de exacte methode; beide kunnen tot een correct antwoord leiden, mits goed uitgevoerd. Afrondingsverschillen worden meestal niet fout gerekend, maar werk nauwkeurig.

Kernbegrippen: koopkracht, inflatie, nominaal inkomen, reëel inkomen, procentuele verandering

### Vraag 39 – Koopkracht en inkomstenbelasting: de rol van heffingskortingen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de inkomstenbelasting ervoor kan zorgen dat de koopkrachtstijging binnen dezelfde inkomensgroep kan verschillen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'inkomstenbelasting', 'koopkracht' en 'heffingskorting' kennen en begrijpen hoe 'persoonlijke situatie' hierop van invloed is.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen uitleggen dat de persoonlijke situatie van invloed is op de heffingskortingen, en daardoor op de netto-inkomsten en de uiteindelijke koopkrachtstijging, zelfs binnen dezelfde inkomensgroep.

Waar op letten: Let erop dat je specifiek de 'heffingskorting(en)' noemt als het mechanisme dat het verschil veroorzaakt, en niet alleen 'belasting' in het algemeen. Vermijd verwarring tussen bruto- en netto-inkomen.

Kernbegrippen: inkomstenbelasting, koopkracht, heffingskorting, persoonlijke situatie

### Vraag 40 – Koopkracht, vraag, aanbod en inflatie

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de logische economische keten van oorzaak en gevolg bij een koopkrachtstijging die uiteindelijk leidt tot een koopkrachtdaling door inflatie. Je moet de juiste volgorde van economische verschijnselen kunnen herkennen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en onderlinge relaties kennen van: koopkracht, vraag, aanbod, inflatie en bestedingsinflatie.

Wat moet je kunnen: Je moet een logische gedachtegang kunnen opbouwen over hoe een stijging van de koopkracht via een toename van de vraag en een overschot aan vraag ten opzichte van aanbod, leidt tot inflatie en uiteindelijk een daling van de koopkracht.

Waar op letten: Let goed op de oorzaak-gevolg relaties. Een toename van de vraag (2) gaat vooraf aan het overstijgen van het aanbod (1). Het overstijgen van het aanbod (1) is de directe oorzaak van inflatie (3) in dit scenario. Inflatie is het gevolg, niet de oorzaak, van de toegenomen vraag en het overschrijden van het aanbod.

Kernbegrippen: koopkracht, vraag, aanbod, inflatie, bestedingsinflatie

### Vraag 41 – De rol van het UWV bij sociale zekerheid

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de specifieke taken van het UWV binnen het Nederlandse stelsel van sociale zekerheid, met name gericht op de uitvoering van verzekeringen voor werknemers.

Wat moet je kennen: Je moet de afkorting UWV kennen en weten waar deze voor staat (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen). Daarnaast is kennis van het onderscheid tussen werknemersverzekeringen en volksverzekeringen essentieel, evenals de instanties die deze uitvoeren.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste instantie te koppelen aan de correcte uitvoering van sociale zekerheidsregelingen en onderscheid te maken tussen verschillende typen verzekeringen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke focus van het UWV: 'werknemers'. Verwar de taken van het UWV niet met die van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) of pensioenfondsen, en maak een duidelijk onderscheid tussen werknemersverzekeringen en volksverzekeringen.

Kernbegrippen: UWV, werknemersverzekeringen, sociale zekerheid, werkloosheid, WW-uitkering

### Vraag 42 – Duur van de WW-uitkering: Arbeidsverleden

Wat kun je verwachten: Je moet kunnen uitleggen waarom de duur van een WW-uitkering kan verschillen tussen personen, specifiek gericht op het arbeidsverleden.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'WW-uitkering', 'arbeidsverleden' en 'werknemersverzekering' kennen. Je moet weten dat de duur van de WW-uitkering afhankelijk is van het arbeidsverleden en de premiebetaling.

Wat moet je kunnen: Je moet een reden kunnen noemen waarom iemand langer recht heeft op een WW-uitkering dan een ander, gebaseerd op het arbeidsverleden of de premiebetaling.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen de duur en de hoogte van de WW-uitkering. De vraag gaat specifiek over de duur. Verwar de factoren die de duur bepalen niet met andere aspecten van de uitkering.

Kernbegrippen: WW-uitkering, arbeidsverleden, werknemersverzekering, premiebetaling

### Vraag 43 – Vergrijzing en de kosten van WW-uitkeringen

Wat kun je verwachten: Je moet twee oorzaken kunnen noemen waardoor de uitgaven aan WW-uitkeringen kunnen stijgen als gevolg van vergrijzing op de arbeidsmarkt.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'vergrijzing', 'WW-uitkering', 'arbeidsmarkt' en 'sociale zekerheid' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen.

Wat moet je kunnen: Je moet de relatie tussen vergrijzing en de stijging van WW-uitgaven kunnen analyseren en specifieke oorzaken kunnen benoemen.

Waar op letten: Let erop dat je de oorzaken specifiek koppelt aan oudere werknemers en de vergrijzing. Verwar de stijging van WW-kosten niet met AOW-kosten en geef geen redenen voor de beleidskeuze (verkorting WW), maar voor de kostenstijging door vergrijzing.

Kernbegrippen: vergrijzing, WW-uitkering, arbeidsmarkt, sociale zekerheid

### Vraag 44 – Inkomensachteruitgang bij overstap van WW naar bijstand

Wat kun je verwachten: Je moet de inkomensachteruitgang berekenen wanneer iemand van een WW-uitkering overstapt naar een bijstandsuitkering. Dit betekent dat je eerst de hoogte van de WW-uitkering moet bepalen en deze vervolgens moet vergelijken met de bijstandsuitkering.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat een WW-uitkering een percentage is van het laatstverdiende loon en dat een bijstandsuitkering een vast bedrag is voor levensonderhoud. De specifieke percentages en bedragen worden in de opgave of context gegeven.

Wat moet je kunnen: Je moet een percentage kunnen berekenen van een gegeven bedrag en vervolgens een aftreksom kunnen uitvoeren om het verschil (de achteruitgang) te bepalen. Het antwoord moet in euro's en in twee decimalen worden gegeven.

Waar op letten: Let goed op dat je de WW-uitkering berekent (70% van het loon) voordat je deze vergelijkt met de bijstandsuitkering. Gebruik niet het oorspronkelijke loon voor de vergelijking. Voer de berekening nauwkeurig uit en rond correct af op twee decimalen.

Kernbegrippen: WW-uitkering, Bijstandsuitkering, Inkomensachteruitgang, Sociaal vangnet

### Vraag 45 – AOW en vergrijzing: bezuinigingsmaatregelen en financiering

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over vergrijzing en de financiering van de AOW. Je moet de juiste economische termen kiezen om de tekst kloppend te maken.

Wat moet je kennen: De betekenis van AOW, vergrijzing, sociale zekerheid, sociale premies en bezuinigen. Je moet weten hoe de AOW gefinancierd wordt en welke maatregelen de overheid kan nemen om te bezuinigen op de sociale zekerheid.

Wat moet je kunnen: De juiste economische termen selecteren die passen bij de context van bezuinigingen op de AOW en de financiering ervan.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen 'verhogen' en 'verlagen' in relatie tot bezuinigen op de AOW-uitkering. Let ook op het verschil tussen 'sociale premies' en 'zorgpremies' en waarvoor deze bestemd zijn.

Kernbegrippen: AOW, vergrijzing, sociale zekerheid, sociale premies, bezuinigen

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijdvak 1
vrijdag 20 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-22-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Een zonnige investering

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.

2p 1 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Als Munir en Nellie gaan sparen verplaatsen ze ...(1)... (huidige / toekomstige) consumptie naar ...(2)... (de toekomst / het heden). Als de inflatie hoger is dan de ontvangen rente zal de ...(3)... (koopkracht / nominale waarde / rente) van hun spaargeld dalen.

"Kunnen we ons spaargeld niet beter beleggen in aandelen?", vraagt Nellie. "Ik ken een bedrijf dat zonnepanelen produceert, SolProducts nv. De winst bij verkoop van dit aandeel (de koerswinst) had ons meer opgeleverd dan de 0,1% rente bij de spaarbank."

2p 2 Gebruik informatiebron 1.
Op 1 januari 2014 stond er € 5.000 op de spaarrekening van Munir en Nellie.
→ Bereken de koerswinst in euro's op 1 januari 2017 als zij op 1 januari 2014 van hun gehele spaargeld deze aandelen SolProducts hadden gekocht. Schrijf je berekening op.

1p 3 De aandeelhouders ontvangen een deel van de winst van SolProducts.
→ Hoe wordt de winstuitkering genoemd die bestemd is voor de aandeelhouders?

GT-0233-a-22-1-o 2 / 17 lees verder ▶►►

### Pagina 3

Munir twijfelt, want beleggen in aandelen is altijd risicovol. “We kunnen
die zonnepanelen van SolProducts natuurlijk ook zelf kopen, een soort
‘investering' in ons eigen huis”, zegt Nellie.

Gebruik informatiebron 2.
2p 4 Eerst berekenen ze hoeveel panelen ze nodig hebben. In een
consumptengids staat een artikel over zonnepanelen.
Hun huishouden verbruikt gemiddeld 2.673 kWh per jaar. Ze kiezen
zonnepanelen met een vermogen van 270 Wp per stuk.
→ Bereken hoeveel zonnepanelen Nellie en Munir dan minimaal zullen
aanschaffen, zodat ze kunnen voorzien in hun gemiddelde
stroomverbruik. Schrijf je berekening op.

1p 5 De zonnepanelen leveren de 2.673 kWh voor hun huishouden. De prijs
voor een kWh is € 0,19.
→ Bereken in twee decimalen de verwachte jaarlijkse besparing op de
elektriciteitsrekening van hun huishouden. Schrijf je berekening op.

1p 6 Zij zijn tevreden over de verwachte opbrengst van de panelen. “Deze
investering is naar verwachting zelfs in ruim 10 jaar terugverdiend.
Misschien kan dat nog wel korter worden.”
In welk geval kan de terugverdientijd van een zonnepaneel korter
worden?
A als de levensduur van een zonnepaneel toeneemt
B als de prijs van een kWh stijgt
C als de reparatiekosten van een paneel stijgen

1p 7 Munir ziet nog wel een mogelijk toekomstig probleem.
De energieleverancier is nu wettelijk verplicht om de stroom die je
teruglevert op jaarbasis te verrekenen met de stroom die je afneemt. Dit
heet salderen. “In de zomer zullen we meer stroom opwekken dan we
verbruiken. In de winter verbruiken we meer stroom dan we opwekken.”
→ Leg uit dat er voor Munir en Nellie een nadeel ontstaat als het
salderen wordt afgeschaft.

GT-0233-a-22-1-0 3 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 4

Produceeren zonder afval

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.

De aandeelhouders van HAL nv
zijn bij elkaar gekomen om het
jaarverslag van 2017 te bespreken.
HAL nv produceert met een
beperkt aantal werknemers en veel
techniek een type machine die
computerchips produceert.
[FIGUUR: Een persoon in laboratoriumkleding werkt aan een complexe machine.]

2p 8 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad.
Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen
haakjes staan.
Bij HAL is sprake van ...(1)... (arbeidsintensieve / kapitaalintensieve)
productie. HAL is het enige bedrijf ter wereld dat dit type machine
produceert. Deze marktvorm noemen we ...(2)... (een monopolie /
monopolistische concurrentie / een oligopolie). HAL produceert ...(3)...
(heterogene / homogene) goederen. Vanwege de jarenlange
noodzakelijke miljardeninvesteringen in het bedrijf is toetreding tot deze
markt door andere aanbieders ...(4)... (gemakkelijk / moeilijk).

Ondanks de behaalde winst in 2016 maken de aandeelhouders zich
zorgen over de toekomst. Bij HAL werken vooral hoogopgeleide
werknemers. Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt van deze
hoogopgeleiden. Dat kan gevolgen hebben voor de loonkosten.

2p 9 Leg in twee stappen uit dat de krapte op deze arbeidsmarkt gevolgen kan
hebben voor de hoogte van de loonkosten van HAL.
Gebruik de begrippen 'vraag naar arbeid' en 'aanbod van arbeid' in je
antwoord.

GT-0233-a-22-1-0
4 / 17
lees verder

### Pagina 5

Aandeelhouder Julia vraagt zich af bij welke productieomvang de
loonkosten per product kunnen dalen.
Gebruik informatiebron 3.
1p 10 Wat zou het indexcijfer van de productieomvang in 2018 moeten zijn,
zodat de loonkosten per product dalen in vergelijking met 2015?
A 105
B hoger dan 105
C lager dan 105

1p 11 Aandeelhouder Karim komt met een ander voorstel: "HAL moet anders
gaan produceren door afvalstoffen te hergebruiken als grondstof.
Daardoor kan onze winst stijgen."
→ Leg uit dat door hergebruik van afvalstoffen de winst kan stijgen.

1p 12 Karim overtuigt de andere aandeelhouders van zijn voorstel met het
argument dat ook de negatieve externe effecten van de productie kunnen
dalen.
→ Geef een voorbeeld van een negatief extern effect van de productie
van chipmachines door HAL.
GT-0233-a-22-1-o 5 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 6

Gelijk loon

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.

Nederlandse transportbedrijven en
Oost-Europese uitzendbureaus
profiteerden van de lage lonen in
Oost-Europese landen. Zo werden
Poolse vrachtwagenchauffeurs die
werken voor een Nederlands bedrijf,
maar in dienst zijn van een Pools
uitzendbureau, veel lager betaald
dan Nederlandse
vrachtwagenchauffeurs.

[FIGUUR: Kaart van Europa met een deel van Noord-Afrika en de Atlantische Oceaan. Polen is donkergrijs gemarkeerd.]

De landen van de Europese Unie (EU) hebben in 2017 een overeenkomst
gesloten om deze ongelijke loonbetaling te stoppen. Er is afgesproken dat
alle EU-werknemers het cao-loon van het EU-land waarin ze werken,
gaan verdienen.

1p 13 Inwoners van een EU-land mogen werken en wonen in een ander EU-land
vanwege:
A vrij verkeer van goederen en diensten.
B vrij verkeer van kapitaal.
C vrij verkeer van personen.
D vrij verkeer van werkgelegenheid.

1p 14 De overeenkomst heeft voordelen voor Poolse werknemers die via een
Pools uitzendbureau in Nederland werken. Maar ook Nederlandse
werknemers hebben hiervan een voordeel.
→ Noem een voordeel van de overeenkomst voor Nederlandse
werknemers.

In Nederland zijn 13.350 Poolse werknemers aan het werk via Poolse
uitzendbureaus.

1p 15 Gebruik informatiebron 4.
Bereken hoeveel buitenlandse werknemers in Nederland werkzaam zijn
via een uitzendbureau uit een ander EU-land. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-22-1-o 6 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

1p 16 Polen is wel lid van de EU, maar geen lid van de Economische en Monetaire Unie (EMU).
→ Noem een kenmerkend verschil tussen de EMU-landen en Polen.
Nederlandse bedrijven die gebruikmaken van een Pools uitzendbureau betalen daarvoor aan het Poolse uitzendbureau.
1p 17 Is er voor Nederland bij de betaling door de Nederlandse bedrijven aan het Poolse uitzendbureau sprake van export of import? Kies ook de juiste toelichting.
A Dit is export, want er gaat geld vanuit Polen naar Nederland.
B Dit is export, want er gaat geld vanuit Nederland naar Polen.
C Dit is import, want er gaat geld vanuit Polen naar Nederland.
D Dit is import, want er gaat geld vanuit Nederland naar Polen.
1p 18 De lonen van werknemers in de industrie die werken via een Europees uitzendbureau, kunnen stijgen door de overeenkomst. Hogere lonen hebben gevolgen voor de kostprijs van industriële producten uit Nederland.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Als gevolg van de gestegen kostprijs ...(1)... (verbetert / verslechtert) de concurrentiepositie van Nederlandse industriële bedrijven ten opzichte van industriële bedrijven buiten de EU. Hierdoor kan voor Nederland de ...(2)... (exporthoeveelheid / importhoeveelheid) van industriële goederen dalen.
GT-0233-a-22-1-o 7/17 lees verder ►►►

### Pagina 8

Loonstrook

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.

Tijdens Prinsjesdag wordt er veel gesproken over de financiële gevolgen
van de regeringsplannen voor verschillende bevolkingsgroepen. Ook bij
Robin thuis vragen ze zich af wat er gaat veranderen.

1p 19 De plannen die op Prinsjesdag gepubliceerd worden door de regering
worden doorgerekend op financiële en economische gevolgen.
Welke instantie berekent de economische gevolgen van de
regeringsplannen?
A Centraal Bureau voor de Statistiek
B Centraal Plan Bureau
C Sociaal Economische Raad
D Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

Op het loon van Robins vader, de heer Tichelaar, wordt loonheffing
ingehouden. De loonheffing bestaat uit loonbelasting en premies
volksverzekeringen.

1p 20 Welke wet behoort tot de volksverzekeringen?
A Algemene Bijstandswet
B Algemene Ouderdomswet
C Werkloosheidswet
D Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen

Gebruik informatiebron 5.
1p 21 Op de loonstrook staan een (1) en een (2).
→ Vul de loonstrook aan door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan in de loonstrook.

Gebruik informatiebron 5.
1p 22 Bereken in een decimaal hoeveel procent van het loon wordt afgedragen
aan de Belastingdienst. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-22-1-o 8 / 17 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 233

### Pagina 9

Uit een krant:
- Komend jaar zullen meer mensen een baan hebben door economische groei.
- Tweeverdiens met elk een bruto-inkomen tussen de € 50.000 en € 75.000 gaan er 0,6% op vooruit.

1p 23 Robin: “Dus als de werkgelegenheid stijgt, dan stijgt ook het besteedbaar inkomen.”
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 De werkgelegenheid stijgt.
2 De loonheffing kan worden verlaagd.
3 De uitgaven aan sociale zekerheid dalen.
4 De werkloosheid daalt.
5 Het besteedbaar inkomen stijgt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

1p 24 Robin: “Pa, als ik naar je salarisstrook kijk, dan wordt er elke maand een groot bedrag ingehouden voor je pensioenvorziening. Dat kun je toch ook zelf sparen.”
→ Noem een reden waarom de overheid alle werknemers verplicht deel te nemen aan collectieve pensioenvorzieningen.

GT-0233-a-22-1-o 9 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Vof Storm

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.

Youri Storm is eigenaar van een bedrijf dat intelligente, computergestuurde grasmaaiers (CG’s) produceert.
Zijn zus Marisa wordt binnenkort mede-eigenaar. De eenmanszaak zou dan een vennootschap onder firma worden, de vof Storm.
[FIGUUR: Een foto van een grasmaaier.]

1p 25 Noem een voordeel van een vof ten opzichte van een eenmanszaak.

Het bedrijf is intussen uitgegroeid tot een van de grootste bedrijven in Nederland. Het marktaandeel, op basis van de omzet, bedraagt 64%. Een marktaandeel is ook te berekenen met gegevens van de afzet.

2p 26 Gebruik informatiebron 6.
Toon met een berekening aan dat het marktaandeel van vof Storm op basis van de afzet 75% bedraagt. Schrijf je berekening op.

Het marktaandeel kan ook berekend worden door naar de omzetgegevens te kijken. Het marktaandeel van vof Storm berekend op basis van de omzet (64%) is lager dan het marktaandeel op basis van de afzet (75%).

1p 27 Gebruik informatiebron 6.
Geef een verklaring voor het verschil tussen het marktaandeel op basis van de omzet en het marktaandeel op basis van de afzet.

2p 28 Marisa stelt aan Youri voor om als ondernemingsvorm te kiezen voor de besloten vennootschap (bv), met beiden als enige aandeelhouders.
Volgens Marisa is de wettelijke aansprakelijkheid bij een bv voor hen anders geregeld dan bij een nv.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Een bv betaalt ...(1)... (inkomstenbelasting / vennootschapsbelasting) over de ...(2)... (brutowinst / nettowinst / omzet). Bij een bv zijn Marisa en Youri ...(3)... (niet / wel) privé aansprakelijk voor de schulden van het bedrijf.

GT-0233-a-22-1-o
10 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

29 (5p) Youri en Marisa besluiten om een bv op te richten met meer aandeelhouders: "Als bv gaan we dan 1.000 aandelen à € 150 uitgeven." Tante Anna wil haar neef en nicht helpen en koopt 280 aandelen van de nieuwe bv tegen de uitgifteprijs. Het in het eerste jaar verwachte uit te keren dividend, bestemd voor de aandeelhouders, bedraagt in totaal € 65.000.
→ Bereken hoeveel dividend naar verwachting in het eerste jaar aan tante Anna wordt uitgekeerd door Storm bv. Schrijf je berekening op.

30 (4p) Youri: "Als ons bedrijf kapitaalkrachtiger is, kunnen we ook grotere CG's gaan produceren en verhuren. Voor grotere boerenbedrijven in de omgeving kan dat een aantrekkelijk alternatief zijn: huren in plaats van te moeten kopen. Behalve voordelen voor ons zijn er ook nadelen aan verbonden."
→ Noem voor Storm bv een financieel nadeel om de CG's te verhuren. Geef een verklaring voor je antwoord.

### Pagina 12

Indiase boer

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 7 in de bijlage.

[FIGUUR: Een Indiase boer ploegt met twee ossen een akker.]

India is een van de best presterende economieën van Azië, met een groei van het nationaal inkomen van 7,5% in 2017. Toch zijn er grote problemen, bijvoorbeeld in de landbouw.

Gebruik informatiebron 7.

3p 31 Het inkomen per hoofd van de bevolking in 2017 in India bedraagt $ 1.710. Veel boeren hebben echter een veel lager inkomen.
$\rightarrow$ Bereken het inkomen per hoofd van de bevolking werkzaam in de Indiase landbouw. Schrijf je berekening op.

1p 32 Het goede weer leverde dit jaar een recordoogst aan landbouwproducten op voor India. Welk gevolg heeft de recordoogst voor de verkoopprijzen van deze landbouwproducten?
A Door het grotere aanbod dalen de verkoopprijzen.
B Door het grotere aanbod stijgen de verkoopprijzen.
C Door het lagere aanbod dalen de verkoopprijzen.
D Door het lagere aanbod stijgen de verkoopprijzen.

Een groeiend probleem in de Indiase landbouw is het tekort aan water. In de deelstaat Haryana wordt om die reden gewerkt aan een project om rijst, het belangrijkste exportproduct, te vervangen door andere producten zoals appels. Ook boer Arjun denkt erover appels te gaan telen in plaats van rijst te verbouwen.

tabel

gegevens van boer Arjun voor 1 kilogram rijst en 1 kilogram appels

|        | rijst | appels |
| ------ | ----- | ------ |
| benodigde hoeveelheid water | 34 liter | 10 liter |
| verkoopprijs | $ 0,35 | $ 0,50 |

GT-0233-a-22-1-o 12 / 17 lees verder ► ► ►


### Pagina 13

Boer Arjun in Haryana verbouwt nu uitsluitend rijst en gebruikt
13,6 miljoen liter water. Zijn omzet bedraagt $ 140.000.

Gebruik de tabel.
2p 33 Bereken in een decimaal hoeveel miljoen liter water boer Arjun per jaar
kan besparen als hij appels gaat telen in plaats van rijst te verbouwen en
dezelfde omzet wil behouden. Schrijf je berekening op.

Onderzoekers van de Wageningen University (WUR) willen de boeren in
India ondersteunen. De onderzoekers zijn betrokken bij 40 projecten ter
verbetering van de landbouw in India.

1p 34 De aandacht van de onderzoekers uit Wageningen gaat vooral uit naar
betere irrigatiesystemen om de waterhuishouding te verbeteren.
"Uiteindelijk kan ook de Indiase betalingsbalans hierdoor verbeteren",
aldus onderzoeker Sievez van de WUR.
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 De import van landbouwproducten daalt.
2 De kwaliteit van de landbouwgrond stijgt.
3 De productie van landbouwproducten stijgt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A betere irrigatiesystemen $\rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow$ betalingsbalans verbetert
B betere irrigatiesystemen $\rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow$ betalingsbalans verbetert
C betere irrigatiesystemen $\rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow$ betalingsbalans verbetert
D betere irrigatiesystemen $\rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow$ betalingsbalans verbetert
E betere irrigatiesystemen $\rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow$ betalingsbalans verbetert
F betere irrigatiesystemen $\rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow$ betalingsbalans verbetert

1p 35 De onderzoekers van de WUR vinden dat meer diversiteit kan leiden tot
een verbetering van de Indiase landbouw. Door meer soorten
landbouwproducten te produceren, wordt de Indiase landbouw minder
kwetsbaar.
$\rightarrow$ Geef een reden waarom meer diversiteit de landbouw in India minder
kwetsbaar maakt.

GT-0233-a-22-1-o
13 / 17
lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl.

### Pagina 14

Koopkrachtstijging voor iedereen?
Zoals bij iedere Prinsjesdag doen kranten verslag van de plannen van de regering voor het komende jaar. Het onderwerp waarover op Prinsjesdag het meest wordt geschreven is de koopkracht van de burger.
[FIGUUR: Een hand die een koffertje draagt met de tekst "DERDE DINSDAG IN SEPTEMBER" erop.]
1p 36 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De stijging van de kosten van levensonderhoud in Nederland, wordt ...(1)... (deflatie / indexatie / inflatie) genoemd. Als het inkomen in procenten ...(2)... (meer / minder) stijgt dan de algemene prijsstijging van goederen en diensten neemt de koopkracht van het inkomen af.
In het Financiële Dagblad (FD) staat een overzicht van de veranderingen in koopkracht voor verschillende bevolkingsgroepen. Daarbij wordt het begrip modaal inkomen gebruikt.
1p 37 Wat wordt bedoeld met het modaal inkomen in Nederland?
A het gemiddelde inkomen in Nederland
B het hoogste inkomen dat in Nederland wordt verdiend
C het inkomen dat het meest voorkomt in Nederland
D het laagste inkomen dat in Nederland wordt verdiend
Jorgio de Witt is een alleenstaande ouder met drie kinderen. Zijn minimumloon stijgt in 2018 van € 1.625 naar € 1.670 bruto per maand. De inflatie in 2018 bedraagt 1,8%. Volgens het FD stijgt zijn koopkracht vergeleken met andere inkomensgroepen het meest.
2p 38 Bereken de procentuele koopkrachtverandering van het maandinkomen van Jorgio de Witt in 2018. Schrijf je berekening op.
GT-0233-a-22-1-o 14 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

1p 39 Bij de berekening van de koopkracht gaat de regering ervan uit dat de koopkrachtstijging voor iedereen in een bepaalde inkomensgroep hetzelfde is. Volgens het FD kan door de inkomstenbelasting het koopkrachtplaatje toch verschillen.
$\to$ Leg uit dat de inkomstenbelasting ervoor kan zorgen dat de koopkrachtstijging niet voor iedereen in een bepaalde inkomensgroep hetzelfde is.

1p 40 Ondanks de koopkrachtstijging besluit Jorgio de Witt toch zuinig aan te doen. Het is weleens vaker gebeurd dat een voorspelde koopkrachtstijging later leidde tot een koopkrachtdaling. Hieronder staan drie economische verschijnselen:
1 De vraag naar goederen en diensten overstijgt het aanbod.
2 Er komt meer vraag naar goederen en diensten.
3 Er ontstaat inflatie.
In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?
A koopkracht stijgt $\to 1 \to 2 \to 3 \to$ koopkracht daalt
B koopkracht stijgt $\to 1 \to 3 \to 2 \to$ koopkracht daalt
C koopkracht stijgt $\to 2 \to 1 \to 3 \to$ koopkracht daalt
D koopkracht stijgt $\to 2 \to 3 \to 1 \to$ koopkracht daalt
E koopkracht stijgt $\to 3 \to 1 \to 2 \to$ koopkracht daalt
F koopkracht stijgt $\to 3 \to 2 \to 1 \to$ koopkracht daalt

GT-0233-a-22-1-o 15/17 lees verder ►►►

### Pagina 16

Wim is werkloos

Wim, 61 jaar, had een tijdelijk contract als leraar op een middelbare school. Wims contract werd niet verlengd door zijn werkgever en hij heeft zich aangemeld bij het UWV.
[FIGUUR: UWV logo]

1p 41 Welke taak verricht het UWV voor mensen als Wim?
Het UWV verzorgt de uitvoering van:
A collectieve voorzieningen.
B de pensioenen.
C de volksverzekeringen
D de werknemersverzekeringen.

1p 42 Soraya is een collega van Wim, ook haar contract wordt niet verlengd. Wim heeft maximaal 24 maanden recht op een WW-uitkering. Soraya heeft maximaal 10 maanden recht op een WW-uitkering.
→ Noem een reden waarom Wim langer recht heeft op een WW-uitkering dan Soraya.

2p 43 De regering heeft de duur van de WW-uitkering verkort van maximaal 38 maanden naar maximaal 24 maanden. Als reden worden de stijgende uitgaven aan WW-uitkeringen genoemd, vanwege de vergrijzing op de arbeidsmarkt.
→ Noem twee oorzaken waardoor de uitgaven aan WW-uitkeringen kunnen stijgen door de vergrijzing op de arbeidsmarkt.

Wim verdiende als leraar een maandinkomen van € 1.982.
De WW-uitkering bedraagt 70% van het laatstverdiende loon.
Als de alleenstaande Wim na 24 maanden WW-uitkering nog geen werk heeft gevonden, stopt de WW-uitkering. Hij kan daarna een bijstandsuitkering van € 933,65 per maand ontvangen.

1p 44 Stel dat Wim een volledige bijstandsuitkering ontvangt.
→ Bereken in twee decimalen in euro's de inkomensachteruitgang voor Wim vergeleken met de WW-uitkering. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-22-1-o 16 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 17

1p 45 Voor de overheid ontstaan er nog meer uitgaven die verband houden met de toenemende vergrijzing in Nederland. De overheid wil bezuinigen op deze uitgaven.
→ Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Een manier waarop de overheid kan bezuinigen op de sociale zekerheid is de leeftijd waarop men aanspraak kan maken op een AOW-uitkering te ...(1)... (verhogen / verlagen). De AOW-uitkering wordt deels betaald uit ...(2)... (sociale premies / zorgpremies) van de werkenden en in toenemende mate door belastinginkomsten.
GT-0233-a-22-1-o 17 / 17 einde ■