# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) en Hergebruik

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en hoe dit zich vertaalt naar concrete bedrijfsactiviteiten, zoals het hergebruik van grondstoffen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie en kernprincipes van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) kennen, inclusief concepten als duurzaamheid en circulaire economie. Ook is het belangrijk om te weten wat 'hergebruik' van grondstoffen inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een concrete bedrijfsactiviteit, zoals het produceren van nieuwe garens uit oude kleding, te koppelen aan het juiste MVO-begrip. Je moet onderscheid kunnen maken tussen de kernactiviteit van MVO en de mogelijke gevolgen of voordelen ervan.

Waar op letten: Let goed op de kern van de activiteit die in de vraagtekst wordt beschreven ('produceren van nieuwe garens uit oude kleding'). Verwar dit niet met mogelijke voordelen (imagovoordelen, stijgende klantvraag) of ongerelateerde begrippen (grondstoffenoverschot).

Kernbegrippen: maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), hergebruik, duurzaamheid, circulaire economie

### Vraag 2 – Duurzaam produceren: goedkoper en beter voor het milieu

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van duurzaam produceren en de voordelen daarvan, zowel economisch als ecologisch. Je moet de relatie kunnen leggen tussen productiemethoden, kosten en milieueffecten.

Wat moet je kennen: De definitie van duurzaam produceren en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).
De impact van productiemethoden op het milieu (energie, water, chemicaliën).
De relatie tussen productiemethoden en productiekosten.

Wat moet je kunnen: Redeneren waarom een bepaalde productiewijze duurzaam is.
De economische en ecologische voordelen van duurzaam produceren herkennen en benoemen.
Onderscheid maken tussen verschillende vormen van hergebruik (tweedehands versus grondstof).

Waar op letten: Let goed op de twee aspecten die in de vraag worden genoemd: 'beter voor het milieu' én 'goedkoper'. De juiste reden moet beide aspecten ondersteunen. Vermijd opties die de premisse van de vraag tegenspreken of die een ander type hergebruik beschrijven dan waar de vraag over gaat.

Kernbegrippen: duurzaam produceren, maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), productiekosten, milieu

### Vraag 3 – Consumentenprijs berekenen inclusief btw

Wat kun je verwachten: Je krijgt een overzicht van kosten en een nettowinst. Je moet de consumentenprijs van één product berekenen, inclusief btw.

Wat moet je kennen: De definities en relaties tussen: totale kosten, nettowinst, omzet, verkoopprijs (exclusief btw), btw en consumentenprijs (inclusief btw). Je moet weten hoe je btw berekent over een bedrag.

Wat moet je kunnen: Alle kostenposten correct optellen. De totale omzet berekenen (kosten + winst). De verkoopprijs per stuk berekenen. Het btw-bedrag berekenen (21% van de verkoopprijs exclusief btw). De consumentenprijs berekenen door btw bij de verkoopprijs op te tellen.

Waar op letten: Tel alle kostenposten nauwkeurig op. Zorg dat je de relatie 'omzet = kosten + winst' correct toepast. Deel de totale omzet door het juiste aantal stuks (15.000) om de prijs per stuk te krijgen. Bereken de btw over de verkoopprijs per stuk (exclusief btw) en niet over de totale omzet. Vermenigvuldig met 0,21 voor de btw en tel dit bedrag op bij de verkoopprijs exclusief btw.

Kernbegrippen: totale kosten, nettowinst, omzet, verkoopprijs, btw, consumentenprijs

### Vraag 4 – Besparen op bedrijfskosten met een online winkel

Wat kun je verwachten: Je moet een voorbeeld kunnen noemen van bedrijfskosten die lager zijn bij een online winkel vergeleken met een fysieke winkel.

Wat moet je kennen: Je moet de term 'bedrijfskosten' kennen en het verschil in kostenstructuur tussen een fysieke winkel en een online winkel begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet specifieke voorbeelden van bedrijfskosten kunnen identificeren die relevant zijn voor dit onderscheid.

Waar op letten: Let op dat je geen kosten noemt die ook voor een online winkel gelden (zoals inkoopkosten of transportkosten) of kosten die hoger kunnen zijn voor een online winkel (zoals verzendkosten of online marketingkosten). Denk aan kosten die direct gerelateerd zijn aan de fysieke aanwezigheid van een winkel.

Kernbegrippen: bedrijfskosten, online winkel, fysieke winkel, huisvestingskosten, personeelskosten, energiekosten

### Vraag 5 – Risico's van een veranderende prijs-kwaliteitstrategie

Wat kun je verwachten: Je moet een bedrijfsrisico benoemen dat ontstaat wanneer een bedrijf zijn productstrategie aanpast, specifiek door over te stappen op goedkopere producten van lagere kwaliteit. Hierbij is het essentieel om de gegeven informatie over de huidige klantenkring te gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'klantenkring', 'imago', 'kwaliteit', 'prijsstrategie' en 'bedrijfsrisico' kennen en begrijpen hoe deze elkaar beïnvloeden. Ook moet je inzicht hebben in hoe een verandering in productaanbod de relatie met bestaande klanten kan beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (informatiebron 1) kunnen analyseren en toepassen om een specifiek bedrijfsrisico te formuleren. Dit betekent dat je de kenmerken van de huidige klantenkring moet kunnen identificeren en beredeneren wat de gevolgen zijn van een strategiewijziging voor deze groep.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van de huidige klantenkring van Happy Handdoeken zoals beschreven in informatiebron 1: zij hechten waarde aan duurzaamheid en kwaliteit, en prijs is voor hen minder doorslaggevend. Vermijd algemene antwoorden; je antwoord moet direct gerelateerd zijn aan deze specifieke klantgroep en de gevolgen voor hen.

Kernbegrippen: klantenkring, imago, kwaliteit, prijsstrategie, bedrijfsrisico

### Vraag 6 – Nationaal inkomen per hoofd van de bevolking vergelijken

Wat kun je verwachten: Je moet het verschil in nationaal inkomen per hoofd van de bevolking tussen twee landen berekenen en dit verschil uitdrukken in een percentage.

Wat moet je kennen: Het concept 'nationaal inkomen per hoofd van de bevolking'.
De formule voor het berekenen van een procentuele verandering.

Wat moet je kunnen: Relevante gegevens uit een informatiebron (tabel) halen.
Een procentuele verandering correct berekenen.

Waar op letten: Gebruik de juiste waarden uit de tabel voor de berekening.
Deel door de juiste basiswaarde (het inkomen van Oostenrijk, omdat je wilt weten hoeveel Zwitserland hoger is dan Oostenrijk).
Vermenigvuldig het resultaat met 100 om een percentage te krijgen.

Kernbegrippen: nationaal inkomen per hoofd van de bevolking, procentuele verandering

### Vraag 7 – Exportquote berekenen van Zwitserland

Wat kun je verwachten: Je moet de exportquote van Zwitserland berekenen met behulp van de gegevens uit informatiebron 2. Dit betekent dat je de juiste formule toepast en de correcte getallen uit de tabel haalt.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van de exportquote kennen: de waarde van de export van een land als percentage van het nationaal inkomen. Ook moet je weten hoe je een percentage berekent.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om relevante gegevens uit een tabel te selecteren en een eenvoudige berekening uit te voeren (delen en vermenigvuldigen met 100%).

Waar op letten: Let goed op dat je de gegevens van Zwitserland gebruikt en niet die van Oostenrijk. Zorg ervoor dat je de juiste getallen voor 'export' en 'nationaal inkomen' selecteert en niet bijvoorbeeld 'import' of 'nationaal inkomen per hoofd van de bevolking'. Controleer je berekening en de afronding.

Kernbegrippen: exportquote, nationaal inkomen, export

### Vraag 8 – Ruilvoet en wisselkoers

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken over de ruilvoet en de wisselkoers. Je moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en implicaties van de ruilvoet, ruilvoetverbetering, ruilvoetverslechtering en wisselkoers kennen. Je moet weten hoe een indexcijfer voor de ruilvoet geïnterpreteerd moet worden ten opzichte van een basisjaar (100).

Wat moet je kunnen: Je moet de gevolgen van een ruilvoetverslechtering kunnen benoemen (meer export voor dezelfde import) en het effect van een stijgende wisselkoers op de ruilvoet kunnen analyseren.

Waar op letten: Let goed op de betekenis van een ruilvoetcijfer onder de 100. Bedenk wat een verslechtering van de ruilvoet betekent voor de benodigde export. Overweeg zorgvuldig hoe een stijging van de wisselkoers van de eigen munt de import- en exportprijzen beïnvloedt en daarmee de ruilvoet.

Kernbegrippen: ruilvoet, ruilvoetverslechtering, ruilvoetverbetering, wisselkoers, export, import

### Vraag 9 – Vakantiekosten berekenen met wisselkoersen en provisie

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale kosten van een vakantie in euro's, waarbij je rekening houdt met het wisselen van valuta (aankoop en verkoop) en transactiekosten (provisie).

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'wisselkoers', 'aankoopkoers', 'verkoopkoers' en 'provisie' kennen en begrijpen hoe deze van toepassing zijn bij het wisselen van valuta.

Wat moet je kunnen: Je moet de kosten van het aankopen van valuta en de opbrengst van het verkopen van valuta kunnen berekenen. Daarnaast moet je de provisie correct kunnen toepassen op het totale bedrag.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen de aankoopkoers (wat de bank aan jou verkoopt) en de verkoopkoers (wat de bank van jou koopt). Vergeet niet de provisie voor *elke* transactie (aankoop én verkoop) mee te rekenen.

Kernbegrippen: wisselkoers, aankoopkoers, verkoopkoers, provisie, valuta

### Vraag 10 – Wisselkoers voordeel of nadeel?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een wisselkoerssituatie en moet bepalen of deze voordelig of nadelig is voor een persoon, met een duidelijke toelichting.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'wisselkoers', 'aankoopkoers' en 'verkoopkoers' kennen. Ook moet je begrijpen hoe je een voordeel of nadeel analyseert bij het omwisselen van valuta.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste wisselkoers (aankoopkoers) kunnen identificeren uit een tabel en deze kunnen vergelijken met een andere gegeven wisselkoers om een voordeel of nadeel te bepalen en toe te lichten.

Waar op letten: Let goed op het perspectief (wie wisselt welke valuta om?) om te bepalen of je de aankoop- of verkoopkoers moet gebruiken. Vergelijk de koers van de skischool altijd met de relevante bankkoers (aankoopkoers) en niet met de verkoopkoers. Zorg ervoor dat je zowel het voordeel/nadeel benoemt als een duidelijke toelichting geeft met de cijfers.

Kernbegrippen: wisselkoers, aankoopkoers, voordeel/nadeel analyse

### Vraag 11 – Procentuele prijsstijging per gram berekenen (krimpflatie)

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag waarbij je de procentuele prijsstijging per gram moet berekenen, vaak in een situatie van 'krimpflatie' (minder product voor dezelfde of hogere prijs).

Wat moet je kennen: Je moet de concepten 'prijs per eenheid' en 'procentuele verandering' kennen. Ook moet je weten hoe je een procentuele verandering berekent.

Wat moet je kunnen: Je moet de prijs per gram kunnen berekenen voor zowel de oude als de nieuwe situatie. Vervolgens moet je de formule voor procentuele verandering correct kunnen toepassen: ((nieuwe prijs per gram - oude prijs per gram) / oude prijs per gram) × 100%.

Waar op letten: Let goed op dat je de procentuele stijging van de *prijs per gram* berekent en niet de daling van het gewicht. Gebruik altijd de *oude* waarde als basis voor de procentuele verandering. Voorkom reken- en afrondingsfouten in je tussenstappen.

Kernbegrippen: krimpflatie, prijs per eenheid, procentuele verandering

### Vraag 12 – Marketinginstrumenten: Product- en Prijsbeleid bij Toblerone

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis van de marketinginstrumenten, specifiek productbeleid en prijsbeleid, aan de hand van een praktijkvoorbeeld van Toblerone.

Wat moet je kennen: Je moet de vier P's van de marketingmix (product, prijs, plaats, promotie) en de bijbehorende beleidsgebieden kennen en kunnen onderscheiden.

Wat moet je kunnen: Je moet een concrete situatie (verandering in productgewicht en verpakking, en de implicatie voor de prijs) kunnen analyseren en koppelen aan de juiste marketinginstrumenten.

Waar op letten: Let goed op de details in de vraagtekst: 'verpakking van de Toblerone-reep even groot is gebleven' en de impliciete verandering in de hoeveelheid product voor dezelfde prijs. Dit zijn cruciale aanwijzingen voor product- en prijsbeleid. Vermijd verwarring met plaats- of promotiebeleid, die niet relevant zijn voor deze casus.

Kernbegrippen: marketinginstrumenten, marketingmix, productbeleid, prijsbeleid

### Vraag 13 – Consumentenmacht tegen producentenmacht

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over hoe consumenten zich kunnen verweren tegen de macht van producenten, mogelijk naar aanleiding van een voorbeeld.

Wat moet je kennen: Je moet de concepten 'consumentenmacht' en 'producentenmacht' kennen. Ook moet je weten wat een 'boycot' en een 'publieksactie' inhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet concrete manieren kunnen noemen waarop consumenten collectief actie kunnen ondernemen om invloed uit te oefenen op producenten.

Waar op letten: Let erop dat de actie die je noemt: 1) concreet is, 2) door consumenten zelf wordt uitgevoerd (dus geen overheidsmaatregel), en 3) gericht is op het beïnvloeden van de producent (bijvoorbeeld via omzet of reputatie).

Kernbegrippen: consumentenmacht, producentenmacht, boycot, publieksactie

### Vraag 14 – Krimpflatie: Wat is het en hoe herken je het?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het economische begrip 'krimpflatie'. Je moet de definitie van krimpflatie kunnen herkennen aan de hand van de relatie tussen de prijs per product en de prijs per gram product.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van krimpflatie kennen, inclusief de implicaties voor de prijs per product en de prijs per eenheid (bijvoorbeeld per gram). Je moet ook het verschil kunnen onderscheiden tussen krimpflatie en reguliere inflatie.

Wat moet je kunnen: Je moet een economische term kunnen toepassen op een concrete situatie en de juiste optie kunnen kiezen die de term correct beschrijft. Je moet ook in staat zijn om afleiders te herkennen die een verkeerde interpretatie van krimpflatie geven.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen de 'prijs per product' en de 'prijs per gram product'. Bij krimpflatie blijft de prijs per product gelijk, terwijl de prijs per gram product stijgt. Verwar dit niet met openlijke inflatie waarbij de prijs per product ook stijgt.

Kernbegrippen: krimpflatie, inflatie, prijs per eenheid

### Vraag 15 – Krimpflatie en koopkracht

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van krimpflatie en de directe impact daarvan op de koopkracht van specifieke consumentengroepen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'krimpflatie' kennen (minder product voor dezelfde prijs) en weten wat 'koopkracht' betekent (de hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kunt kopen).

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen analyseren welke consumentengroep direct wordt beïnvloed door krimpflatie en de relatie tussen krimpflatie en koopkrachtverlies kunnen uitleggen.

Waar op letten: Let op de specificiteit van je antwoord. Vermijd algemene uitspraken zoals 'alle consumenten'. Focus op de groep die direct de producten koopt waarop krimpflatie wordt toegepast.

Kernbegrippen: krimpflatie, koopkracht

### Vraag 16 – Voordeel van bedrijfsbeleid voor de samenleving

Wat kun je verwachten: Je moet een voordeel van het bedrijfsbeleid van Toblerone voor de samenleving noemen, gerelateerd aan de gezondheidseffecten van suiker.

Wat moet je kennen: Je moet de concepten 'maatschappelijke kosten' en 'externe effecten' kennen, en begrijpen hoe ongezonde producten de samenleving kunnen beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een verband te leggen tussen een bedrijfsbeleid (minder chocolade per verpakking) en de maatschappelijke gevolgen daarvan (gezondheid en kosten).

Waar op letten: Let erop dat je een voordeel voor de *samenleving* noemt, en niet voor het bedrijf zelf. Denk aan de impact op de volksgezondheid en de bijbehorende kosten.

Kernbegrippen: maatschappelijke kosten, externe effecten, gezondheid

### Vraag 17 – Marktvormen: Mobiele Telefoons

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis van marktvormen, specifiek toegepast op de markt van mobiele telefoons. Je moet de kenmerken van verschillende marktvormen kunnen herkennen en toepassen op een concrete situatie.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken van de volgende marktvormen kennen: monopolie, monopolistische concurrentie, oligopolie en volkomen concurrentie. Belangrijke kenmerken zijn het aantal aanbieders, de aard van het product (homogeen of heterogeen) en de mate van concurrentie.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de kenmerken van een specifieke markt (zoals de markt voor mobiele telefoons) te analyseren en deze te koppelen aan de juiste marktvorm. Dit betekent dat je productdifferentiatie en het aantal aanbieders correct moet kunnen interpreteren.

Waar op letten: Let goed op de productdifferentiatie (zijn de producten identiek of verschillend?) en het aantal aanbieders. Hoewel er enkele grote spelers zijn, is het totale aantal aanbieders van mobiele telefoons groot en zijn de producten heterogeen, wat cruciaal is voor het onderscheid tussen oligopolie en monopolistische concurrentie. De bijlage met prijsinformatie over een iPhone 11 is context, maar niet direct nodig voor het beantwoorden van de marktvormvraag.

Kernbegrippen: marktvormen, monopolistische concurrentie, heterogene producten

### Vraag 18 – Lorenzcurve: De Diagonaal van Gelijkheid

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis van de Lorenzcurve, specifiek de betekenis van de diagonale lijn in deze grafiek. Je moet begrijpen wat deze lijn representeert in termen van inkomensverdeling.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van de Lorenzcurve kennen, waaronder 'inkomensverdeling' en 'gelijke inkomensverdeling'. Het is essentieel om te weten dat de diagonale lijn de situatie van perfecte gelijkheid aangeeft.

Wat moet je kunnen: Je moet een grafiek met een Lorenzcurve kunnen interpreteren en de betekenis van de diagonale lijn correct kunnen afleiden. Dit betekent dat je de relatie tussen het percentage van de groep en het percentage van het inkomen op de diagonale lijn moet kunnen plaatsen.

Waar op letten: Let goed op de formulering van de antwoordopties. Verwar de diagonale lijn (perfecte gelijkheid) niet met de daadwerkelijke Lorenzcurve, die ongelijkheid weergeeft. Zorg ervoor dat je de assen van de grafiek correct interpreteert ('percentage van het inkomen' en 'percentage van de groep').

Kernbegrippen: Lorenzcurve, inkomensverdeling, gelijke inkomensverdeling

### Vraag 19 – Inkomensverdeling aflezen uit een Lorenzcurve

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over inkomensverdeling en moet een Lorenzcurve kunnen interpreteren om het aandeel van een specifieke groep in het totale inkomen te bepalen. Dit vereist het aflezen van cumulatieve percentages en mogelijk een eenvoudige berekening.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie en werking van een Lorenzcurve kennen, inclusief wat de assen voorstellen (cumulatief percentage van de groep en cumulatief percentage van het inkomen). Je moet ook weten dat de diagonale lijn perfecte gelijkheid weergeeft en dat de kromme lijn de werkelijke verdeling toont.

Wat moet je kunnen: Je moet cumulatieve percentages correct kunnen aflezen van een Lorenzcurve. Je moet ook in staat zijn om, indien nodig, een berekening uit te voeren (bijvoorbeeld 100% minus een afgelezen percentage) om het aandeel van een specifieke groep te vinden, vooral als het gaat om de groep met de hoogste inkomens.

Waar op letten: Let goed op de formulering van de vraag: wordt er gevraagd naar de armste of de rijkste groep? Een Lorenzcurve toont cumulatieve percentages, dus een aflezing van bijvoorbeeld 55% bij 75% van de groep betekent dat de armste 75% samen 55% van het inkomen heeft. Als de vraag gaat over de groep met het hoogste inkomen, moet je vaak een aftreksom maken (100% - cumulatief percentage van de rest).

Kernbegrippen: Lorenzcurve, inkomensverdeling, cumulatief percentage

### Vraag 20 – Kostenvergelijking sim-only versus pakket

Wat kun je verwachten: Je moet de maximale maandelijkse kosten voor een sim-only-abonnement berekenen, zodat de totale kosten over 24 maanden gelijk zijn aan de totale pakketprijs over dezelfde periode. Hierbij gebruik je de gegeven prijzen voor een los toestel en een maandelijks pakket.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je totale kosten over een bepaalde periode berekent en hoe je een budget verdeelt over maanden. Kernconcepten zijn kostenvergelijking, abonnement, pakketprijs en budgetteren.

Wat moet je kunnen: Je moet een meerstapsberekening kunnen uitvoeren: vermenigvuldigen, aftrekken en delen. Je moet informatie uit een bron kunnen halen en deze correct toepassen in je berekening.

Waar op letten: Let op de periode van 24 maanden voor de pakketprijs. Trek de prijs van het losse toestel af van de totale pakketprijs om het budget voor sim-only te bepalen. Deel dit budget vervolgens door 24 maanden. Voorkom reken- of typefouten.

Kernbegrippen: kostenvergelijking, abonnement, pakketprijs, budgetteren

### Vraag 21 – Kredietkosten berekenen bij een lening

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een lening waarbij je de kredietkosten moet berekenen. Je moet het totale terugbetaalde bedrag bepalen en dit vergelijken met het oorspronkelijk geleende bedrag.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat kredietkosten zijn: de extra kosten die je betaalt bovenop het geleende bedrag. Ook moet je weten dat 'twee jaar' gelijk is aan '24 maanden'.

Wat moet je kunnen: Je moet een berekening kunnen opstellen. Dit betekent dat je het maandelijkse terugbetaalbedrag moet vermenigvuldigen met het aantal maanden en vervolgens het geleende bedrag hiervan moet aftrekken.

Waar op letten: Let goed op de looptijd van de lening (in dit geval twee jaar) en reken deze om naar maanden. Vergeet niet het oorspronkelijk geleende bedrag af te trekken van het totaal terugbetaalde bedrag om de kredietkosten te vinden.

Kernbegrippen: kredietkosten, lenen, terugbetalen

### Vraag 22 – Reëel versus nominaal nationaal inkomen en inflatie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de reële stijging van het nationaal inkomen per inwoner lager is dan de nominale stijging, door rekening te houden met inflatie.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'reëel inkomen', 'nominaal inkomen' en 'inflatie' kennen en het verschil daartussen begrijpen. Ook moet je weten dat inflatie de koopkracht beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (zoals een grafiek over inflatie) kunnen interpreteren en gebruiken om je uitleg te onderbouwen. Je moet de relatie tussen nominale stijging, inflatie en reële stijging kunnen uitleggen.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen nominaal en reëel inkomen. Vergeet niet dat inflatie een prijsstijging is die de koopkracht vermindert. Zorg ervoor dat je informatiebron 5 expliciet gebruikt in je uitleg om aan te tonen dat er sprake was van inflatie.

Kernbegrippen: reëel inkomen, nominaal inkomen, inflatie, koopkracht

### Vraag 23 – Economische groei en armoedebestrijding

Wat kun je verwachten: Je analyseert een tabel met economische gegevens over Indonesië om te bepalen of het armste deel van de bevolking heeft geprofiteerd van economische groei. Je moet een conclusie trekken en deze toelichten met behulp van de juiste gegevens uit de bron.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'armoedegrens', 'economische groei' en 'inkomensverdeling' kennen. Ook is het belangrijk dat je weet hoe je percentages interpreteert en gebruikt om veranderingen over tijd te analyseren.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel kunnen aflezen en interpreteren. Specifiek moet je percentages kunnen vergelijken over verschillende jaren en op basis hiervan een onderbouwde conclusie kunnen trekken over de impact van economische groei op de armste bevolkingsgroep.

Waar op letten: Let goed op dat je de verandering in het *percentage* inwoners onder de armoedegrens analyseert, en niet alleen de absolute aantallen. Een daling van dit percentage duidt op profijt. Zorg ervoor dat je de juiste jaren (2015 en een eerder jaar, zoals 2009) met elkaar vergelijkt en de verhouding in je antwoord benoemt.

Kernbegrippen: armoedegrens, economische groei, inkomensverdeling

### Vraag 24 – Economische kringloop en multiplier-effect

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de logische volgorde van economische verschijnselen die leiden tot economische groei, zoals een stijging van het nationaal inkomen, bestedingen, afzet en werkgelegenheid. Je moet de oorzaak-gevolgrelaties correct kunnen plaatsen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'economische groei', 'nationaal inkomen', 'bestedingen', 'afzet', 'werkgelegenheid' en 'multiplier-effect' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen in een economische kringloop.

Wat moet je kunnen: Je moet een reeks economische verschijnselen in de juiste logische volgorde kunnen plaatsen, waarbij je de oorzaak-gevolgrelaties correct identificeert. Dit betekent dat je de stappen van het multiplier-effect kunt reconstrueren.

Waar op letten: Let goed op de volgorde van oorzaak en gevolg. Verwar bijvoorbeeld niet dat een stijging van de afzet (verkoop) het gevolg is van een stijging van de bestedingen, en niet andersom. Ook creëren bedrijven werkgelegenheid als reactie op een hogere afzet, niet andersom.

Kernbegrippen: economische groei, nationaal inkomen, bestedingen, afzet, werkgelegenheid, multiplier-effect

### Vraag 25 – Economische gevolgen van overheidsbeleid: investeringen en staatsschuld

Wat kun je verwachten: Je krijgt een scenario over overheidsbeleid en moet de logische economische gevolgen in de juiste volgorde plaatsen. Het gaat hierbij om de relatie tussen overheidsinvesteringen, belastinginkomsten, bestedingen, productie en economische groei, vooral wanneer de staatsschuld niet mag stijgen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'overheidsinvesteringen', 'belastinginkomsten', 'bestedingen', 'productie', 'economische groei' en 'staatsschuld' kennen. Daarnaast is kennis van de economische kringloop en de invloed van overheidsbeleid op deze kringloop essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om oorzaak-gevolgrelaties in een economisch scenario te herkennen en deze in een logische volgorde te plaatsen. Dit betekent dat je de directe en indirecte effecten van economische verschijnselen op elkaar kunt onderscheiden.

Waar op letten: Let goed op de voorwaarde dat de staatsschuld niet mag stijgen. Dit impliceert dat hogere overheidsinvesteringen gefinancierd moeten worden, bijvoorbeeld door hogere belastingen. Verwar de oorzaak-gevolgrelaties niet; bijvoorbeeld, lagere bestedingen leiden tot lagere productie, niet andersom in deze context. Overheidsinvesteringen kunnen de economie stimuleren, maar de financiering ervan kan ook negatieve effecten hebben.

Kernbegrippen: overheidsinvesteringen, belastinginkomsten, bestedingen, productie, economische groei, staatsschuld

### Vraag 26 – Economische ondersteuning via invoerrechten

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een beleid van invoerrechten door de EU de economische positie van Indonesië kan verbeteren.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'invoerrechten' en 'internationale handel' kennen. Ook is kennis van 'export' en 'economische positie' van belang.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale keten kunnen uitleggen: hoe een verandering in invoerrechten leidt tot een verandering in de prijs, de handel en uiteindelijk de economische positie van een land.

Waar op letten: Let goed op dat je het verlagen van invoerrechten niet verwart met het verhogen ervan. De vraag impliceert een ondersteunende maatregel, wat neerkomt op het verlagen of afschaffen van invoerrechten. Denk niet dat de EU invoerrechten oplegt om Indonesië te helpen, maar juist verlaagt voor Indonesische producten.

Kernbegrippen: invoerrechten, internationale handel, export, economische positie, ontwikkelingshulp

### Vraag 27 – Productiesectoren: Waar horen hotels thuis?

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je kennis over de indeling van bedrijven in verschillende productiesectoren, specifiek waar hotels onder vallen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken van de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire productiesectoren kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een bedrijf, zoals een hotel, correct toe te wijzen aan de juiste productiesector op basis van de aard van hun activiteiten (productie van goederen, commerciële dienstverlening, niet-commerciële dienstverlening, etc.).

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen commerciële dienstverlening (tertiaire sector) en niet-commerciële dienstverlening (quartaire sector). Hotels hebben een winstoogmerk en vallen daarom onder de commerciële dienstverlening.

Kernbegrippen: productiesectoren, tertiaire sector, commerciële dienstverlening

### Vraag 28 – Deeltijdwerk in de toeristische sector op Texel

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de beroepsbevolking en deeltijdwerk in een specifieke sector, waarbij je percentages en verhoudingen moet omzetten naar een concreet aantal personen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'beroepsbevolking' en 'deeltijdwerk' kennen. Daarnaast is kennis van procentberekening essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om percentages en verhoudingen (zoals 'vier van de tien') correct om te zetten naar decimalen en deze toe te passen in een berekening om een deel van een totaal te vinden. Je moet een meerstapsberekening kunnen uitvoeren en opschrijven.

Waar op letten: Let goed op dat je alle percentages en verhoudingen uit de vraagtekst meeneemt in je berekening. Vergeet niet om 'vier van de tien' om te zetten naar een percentage of decimaal (40% of 0,40). Voorkom rekenfouten bij het omzetten van percentages naar decimalen (bijvoorbeeld 75% is 0,75).

Kernbegrippen: beroepsbevolking, deeltijdwerk, procentberekening

### Vraag 29 – Arbeidsproductiviteit en werkloosheid

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een hogere arbeidsproductiviteit kan leiden tot werkloosheid, specifiek voor Bart in de context van een schapenboerderij.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van arbeidsproductiviteit kennen en begrijpen wat de gevolgen hiervan kunnen zijn voor de werkgelegenheid.

Wat moet je kunnen: Je moet de relatie tussen arbeidsproductiviteit en de benodigde hoeveelheid arbeid kunnen uitleggen.

Waar op letten: Let erop dat je duidelijk uitlegt WAAROM een hogere arbeidsproductiviteit tot werkloosheid kan leiden. Het is niet voldoende om alleen te zeggen dat het leidt tot werkloosheid; je moet de onderliggende reden benoemen (minder arbeid nodig voor dezelfde productie).

Kernbegrippen: arbeidsproductiviteit, werkloosheid

### Vraag 30 – Werkloosheid: Oorzaken en Soorten

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee zinnen over werkloosheid met open plekken. Je moet de juiste economische termen kiezen uit de gegeven opties om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: De definitie van werkloosheid in relatie tot vraag en aanbod van arbeid. Het verschil tussen structurele en conjuncturele werkloosheid.

Wat moet je kunnen: De juiste economische termen toepassen in de context van werkloosheid.

Waar op letten: Let goed op de relatie tussen vraag en aanbod van arbeid bij werkloosheid. Verwar structurele werkloosheid (verandering productiewijze) niet met conjuncturele werkloosheid (economische conjunctuur).

Kernbegrippen: werkloosheid, vraag naar arbeid, aanbod van arbeid, structurele werkloosheid, conjuncturele werkloosheid

### Vraag 31 – Werkloosheid op Texel en in Nederland

Wat kun je verwachten: Je moet de procentuele werkloosheid op Texel vergelijken met die in Nederland op een specifiek moment, en de grootste procentuele daling van de werkloosheid op Texel over de jaren heen bepalen. Dit doe je door de juiste getallen te kiezen uit de gegeven opties.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'werkloosheidspercentage' en 'procentuele verandering' kennen. Ook moet je weten hoe je gegevens uit een grafiek afleest.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Gegevens nauwkeurig aflezen uit een lijngrafiek.
- Een procentuele verandering berekenen tussen twee waarden.
- De juiste basiswaarde kiezen bij het berekenen van een procentuele verandering.
- Verschil maken tussen absolute en procentuele verandering.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
- Verwar het absolute verschil in percentagepunten niet met de procentuele verandering.
- Gebruik bij de berekening van de procentuele verandering de juiste basiswaarde (de waarde waarmee je vergelijkt).
- Kijk bij de daling van de werkloosheid naar de procentuele daling, niet naar de absolute daling.
- Zorg ervoor dat je de gegevens van Texel gebruikt wanneer de vraag daar specifiek om vraagt, en niet die van Nederland.

Kernbegrippen: werkloosheidspercentage, procentuele verandering, grafiek aflezen

### Vraag 32 – Huurprijzen en leegstand van winkelpanden

Wat kun je verwachten: Je moet een argument kunnen noemen dat de conclusie van Mirthe ondersteunt, gebaseerd op de gegeven informatiebron 8. Dit betekent dat je de informatie uit de grafiek correct moet interpreteren en koppelen aan economische principes.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'leegstand', 'aanbod', 'prijsvorming' en 'huurprijs' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen. Specifiek, hoe een toename in leegstand (een groter aanbod) de huurprijs kan beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een grafiek (informatiebron 8) kunnen aflezen en interpreteren. Vervolgens moet je deze informatie kunnen gebruiken om een economisch argument te formuleren dat een conclusie ondersteunt.

Waar op letten: Let goed op dat je informatiebron 8 gebruikt in je antwoord. Zorg ervoor dat je de economische link legt tussen de toenemende leegstand (groter aanbod van winkelpanden) en de waarschijnlijke daling van de huurprijs. Een veelvoorkomende valkuil is het niet gebruiken van de bron of het niet leggen van deze economische link.

Kernbegrippen: leegstand, aanbod, prijsvorming, huurprijs

### Vraag 33 – AOW: Sociale Verzekering, Volksverzekering en Financiering

Wat kun je verwachten: Je moet de juiste economische termen kiezen om een correcte tekst over de AOW te vormen. Dit betekent dat je de aard, het type en de financiering van de AOW correct moet benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken kennen van: sociale verzekering, particuliere verzekering, volksverzekering, werknemersverzekering, sociale premies en belastingen. Specifiek moet je weten hoe de AOW in deze categorieën past.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste economische termen te selecteren uit gegeven opties om een correcte beschrijving van de AOW te construeren.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen sociale en particuliere verzekeringen, volksverzekeringen en werknemersverzekeringen, en de financiering via sociale premies versus belastingen. De AOW is verplicht, voor iedereen, en wordt betaald uit sociale premies.

Kernbegrippen: AOW, sociale verzekering, volksverzekering, sociale premies, particuliere verzekering, werknemersverzekering

### Vraag 34 – Koopkracht: Inkomen en Prijzen

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van het concept koopkracht en de factoren die deze beïnvloeden. Je moet kunnen uitleggen hoe zowel inkomensveranderingen als prijsveranderingen de koopkracht bepalen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'koopkracht', 'inkomen' en 'prijzen' (of 'inflatie') kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen. Ook is het belangrijk te weten dat wisselkoersen een indirecte invloed kunnen hebben, maar niet de primaire directe bepalende factoren zijn voor de ontwikkeling van de koopkracht.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de directe factoren die de koopkracht bepalen te identificeren en te onderscheiden van indirecte of onvolledige factoren. Je moet ook kunnen redeneren waarom zowel inkomens- als prijsveranderingen essentieel zijn voor het bepalen van de koopkracht.

Waar op letten: Let goed op dat je niet alleen naar inkomensverandering kijkt (nominale verandering) of alleen naar prijsverandering (inflatie). Beide zijn cruciaal. Wees je bewust van de valkuil om wisselkoersen als een directe bepalende factor te zien, in plaats van een factor die indirect via prijzen werkt.

Kernbegrippen: koopkracht, inkomen, prijzen, inflatie

### Vraag 35 – Berekening procentuele verandering koopkracht AOW-uitkering

Wat kun je verwachten: Je moet de procentuele verandering van de koopkracht van een AOW-uitkering berekenen. Hierbij gebruik je de gegeven informatie over de stijging van de AOW-uitkering en de verwachte inflatie, samen met de indexcijfers uit informatiebron 9. Je moet je berekening opschrijven en het antwoord in één decimaal geven.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen koopkracht, reëel inkomen, nominaal inkomen, inflatie en indexcijfers kennen. Daarnaast is kennis van procentuele verandering en de relatie tussen nominale en reële waarden essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om indexcijfers te gebruiken om procentuele veranderingen te berekenen. Je moet de formule voor het berekenen van de reële verandering (koopkracht) kunnen toepassen, zowel via de indexcijfermethode (RIC = (NIC / PIC) * 100) als de benaderingsformule (% nominaal - % inflatie). Je moet de juiste gegevens uit een tabel kunnen halen en correct kunnen afronden.

Waar op letten: Let goed op het juiste basisjaar voor de berekening; de vraag gaat over de verandering 'in 2017', dus je vergelijkt met het voorgaande jaar 2016. Zorg ervoor dat je het inflatiepercentage correct omzet naar een prijsindexcijfer (100,6) als je de indexcijferformule gebruikt. Verwar de exacte formule met indexcijfers niet met de benaderingsformule. Rond je eindantwoord af op één decimaal.

Kernbegrippen: koopkracht, reëel inkomen, nominaal inkomen, inflatie, indexcijfers, procentuele verandering

### Vraag 36 – Progressief tarief in box 3 vanaf 2017

Wat kun je verwachten: Je moet kunnen uitleggen waarom het belastingtarief in box 3 vanaf 2017 progressief is, gebaseerd op de gegeven informatiebron.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van 'progressief tarief' kennen en weten wat 'box 3' en 'belastbaar vermogen' inhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel (informatiebron 10) kunnen interpreteren en gebruiken om een economisch concept (progressief tarief) uit te leggen.

Waar op letten: Let erop dat je niet de percentages van het belaste vermogen verwart met de belastingtarieven. Zorg ervoor dat je uitlegt waarom het systeem progressief is en niet alleen constateert dat er verschillende tarieven zijn. De uitleg moet duidelijk maken dat bij een hoger belastbaar vermogen een groter deel van dat vermogen tegen het hogere belastingtarief van 5,5% wordt belast.

Kernbegrippen: progressief tarief, vermogensrendementsheffing, box 3, belastbaar vermogen

### Vraag 37 – Draagkrachtbeginsel bij vermogensbelasting

Wat kun je verwachten: Je moet het beginsel 'belasting betalen over je vermogen naar draagkracht' kunnen uitleggen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van het draagkrachtbeginsel kennen, specifiek toegepast op vermogensbelasting.

Wat moet je kunnen: Je moet kunnen uitleggen dat bij het draagkrachtbeginsel mensen met hogere vermogens in verhouding meer belasting betalen dan mensen met lagere vermogens.

Waar op letten: Let erop dat je duidelijk maakt dat het gaat om 'in verhouding meer' of 'procentueel meer' heffing, niet alleen 'meer'. Verwar het draagkrachtbeginsel niet met het profijtbeginsel.

Kernbegrippen: draagkrachtbeginsel, nivelleren, vermogensbelasting, collectieve sector

### Vraag 38 – Prijsvorming door vraag en aanbod

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van hoe vraag en aanbod de prijs van een product bepalen. Je moet de relatie tussen de hoeveelheid vraag, de hoeveelheid aanbod en de resulterende prijs kunnen analyseren.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes van vraag en aanbod kennen en begrijpen hoe deze concepten de prijsvorming op een markt beïnvloeden. Specifiek: hoe hoge/lage vraag en hoge/lage aanbod de prijs beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet situaties kunnen analyseren waarin de vraag en het aanbod variëren en kunnen voorspellen wat het effect hiervan is op de prijs. Je moet de combinatie van factoren kunnen identificeren die leiden tot de hoogste prijs.

Waar op letten: Let goed op de combinatie van 'veel' of 'weinig' vraag en 'veel' of 'weinig' aanbod. Bedenk dat veel vraag de prijs opdrijft en veel aanbod de prijs drukt. De hoogste prijs ontstaat bij een combinatie die de prijs maximaal opdrijft.

Kernbegrippen: vraag en aanbod, prijsvorming, schaarste

### Vraag 39 – Procentuele stijging gevraagde hoeveelheid wasbeurten

Wat kun je verwachten: Je moet de procentuele stijging van de gevraagde hoeveelheid wasbeurten berekenen. Hiervoor moet je eerst de juiste hoeveelheden aflezen uit de grafiek bij de gegeven prijzen en vervolgens de formule voor procentuele verandering toepassen.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je een vraaglijn afleest in een grafiek en hoe je de formule voor procentuele verandering toepast: ((nieuw - oud) / oud) * 100%.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. De gevraagde hoeveelheid af te lezen bij een gegeven prijs op de vraaglijn in informatiebron 11.
2. De procentuele verandering te berekenen tussen twee hoeveelheden.

Waar op letten: Let goed op dat je de *vraaglijn* afleest en niet de aanbodlijn. Zorg er ook voor dat je de juiste 'oude' waarde gebruikt in de noemer van de procentuele berekening (de hoeveelheid bij de prijs van Eric).

Kernbegrippen: vraaglijn, procentuele verandering, vraag en aanbod

### Vraag 40 – Totale opbrengst berekenen bij evenwichtsprijs

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen van de totale opbrengst van een product of dienst, waarbij je de evenwichtsprijs en evenwichtshoeveelheid uit een grafiek moet aflezen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'evenwichtsprijs', 'evenwichtshoeveelheid' en 'totale opbrengst' kennen. Ook moet je weten hoe vraag- en aanbodlijnen in een grafiek werken.

Wat moet je kunnen: Je moet de evenwichtsprijs en evenwichtshoeveelheid kunnen aflezen uit een vraag- en aanbodgrafiek. Vervolgens moet je de totale opbrengst kunnen berekenen door deze twee waarden met elkaar te vermenigvuldigen.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste prijs en hoeveelheid afleest bij het snijpunt van de vraag- en aanbodlijn (het evenwicht). Vergeet niet om na het aflezen de totale opbrengst daadwerkelijk te berekenen en je berekening op te schrijven.

Kernbegrippen: evenwichtsprijs, evenwichtshoeveelheid, totale opbrengst, vraag en aanbod

### Vraag 41 – Consumenten- en Producentensurplus bij de Evenwichtsprijs

Wat kun je verwachten: Je moet de begrippen consumentensurplus en producentensurplus kunnen toepassen in een concrete situatie, zoals het wassen van auto's door een klas. Je krijgt een tekst met open plekken en moet de juiste economische termen kiezen om de zinnen correct te maken.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van consumentensurplus en producentensurplus kennen. Ook moet je weten wat de evenwichtsprijs inhoudt en hoe betalingsbereidheid en leveringsbereidheid hierbij een rol spelen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een grafiek (zoals informatiebron 11) kunnen interpreteren om de evenwichtsprijs en de bijbehorende surplusbegrippen te begrijpen. Je moet de relatie tussen betalingsbereidheid, leveringsbereidheid en de evenwichtsprijs kunnen leggen om te bepalen wie een financieel voordeel heeft en waarom.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen consumentensurplus (voordeel voor de vrager/koper) en producentensurplus (voordeel voor de aanbieder/verkoper). Verwar niet de betalingsbereidheid van de koper met de leveringsbereidheid van de verkoper. De evenwichtsprijs is het referentiepunt voor beide surplusbegrippen.

Kernbegrippen: consumentensurplus, producentensurplus, evenwichtsprijs, betalingsbereidheid, leveringsbereidheid

### Vraag 42 – Verschuiving van de aanbodlijn en evenwichtsprijs

Wat kun je verwachten: Je moet de economische gevolgen kunnen benoemen van een verandering in het aanbod op de evenwichtsprijs, en dit kunnen koppelen aan de verschuiving van de aanbodlijn in een grafiek.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'vraag en aanbod', 'aanbodlijn', 'verschuiving van de aanbodlijn' en 'evenwichtsprijs' kennen. Ook moet je weten hoe een toename of afname van het aanbod de aanbodlijn beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je moet een economisch juiste redenering kunnen opbouwen over de effecten van een verandering in het aanbod op de evenwichtsprijs. Dit betekent dat je de juiste woorden moet kunnen kiezen om de tekst kloppend te maken.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen een verschuiving 'van' de aanbodlijn (door een verandering in het aanbod) en een verschuiving 'langs' de aanbodlijn (door een prijsverandering). Een toename van het aanbod verschuift de aanbodlijn naar rechts, een afname naar links. Bedenk wat het effect is van meer aanbod op de prijs als de vraag gelijk blijft.

Kernbegrippen: vraag en aanbod, aanbodlijn, verschuiving van de aanbodlijn, evenwichtsprijs

### Vraag 43 – Minimumprijs en de gevolgen voor vraag en aanbod

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met open plekken die je moet invullen met de juiste economische termen of getallen. Je moet informatie aflezen uit een grafiek over vraag en aanbod bij een gegeven minimumprijs en de economische gevolgen hiervan correct interpreteren.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'minimumprijs', 'vraag', 'aanbod' en 'aanbodoverschot' kennen. Ook moet je weten hoe je een vraag- en aanbodgrafiek correct afleest.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- De vraaglijn en aanbodlijn in een grafiek kunnen onderscheiden.
- De gevraagde en aangeboden hoeveelheid kunnen aflezen bij een specifieke prijs uit een grafiek.
- De gevolgen van een minimumprijs boven de evenwichtsprijs kunnen benoemen, met name het ontstaan van een aanbodoverschot en de implicaties daarvan.

Waar op letten: Let goed op dat je de vraag- en aanbodlijn niet door elkaar haalt. Lees de waarden op de assen nauwkeurig af bij de gegeven minimumprijs van € 4,50. Bedenk goed wat een aanbodoverschot (meer aanbod dan vraag) betekent voor de aanbieders.

Kernbegrippen: minimumprijs, vraag en aanbod, aanbodoverschot, grafiek aflezen

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 1
vrijdag 21 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-21-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Happy Handdoek

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.

Met zijn bedrijf Happy Handdoek heeft ondernemer Erik Giessen een belangrijke prijs voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) gewonnen. Met Happy Handdoek produceert Erik duurzame handdoeken van hoge kwaliteit die in zijn eigen winkels verkocht worden.

1p 1 Erik Giessen heeft de jury niet alleen overtuigd met de kwaliteit van zijn handdoeken, maar ook met een goed verhaal. Het produceren van nieuwe garens uit oude kleding staat centraal in het ondernemingsplan waarmee Erik de prijs gewonnen heeft.
Welk begrip uit het ingediende ondernemingsplan van Erik Giessen past het best bij maatschappelijk verantwoord ondernemen?
A grondstoffenvoerschot
B hergebruik grondstoffen
C imagovoordelen
D stijgende klantvraag

1p 2 Erik Giessen verwacht dat op langere termijn zijn duurzame manier van produceren beter is voor het milieu. Deze manier is ook goedkoper dan de traditionele productiewijze van handdoeken. Daarvoor heeft hij verschillende redenen.
Welke onderstaande reden ondersteunt deze verwachting van Erik het best?
A De kleding die voor hergebruik is ingezameld, is volledig als tweedehands kleding te gebruiken.
B Het inzamelen en sorteren van niet-herbruikbaar textiel kost meer dan het gemiddeld per kilo oplevert.
C Het kost minder energie, chemische stoffen en water om garens te maken uit textiel-afval dan uit nieuwe katoenvezels.

GT-0233-a-o 2/18 lees verder ►►►

### Pagina 3

Erik Giessen heeft onderstaand overzicht van de kosten per 15.000 handdoeken gemaakt.

|                      | €      |
| :------------------- | :----- |
| inkoopwaarde oud textiel | 1.875  |
| transport textiel naar fabriek in China | 11.250 |
| verwerking tot garens en handdoeken | 67.500 |
| transport handdoeken naar Nederland | 16.875 |
| overige kosten       | 7.500  |

3p 3 Erik heeft een afzet van 15.000 handdoeken en bereikt daarmee een nettowinst van € 30.000.
→ Bereken in twee decimalen op basis van bovenstaande gegevens de consumentenprijs van één handdoek inclusief 21% btw. Schrijf je berekening op.

1p 4 In zijn ondernemingsplan beschrijft Erik verder dat hij, naast verkoop via zijn fysieke winkels, gaat investeren in een online winkel. Hij kan dan meer informatie geven over MVO en de bestelling binnen 24 uur leveren bij de consument thuis.
→ Noem een voorbeeld van bedrijfskosten waarop Erik kan besparen met een online winkel ten opzichte van een fysieke winkel.

1p 5 Gebruik informatiebron 1.
Happy Handdoeken werden tot nu toe vooral gekocht door klanten die bereid zijn meer te betalen voor duurzame, kwalitatief hoogstaande producten. De verkoopdirecteur adviseert Erik om goedkopere handdoeken van een lagere kwaliteit te verkopen om een grotere afzet te bereiken.
→ Welk risico loopt Eriks bedrijf als het zich meer gaat richten op het verkopen van goedkopere handdoeken van een lagere kwaliteit?

GT-0233-a-o 3 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 4

Zwitserland en Oostenrijk

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.

Fidela houdt van skivakanties. Soms naar Oostenrijk en soms naar de Zwitserse Alpen. Zwitserland is geen lid van de Europese Unie (EU) en heeft toch het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking. Oostenrijk is wel lid van de EU. Fidela vergelijkt een aantal gegevens.

Gebruik informatiebron 2.
1p 6 Bereken in procenten hoeveel het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking in Zwitserland hoger is dan in Oostenrijk.

Zwitserland, een land met een hoge exportquote, heeft een open economie.

Gebruik informatiebron 2.
1p 7 Bereken de exportquote van Zwitserland. Schrijf je berekening op.

Gebruik informatiebron 2.
2p 8 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De ruilvoet bedraagt in Zwitserland 98,2. Een ruilvoet van 98,2 is een ...(1)... (ruilvoetverbetering / ruilvoetverslechtering) ten opzichte van het basisjaar. Dat betekent dat een land ...(2)... (meer / minder) producten moet exporteren om eenzelfde hoeveelheid goederen te kunnen importeren.
Een stijging van de wisselkoers van de Zwitserse Frank (CHF) zou kunnen leiden tot een ...(3)... (ruilvoetverbetering / ruilvoetverslechtering) voor Zwitserland.

Fidela berekent de kosten van haar vakantie in Zwitserland.

[FIGUUR: Tabel met kosten vakantie Zwitserland]
bij vertrek | aankoop 800 CHF
bij terugkomst | verkoop 75 CHF

Gebruik informatiebron 3.
2p 9 Bereken in euro's hoeveel de vakantie in Zwitserland haar heeft gekost. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-o 4 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 5

Op skischo len ka ze gewoon met euro's haar skiles betalen. Er wordt dan gerekend met 1 CHF = € 1.

Gebruik informatiebron 3.
10 Is de wisselkoers bij skischo len een voordeel of een nadeel voor Fidela?
Licht je antwoord toe.
1p
GT-0233-a-o 5 / 18 lees verder

### Pagina 6

Krimpflatie

Liefhebbers van de Toblerone
chocoladereep voelen zich bekocht.
In 2016 bleef de prijs van de reep
gelijk, maar het gewicht van een
grote Toblerone-reep van € 8 daalde
van 400 naar 360 gram.
[FIGUUR: Twee stukken van een Toblerone reep.]

2p 11 Bereken de procentuele prijsstijging per gram van de nieuwe Toblerone-
reep. Schrijf je berekening op.

1p 12 De consument voelt zich benadeeld, vooral doordat de verpakking van de
Toblerone-reep even groot is gebleven.
Welke twee marketinginstrumenten past Toblerone hier toe?
A plaatsbeleid en productbeleid
B plaatsbeleid en promotiebeleid
C productbeleid en prijsbeleid
D promotiebeleid en prijsbeleid

1p 13 Consumenten twitterden tevergeefs over deze verkoopruic van Toblerone.
→ Noem een manier waarop consumenten zich kunnen verweren tegen
een te grote macht van producenten.

1p 14 Econoom Peter de Waard zegt: “Zo’n verkooptruc noemen economen
krimpflatie.”
Wat houdt krimpflatie volgens economen in?
A De prijs per product blijft gelijk en de prijs per gram product daalt.
B De prijs per product blijft gelijk en de prijs per gram product stijgt.
C De prijs per product stijgt en de prijs per gram product blijft gelijk.
D De prijs per product stijgt en de prijs per gram product stijgt.

1p 15 Peter de Waard vindt dat krimpflatie, als het op grote schaal wordt
toegepast, kan leiden tot een daling van de koopkracht van een groep
consumenten.
→ Voor welke groep consumenten zal deze krimpflatie invloed hebben op
hun koopkracht?

GT-0233-a-o 6 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 16 Algemeen wordt aangenomen dat producten met een hoog suikergehalte, zoals chocolade, slecht zijn voor de gezondheid.
Toblerone verdedigt zijn bedrijfsbeleid dan ook door te wijzen op een voordeel voor de samenleving.
→ Noem een voordeel van Toblerones bedrijfsbeleid voor de samenleving.
GT-0233-a-0 7 / 18 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 8

Een nieuwe smartphone?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.

Fred, Tim, Mohammed en Karsten zijn een groep vrienden met een gemeenschappelijke wens: ze willen alle vier een nieuwe smartphone. Er is een zeer ruime keuze in merken en modellen op de mobiele- telefoonmarkt. Ze kiezen voor het model van Apple: de iPhone 11+.

1p 17 Van welke marktvorm is sprake op de markt van mobiele telefoons?
A van monopolie
B van monopolistische concurrentie
C van oligopolie
D van volkomen concurrentie

Ze vragen zich af of ze zo'n dure smartphone kunnen betalen. Karsten weet raad: zet eerst je maandelijkse inkomen eens op een rij.

[FIGUUR: Tabel met kolommen "gemiddelde maandelijkse inkomen van laag naar hoog", "Fred", "Tim", "Mohammed", "Karsten", "totaal" en rijen met de bedragen "€ 150", "€ 225", "€ 450", "€ 675", "€ 1.500".]

GT-0233-a-o 8 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 9

Karsten: “Er zijn dus flinke verschillen. Die ongelijke verdeling van inkomen kun je laten zien in een Lorenzcurve.”

[FIGUUR: Lorenzcurve met op de x-as "percentage van de groep" en op de y-as "percentage van het inkomen". Er is een diagonale lijn getekend van (0,0) naar (100,100), en een andere lijn die eerst langzaam stijgt en daarna sneller, eindigend op (100,100).]

Eerst tekenen ze een diagonaal.

1p 18 Wat geeft deze diagonaal aan?
A Alle groepsleden hebben evenveel inkomen.
B Alle groepsleden verdienen precies de helft van het totale inkomen.
C De groepsleden verdienen allemaal een verschillend inkomen.
D De groepsleden verdienen allemaal het totale groepsinkomen.

Daarna tekenen ze de Lorenzcurve.

[FIGUUR: Lorenzcurve met op de x-as "percentage van de groep" en op de y-as "percentage van het inkomen". Er is een gestippelde diagonaal getekend van (0,0) naar (100,100). Er is een ononderbroken lijn getekend die begint op (0,0), stijgt naar ongeveer (25,10), dan naar (50,25) en vervolgens naar (100,100). De punten (25,10) en (50,25) zijn gemarkeerd met percentages 10% en 25%. Een punt op de ononderbroken lijn is gemarkeerd met 55%.]

GT-0233-a-o 9 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 10

1p 19 Hoeveel procent van het totale inkomen wordt maandelijks ontvangen door het groepslid met het hoogste inkomen?
A 10%
B 25%
C 45%
D 55%
Mohammed twijfelt over wat hij het best kan kopen:
een toestel met een tweejarig abonnement voor de totale pakketprijs van € 56 per maand óf
een los toestel met een los sim-only-abonnement voor twee jaar.
Gebruik informatiebron 4.
2p 20 Bereken hoeveel het sim-only-abonnement per maand maximaal mag kosten, zodat hij per maand evenveel betaalt als de totale pakketprijs voor 24 maanden. Schrijf je berekening op.
1p 21 Tim krijgt zijn nieuwe telefoon als kerstcadeau. Fred kan € 1.000 van zijn broer lenen.
Fred heeft met zijn broer afgesproken dat hij twee jaar lang elke maand € 45 aan zijn broer terugbetaalt.
→ Bereken het bedrag van de kredietkosten van deze lening. Schrijf je berekening op.
GT-0233-a-o 10 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 11

Indonesië in ontwikkeling

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.

Indonesië is een ontwikkelingsland in Azië waarvan de economie snel groeit. Het nominale nationaal inkomen per inwoner is in de periode 2009-2015 gestegen met 48%.

[FIGUUR: Een kaart van Indonesië en omringende eilanden.]

Het reële nationaal inkomen per inwoner is echter in dezelfde periode gestegen met minder dan 48%.

Gebruik informatiebron 5.
1p 22 Leg uit waardoor het reële nationaal inkomen per inwoner in deze periode met minder dan 48% is gestegen.

De regering van Indonesië wil dat het armste deel van de bevolking profiteert van de economische groei.

Gebruik informatiebron 6.
1p 23 Heeft het armste deel van de bevolking in 2015 geprofiteerd van de economische groei? Licht je antwoord toe.

1p 24 Door stijging van het nationaal inkomen hoopt Indonesië dat het nationaal inkomen op langere termijn nog verder kan stijgen. Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 stijging van het nationaal inkomen
2 stijging van de afzet bij bedrijven
3 stijging van de bestedingen
4 stijging van de werkgelegenheid
5 stijging van het nationaal inkomen
In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

GT-0233-a-0 11 / 18 lees verder ►►►


### Pagina 12

1p 25 De Indonesische overheid wil de komende jaren blijven investeren in de
infrastructuur. Tegelijkertijd wil zij de Indonesische staatsschuld niet laten
stijgen, want dat kan leiden tot lagere economische groei.
Hieronder staan vijf verschijnselen:
1 stijgende overheidsinvesteringen
2 stijgende belastinginkomsten van de Indonesische overheid
3 minder bestedingen door de inwoners van Indonesië
4 lagere productie in Indonesië
5 lagere economische groei
In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 -> 2 -> 3 -> 4 -> 5
B 1 -> 2 -> 4 -> 3 -> 5
C 1 -> 3 -> 2 -> 4 -> 5
D 1 -> 3 -> 4 -> 2 -> 5
E 1 -> 4 -> 2 -> 3 -> 5
F 1 -> 4 -> 3 -> 2 -> 5

1p 26 De Nederlandse overheid stopt in 2020 met ontwikkelingshulp aan
Indonesië. De Nederlandse overheid en de Europese Unie (EU) kunnen
Indonesië ook met een beleid van invoerrechten op Indonesische
producten economisch ondersteunen.
-> Leg uit dat een beleid van invoerrechten vanuit de EU de economische
positie van Indonesië in de wereld kan verbeteren.

GT-0233-a-o
12 / 18
lees verder ►►►

### Pagina 13

Texels werk

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 7 en 8 in de bijlage.

Texel is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Voor de eilandbewoners is toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Het eiland trekt jaarlijks meer dan een miljoen toeristen, van wie 20% verblijft in een hotel.

1p 27 Tot welke productiesector behoren hotels?
A tot de primaire sector
B tot de secundaire sector
C tot de tertiaire sector
D tot de quartaire sector

1p 28 Op Texel behoren 7.500 personen tot de actieve beroepsbevolking. Van deze beroepsbevolking werkt 75% in de toeristische sector. Vier van de tien werknemers in de toeristische sector werkt in deeltijd.
→ Bereken het aantal eilandbewoners in de toeristische sector, dat werkzaam is in deeltijd. Schrijf je berekening op.

Bart werkt bij een schapenboerderij. Schapenhouderij is de tweede grote bron van inkomsten op Texel. De verkoop van schapenkaas, schapenvachten en andere schaap-gerelateerde producten zorgt voor inkomsten uit de schapenhouderij. De schapenboerderij waar Bart werkt, heeft maatregelen genomen om de arbeidsproductiviteit te verhogen.

1p 29 Bart verwacht dat hij door de verhoging van de arbeidsproductiviteit werkloos wordt.
→ Leg uit dat een hogere arbeidsproductiviteit kan leiden tot Barts werkloosheid.

1p 30 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Er is sprake van werkloosheid als de vraag naar arbeid ...(1)... (groter / kleiner) is dan het aanbod van arbeid. Werkloosheid die ontstaat ten gevolge van een wijziging van de manier van produceren, noemen we ...(2)... (conjuncturele / structurele) werkloosheid.

GT-0233-a-o 13 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Bart wordt inderdaad ontslagen en gaat op zoek naar een nieuwe baan.
Hij denkt dat zijn kans op werk groter is als hij op Texel blijft. In de
Texelsche Courant vindt hij een grafiek waarin de werkloosheid op Texel
met die in heel Nederland wordt vergeleken.

2p 31 Gebruik informatiebron 7.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste getallen in. Kies uit de getallen die tussen haakjes
staan.
De procentuele werkloosheid is op 1 januari 2015 op Texel afgerond
...(1)... (2,2% / 31,9% / 46,8%) lager dan in heel Nederland. De grootste
procentuele daling van de werkloosheid op Texel, ten opzichte van het
jaar daarvoor, vindt plaats in het jaar ...(2)... (2005 / 2006 / 2014).

1p 32 Gebruik informatiebron 8.
Mirtje, vriendin van Bart, stelt hem voor om in 2016 samen een winkel te
beginnen. Ze zoeken eerst een geschikt huurpand. Een makelaar laat hun
een grafiek zien. Uit de grafiek concludeert Mirtbe dat het relatief
goedkoop zal zijn om een winkelpand te huren.
$\rightarrow$ Noem een argument dat deze conclusie van Mirtbe kan ondersteunen.

GT-0233-a-0 14 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

Rijker of armer na Prinsjesdag?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.

Gé en Arie Temmes praten, op de dag na Prinsjesdag 2016, over de plannen van de regering. Gé en Arie ontvangen beiden een AOW-uitkering.

2p 33 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De AOW-uitkering is een ...(1)... (particuliere / sociale) verzekering en behoort tot de ...(2)... (volksverzekeringen / werknemersverzekeringen).
De AOW wordt betaald uit ...(3)... (belastingen / sociale premies).

De regeringsplannen hebben gevolgen voor diverse groepen in de samenleving. Gé en Arie zijn vooral geïnteresseerd naar de gevolgen voor hun koopkracht.

1p 34 Welk verschijnsel of welke verschijnselen bepalen de ontwikkeling van de koopkracht?
A verandering inkomen
B verandering inkomen en verandering van de prijzen
C verandering prijzen
D verandering prijzen en wisselkruisen

Het bedrag van een AOW-uitkering stijgt in 2017, terwijl de verwachte inflatie voor 2017 uitkomt op 0,6%. Daardoor verandert in 2017 de koopkracht van een AOW-uitkering.

2p 35 Gebruik informatiebron 9.
Bereken in één decimaal de procentuele verandering van de koopkracht van een AOW-uitkering in 2017. Gebruik indexcijfers en schrijf je berekening op.

Arie wordt niet vrolijk van de regeringsplannen: "En dan krijg ik vanaf 2017 ook nog te maken met progressieve vermogensrendementsheffing (VRH) in box 3."

1p 36 Gebruik informatiebron 10.
Leg uit dat er vanaf 2017 sprake is van een progressief tarief in box 3.

GT-0233-a-o 15 / 18 lees verder

### Pagina 16

1p 37 Gé zegt tegen Arie: “Ik vind het goed dat de vermogens in Nederland
meer genivelleerd worden. Belasting betalen over je vermogen naar
draagkracht, prima.”
→ Leg het beginsel ‘belasting betalen over je vermogen naar
draagkracht’ uit.
GT-0233-a-o 16 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 17

De carwash
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.
De school van Eric en Danah houdt een kerstactie waarvan de opbrengst naar Serious Request gaat. Eric heeft een leuk idee: de auto’s van het personeel van de school wassen voor een mooi bedrag. Economiedocente Eva zegt: “Dan combineer ik de carwash met een les over vraag, aanbod en het ontstaan van de evenwichtsprijs.”
1p 38 Eva zegt: “Zoals jullie weten, wordt de prijs van een product bepaald door vraag en aanbod. In welke situatie ontstaat er op een markt de hoogste prijs?”
A als er veel vraag en veel aanbod is
B als er veel vraag en weinig aanbod is
C als er weinig vraag en veel aanbod is
D als er weinig vraag en weinig aanbod is
Eva heeft aan alle personeelsleden van de school gevraagd hoeveel ze maximaal bereid zijn te betalen voor een wasbeurt. Vervolgens zegt Eva: “Alle dertig leerlingen van onze klas moeten aangeven wat het minimale bedrag is waarvoor ze bereid zijn om een auto te wassen.” De resultaten staan in informatiebron 11.
Eric vindt dat € 5 het minimumbedrag is voor een wasbeurt. Danah geeft aan dat de prijs ten minste € 4,50 moet zijn.
2p 39 Gebruik informatiebron 11.
“Mijn prijs is 10% lager dan bij Eric, de vraag is daardoor hoger”, zegt Danah.
→ Bereken de procentuele stijging van de gevraagde hoeveelheid wasbeurten bij de prijs van Danah, ten opzichte van de gevraagde hoeveelheid bij de prijs die genoemd is door Eric. Schrijf je berekening op.
De klas spreekt af de evenwichtsprijs te kiezen.
1p 40 Gebruik informatiebron 11.
Bereken de totale opbrengst van het autowassen bij de evenwichtsprijs. Schrijf je berekening op.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-0233-a-o
17 / 18
lees verder

### Pagina 18

41 (1p) Gebruik informatiebron 11.
Bij de evenwichtsprijs heeft een deel van het personeel een financieel voordeel, maar ook de klas heeft een financieel voordeel.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juist tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De personeelsleden met prijsvoordeel zijn degenen die bereid waren ...(1)... (meer / minder) te betalen dan de evenwichtsprijs. De klas heeft een prijsvoordeel, omdat zij ook bereid was voor een ...(2)... (hogere / lagere) prijs dan de evenwichtsprijs de auto te wassen.

42 (1p) Gebruik informatiebron 11.
Eva zegt: “Ik vraag ook de andere TL-klas om mee te doen. De grafiek zal dan veranderen.”
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juist tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De aangeboden hoeveelheid wasbeurten ...(1)... (daalt / stijgt). Daardoor verschuift de aanbodlijn naar ...(2)... (links / rechts) en zal de evenwichtsprijs ...(3)... (dalen / stijgen).

43 (2p) Gebruik informatiebron 11.
De volgende les komt Eva binnen en zegt: “De andere klas doet niet met ons mee, maar er is wel iets anders: de directeur van onze school heeft zich ermee bemoeid. Gezien de kosten van water en wasmiddelen, wil hij een minimumprijs instellen van € 4,50 per wasbeurt.”
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste getallen of woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste getallen of woorden in. Kies uit de getallen of woorden die tussen haakjes staan.
Bij een minimumprijs van € 4,50 is de vraag naar wasbeurten ...(1)... (12 / 20 / 28) en het aanbod van wasbeurten ...(2)... (12 / 20 / 28). Dat betekent dat een deel van de klas ...(3)... (geen auto’s hoeft te wassen / meerdere auto’s moet wassen).

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0233-a-o 18 / 18 einde ■