# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

### Vraag 42 – Opgave 1

### Vraag 43 – Opgave 1

### Vraag 44 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2019
tijdvak 1
maandag 13 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

GT-0233-a-19-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Op de beroepenmarkt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron.

Selma is leerling in 4 vmbo op het Koningin Maxima College. De school organiseert een beroepenmarkt, waar mensen vertellen over hun beroep. De leerlingen worden zo geholpen om een juiste studiekeuze te maken. Selma kiest voor een presentatie in de richting ‘commercieel’. Een bloemenverkoper vertelt hoe hij met zijn bedrijf begon. Hij vertelt over de verschillende juridische ondernemingsvormen waaruit hij moest kiezen.

1p 1 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
“Ik begon toen ik 24 jaar was als zelfstandig ondernemer een eigen bedrijf. Daarom heb ik gekozen voor de ondernemingsvorm ...(1)... (eenmanszaak / vennootschap onder firma). Door die keuze ben ik ...(2)... (niet meer / nog wel) aansprakelijk voor zakelijke schulden met mijn privévermogen.”

De bloemenverkoper legt uit dat hij niet rijk wordt van zijn handel. De mensen rekenen toch op ‘mooie bloemen voor een zacht prijsje’ op de zaterdagse bloemenmarkt langs de Oude­gracht.

1p 2 Stel dat hij 50 bossen bloemen inkoopt voor € 150 (exclusief btw).
→ Bereken hoeveel bossen bloemen à € 4,95 (exclusief btw) hij dan minstens moet verkopen om op deze partij een positieve brutowinst te maken. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-19-1-o 2 / 19 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

De leerlingen vinden het een boeiend verhaal. De bloemenverkoper laat
nu ook een deel van zijn administratie zien.

3p 3 Bekijk onderstaand deel van zijn administratie.
→ Bereken welk bedrag er bij de nummers ingevuld moet worden. Schrijf
je berekeningen op.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) tot en met (4) op je antwoordblad. Vul
bij de nummers het juiste antwoord met de berekening in.

[FIGUUR: Tabel met de volgende rijen en kolommen: oktober, verkoopopbrengst inclusief 6% btw, omzetbelasting, omzet exclusief 6% btw, inkoopwaarde, brutowinst, bedrijfskosten, nettowinst. De bedragen zijn: € 13.250, ...(1)..., ...(2)..., € 3.100, ...(3)..., € 3.200, ...(4)...]

1p 4 Selma gaat daarna naar de presentatie van een arbeidsdeskundige van
het UWV.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Tot de taken van het UWV hoort ...(1)... (arbeidsbemiddeling /
arbeidsparticipatie / arbeidswerving). Het UWV registreert ...(2)...
(studenten / werklozen / werknemers).

Selma is benieuwd welke opleidingen de meeste kans bieden op een
betaalde baan. Volgens de arbeidsdeskundige is dat niet te voorspellen.
Over een paar jaar kan de vraag naar arbeid heel anders zijn dan nu. De
bestedingen van mensen wisselen ook elk jaar.

1p 5 Hoe heet de werkloosheid die ontstaat doordat de bestedingen van
mensen afnemen?
A conjuncturele werkloosheid
B frictiewerkloosheid
C geregistreerde werkloosheid
D structurele werkloosheid
E verborgen werkloosheid

GT-0233-a-19-1-o 3/19 lees verder ►►►

### Pagina 4

2p 6 Volgens de arbeidsdeskundige beïnvloeden de arbeidsvraag en het arbeidsaanbod elkaar.
→ Maak de zinnen van deze arbeidsdeskundige kloppend door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De kans om werk te vinden is klein als er een ...(1)... (krappe / ruime) arbeidsmarkt is. Een deel van de beroepsbevolking biedt zich in die situatie niet meer aan op de arbeidsmarkt. Daardoor ...(2)... (daalt / stijgt) de verborgen werkloosheid.
GT-0233-a-19-1-o 4 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 5

De overheid en onze economie

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.

[FIGUUR: Een foto van het Tesla-logo met op de achtergrond een Tesla-auto en een gebouw met Tesla-tekst.]

Pim, een 4 TL-leerling, maakt een opdracht voor economie, met als onderwerp: overheid en duurzaamheid. De overheid maakt wetten en zorgt ervoor dat bepaalde goederen en diensten worden geproduceerd.

1p 7 Noem een voorbeeld van een goed dat de overheid laat produceren.

1p 8 Bepaalde sectoren, zoals onderwijs, worden door de overheid gesubsidieerd.
→ Noem een reden voor de subsidiëring van het onderwijs door de overheid.

Kortgeleden is de overheid een samenwerking aangegaan met de Amerikaanse autofabrikant Tesla. Tesla produceert sinds kort in Tilburg elektrische auto's die milieuvriendelijker zijn dan benzineauto's. De collectieve sector en de particuliere sector werken hier dus samen, volgens Pim.

2p 9 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De ... (1)... (collectieve sector / particuliere sector) bestaat onder andere uit alle ondernemingen en organisaties die voornamelijk als doel hebben winst te maken.
Een voorbeeld van een organisatie in de collectieve sector is ...(2)... (de Consumentenbond / het universitaire ziekenhuis).
De overheid produceert ...(3)... (collectieve goederen / individuele goederen / zowel collectieve als individuele goederen).

GT-0233-a-19-1-o 5 / 19 lees verder 

### Pagina 6

De overheid stimuleert elektrisch rijden. Dit doet de overheid door
elektrische auto's een gunstige bijtelling te geven.

Gebruik informatiebron 1.
10 Bereken het verschil aan bijtelling voor een auto die geheel elektrisch rijdt
en een auto die geheel op benzine rijdt. Ga voor beide auto's uit van een
cataloguswaarde van € 24.000. Schrijf je berekening op.

De Tesla is een dure auto, toch worden er relatief veel verkocht. Om deze
reden is de overheid van plan om binnenkort een 'Tesla tax' in te voeren.
Dat betekent dat elektrische auto's duurder dan € 50.000 een hoger
bijtellingspercentage krijgen. Voor goedkopere elektrische auto's onder de
€ 50.000 blijft de bijtelling 4%. Volgens Pim wil de overheid hiermee de
inkomens in Nederland nivelleren.

11 Leg de bewering van Pim uit dat de 'Tesla tax' een inkomensnivellerende
werking kan hebben.

GT-0233-a-19-1-0 6 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 7

De yuan wordt minder waard

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.

China verraste in
augustus 2015 de
financiële wereld door
in korte tijd zijn munt,
de yuan (CHY), te
devalueren. Dat
betekent dat de waarde
van de Chinese munt
daalt ten opzichte van
andere valuta.

[FIGUUR: Een zwart-wit bankbiljet van 100 Chinese yuan met een portret van Mao Zedong.]

1p 12 Gebruik informatiebron 2.
Bereken in één decimaal de procentuele waardedaling van de yuan, ten
opzichte van de Amerikaanse dollar (USD), van 10 tot en met 12 augustus
2015. Schrijf je berekening op.

1p 13 De Chinese regering verwacht dat door de waardedaling van de yuan de
Chinese economie verder gaat groeien.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 waardedaling van de yuan
2 toename van de Chinese productie
3 toename van de buitenlandse vraag naar Chinese producten
4 Chinese producten worden goedkoper voor het buitenland
5 economische groei in China
In welke regel staan de verschijnselen in de juiste volgorde, zodat ze de
gedachtegang van de Chinese regering juist weergeven?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

GT-0233-a-19-1-o 7 / 19 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

2p 14 De waardedaling van de yuan leidt ook tot een verandering van de
binnenlandse verkoop van Chinese producten.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de waardedaling van de yuan worden buitenlandse producten voor
de Chinezen ... (1) ... (duurder / goedkoper). Hierdoor worden
gelijksoortige Chinese producten voor de Chinezen zelf in verhouding
... (2) ... (duurder / goedkoper), waardoor er daarvan ... (3) ... (meer /
minder) verkocht zullen worden.
1p 15 De waardedaling van de yuan heeft voor China meer gevolgen. Chinese
bedrijven hebben bijna $ 530 miljard uitgeleend aan het buitenland.
Is de waardedaling van de yuan voordelig of nadelig voor deze Chinese
bedrijven, als de lening terugbetaald wordt in yuan?
A  Nadelig. De dollar wordt meer waard; daardoor daalt, omgerekend in
yuans, de waarde van deze lening.
B  Nadelig. De dollar wordt minder waard; daardoor daalt, omgerekend in
yuans, de waarde van deze lening.
C  Voordelig. De dollar wordt meer waard; daardoor stijgt, omgerekend in
yuans, de waarde van deze lening.
D  Voordelig. De dollar wordt minder waard; daardoor stijgt, omgerekend
in yuans, de waarde van deze lening.
GT-0233-a-19-1-o 8 / 19 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Ook voor Nederland heeft de waardedaling van de yuan gevolgen.
uit een CBS-rapport:
[FIGUUR: kader met tekst over exportpartner Nederland en China]
China is de negende exportpartner van Nederland. In de periode
2010-2014 nam de exportwaarde naar China met 47% toe. De
importwaarde steeg minder: met 14%.

2p 16 Gebruik informatiebron 3.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juist tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
In 2014 is, ten opzichte van 2010, de toename van de exportwaarde van
Nederland naar China ...(1)... (groter / kleiner) dan de toename van de
importwaarde van Nederland uit China.
De procentuele groei van de exportwaarde van Nederland naar China is in
deze periode ...(2)... (groter / kleiner) dan de procentuele groei van de
importwaarde van Nederland uit China.
Het negatieve saldo op de Nederlandse betalingsbalans neemt in deze
periode ...(3)... (af / toe).

2p 17 Gebruik informatiebron 3.
Volgens het CBS-rapport is 62% van de importwaarde in 2014 vanuit
China echter bestemd voor doorvoer naar afnemers binnen de Europese
Unie (EU). Dit geeft een heel ander beeld van de verhouding
import / export met China.
→ Bereken het saldo op de Nederlandse betalingsbalans met China in
2014 als de doorvoer naar de EU niet meegerekend zou worden.
Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-19-1-o
9 / 19
lees verder

### Pagina 10

Hoeveel werklozen hebben we?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 en 5 in de bijlage.
Theo en Wanda, twee
economiestudenten uit
Heerlen, discussiëren over
een nieuwe, internationale
berekening van de
beroepsbevolking.
Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde
werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens
is nu verlaagd naar 1 uur per week.
1p 18 Noem een oorzaak waardoor de beroepsbevolking toeneemt door de
nieuwe berekening.
1p 19 Wanda valt echter nog iets op: "Vooral het aandeel van de jongeren in de
beroepsbevolking stijgt sterk door de nieuwe berekening."
Wat is daarvan de oorzaak?
A Vooral jongeren hebben banen van meer dan 12 uren per week.
B Vooral jongeren hebben banen van minder dan 12 uren per week.
C Vooral ouderen hebben banen van meer dan 12 uren per week.
D Vooral ouderen hebben banen van minder dan 12 uren per week.
Het aantal werklozen is in januari 2015 licht gestegen en toch is de
werkloosheid relatief gedaald.
Gebruik informatiebron 4.
1p 20 Wanda heeft het werkloosheidspercentage op de oude manier berekend
en komt uit op 7,8%.
→ Bereken in één decimaal het werkloosheidspercentage volgens de
nieuwe berekening. Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 4.
1p 21 Maak van onderstaande zin een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Theo: “Door de nieuwe berekening ...(1)... (daalt / stijgt) de totale
beroepsbevolking, relatief meer dan de werkloze beroepsbevolking,
waardoor het percentage werklozen ...(2)... (daalt / stijgt)."

GT-0233-a-19-1-o 10/19 lees verder ►►►

### Pagina 11

1p 22 Wanda: “Ook al wordt de berekening van de werkloosheid veranderd, toch
geven deze cijfers nog geen volledig beeld van het aantal werklozen.”
Welk argument kan zij hiervoor noemen?
A De frictiewerkloosheid wordt niet meeberekend.
B De frictiewerkloosheid wordt wel meeberekend.
C De verborgen werkloosheid wordt niet meeberekend.
D De verborgen werkloosheid wordt wel meeberekend.
De werkzame beroepsbevolking in Nederland telt in 2015 gemiddeld
7,4 miljoen mensen. Binnen deze groep hadden gemiddeld 3,848 miljoen
mensen een volledige baan.
Gebruik bovenstaande tekst en informatiebron 5.
Volgens Wanda werd er in Nederland veel in deeltijd gewerkt, vergeleken
met andere EU-landen.
→ Bereken het gemiddelde deeltijdpercentage voor de Nederlandse
arbeidsmarkt in 2015. Schrijf je berekening op.
1p 23
GT-0233-a-19-1-0
11 / 19
lees verder ►►►

### Pagina 12

Indonesië
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 6 en 7 in de bijlage.

Adinda en Saïdjah schrijven een werkstuk over Indonesië, vroeger een Nederlandse kolonie, maar sinds 1949 een onafhankelijk land. Ze hebben als hoofdvraag bedacht: Wat kan Nederland doen om Indonesië verder te ontwikkelen?

Zoals het hoort, beginnen ze met de deelvragen:
a Wat is de economische situatie in Indonesië?
b Bestaat er veel handel tussen Nederland en Indonesië?

Gebruik informatiebron 6.

24 Adinda: "Het nationaal inkomen in Indonesië is ongeveer gelijk aan dat van Nederland, maar er wonen veel meer mensen in Indonesië dan in Nederland."
Bereken het nationaal inkomen van Indonesië in 2013 per hoofd van de bevolking. Schrijf je berekening op.

De procentuele verdeling van de beroepsbevolking over de sectoren is een aanwijzing over de economische ontwikkeling van een land.

| sector      | land P | land Q |
|-------------|--------|--------|
| primaire    | 2%     | 40%    |
| secundaire  | 18%    | 32%    |
| tertiaire   | 45%    | 12%    |
| quartaaire  | 35%    | 16%    |

25 Verklaar dat land Q Indonesië zou kunnen zijn.

[FIGUUR: Een wereldbol met daarop het gebied van Zuidoost-Azië en Oceanië, met Indonesië gemarkeerd.]

GT-0233-a-19-1-o
12 / 19
lees verder ►►►

### Pagina 13

"Hoe zit het met de handel tussen Nederland en Indonesië?", vraagt Adinda zich af.

26 Gebruik informatiebron 7.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad.
Vul bij de nummers de juiste getallen of woorden in. Kies uit de getallen of woorden die tussen haakjes staan.
Nederland heeft in 2012 voor ...(1)... (€ 0,6 miljard / € 2,8 miljard) aan goederen uit Indonesië geïmporteerd. Dit is bijna 25% ...(2)... (meer / minder) dan in 2011. Het ...(3)... (overschot / tekort) op de betalingsbalans met Indonesië nam in 2012 ...(4)... (toe / af) tot € 2,2 miljard.

27 Gebruik informatiebron 7.
"In 2012 bedraagt de totale export van Nederland € 430 miljard. Indonesië is dus niet erg belangrijk als handelspartner voor Nederland", concludeert Adinda.
→ Bereken in twee decimalen de export van Nederland naar Indonesië in procenten van de totale Nederlandse export. Schrijf je berekening op.

28 "Dat lijkt me logisch, zo'n laag percentage", zegt Saidjah.
→ Geef een economische verklaring voor het lage percentage van de Nederlandse export naar Indonesië.

Adinda en Saidjah kunnen nu de hoofdvraag beantwoorden. Hoe kan Nederland de economische ontwikkeling in Indonesië stimuleren?

29 Volgens Saidjah zou Nederland meer kunnen doen voor de ontwikkeling van Indonesië. Zo zou een deel van de Nederlandse productie verplaatst kunnen worden naar Indonesië.
→ Noem een voordeel voor Nederland én een voordeel voor Indonesië als Nederland een deel van de productie naar Indonesië verplaatst. Geef een verklaring voor beide antwoorden.

GT-0233-a-19-1-0 13 / 19 lees verder

### Pagina 14

Inkomensdaling

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 8 in de bijlage.

Naomi is 16 jaar en woont met haar ouders in Utrecht. Het bedrijf waar
haar moeder werkt heeft een reorganisatie aangekondigd: een kwart van
de banen zal verdwijnen. Ook Naomi's moeder wordt ontslagen.
Aan de keukentafel proberen ze na te gaan wat de gevolgen kunnen zijn.

1p 30 Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat ruim een kwart van de Nederlandse
huishoudens te maken kan krijgen met een daling van het inkomen.
Werkloosheid is een oorzaak van inkomensdaling. Er zijn ook andere
oorzaken.
→ Kies de twee andere directe oorzaken uit onderstaande gegevens.
Doe het zo: noteer de twee letters.
a arbeidsongeschiktheid
b gezinssituatie
c stijgende vaste lasten
d verhuizing
e wegvallen van sociale uitkeringen

1p 31 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een inkomensdaling van bijvoorbeeld 30% betekent niet dat al je
bestedingen ook met 30% kunnen dalen. Zo kun je niet snel bezuinigen
op de ...(1)... (dagelijkse uitgaven / incidentele uitgaven / vaste lasten).
Hoeveel je kunt besteden is afhankelijk van ...(2)... (je spaargeld / je
inkomen / je spaargeld en je inkomen).

GT-0233-a-19-1-o 14 / 19 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

2p 32 Nog steeds aan de keukentafel verzamelen ze de financiële gegevens.
$\rightarrow$ Bereken de ontbrekende bedragen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) tot en met (6) op je antwoordblad. Vul
bij de nummers de juiste bedragen per maand in.

[FIGUUR: Tabel met inkomsten en uitgaven.]

Als Naomi's moeder wordt ontslagen heeft ze dit overschot niet meer.
De gemeente Utrecht ondersteunt huishoudens met lage inkomens, onder
meer met de U-pas. Deze pas geeft recht op kortingen, bijvoorbeeld bij
een sportschool of bibliotheek.

Gebruik informatiebron 8.
1p 33 Op de website van U-pas leest Naomi dat een Utrechtse sportschool op
het jaarabonnement van $\in 300$ een korting geeft van 50%.
$\rightarrow$ Geef een economische reden waarom veel U-pashouders geen
gebruikmaken van deze sportschool.

GT-0233-a-19-1-o 15 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 16

Inkomensverschillen in Nederland

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 in de bijlage.

In Nederland zijn de verschillen in
inkomens vrij klein, vergeleken met
andere landen.
Ook al is Nederland een welvarend
land, toch leeft ongeveer 10% van de
huishoudens onder de lage-
inkomensgrens van het Sociaal en
Cultureel Planbureau (SCP).

[FIGUUR: Het wapen van Nederland met leeuwen en een kroon, boven het onderschrift "Sociaal en Cultureel Planbureau"]

1p 34 De lage-inkomensgrens is een inkomen met een vaste lage koopkracht.
De lage-inkomensgrens wordt ieder jaar aangepast.
Op basis waarvan wordt de lage-inkomensgrens ieder jaar aangepast?
A de hoogte van de gemiddelde inkomens
B de hoogte van de uitkeringen
C de omvang van de bevolking
D de prijsontwikkeling

1p 35 In Nederland geldt een minimumloon dat hoger is dan de lage-
inkomensgrens. Toch zijn er werknemers met een inkomen onder de lage-
inkomensgrens.
$\rightarrow$ Verklaar dat er werknemers zijn die toch onder de lage-inkomensgrens
zitten.

2p 36 Gebruik informatiebron 9.
Hieronder staan twee mogelijke opmerkingen over de inkomensverdeling
in Nederland, volgens Lorenzcurve b.
Opmerkingen:
1 De armste 30% van Nederland verdient 20% van het nationaal
inkomen.
2 De rijkste 20% van de bevolking verdient 60% van het nationaal
inkomen.
$\rightarrow$ Welke opmerking is juist of onjuist?
Doe het zo:
opmerking 1 ... (juist / onjuist)
opmerking 2 ... (juist / onjuist)

GT-0233-a-19-1-o 16 / 19 lees verder >>>

### Pagina 17

Rashid en Erna zitten in dezelfde klas. Het gezin van Erna moet
rondkomen van een laag inkomen, terwijl het gezin van Rashid een hoog
inkomen ontvangt.

Erna: "Is het bestedingspatroon van jullie gezin nu zo veel anders dan bij
ons?" Rashid: "Nou, aan sommige goederen geven we meer uit, maar aan
andere goederen nauwelijks meer."

Hieronder zie je de verdeling van enige uitgaven van beide gezinnen in
% van het totale inkomen van het gezin.

[FIGUUR: Tabel met uitgavenposten (voeding, wonen, kleding/schoenen, ontwikkeling/ontspanning/verkeer) en de percentages van het inkomen voor het gezin van Erna (laag inkomen) en het gezin van Rashid (hoog inkomen).]

2p 37 Welke uitgaven zijn bij Rashid absoluut (in €) gezien altijd hoger dan bij
Erna? Leg je keuze uit.

Gebruik informatiebron 9.
1p 38 Inkomensverschillen komen in ieder land voor. Volgens Erna zouden de
verschillen in inkomens veel kleiner moeten zijn.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als de inkomensverschillen kleiner worden, verandert Lorenzcurve b in
...(1)... (Lorenzcurve a / Lorenzcurve c).
De diagonaal (rechte 45°-lijn) is de situatie van een ...(2)... (volledig
gelijke / volledige ongelijke) inkomensverdeling.

1p 39 Volgens Rashid zijn inkomensverschillen prima. Hij vindt dan ook dat "het
slecht zou zijn voor de Nederlandse economie als iedereen hetzelfde zou
verdienen".
→ Noem een argument voor de uitspraak van Rashid.

GT-0233-a-19-1-o 17 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 18

Sparen, rente en de belastingen

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 10 in de bijlage.

uit de krant:

De rente op spaargeld is met een gemiddelde van 1% historisch laag.
Het is binnenkort zelfs mogelijk dat de spaarrente negatief wordt. Een
negatieve rente betekent, dat je de bank betaalt om je geld op een
spaarrekening te mogen zetten.

1p 40 In 2014 ontving Roberta 1% rente over het geld op haar spaarrekening.
Het prijsindexcijfer (CPI) in 2014 was 102,5. Het jaar 2013 is basisjaar.
→ Bereken in één decimaal het koopkrachtverlies van haar spaargeld in
2014. Schrijf je berekening op.

Bovendien moet Roberta van haar belastbaar spaargeld op 1 januari 2014
1,2% aan vermogensrendementsheffing (VRH) afdragen. Het vermogen
van Roberta bestaat op 1 januari 2014 uitsluitend uit haar spaargeld van
€ 140.000.

Gebruik informatiebron 10.
2p 41 Bereken de VRH over het spaargeld van Roberta. Schrijf je berekening
op.

1p 42 De Belastingdienst gaat ervan uit dat Roberta een (fictief)
vermogensrendement op haar spaarrekening heeft behaald van 4%.
"Die 4% klopt niet met de werkelijkheid", meent Roberta.
→ Op welk gegeven baseert Roberta haar mening?

GT-0233-a-19-1-o 18/19 lees verder ►►►

### Pagina 19

2p 43 De lage rentestand is ontstaan door het beleid van renteverlageringen van de Europese Centrale Bank (ECB). “Sparen levert daardoor bijna niks op”, zegt Roberta.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Geld lenen door consumenten is nu relatief ...(1)... (duur / goedkoop).
Mensen zonder spaargeld zullen hierdoor eerder gaan ...(2)... (lenen / sparen).
Sparen levert weinig op, waardoor consumenten meer zullen gaan ...(3)... (beleggen / investeren).

1p 44 De ECB wil door haar lagerentebeleid de economie in de EMU-landen stimuleren.
Welke gevolgen verwacht de ECB door haar lagerentebeleid?
A De bestedingen zullen dalen en de besparingen zullen dalen.
B De bestedingen zullen dalen en de besparingen zullen stijgen.
C De bestedingen zullen stijgen en de besparingen zullen dalen.
D De bestedingen zullen stijgen en de besparingen zullen stijgen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0233-a-19-1-0 19 / 19 einde ■