# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

### Vraag 42 – Opgave 1

### Vraag 43 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 1
woensdag 23 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-18-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Handelsakkoord
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.

Robber2, het handelsbedrijf van Robbert, importeert spijkerbroeken vanuit de Verenigde Staten (VS) naar de Europese Unie (EU). Tussen de VS en de EU is geen sprake van volledig vrije handel. De handel wordt op verschillende manieren bemoeilijkt. De producent in de VS die spijkerbroeken aan Robber2 levert, heeft daar last van.

1p 1 De EU beschermt haar eigen economie door invoerrechten te heffen op importproducten, ook op de spijkerbroeken die Robber2 importeert. Op welke manier beschermen invoerrechten de producenten van spijkerbroeken in de EU?
A Amerikaanse spijkerbroeken worden hierdoor in de EU duurder.
B Amerikaanse spijkerbroeken worden hierdoor in de EU goedkoper.
C Spijkerbroeken uit de EU worden hierdoor in de VS duurder.
D Spijkerbroeken uit de EU worden hierdoor in de VS goedkoper.

Een importbedrijf is dagelijks bezig met het omwisselen van euro's in dollars.
Een verandering van de wisselkoers kan negatieve, maar ook positieve gevolgen hebben voor Robber2.

2p 2 Gebruik informatiebron 1.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De koers van de dollar is na 27-7-2014 ...(1)... (gedaald / gestegen).
Daardoor ...(2)... (daalt / stijgt) de importprijs in euro's van spijkerbroeken uit de VS in ...(3)... (de EU / de VS). Als Robber2 de consumentenprijs handhaaft, zal zijn brutowinst ...(4)... (dalen / stijgen).

GT-0233-a-18-1-o
2 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 3

In de krant leest Robbert een artikel over de handel tussen de VS en de
EU.

"De VS en de EU staan op het punt een handelsakkoord te sluiten.
Momenteel wordt de handel tussen beide landen geremd door
protectionisme, bedoeld om de eigen economieën te beschermen. Het
handelsakkoord zal de economische groei van beide landen bevorderen."

1p 3
Gebruik informatiebron 2.
De EU en de VS hebben samen een zeer groot aandeel in de
wereldeconomie.
→ Bereken het aandeel van beide economieën samen in procenten van
de wereldeconomie. Schrijf je berekening op.

1p 4
Door het handelsakkoord kunnen de gemiddelde inkomens van burgers in
de EU toenemen.
Hieronder staan drie economische verschijnselen:
1 Werkloosheid in de EU daalt.
2 Werkgelegenheid in de EU stijgt.
3 Exportopdrachten voor de EU stijgen.
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een
logische gedachtegang ontstaat?
A handelsakkoord $\to$ 1 $\to$ 2 $\to$ 3 $\to$ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers
B handelsakkoord $\to$ 1 $\to$ 3 $\to$ 2 $\to$ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers
C handelsakkoord $\to$ 2 $\to$ 1 $\to$ 3 $\to$ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers
D handelsakkoord $\to$ 2 $\to$ 3 $\to$ 1 $\to$ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers
E handelsakkoord $\to$ 3 $\to$ 1 $\to$ 2 $\to$ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers
F handelsakkoord $\to$ 3 $\to$ 2 $\to$ 1 $\to$ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers

1p 5
Een onderdeel van het handelsakkoord is dat de VS en de EU dezelfde
kwaliteitseisen stellen aan producten. Een bedrijf uit bijvoorbeeld India,
dat zowel aan de VS als aan de EU levert, kan hier voordeel van hebben.
→ Leg uit dat dit bedrijf uit India hier voordeel van kan hebben.

GT-0233-a-18-1-o 3 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 4

Je eigen schuld?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Leyla uit 4-vmbo maakt een praktische opdracht voor het vak economie.
Op het nieuws hoort ze dat twee van de vijf jongeren tussen de 18 en 24
jaar schulden hebben. Daar wil zij meer van weten!
Via de sociale media doet zij een oproep:
[FIGUUR: Facebook-icoon met # erachter] #Welke jongeren met schulden wil mij helpen met mijn onderzoek?
Zo komt ze in contact met Noor, die zegt: “Ik ben een
23-jarige mbo'er, woon op mezelf en heb € 9.000
schuld aan de bank vanwege een lening. Toen ik nog
thuis woonde, betaalden mijn ouders bijna alles.
Daarna gaf ik te veel geld uit en dacht: lekker
makkelijk, ik leen gewoon wat geld. Maar nu zit ik in
de problemen...."
[FIGUUR: Grijze, gestileerde afbeelding van een vrouw met donker haar.]
1p 6
Noor heeft € 7.500 geleend van haar bank. Na drie jaar moet ze € 9.000
terugbetalen aan de bank.
Waarom moet ze € 1.500 meer terugbetalen aan de bank?
A vanwege administratieve kosten en te betalen rente
B vanwege administratieve kosten en te ontvangen rente
C vanwege aflossing en administratieve kosten
D vanwege aflossing en rente
Leyla gaat op onderzoek uit en houdt een enquête onder 850 jongeren.
Gebruik informatiebron 3.
2p 7
Hoeveel jongeren hebben geantwoord dat ze schulden hebben? Schrijf je
berekening op.
Leyla komt erachter dat veel jongeren vaak rood staan bij de bank en dat
kost geld.
Gebruik informatiebron 4.
2p 8
Bereken in twee decimalen de kosten van 25 dagen lang € 300 rood staan
bij de ANS Bank. Schrijf je berekening op.
GT-0233-a-18-1-0
4 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 9 Veel jongeren zien rood staan bij een bank niet als lenen, maar met een negatief saldo hebben ze wel een schuld, net als bij een persoonlijke lening.
→ Noem een verschil tussen rood staan en een persoonlijke lening bij een bank. Licht je antwoord toe.
1p 10 Leyla noemt bij de presentatie van haar praktische opdracht een aantal argumenten om thuiswonende mbo'ers (zoals Noor) kostgeld aan hun ouders te laten betalen.
→ Geef een argument om thuiswonende mbo'ers kostgeld aan hun ouders te laten betalen.
GT-0233-a-18-1-o 5 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 6

De Boskabouter

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.

In Groningen ligt attractiepark De Boskabouter. Het is een park waar veel gezinnen komen voor een gezellig dagje uit. Het park heeft een speeltuin, een kinderboerderij en een snackrestaurant.

[FIGUUR: Een getekend figuurtje met een puntmuts, dat met één oog knippert.]

1p 11 Vijftien jaar geleden begon Berend Botje met het park. Het eerste jaar was er alleen een speeltuin en een verkooppunt voor ijsjes en drankjes. De omzet in het eerste jaar was € 75.000. Welke omschrijving van het begrip omzet is juist?
A de opbrengst van de inkopen
B de opbrengst van de verkopen
C de winst na aftrek van de bedrijfskosten
D de winst voor aftrek van de bedrijfskosten

1p 12 In de beginjaren ging het goed met het park. Berend heeft flink kunnen investeren in het attractiepark en het snackrestaurant. Hierdoor zijn de bedrijfskosten wel gestegen.
→ Welke bedrijfskosten zijn gestegen als gevolg van deze investeringen? Leg je antwoord uit.

Behalve aan de opbrengst uit entreegelden verdient het attractiepark ook aan het snackrestaurant. Per dag komen er gemiddeld 460 bezoekers naar het snackrestaurant.

Gebruik informatiebron 5.
2p 13 Bereken de totale bestedingen in het snackrestaurant op een gemiddelde dag. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-18-1-o 6/17 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 520

### Pagina 7

Het lukt De Boskabout er het laatste jaar niet om winst te maken. Het
aantal bezoekers loopt terug en de kosten stijgen. Berend zoekt, samen
met zijn vrouw Barbara, naar oplossingen om het park weer winstgevend
te maken.

1p 14 Berend wil het aantal medewerkers beperken. Zo kunnen entreekaartjes
ook 'online' worden gekocht. Bezoekers betalen online en printen zelf de
kaartjes uit. Dat is voordeliger voor het park en er zijn ook voordelen voor
de bezoekers.
→ Noem een voordeel voor de bezoekers van de online kaartjesverkoop.

Barbara wil de entreeprijs verhogen, maar Berend wil de prijs juist
verlagen. Zij willen meer informatie. Daarom laten ze studenten van het
ROC Zuidlaren een onderzoekje uitvoeren over de hoeveelheid bezoekers
bij verschillende entreeprijzen.

2p 15 Gebruik informatiebron 6.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden of getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden of getallen in. Kies uit de woorden of
getallen die tussen haakjes staan.
Barbara: "Stel dat we onze entreeprijs van € 5 met 50% verhogen. Het
aantal bezoekers ... (1)... (daalt / stijgt) dan met ... (2)... ((30,4% / 43,8%).
De ontvangsten aan entreegelden worden na de prijsstijging ... (3)...
(€ 2.400 / € 3.450)."

1p 16 De student-onderzoekers voorspellen dat de omzet ook zal stijgen door
de prijsstijging van 50%.
Wat zal dan, volgens de studenten, het gevolg zijn voor de brutowinst, als
de inkoopwaarde van de verkopen gelijk blijft?
A De brutowinst zal dalen.
B De brutowinst zal gelijk blijven.
C De brutowinst zal stijgen.

### Pagina 8

Sparen voor de . . . ?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 7 en 8 in de bijlage.

Paul is boos. Hij vindt de vermogensrendementsheffing (VRH) in box 3
oneerlijk. Paul gaat langs bij Willem, zijn belastingadviseur.

Willem: "Ja, ik begrijp je boosheid wel. Het rendement van 4% waarmee
je Belastingdienst rekent, is hoger dan de rente op je spaarrekening. Je
hebt dit jaar maar 1,05% rente ontvangen op je spaarreking, terwijl de
inflatie dit jaar uitkomt op 1,4%."

1p 17 Bereken in twee decimalen het reële rentepercentage op de
spaarrekening van Paul. Schrijf je berekening op.

Willem laat een tabel zien met spaarbedragen en rentepercentages in
Nederland van de afgelopen jaren.

1p 18 Gebruik informatiebron 7.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden of getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden of getallen in. Kies uit de woorden of getallen
die tussen haakjes staan.
Willem: "In de afgelopen zeventien jaar is het rentepercentage op
spaargeld in Nederland ongeveer ... (1)... (gehalveerd / verdubbeld).
Het totale spaargeld in Nederland bedraagt in 2013 ongeveer ... (2)...
(€ 336 miljoen / € 336 miljard)."

Paul: "Voordat ik me echt druk maak ... hoeveel moet ik in 2014 eigenlijk
betalen aan VRH in box 3?"
– Paul is alleenstaand.
– Zijn vermogen, exclusief schulden, bedraagt op 1 januari 2014
€ 83.500.
– Vanwege een lening heeft Paul nog € 20.000 schuld.

2p 19 Gebruik informatiebron 8.
Bereken het bedrag dat Paul betaalt aan VRH in 2014. Schrijf je
berekening op.

GT-0233-a-18-1-o 8/17 lees verder

### Pagina 9

Paul wil op 14 januari 2015 van zijn spaargeld een nieuwe auto kopen van € 20.000, omdat hij dan jarig is. Willem adviseert hem om de auto al in december 2014 te kopen en te betalen.

Gebruik informatiebron 8.
1p 20 Geef een argument voor het advies van Willem.

Aan het eind van het gesprek zegt Paul: “Ik begrijp best dat de overheid die 4% niet zomaar verlaagt. De belastinginkomsten dalen dan en andere belastingen moeten dan omhoog. Gelukkig is de vrijstelling in box 3 relatief gunstiger voor mensen met een laag vermogen, zoals ik.”

Gebruik informatiebron 8.
1p 21 Leg uit dat de vrijstelling in box 3 relatief gunstiger is voor mensen met een laag vermogen vergeleken met mensen met een hoog vermogen.

GT-0233-a-18-1-o 9 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 10

Leve de robot?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.

Begin oktober 2014 berichten kranten in Nederland over de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.

[FIGUUR: Een robotarm.]

1p 22 Welk soort werkloosheid neemt toe door het gebruik van robots en waarom?
A conjuncturele werkloosheid, want het is een verandering aan de aanbodkant van de economie
B conjuncturele werkloosheid, want het is een verandering aan de vraagkant van de economie
C structurele werkloosheid, want het is een verandering aan de aanbodkant van de economie
D structurele werkloosheid, want het is een verandering aan de vraagkant van de economie

Er zijn echter ook veel economen die juist de voordelen van robots voor de werkgelegenheid zien.

1p 23 Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 Robots vervangen productiemedewerkers in Nederland.
2 De concurrentiepositie van Nederland verbetert.
3 De productiekosten dalen in Nederland.
4 De productie in Nederland groeit.
5 De vraag naar arbeid in Nederland neemt toe.
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze de gedachtegang van deze economen goed weergeven?
A $1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
B $1 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
C $1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 5$
D $1 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
E $1 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 5$
F $1 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 5$

GT-0233-a-18-1-o 10 / 17 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.sslexamens.nl. Pagina: 524

### Pagina 11

Een productierobot is een programmeerbare machine, die zelfstandig
verschillende taken uit kan voeren. Vooral in de industrie worden veel
robots gebruikt om sneller, goedkoper en nauwkeuriger taken uit te
voeren.

1p 24 Leg uit dat de arbeidsproductiviteit kan stijgen door het gebruik van
productierobots.

Door de International Federation of Robotics (IFR) is een groot onderzoek
gedaan naar de hoeveelheid productierobots die wereldwijd in gebruik
zijn. In 2013 zijn in Nederland 7.400 productierobots in gebruik.

Gebruik informatiebron 9.
2p 25 Bereken in één decimaal hoeveel procent van het wereldwijde aantal
productierobots in Nederland in 2013 in gebruik is. Schrijf je berekening
op.

Volgens de IFR is het lage percentage productierobots een gevolg van het
feit dat Nederland relatief weinig industriële bedrijven kent. In 2013 zijn in
Nederland 7.400 productierobots in gebruik.

Gebruik informatiebron 10.
1p 26 Bereken het aantal werknemers in Nederland dat in 2013 werkzaam was
in de industrie. Schrijf je berekening op.

Volgens de IFR is de positie van China opvallend. Met 133.000 robots
heeft China een hoge positie. China staat echter qua robotdichtheid
slechts op een 28e plaats.

1p 27 Verklaar dat China, ondanks de grote hoeveelheid robots, toch een lagere
positie heeft qua robotdichtheid dan Nederland.

1p 28 De Nederlandse regering ziet ook de nadelige effecten van robots voor de
werkgelegenheid in de industrie, maar toch wil zij het gebruik van robots
stimuleren.
→ Geef een reden waarom de regering de toename van het aantal robots
wil stimuleren.

GT-0233-a-18-1-o 11 / 17 lees verder ►►►


### Pagina 12

Rente, rente en nog eens rente!

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.

Wobke (kapster, 22 jaar) wil een nieuwe scooter kopen. Zij ziet een goede
aanbieding op internet, maar ze heeft te weinig geld op haar rekening
staan. Ze heeft wel een oplossing: “Ik probeer een persoonlijke lening te
krijgen bij de bank.”

Vespa - Sprint
Bouwjaar: 2014
Kilometers: 0
Prijs: € 3.299,-
Kleur: in 5 kleuren
[FIGUUR: Zwart-wit afbeelding van een witte Vespa scooter, gezien vanaf de zijkant.]

Stuur een e-mail voor vragen over dit product.

1p 29 Een persoonlijke lening is een voorbeeld van een consumptief krediet.
→ Noem een ander voorbeeld van een consumptief krediet voor de
aankoop van een scooter.

Wobke is van plan om € 2.000 te lenen tegen een zo laag mogelijke
maandlast.

2p 30 Gebruik informatiebron 11.
Bereken in één decimaal de kredietkosten in procenten van het te lenen
bedrag. Schrijf je berekening op.

1p 31 Banken bemiddelen tussen de vraag naar geld en het aanbod van geld.
→ Maak van onderstaande zin een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De banken betalen het ...(1)... (lagere / hogere) spaarrentepercentage
aan de spaarders en ontvangen het ...(2)... (lagere / hogere)
leenrentepercentage van de leners.

2p 32 Een lager rentepercentage stimuleert de economie, maar kan ook leiden
tot hogere inflatie.
→ Leg uit in twee stappen dat een lager rentepercentage kan leiden tot
een hogere inflatie.

GT-0233-a-18-1-o 12 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 13

1p 33 "Pfff, ingewikkeld hoor", verzucht Wobke. "De rente is zogenaamd laag, maar ik betaal toch veel geld voor een lening, waardoor de scooter onnodig veel duurder wordt. Kan het niet anders?"
→ Hoe kan Wobke op een voordeliger manier toch de scooter kopen?
GT-0233-a-18-1-o 13 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Hoe belangrijk is Frankrijk?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 12 in de bijlage.
Hany en Twan zitten in 4-vmbo. Zij hebben een opdracht gekregen van de
docent economie om uit te zoeken hoe belangrijk Frankrijk is voor de
Nederlandse handel. Beide landen zijn lid van de Europese Unie (EU) én
van de Europese Monetaire Unie (EMU).

1p 34 Noem een economisch verschil tussen een land dat alleen lid is van de
EU, zoals Denemarken, en een land dat lid is van de EU én van de EMU,
zoals Nederland.

Hany leest op een site dat in 2015 de totale export van Nederland aan
goederen € 502,2 miljard bedroeg. Nederland exporteerde in 2015 voor
€ 36,2 miljard aan goederen naar Frankrijk.

1p 35 Volgens Twan wordt het voordeel van deze export op de betalingsbalans
van Nederland voor een deel weer tenietgedaan door vakantievierende
Nederlanders in Frankrijk.
Heeft Twan gelijk?
A Ja, voor Nederland is sprake van export als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.
B Ja, voor Nederland is sprake van import als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.
C Nee, voor Nederland is sprake van export als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.
D Nee, voor Nederland is sprake van import als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.

Kaas is voor Frankrijk een belangrijk exportproduct. Ook Nederland is een
belangrijke exporteur van kaas naar, onder andere, Frankrijk.

1p 36 Van welk concurrentievoordeel voor Nederland is hier sprake?
A De Franse kaas is voordeliger door de lagere wisselkoers.
B De Nederlandse kaas is voordeliger door de lagere wisselkoers.
C Frankrijk biedt een assortiment kaas, dat de Nederlandse consument
wenst.
D Nederland biedt een assortiment kaas, dat de Franse consument
wenst.

GT-0233-a-18-1-o 14 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 15

Aan het slot van hun onderzoek bedenken zij enkele stellingen.

2p 37 Gebruik informatiebron 12.
Hieronder staan vijf stellingen over de export.
→ Geef van de vijf stellingen aan of deze juist zijn of onjuist.
Doe het zo: 1 = juist / onjuist
2 = juist / onjuist
3 = juist / onjuist
4 = juist / onjuist
5 = juist / onjuist

1 De export van Nederland is van alle landen het meest gericht op
export naar de EU.
2 De waarde van de Nederlandse export bedraagt ongeveer
€ 380 miljard.
3 De exportwaarde van Nederland naar EU-landen is hoger dan de
exportwaarde van Frankrijk naar EU-landen.
4 De exportwaarde van Frankrijk is lager dan de exportwaarde van
Nederland.
5 Frankrijk exporteert in verhouding meer naar EU-landen dan België.

GT-0233-a-18-1-o 15 / 17 lees verder ► ► ►


### Pagina 16

Hoogwater in Nederland

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron.

Drinkwater is in Nederland ruim voorradig, met een goede kwaliteit en voor een lage prijs. Wereldwijd, en ook in Nederland, is de vraag naar drinkwater enorm gestegen. Het wordt steeds moeilijker om aan die gestegen vraag te voldoen.

1p 38 Leg uit dat drinkwater een economisch schaars goed is.

In 2011 is het Deltaprogramma aangenomen door het parlement. Het doel daarvan is de huidige inwoners en de toekomstige generaties van Nederland te beschermen tegen hoogwater. Verder moet het Deltaprogramma ervoor zorgen dat er voldoende zoet water beschikbaar is in de komende decennia. Het Deltaprogramma is een nationaal programma.

1p 39 Welk ministerie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het Deltaprogramma?
A ministerie van Infrastructuur en Milieu
B ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
C ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
D ministerie van Veiligheid en Justitie

Het Deltaprogramma gaat in totaal € 16,572 miljard kosten. Gedurende de 14-jarige looptijd wordt het programma elk jaar in de Rijksbegroting aangeboden aan het parlement.

1p 40 Bereken in hele euro's hoeveel euro er gemiddeld per jaar gedurende de looptijd van het programma moet worden gereserveerd op de Rijksbegroting. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-18-1-o 16 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 17

1p 41 Politici hebben verschillende meningen over de financiering van het Deltaprogramma.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Politicus Jack van der Zee zegt: "Het Deltaprogramma zal hoofdzakelijk gefinancierd moeten worden door de collectieve sector. Niet elke Nederlander profiteert evenveel van de ‘droge voeten’ in het Deltaprogramma. Maar toch moet iedereen hieraan in gelijke mate meebetalen. Daarom kies ik voor het ...(1)... (proftijtbeginsel / solidariteitsbeginsel). Het ...(2)... (gelijkheidsbeginsel / profijtijtbeginsel) toepassen wil ik dus niet."

Jack van der Zee vervolgt: “Positief vind ik ook dat het Deltaprogramma zorgt voor werkgelegenheid en dus een financieel voordeel kan opleveren voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).”

2p 42 Noem een financieel voordeel dat het Deltaprogramma kan opleveren voor het ministerie van SZW. Licht je antwoord toe.

Politicus Van der Zee beweert: “Beveiliging van Nederland tegen de zee is zeer belangrijk. De overheid geeft het Deltaprogramma een veel te lage prioriteit. In totaal gaat 1,2 miljard euro jaarlijks naar onze beveiliging tegen het zeewater.”

[FIGUUR: Tabel met kolommen "Inkomsten" en "Uitgaven". In de rij "Inkomsten" staan de waarden "€ 246,8" en "€ 259,6". In de rij "Uitgaven" staat de waarde "€ 246,8".]
MILJOENENNOTA 2014 in miljarden euro's totaal

1p 43 Bereken in één decimaal het percentage dat in de Miljoenennota van 2014 begroot wordt voor onze beveiliging tegen het zeewater. Schrijf je berekening op.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0233-a-18-1-o 17 / 17 einde