# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2015 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2015/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2015
tijd vak 1
vrijdag 22 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0233-a-15-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Het huishouden van Jan Steen

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.

Het gezin Steen bestaat uit Jan, Gretchen en twee kinderen. Het is chaos
in huize Steen. Een radiator is kapot en het deurtje van de wasdroger is
kromgetrokken.

1p 1 Jan belt de reparateur voor het repareren van de radiator. Na de reparatie
krijgt hij de rekening: € 203,00.
Onder welke uitgavensoort valt deze reparatie?
A dagelijkse uitgaven
B huishoudelijke uitgaven
C incidentele uitgaven
D vaste lasten

2p 2 Gretchen wil een nieuwe wasdroger kopen. Op de site van de
Consumentenbond bekijkt ze de testresultaten en kiest de beste koop uit.
Volgens Jan kan ze beter naar de winkel gaan en zich daar laten
voorlichten over wasdrogers.
→ Noem een voordeel én een nadeel van het zich laten voorlichten in de
winkel in plaats van het vergelijkend warenonderzoek van de
Consumentenbond te gebruiken.
Doe het zo:
Een voordeel is:
Een nadeel is:

Jan weet niet hoe het gezin er financieel voorstaat. “Ik weet niet of er geld
is voor een wasdroger”, zegt hij.

2p 3 Jan houdt drie weken lang de huishoudelijke uitgaven bij. In deze drie
weken heeft het gezin € 605 aan huishoudelijke uitgaven besteed.
→ Bereken in twee decimalen deze huishoudelijke uitgaven omgerekend
per maand.
Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-15-1-o 2 / 18 lees verder

### Pagina 3

1p 4 Jan heeft nog geen rekening gehouden met de reserveringen voor een andere auto. Zijn Peugeot 308 CC (cabriolet) heeft hij twee jaar geleden nieuw gekocht voor de aanschafprijs van € 37.500. Hij verwacht nu nog vijf jaar in de auto te rijden en hem dan te verkopen voor € 10.000. Hij wil dan een andere auto kopen waarvan de aanschafprijs € 20.000 is. Hoeveel moet Jan per maand reserveren om over vijf jaar de andere auto te kunnen kopen?
A € 119,05
B € 166,67
C € 333,34
D € 458,34

Jan heeft een beknopt overzicht gemaakt van de maandelijkse financiële situatie van zijn gezin.
[FIGUUR: Tabel met inkomsten en uitgaven]
inkomsten € 2.850
huur, gas en licht € 780
gemeentelijke belastingen € 160
ziektekostenverzekering € 290
contributies, abonnementen € 250
autokosten € 500

1p 5 Jan zoekt naar mogelijke oplossingen om te bezuinigen, maar ziet dat hij op een aantal uitgaven op korte termijn niet kán bezuinigen.
→ Noem een uitgave van Jan en Gretchen waar ze op korte termijn niet op kunnen bezuinigen.
Leg uit waarom dat niet kan.

### Pagina 4

Zure appels

Bij de beantwoording van de vragen 6 tot en met 11 moet je soms gebruikmaken van informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.

Fred Langen is 55 jaar en eigenaar van een groente- en fruitwinkel. 's Ochtends staat Fred al om 4.00 uur op om op tijd bij de veiling te zijn om zijn producten in te kopen. 's Avonds komt hij pas na 19.00 uur uitgeput binnen, waar zijn vriend Sjoerd met een bord aardappelen en bloemkool zit te wachten. Fred merkt de laatste jaren dat de zaken minder gaan. Aan het eind van het jaar blijft er steeds minder winst over. Zijn vriend Sjoerd blijft er maar over klagen. Sjoerd wil graag een week op vakantie met Fred.

1p 6 Gebruik informatiebron 1.
Bereken voor Fred het nettoresultaat over de maand mei. Geef ook aan of dit een positief of een negatief resultaat is.
Schrijf je berekening op.

Gebruik informatiebron 1.
2p 7 Fred ziet dat zijn brutowinstmarge op fruit hoger is dan zijn brutowinstmarge op groente.
→ Bereken in één decimaal de brutowinstmarge op fruit als percentage van de inkoop.
Schrijf je berekening op.

1p 8 Sjoerd kijkt met Fred mee. Hij heeft gezien dat de brutowinstmarge op groente veel hoger is dan op veel andere producten, bijvoorbeeld wasmiddelen.
→ Verklaar waarom de brutowinstmarge op groente veel hoger moet zijn dan de brutowinstmarge op wasmiddelen.

GT-0233-a-15-1-o 4 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Sjoerd wordt niet bepaald vrolijk van de financiële situatie. Er moet iets gebeuren. Fred is nog veel te jong om te stoppen met werken en een bedrijf dat niet geweldig loopt, is ook niet makkelijk te verkopen.

Gebruik informatiebron 2.
2p 9 Fred heeft wel een idee waarom de winkel minder goed loopt. Hij heeft veel concurrentie van de supermarkt uit het dorp. De mensen kopen steeds vaker hun aardappelen, groente en fruit bij de supermarkt. Fred laat zijn vriend twee tabellen zien die hij tegen kwam in een vakblad. In een tabel ziet hij dat in 2002 de totale bestedingen aan aardappelen, groente en fruit € 2.949 miljoen bedroegen. In 2012 bedroegen de totale bestedingen aan aardappelen, groente en fruit € 3.710 miljoen.
In de andere tabel staan de marktaandelen vermeld. Het marktaandeel is het aandeel dat een aanbieder van een goed heeft in de totale afzet op de betreffende markt in een periode.
→ Bereken in één decimaal met hoeveel procent de totale bestedingen in de groentezaken in 2012 zijn gedaald ten opzichte van 2002. Schrijf je berekening op.

Sjoerd stelt voor dat Fred maar eens na moet denken over zijn mogelijkheden tot verbetering van de financiële situatie. Gelukkig krijgt Fred hulp van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel. Dat begint een landelijke campagne met de volgende slogan: ‘Echte smaak beleef je bij de groenteman’.

1p 10 Fred zal zich moeten onderscheiden van de supermarkt. Hij gaat zich richten op de punten uit de campagne: deskundig advies, persoonlijke service, kwaliteit en een ruim assortiment.
Op welke p van de marketing gaat hij zich dan richten?
A plaatsbeleid
B prijsbeleid
C productbeleid
D promotiebeleid

1p 11 Ondanks pogingen weer winst te maken, lukt dat niet. Sjoerd vraagt Fred na te denken over stoppen met zijn eigen zaak en te gaan solliciteren.
→ Verklaar waarom het voor Fred voordeliger kan zijn om werknemer te worden dan eigenaar te blijven.

GT-0233-a-15-1-o 5 / 18 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Polen heen en weer
Bij de beantwoording van de vragen 12 tot en met 17 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.
Uit de krant:
Meerderheid van de Polen verlaat Nederland na verloop van tijd
Van de Polen die sinds 2000 in Nederland zijn komen werken, is
inmiddels bijna 60 procent weer vertrokken uit Nederland. Ongeveer 90
procent van de Polen die Nederland verlieten, keerden uiteindelijk terug
naar hun geboorteland.
1p 12 Lech is een achttienjarige jongen uit Polen. Hij denkt erover om in
Nederland te gaan werken. Het feit dat Polen lid is van de Europese Unie
(EU) maakt het voor Lech makkelijker in Nederland te gaan werken.
→ Welke regeling (afspraak) binnen de EU maakt het voor Lech mogelijk
dat hij gemakkelijk in Nederland kan gaan werken?

2p 13 Gebruik informatiebron 3.
Lech hoort dat sommige Nederlanders bang zijn dat de Polen hun banen
inpikken. Volgens Lech is het aandeel Poolse werknemers in Nederland
echter maar heel klein. Eind 2010 waren er in Nederland 8.644.000
werkzame personen.
→ Bereken in twee decimalen hoeveel procent van de in Nederland
werkzame personen eind 2010 bestond uit Poolse immigranten.
Neem daarvoor de immigratie van 2000 tot en met 2010.
Schrijf je berekening op.
GT-0233-a-15-1-o 6/18 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Dit is een examenpagina die bestaat uit drie opgaven (14, 15 en 17). Opgave 14 vraagt om een verklaring van het verschil in koopkracht tussen Polen en Nederland, gebaseerd op een casus over 'Lech'. Opgave 15 bespreekt de komst van Nederlandse werknemers naar Polen en de mogelijke impact op de Nederlandse economie, met een verwijzing naar de mening van de vader van Lech. Opgave 16 introduceert de vorming van de EU en de concurrentie op de arbeidsmarkt, en vraagt de student om drie tussenstappen (arbeidsaanbod, concurrentiepositie, loonkosten) te ordenen om de gedachtegang over de impact op de Nederlandse werkgelegenheid weer te geven. Er wordt een meerkeuzevraag gesteld met zes opties (A-F) die verschillende volgordes van deze tussenstappen presenteren. Opgave 17 stelt de discussie rondom de komst van Poolse werknemers aan de orde en vraagt om een argument te geven voor de mening van een groep economen die de komst van buitenlandse werknemers essentieel acht voor de Nederlandse economie.

### Pagina 8

Sommige rijken willen aangepakt worden!

Bij de beantwoording van de vragen 18 tot en met 23 moet je soms gebruikmaken van informatiebronnen 4 en 5 in de bijlage.

[FIGUUR: De tekst over verschillende landen die besloten hun welgestelde burgers zwaarder te belasten na een voorstel uit de V.S. en Duitsland. Een groep Duitse miljonairs wil meer belasting betalen en spreekt over bezuinigen, nooit over belastingverhogingen. Hoe is dat in Nederland? Het is opvallend stil in Nederland. Geen voorstellen van rijken om een "solidariteitsheffing" te mogen betalen. Maar ook geen plannen van het kabinet voor een "rijktaks".]

1p 18 Thea en Wibo zijn beiden miljonair en hebben beiden een topinkomen. Thea zegt dat zij best meer inkomstenbelasting wil betalen en vindt dat het tarief in de hoogste belastingschijf zou moeten stijgen.
Van welk belastingsbeginsel is hier sprake?
A doelmatigheidsbeginsel
B draagkrachtbeginsel
C profijtbeginsel

GT-0233-a-15-1-o 8 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 9

Gegeven zijn de volgende grafieken.
[FIGUUR: Grafiek A: x-as "belastbaar inkomen" van 5.000 tot 95.000, y-as "te betalen belasting" van 0 tot 60.000. Twee lijnen: gestippeld "oud", grijs "nieuw".]
[FIGUUR: Grafiek B: x-as "belastbaar inkomen" van 5.000 tot 95.000, y-as "te betalen belasting" van 0 tot 60.000. Twee lijnen: gestippeld "oud", grijs "nieuw".]
[FIGUUR: Grafiek C: x-as "belastbaar inkomen" van 5.000 tot 95.000, y-as "te betalen belasting" van 0 tot 60.000. Twee lijnen: gestippeld "oud", grijs "nieuw".]
[FIGUUR: Grafiek D: x-as "belastbaar inkomen" van 5.000 tot 95.000, y-as "te betalen belasting" van 0 tot 60.000. Twee lijnen: gestippeld "oud", grijs "nieuw".]
1p 19 In welke grafiek gaan alleen Nederlanders in de hogere belastingtarieven meer belasting betalen?
A grafiek A
B grafiek B
C grafiek C
D grafiek D
2p 20 Gebruik informatie bron 4.
"Laten we eens kijken hoeveel belasting jij nu moet betalen", zegt Wibo.
Thea heeft in 2010 een belastbaar inkomen van € 1.000.000.
Bereken hoeveel belasting Thea over 2010 moet betalen.
Schrijf je berekening op.
GT-0233-a-15-1-o 9 / 18 lees verder

### Pagina 10

Dit is een opgavepagina voor een examen, waarschijnlijk op het gebied van economie of bedrijfskunde, gezien de context van belastingen, inkomen en bestedingen. Er is geen sprake van grafieken of tabellen; de informatie wordt gepresenteerd in tekstuele vorm met drie genummerde vragen (21, 22, 23). Vraag 21 is een interpretatievraag gerelateerd aan de bewering dat de bestedingen van 'grootverdieners' niet hoeven te dalen ondanks een stijging van het belastingtarief. Vraag 22 is een berekeningsopdracht waarbij studenten de extra belastinginkomsten voor de overheid moeten berekenen door een stijging van de vermogensrendementsheffing van 1,2% naar 2,2% op een gesteld vermogen van €5.000.000 per miljonair, met een totaal van 134.100.000 miljoenairs. Vraag 23 vraagt om een verklaring voor een schijnbare paradox: stijgende belastingpercentages leiden tot afnemende belastinginkomsten. De student wordt gevraagd om de berekeningen uit te schrijven en de verklaringen helder te formuleren.

### Pagina 11

ledereen gratis aan de glasvezel!

Bij de beantwoording van de vragen 24 tot en met 28 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.

Steeds meer huishoudens gaan over op glasvezel. De huishoudens
kunnen kiezen uit meerdere serviceproviders. De serviceproviders bieden
een pakket producten aan.

Eind 2010 is Glasco BV, één van de bedrijven dat glasvezelnetwerken
aanlegt, begonnen met de voorbereiding van het aanleggen van een
netwerk in Winterswijk. Om de kosten terug te verdienen moest minimaal
40% van de huishoudens een abonnement afsluiten bij een
serviceprovider.

1p 24 Ondanks het feit dat de aanmeldperiode een keer verlengd is, bleef de
aanmelding in Winterswijk bij 31% steken. Toch is door Glasco BV
besloten te beginnen met de aanleg van het glasvezelnetwerk.
→ Geef een argument waarom hiertoe besloten is.

1p 25 De aansluiting op het glasvezelnetwerk wordt betaald door de providers
waar de abonnementen bij worden afgesloten. Voor de consument is deze
aansluiting gratis. Veel economen beweren echter dat dit niet waar is:
"Gratis bestaat niet" is de mening van deze economen.
→ Leg uit waarom de aansluiting voor de consument helemaal niet gratis
is.

GT-0233-a-15-1-o 11 / 18 lees verder ►►►

### Pagina 12

1p 26 Gebruik informatiebron 6.
De familie Voorman was één van de eerste die in Winterswijk koos voor
glasvezel. Hiervoor moesten zij een provider kiezen.
In de informatiebron staan de voorwaarden van de providers vermeld.
De familie Voorman wil graag internet met een snelheid van 50Mb,
nummerbehoud en onbeperkt bellen in Nederland en digitale tv zonder
pluspakket. Bovendien willen ze hulp bij de installatie. Ze hebben
berekend dat provider A hun het eerste jaar € 695 zou gaan kosten.
→ Bereken in hele euro's de kosten in het eerste jaar voor de familie
Voorman als ze kiezen voor provider B.
Schrijf je berekening op.
1p 27 Glasco BV is vooral actief in Oost-Nederland. Volgens het bedrijf biedt
glasvezel juist voor deze regio veel voordelen. Hier is namelijk sprake van
een bevolkingskrimp, mede doordat werknemers naar het westen trekken
omdat daar meer werkgelegenheid is. Het snelle internet zou volgens de
directie van Glasco BV de bevolkingskrimp kunnen doen afnemen.
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 minder reistijd
2 makkelijker thuiswerken
3 noodzaak van verhuizen is minder
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze een logische
gedachtegang vormen.
A sneller internet → 1 → 2 → 3 → minder bevolkingskrimp
B sneller internet → 1 → 3 → 2 → minder bevolkingskrimp
C sneller internet → 2 → 1 → 3 → minder bevolkingskrimp
D sneller internet → 2 → 3 → 1 → minder bevolkingskrimp
E sneller internet → 3 → 1 → 2 → minder bevolkingskrimp
F sneller internet → 3 → 2 → 1 → minder bevolkingskrimp
1p 28 De gemeenten in de krimpgebieden hebben er belang bij dat hun
inwoners niet massaal naar het westen verhuizen.
→ Verklaar waarom de gemeenten in de krimpgebieden liever niet willen
dat mensen uit krimpgebieden massaal naar het westen verhuizen.
GT-0233-a-15-1-o
12 / 18
lees verder ►►►

### Pagina 13

Dit is een opgavenpagina van een examen met de titel "Trein versus auto". De pagina bevat tekstuele informatie en een tabel, bedoeld om studenten te begeleiden bij het beantwoorden van vragen 29 tot en met 33, waarbij informatie uit 'informatiebron 7' gebruikt dient te worden. De tekst beschrijft de reissituatie van Jan, die overweegt tussen trein en auto te kiezen voor zijn woon-werkverkeer. Wiskundige concepten die aan bod komen zijn kostenberekeningen, percentages (kortingstarief), en het omgaan met getallen in context (bv. kilometerstand, liters benzine). De tabel toont jaarlijkse kostenposten voor het autogebruik, zoals afschrijvingskosten, onderhoudskosten en verzekering. Van de student wordt gevraagd om berekeningen uit te voeren en deze op te schrijven. Dit omvat het berekenen van maandelijkse reiskosten en het gebruik van decimalen voor nauwkeurigheid.

### Pagina 14

Dit is een examenpagina met drie opgaven, genummerd 31, 32 en 33. De opgaven zijn gerelateerd aan transport, kostenberekening en economische concepten. Opgave 31 vraagt om een uitleg over waarom bepaalde kosten niet volledig zijn meegerekend in een tabel voor woon-werkverkeer en hoe dit de berekening van autokosten beïnvloedt. Opgave 32 gaat over de rol van Nederland als toegangspoort tot Europa en de economische implicaties hiervan, met de vraag waarom het aantal files verminderd moet worden. Opgave 33 behandelt mogelijke oplossingen voor het fileprobleem, specifiek gericht op de kosten van reizen met de trein en de verantwoordelijkheid van werkgevers om hierin te investeren. De student wordt gevraagd om een mening te geven en deze te onderbouwen. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren op deze pagina. De concepten die aan bod komen zijn economie, transportkosten, woon-werkverkeer en externe effecten (files).

### Pagina 15

De prijzen rijzen de pan uit

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 38 moet je soms gebruikmaken van informatiebronnen 8 en 9 in de bijlage.

Mees is 16 jaar en was een weekend weg met zijn oma. Die praatte voortdurend over hoe duur alles is en dat vroeger alles goedkoper was. Nu hij weer thuis is, wil hij gaan uitzoeken of dit werkelijk het geval is.

Gebruik informatiebron 8.
1p 34 Mees bekijkt de tabel die hij heeft gevonden op de site van het CBS. Hij ziet dat de aardappelen de laatste zes jaar het meest in prijs gestegen zijn. In januari 2005 kostte een kilo aardappelen € 1,03.
→ Bereken in twee decimalen hoeveel een kilo aardappelen in januari 2011 kost.
Schrijf je berekening op.

1p 35 Mees ziet in de tabel ook vijf producten staan die het meest in prijs gedaald zijn in de afgelopen zes jaar. Al deze producten behoren tot de groep elektronica.
→ Leg uit waarom elektronische producten gemiddeld steeds goedkoper worden, terwijl de prijzen van de grondstoffen voor deze producten gelijk bleven of zelfs hoger zijn geworden.

1p 36 Uit informatiebron 8 blijkt dat de prijs van aardappelen meer is gestegen dan de prijs van benzine. Toch kan een gezin meer 'last' hebben van de prijsstijging van benzine dan van aardappelen.
→ Geef hiervoor een verklaring.

GT-0233-a-15-1-o 15 / 18 lees verder

### Pagina 16

Dit is een examenpagina van het type opgave. Vraag 37 behandelt de mogelijke oorzaken en gevolgen van inflatie en werkloosheid in Nederland, waarbij de student drie verschijnselen (Nederlandse consumenten kopen meer producten in het buitenland, productie in Nederland neemt af, werkgelegenheid in Nederland neemt af) in een logische volgorde moet plaatsen. Vraag 38, die gebruik maakt van informatiebron 9, gaat over de koopkracht van consumenten. De student wordt gevraagd te bepalen wat er in een betreffend jaar met de koopkracht is gebeurd, gebaseerd op een diagram dat niet in dit fragment is opgenomen, met percentages als mogelijke antwoorden. Er zijn geen grafieken of tabellen zichtbaar, wel een opsomming van mogelijke logische verbanden en een reeks meerkeuzeantwoorden.

### Pagina 17

Dit is een opgavepagina uit een examen, getiteld 'Koffiepraat'. De pagina bevat instructies en drie examenvragen (39, 40 en 41), die alle betrekking hebben op koffieproductie en de economische gevolgen daarvan. Vraag 39 vereist een berekening van het aandeel van Guatemala in de wereldproductie van koffie, gebaseerd op informatiebron 10. Vraag 40 vraagt om het in de juiste logische volgorde zetten van de oorzaken van een crisis bij koffieboeren, met een keuze uit zes opties (A-F) die verschillende combinaties van drie factoren presenteren: nieuwe koffieplantages, grotere aanbod van koffie, grotere productie van koffie, en lagere prijzen van koffie. Vraag 41 gaat over de impact van dalende exportprijzen van koffie uit Guatemala op de ruilvoet van Guatemala, met drie mogelijke uitkomsten voor de ruilvoet (gelijk blijven, verbeteren, verslechteren). Er zijn geen grafieken of tabellen aanwezig, maar wel een symbolische weergave van opeenvolging (pijlen) in vraag 40. De student wordt gevraagd informatie te analyseren, berekeningen uit te voeren en logische redeneringen toe te passen.

### Pagina 18

1p 42 Guatemala produceert koffie van een goede kwaliteit. Het is alleen
jammer dat koffie de laatste jaren steeds minder opbrengt. Gelukkig heeft
Guatemala geen monocultuur.
→ Wat is voor een land het nadeel van het hebben van een
monocultuur?

De arme boeren van Guatemala hebben vaak geen reserves. Vooral voor
hen is samenwerken met organisaties als Max Havelaar een manier om
iets te doen aan hun slechte inkomenspositie. Voor de Max Havelaar
koffie moeten wij in Nederland iets meer betalen dan voor gewone koffie.

2p 43 Gebruik informatiebron 11.
Een pak gewone koffie kost € 1,80 in de supermarkt. Een vergelijkbaar
pak Max Havelaarkoffie kost € 1,95.
→ Hoeveel procent van de consumenten is volgens de enquête-uitslag
bereid de hogere Max Havelaarprijs te betalen?
Schrijf je berekening op.

1p 44 Een andere manier om iets aan de armoede te doen, is ontwikkelingshulp.
Guatemala is één van de landen waaraan Nederland ontwikkelingshulp
gaf.
Een voorwaarde voor het krijgen van ontwikkelingshulp van Nederland is
het hebben van een goed bestuur.
→ Waarom heeft het sturen van ontwikkelingshulp naar een land met een
slecht bestuur weinig positieve gevolgen voor de bevolking?

1p 45 Nederland gaf een vast percentage van het nationaal inkomen als
ontwikkelingshulp.
Piet vindt het beter een vast bedrag per jaar te besteden aan
ontwikkelingshulp.
Marieke zegt: “Een vast percentage van het nationaal inkomen is bij
economische groei op termijn voordeliger voor de ontwikkelingslanden
dan een vast bedrag aan ontwikkelingshulp.”
→ Leg de mening van Marieke uit.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0233-a-15-1-0 18 / 18 einde