# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2010 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2010/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2010
tijdvak 1
donderdag 27 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

GT-0233-a-10-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Snoepen op het Christiaan Hagen College
Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 hoef je geen gebruik te
maken van de informatiebronnen in de bijlage.
Het Christiaan Hagen College (CHC) in Klarendam is een school voor VMBO.
Zoals op veel scholen staan ook op het CHC snoep- en frisdrankautomaten.
Deze automaten zijn eigendom van Engelstein BV.
1p 1 Op de snoepautomaten is een afbeelding te zien van de candybar Snickers.
[FIGUUR: Afbeelding van een Snickers candybar.]
De afbeelding is een voorbeeld van
A commerciële reclame.
B ideële reclame.
C informatieve reclame.
D sluikreclame.
2p 2
Fabrikanten richten hun reclame vaak op de doelgroep jongeren.
→ Noem twee eigenschappen van deze doelgroep, waardoor duidelijk wordt
waarom fabrikanten dat doen.
Engelstein BV maakt gebruik van de marketingmix om de verkoop op het CHC
zo veel mogelijk te stimuleren. Het samenstellen van een assortiment dat
aansluit op de wensen van de leerlingen, is daarvan een voorbeeld.
Engelstein BV overlegt met de conciërge over het assortiment en zorgt ervoor
dat de automaten gevuld blijven.
1p 3 Onder welke p van de marketingmix valt het samenstellen van het assortiment?
A plaatsbeleid
B prijsbeleid
C productbeleid
D promotiebeleid
GT-0233-a-10-1-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

De conciërge van het CHC, Piet van Gerwen, vindt dat de leerlingen te veel snoepen. Het komt veel voor dat leerlingen om 9 uur 's morgens al met een blikje cola en een zak chips door de gang lopen. Hij wil wat gaan doen aan dat snoepen.

1p 4 Piet van Gerwen wil op alle producten die slecht zijn voor de gezondheid een rode sticker plakken. Op die manier wil hij proberen de leerlingen bewust te maken van hun ongezonde consumptiegedrag. Er zitten 17 verschillende producten in de snoepautomaat. Piet van Gerwen plakt op 13 producten een rode sticker.
→ Op hoeveel procent van het assortiment plakt Piet van Gerwen een rode sticker? Schrijf je berekening op.

1p 5 Het plakken van de rode stickers heeft niet geholpen. Piet van Gerwen gaat het daarom drastische aanpakken. Hij besluit de prijs met 25% te verhogen. Hierna ziet hij dat de verkoop maar een klein beetje is gedaald. Welke grafiek geeft het verband tussen de prijs en het verkochte aantal juist weer?

[FIGUUR: Grafiek A met op de y-as "prijs" en op de x-as "aantal verkocht". De lijn loopt van linksboven naar rechtsonder.]
[FIGUUR: Grafiek B met op de y-as "prijs" en op de x-as "aantal verkocht". De lijn loopt horizontaal.]
[FIGUUR: Grafiek C met op de y-as "prijs" en op de x-as "aantal verkocht". De lijn loopt van linksonder naar rechtsboven.]
[FIGUUR: Grafiek D met op de y-as "prijs" en op de x-as "aantal verkocht". De lijn loopt horizontaal, beginnend op een hogere prijs dan grafiek B.]

A grafiek A
B grafiek B
C grafiek C
D grafiek D

GT-0233-a-10-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

2p 6 Piet van Gerwen vindt het effect van de prijsverhoging nogal tegenvallen.
Hij legt de kwestie voor aan de leerlingenraad. Deze komt met twee mogelijke
maatregelen:
- alle snoepautomaten de school uit
- gezonde producten gaan verkopen en het bestaande snoepaanbod
beperken
→ Welke van de twee mogelijkheden zou jij kiezen?
Geef een argument voor jouw keuze.
Je moet een voordeel maar ook een nadeel van jouw keuze noemen.

Zorgen om de rente

Bij de beantwoording van de vragen 7 tot en met 12 moet je soms gebruikmaken
van informatiebron 1 in de bijlage.

[FIGUUR: Box met tekst over Hans die een nieuwe auto nodig heeft en een lening wil afsluiten.]
Hans van Opta heeft dringend een nieuwe auto nodig. Hij heeft daarvoor
onvoldoende geld op de bank en daarom is hij van plan een lening af te sluiten.

1p 7 Hans twijfelt een beetje. Is dit wel het goede moment om geld te lenen?
Op dit moment zijn in het algemeen de prijzen vrij stabiel. Maar als de prijzen
fors gaan stijgen, ben je juist voordelig uit als je een lening afsluit.
Wanneer kan een situatie met grote prijsstijgingen voordelig zijn als je geld
geleend hebt?
A Als je inkomen procentueel net zo veel stijgt als de prijzen, kan je
makkelijker je schuld aflossen.
B Als je inkomen procentueel minder stijgt dan de prijzen, kan je makkelijker je
schuld aflossen.
C Als de wisselkoers ten opzichte van het buitenland gunstiger is.

1p 8 Maar, bedenkt Hans, als de prijzen hard stijgen, wordt de rente vaak door de
Europese Centrale Bank (ECB) verhoogd. Daarmee wil de ECB de prijsstijging
weer verminderen.
Hieronder staan drie denkstappen.
1 De mensen gaan minder besteden.
2 De mensen gaan minder lenen.
3 De mensen moeten meer rente betalen.
In welke regel staan de denkstappen in een logische volgorde?
A De ECB verhoogt de rente → 1 → 2 → 3 → de prijsstijging wordt minder.
B De ECB verhoogt de rente → 1 → 3 → 2 → de prijsstijging wordt minder.
C De ECB verhoogt de rente → 2 → 1 → 3 → de prijsstijging wordt minder.
D De ECB verhoogt de rente → 2 → 3 → 1 → de prijsstijging wordt minder.
E De ECB verhoogt de rente → 3 → 1 → 2 → de prijsstijging wordt minder.
F De ECB verhoogt de rente → 3 → 2 → 1 → de prijsstijging wordt minder.

GT-0233-a-10-1-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik informatiebron 1.
2p 9 Na lang nadenken neemt Hans een besluit. Wel of geen prijsstijgingen, hij heeft
gewoon € 10.000 nodig voor zijn nieuwe auto.
Hans kiest voor een persoonlijke lening met een looptijd van 10 jaar.
→ Bereken de totale kredietkosten van deze persoonlijke lening voor Hans.
Schrijf je berekening op.
1p 10 De auto die Hans op het oog heeft is echt een prachtkarretje van nog maar 5
jaar oud. De afbetalingsperiode van deze lening is maar liefst 10 jaar!
→ Leg uit waarom het niet verstandig is om in dit geval voor een lange
afbetalingsperiode te kiezen.
1p 11 Gebruik informatiebron 1.
Hans sluit de persoonlijke lening af voor 10 jaar. Hij ziet in de krant dat de rente
aan het stijgen is. "Ik maak me zorgen om mijn persoonlijke lening. Door de
stijgende rente gaat me die veel meer kosten."
→ Loopt Hans het risico dat hij door de stijgende rente voor zijn persoonlijke
lening meer moet gaan betalen? Geef hiervoor een verklaring.
2p 12 De buurman van Hans zegt: "Volgens mij had je beter eerst kunnen gaan
sparen." Hans is het daar niet mee eens.
→ Geef eerst een argument waarom Hans beter had kunnen sparen en daarna
een argument waarom Hans beter kan lenen.
Elke dag gehakt
Bij de beantwoording van de vragen 13 tot en met 17 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.
In het dorp Halfom houden ze enorm veel van gehakt. In Halfom is het eigenlijk
elke dag gehaktdag. Halfom heeft twee slagerijen, slagerij Been en slagerij Bot.
Ze hebben hun winkels naast elkaar. Vrienden zijn de slagers niet.
Ze zijn bezig met een hevige concurrentiestrijd om de gehaktklant.
ledere zondagavond zitten de slagers met hun vrouwen te overleggen voor
welke prijs ze het gehakt de volgende week zullen verkopen: de hoge prijs (€ 6
per kilo) of de lage prijs (€ 5 per kilo). De inkoopprijs is steeds € 3 per kilo.
Hun brutowinstmarge hangt af van welke prijs ze kiezen.
Maar het is een moeilijke keuze, want ze weten niet wat de ander gaat doen.
1p 13 De brutowinstmarge wordt vaak uitgedrukt in procenten van de inkoopprijs.
→ Bereken de brutowinst in procenten van de inkoopprijs bij de lage
verkoopprijs. Schrijf je berekening op.
GT-0233-a-10-1-o
5
lees verder

### Pagina 6

Gebruik informatiebron 2.
1p 14 Op grond van hun ervaring weten de heer Been en de heer Bot hoeveel kilogram
gehakt ze volgende week kunnen verkopen bij de verschillende prijzen. Je ziet
het overzicht voor week 15, 16 en 17 in informatiebron 2. Uit de informatiebron
blijkt dat als beide slagers de hoge prijs kiezen, de totale afzet lager is.
→ Geef een verklaring voor de lage afzet bij de hoge prijs.

1p 15 In week 15 hebben beide slagers voor de hoge prijs gekozen. De zondagavond
daarop zegt de vrouw van de heer Been: “We moeten volgende week, week 16,
de prijs van € 5 kiezen. Dan hebben we meer brutowinst op het gehakt dan
vorige week.”
De heer Been zelf twijfelt.
→ Heeft mevrouw Been gelijk of niet?
Doe het zo:
Ja, mevrouw Been heeft gelijk, omdat ........
of
Nee, mevrouw Been heeft geen gelijk, omdat .......
of
Dat kun je niet weten, omdat .........

Gebruik informatiebron 2.
2p 16 De heer Been ziet het niet meer zitten. Aan het eind van week 16 begint hij
enorm te twijfelen. De heer Been bedenkt dat hij in het voordeel is als hij weet
wat de heer Bot gaat doen. Hij besluit bij zijn buurman te gaan spioneren. Hij
sluipt naar de winkel van zijn buurman en tuurt door het glas. In het donker kan
hij nog net het reclamebord lezen: “Deze week bij Bot: gehakt per kilo € 5.”
→ Hoe groot is de maximale winst die de heer Been de komende week op het
gehakt kan maken? Schrijf je berekening op.

1p 17 Maar ook over de keuze van afgelopen week is de heer Been niet tevreden.
Vanaf week 18 besluit hij het roer helemaal om te gooien. Hij stelt de
verkoopprijs op € 3 per kilo. Volgens zijn vrouw is dat pure waanzin: “Je maakt
dan geen winst meer op het gehakt”, zegt ze. “Dat klopt, maar wacht maar af”,
zegt de heer Been, “ik ga juist meer winst maken met deze actie.”
→ Geef een argument voor de heer Been om het gehakt toch voor € 3 per kilo
te verkopen.

GT-0233-a-10-1-o 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

Maaike naar het MBO

Bij de beantwoording van de vragen 18 tot en met 23 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 3 en 4 in de bijlage.

Maaike Martens is 21 jaar. Ze heeft 5 jaar geleden haar diploma VMBO-TL
behaald. Door persoonlijke omstandigheden kon ze geen vervolgopleiding gaan
volgen. Gelukkig vond ze toen een baantje bij een pizzeria. Maar dit jaar heeft
ze te horen gekregen dat een fulltimebaan er niet meer in zit. Ze werkt nu nog
maar twee avonden in de week bij de pizzeria. Ze is wel op zoek naar een
fulltimebaan, maar die heeft ze tot nu toe niet gevonden.

1p 18 Op de avonden die Maaike werkt doet ze dat van 18.00 uur tot 23.00 uur. Ze
heeft zich ook in laten schrijven bij het UWV-WERKbedrijf (het vroegere CWI)
voor een fulltimebaan. Ze heeft vorige week nog een sollicitatiebrief geschreven.
Ze staat te popelen om met een fulltimebaan te beginnen.
Behoort Maaike tot de beroepsbevolking?
A Ja, Maaike werkt bij de pizzeria.
B Ja, Maaike zoekt een fulltime baan.
C Nee, Maaike is gedeeltelijk werkloos.
D Nee, Maaike werkt te weinig uren bij de pizzeria.

Gebruik informatiebron 3.

2p 19 Het vinden van een fulltimebaan valt haar niet mee. Ze vindt dat het erg lang
duurt. "Misschien dat ik beter eerst een MBO-opleiding kan gaan volgen. Dan
heb ik minder kans om werkloos te worden."
→ Maaike heeft gelijk. Bereken hoeveel procent van de
VMBO-TL-afgestudeerden werkloos is en hoeveel procent van de
MBO-afgestudeerden werkloos is. Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-10-1-o 7 lees verder ► ► ►


### Pagina 8

Gebruik informatiebron 4.
20
Wijsheid komt met de jaren. Daarom besluit Maaike te beginnen met een
horecaopleiding (niveau 4). Ze woont op kamers. Naast de basisbeurs krijgt ze
dan als aanvullende beurs € 133 per maand. Lenen wil ze niet. De zorgtoeslag
bedraagt € 408 per jaar. Ze verdient bij de pizzeria € 31,75 netto per week.
Maaike heeft een maandbegroting gemaakt. Haar ouders betalen maandelijks
het ontbrekende bedrag van de begroting bij.

ontvangsten per maand
basis- en aanvullende beurs | A
zorgtoeslag | € 34,00
loon pizzeria | B
bijdrage ouders | € 145,00
totaal | C

-> Welke bedragen moeten bij A, B en C worden ingevuld? Schrijf je
berekening op.

Gebruik informatiebron 4.
21
Maaike is vastbesloten haar horecaopleiding af te maken. "Maar stel dat ik er na
12 maanden toch genoeg van heb. Dan gaat me dat gigantisch veel geld
kosten", zegt ze. "Niet alleen een deel van mijn beurs, maar ook mijn OV-
studentenkaart moet ik dan terugbetalen."
-> Bereken hoeveel geld Maaike terug moet betalen als ze na 12 maanden
stopt met haar opleiding en dus geen diploma haalt. Schrijf je berekening op.

22
Het verstrekken van studiebeurzen voor studenten kost de overheid veel geld.
De overheid vindt goed onderwijs belangrijk, onder andere om de economische
groei te stimuleren.
Hieronder staan drie tussenstappen.
1 De arbeidsproductiviteit stijgt.
2 De kwaliteit van de productiefactor arbeid verbetert.
3 Meer kinderen gaan verder leren.
In welke regel staan de tussenstappen in een logische volgorde?
A Overheid verstrekt studiebeurzen → 1 → 2 → 3 → economische groei.
B Overheid verstrekt studiebeurzen → 1 → 3 → 2 → economische groei.
C Overheid verstrekt studiebeurzen → 2 → 1 → 3 → economische groei.
D Overheid verstrekt studiebeurzen → 2 → 3 → 1 → economische groei.
E Overheid verstrekt studiebeurzen → 3 → 1 → 2 → economische groei.
F Overheid verstrekt studiebeurzen → 3 → 2 → 1 → economische groei.

23
Maaike zegt: "Ik vind het geen goed idee dat een deel van de beurs terugbetaald
moet worden als het niet lukt het diploma te halen. Dat werkt ontmoedigend op
mensen zoals ik."
Haar vriendin Leontien is het niet met haar eens: "De huidige regeling stimuleert
juist wél dat mensen zoals jij een diploma halen."
-> Met wie ben jij het eens? Met Maaike of Leontien? Geef een argument voor
je keuze.

GT-0233-a-10-1-o 8 lees verder

### Pagina 9

Congo is ziek

Bij de beantwoording van de vragen 24 tot en met 28 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.

Congo is een land in Afrika waar extreme armoede heerst. Er is gebrek aan
voedsel, onderdak en gezondheidszorg. Voor de bevolking betekent dit dat zij
nauwlijks medische zorg kan krijgen. Ziekten als cholera, mazelen en aids zijn
wijdverspreid en maken veel slachtoffers onder de bevolking.

[FIGUUR: Kaart van Afrika met de Congo-regio uitgelicht]

1p 24 Veel westerse landen en organisaties helpen om de onderontwikkeling te
verminderen. Het kwijtschelden van schulden en rechtstreeks geld geven zijn
daar voorbeelden van.
→ Noem één andere manier waarop westerse landen kunnen helpen om de
onderontwikkeling van bijvoorbeeld Congo te verminderen.

GT-0233-a-10-1-o 9 lees verder

### Pagina 10

2p 25 Congo had op 1 januari 2006 een schuld van 150 miljoen dollar bij de
Wereldbank. De rente bedroeg 2,3%. Congo kon op 1 januari 2007 een bedrag
van 4 miljoen dollar overmaken naar de Wereldbank. Van dit bedrag werd eerst
de rente betaald.
→ Welk bedrag bleef er over voor aflossing van deze schuld? Schrijf je
berekening op.

2p 26 Door middel van leningen zijn ontwikkelingslanden soms geholpen.
→ Zijn leningen een vorm van structurele hulp of niet? Geef een argument voor
je mening en een voorbeeld.

2p 27 Congo wordt ook geteisterd door hoge kindersterfte. Oorzaak hiervan is de
slechte medische hulp. Marc werkt voor Artsen zonder Grenzen. Hij heeft ervoor
gekozen om voor drie jaar naar Congo te gaan. Hij probeert daar wat te doen
aan de slechte medische hulp. Marc denkt dat vermindering van de kindersterfte
belangrijk is voor de economische ontwikkeling van Congo.
→ Noem twee andere factoren die de economische ontwikkeling van Congo
kunnen stimuleren.

1p 28 In Congo wordt ongeveer drie keer zoveel uitgegeven aan terugbetaling van
leningen als aan gezondheidszorg en onderwijs samen.
Marc vindt dat ieder mens, waar ook ter wereld, recht heeft op een menswaardig
bestaan. Rijke landen moeten daarbij helpen waar ze maar kunnen, vindt hij.
Terugbetalen van schulden vindt hij onzin. "Gewoon kwijtschelden", zegt hij.
Zijn broer Mathijs vindt dat je ontwikkelingslanden niet zomaar geld moet geven
of schulden kwijtschelden. "Op lange termijn help je een land daar niet mee",
aldus Mathijs.
→ Geef een argument voor de mening van Mathijs.

Fietsen uit China

Bij de beantwoording van de vragen 29 tot en met 34 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 5, 6 en 7 in de bijlage.

Vincent Aandewiel is directeur van een fietsenfabriek in Nederland. Li Tan Ching
is directeur van een fietsenfabriek in China. Beide fabrieken hebben als grootste
afzetmarkt Europa.

Gebruik informatiebron 5.
2p 29 Bereken de verkoopprijs inclusief 19% btw van de fiets Welsnel.
Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-10-1-0 10 lees verder

### Pagina 11

Gebruik informatiebron 5 én informatiebron 6.
30 (4p) Vincent vindt de fietsen uit China wel erg goedkoop. Dat kan hem problemen
opleveren. Vincent overweegt dan ook maatregelen te nemen. Hij denk erover
de verkoopprijs te laten dalen door zijn winstopslag te veranderen. Hij wil een
winstopslag waarbij hij:
– zoveel mogelijk winst heeft
– onder de verkoopprijs exclusief btw van Ching komt.
Welk winstpercentage moet Vincent kiezen?
A tussen de 0% en de 10%
B tussen de 10% en de 20%
C tussen de 20% en de 30%
D tussen de 30% en de 40%
E tussen de 40% en de 50%
F tussen de 50% en de 60%

31 (1p) Vincent heeft er nog eens over nagedacht. Concurreren door de winstopslag te
verlagen is lastig. Te veel verlagen van de verkoopprijs kan niet, want dan gaat
hij failliet. Hij zoekt naar andere mogelijkheden om te concurreren met Ching.
→ Noem een andere mogelijkheid voor Vincent om te kunnen concurreren met
Ching.

32 (1p) Ching kan door de lage loonkosten goedkoper produceren dan Vincent.
Wie heeft hier op korte termijn financieel voordeel van?
A de consumenten in Europa
B de fietsenfabrikanten in Europa
C de overheden in Europa
D de werknemers bij de fietsenfabrikanten in Europa

Gebruik informatiebron 7.
33 (1p) Vincent leest in het artikel dat de Europese Unie maatregelen kan nemen als de
Europese markt te veel concurrentie gaat krijgen.
→ Noem een andere maatregel dan in het artikel wordt genoemd om de
Europese bedrijven te beschermen tegen concurrentie uit China.

34 (1p) Vincent praat met zijn buurman over de verhoging van de invoerrechten. Vincent
zegt dat het heffen van invoerrechten een positief effect heeft op de
werkgelegenheid in Europa. Daardoor is er ook een positief effect voor
consumenten. Zijn buurman is het daar niet mee eens en zegt dat consumenten
juist nadeel ondervinden van de handelsbescherming.
→ Met wie ben jij het eens? Met Vincent of zijn buurman? Geef een argument
bij je keuze.

GT-0233-a-10-1-o 11 lees verder ►►►

### Pagina 12

Inkomstenbelasting

Bij de beantwoording van de vragen 35 tot en met 40 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 8 en 9 in de bijlage.

Hans van Nijmegen werkt bij een financieel adviesbureau. Zijn werkzaamheden
bestaan vooral uit het invullen van aangiftebiljetten voor de inkomstenbelasting.
Harry, Youp en Toon zijn drie vaste klanten van Hans.

Gebruik informatiebron 8.
2p 35 Hans heeft een huis met een WOZ-waarde van € 995.000.
→ Bereken het eigenwoningforfait van Hans. Schrijf je berekening op.

Gebruik informatiebron 9.
2p 36 Youp heeft een belastbaar inkomen van € 25.500.
→ Hoeveel bedraagt volgens het schijventarief de verschuldigde belasting voor
Youp? Schrijf je berekening op.

1p 37 Toon vindt het maar raar dat je heffingskortingen krijgt op je belasting. Hans legt
uit dat de overheid rekening probeert te houden met de persoonlijke
omstandigheden van mensen. "Bovendien wil de overheid met de algemene
heffingskorting de inkomensverschillen in verhouding minder groot maken."
Toon betwijfelt of door de algemene heffingskorting de inkomensverschillen in
verhouding minder groot worden.
Wie heeft er gelijk?
A Geen van beiden, want de algemene heffingskorting werkt niet nivellerend
en niet denivellerend.
B Hans, de algemene heffingskorting werkt nivellerend.
C Toon, de algemene heffingskorting werkt denivellerend.

1p 38 Hans moet voor zichzelf ook uitrekenen of hij nog geld moet betalen of dat hij
geld terugkrijgt van de fiscus. Hij heeft uitgerekend dat zijn te betalen belasting
in totaal € 7.710 is. Op zijn jaaropgave ziet hij dat er al € 6.900 aan loonheffing
op zijn loon is ingehouden.
→ Krijgt Hans geld terug van de belastingdienst? Of moet Hans bijbetalen?
Schrijf je berekening op.

2p 39 Toon bedenkt zich ineens dat hij vergeten is zijn spaargeld op te geven, een
bedrag van gemiddeld € 32.000. Hij belt Hans op om dit door te geven.
De belastingdienst gaat bij bezittingen zoals spaargeld uit van een rendement
(opbrengst) van 4%. Dat rendement wordt belast tegen een tarief van 30%.
Zodoende wordt er 1,2% belasting over geheven.
Van je bezittingen mag je € 18.000 aftrekken. Dit is een belastingvrije voet.
→ Hoeveel moet Toon nu nog extra aan de belastingdienst betalen?
Schrijf je berekening op.

GT-0233-a-10-1-o 12 lees verder ▶▶▶

### Pagina 13

1p 40 Van alle klanten is Youp de enige die geen probleem heeft met het betalen van belasting.
"Dat doe ik met plezier, want de samenleving wordt er beter van", zegt hij.
→ Geef een argument voor de mening van Youp.

Koopkrachtbehoud!

Bij de beantwoording van de vragen 41 tot en met 45 hoef je geen gebruik te maken van informatiebronnen in de bijlage.

De vakbonden maken ieder jaar hun looneis bekend. Ze kijken bij deze looneis onder andere naar het inflatiecijfer. Of deze eis een jaar later inderdaad tot dezelfde loonstijging leidt, is natuurlijk nog maar de vraag.

Van de periode 2001 tot en met 2006 is het volgende overzicht gemaakt:
[FIGUUR: Tabel met jaartallen 2001 tot en met 2006 en percentages voor looneis en inflatie. Voor 2001 is 3,5% looneis en 3,5% inflatie. Voor 2002 is 3,5% looneis en 3,4% inflatie. Voor 2003 is 0% looneis en 2,1% inflatie. Voor 2004 is 1,25% looneis en 1,2% inflatie. Voor 2005 is 2% looneis en 1,7% inflatie. Voor 2006 is het percentage looneis onbekend (?) en 2,5% inflatie.]

1p 41 Naast het inflatiecijfer kijken de vakbonden bijvoorbeeld ook naar de te verwachten reële economische groei.
→ Voor welk jaar in de periode 2001 tot en met 2005 verwachtten de vakbonden blijkbaar de laagste reële economische groei? Verklaar je antwoord.

1p 42 In 2001 was de inflatie erg hoog. Dit kwam onder meer door de steeds maar stijgende olieprijzen kunnen inflatie veroorzaken, bijvoorbeeld door die prijsstijging door te berekenen in de brandstofprijzen. Maar dat is niet de enige reden waarom stijgende olieprijzen tot inflatie leiden.
→ Geef op je antwoordblad aan welke woorden er in onderstaande zinnen bij (1) en (2) moeten worden ingevuld. Je kunt kiezen uit brutowinst, kostprijs, nettowinst, verkooprijs.
Olie dient als grondstof voor veel producten, zoals plastic. Een stijgende olieprijs leidt tot een stijging van de ...(1)... van veel producten. Als deze stijging wordt doorberekend in de ...(2)... van die producten is er sprake van inflatie.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-0233-a-10-1-o
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 14

1p 43 Door de hoge inflatie in 2001 gingen de loononderhandelingen voor 2002 erg moeizaam. “Te veel loonstijging veroorzaakt alleen maar meer inflatie, waardoor de lonen in het jaar daarna weer zullen stijgen!”, zeiden toen de werkgevers. Hoe wordt in de economie bovenstaand verschijnsel genoemd?
A consumentenprijsindexcijfer
B koopkrachtverlies
C loon-prijsspiraal
D waardevermindering

Gebruik het overzicht boven vraag 41.
1p 44 Toen het verwachte inflatiecijfer van 2006 bekend was eiste de vakbond 1% koopkrachtverbetering naast de prijscompensatie.
Wat was de looneis in 2006?
A 1%
B 1,5%
C 2,5%
D 3,5%

1p 45 Vakbonden behartigen de belangen van hun leden. Een vakbond krijgt een brief waarin een vakbondslid schrijft dat de lonen meestal veel te weinig stijgen. Het vakbondslid wil fors hogere loonstijgingen. Het leven is al duur genoeg.
→ Leg uit waarom fors hogere loonstijgingen tot werkloosheid kunnen leiden.

GT-0233-a-10-1-o* 14 einde ■

### Pagina 15

Bijlage VMBO-GL en TL
2010
tijdvak 1
economie CSE GL en TL
GT-0233-a-10-1-b

### Pagina 16

Zorgen om de rente
Informatiebron 1
Uit de folder van de bank: lenintabel persoonlijke lening
Te betalen maandbedrag (rente en aflossing in euro's) bij een looptijd van:
netto in
handen
120
maanden
96
maanden
72
maanden
60
maanden
48
maanden
36
maanden
2.500
34
38
47
54
81
5.000
67
77
93
107
127
162
10.000
134
154
187
214
255
325
15.000
202
231
281
322
383
487
20.000
269
308
375
429
511
650
25.000
336
385
469
536
639
812
30.000
404
462
562
644
767
974
40.000
539
617
751
859
1.023
1.299
50.000
673
771
938
1.074
1.279
1.624
60.000
808
925
1.126
1.288
1.535
1.949
GT-0233-a-10-1-b
2
lees verder ►►►

### Pagina 17

Elke dag gehakt
Informatiebron 2
Verwachte afzet (week 15, 16 en 17) in kilogrammen gehakt van slagerij
Been en slagerij Bot bij verschillende prijzen
Er zijn vier mogelijke combinaties:
1. Beide slagers de lage prijs
[FIGUUR: Diagram met op de x-as "Slagerij Been" en op de y-as "Slagerij Bot". Bovenste rechterkwadrant heeft "5" en "50 kg". Onderste linker kwadrant heeft "5" en "50 kg".]
2. Slagerij Been de lage prijs en
Slagerij Bot de hoge prijs
[FIGUUR: Diagram met op de x-as "Slagerij Been" en op de y-as "Slagerij Bot". Bovenste rechterkwadrant heeft "6" en "20 kg". Onderste linker kwadrant heeft "5" en "80 kg".]
3. Slagerij Been de hoge prijs en
Slagerij Bot de lage prijs
[FIGUUR: Diagram met op de x-as "Slagerij Been" en op de y-as "Slagerij Bot". Bovenste rechterkwadrant heeft "5" en "80 kg". Onderste linker kwadrant heeft "6" en "20 kg".]
4. Beide slagers de hoge prijs
[FIGUUR: Diagram met op de x-as "Slagerij Been" en op de y-as "Slagerij Bot". Bovenste rechterkwadrant heeft "6" en "40 kg". Onderste linker kwadrant heeft "6" en "40 kg".]
Uitleg van diagram 1: Als slagerij Bot en slagerij Been allebei een prijs van € 5
hebben verkopen ze allebei 50 kilogram per week.
GT-0233-a-10-1-b
3
lees verder

### Pagina 18

Dit is een examenpagina met twee informatiebronnen. Informatiebron 3 toont een tabel met de werkloze beroepsbevolking naar hoogst genoten opleiding in 2005, inclusief totale beroepsbevolking, werkloze beroepsbevolking en werkloosheidspercentage per groep. Wiskundige concepten zoals percentages en absolute aantallen worden gepresenteerd. Informatiebron 4 beschrijft de maandbedragen van studiefinanciering voor basisbeurs, aanvullende beurs en lening, onderverdeeld naar thuiswonend en uitwonend. De tekst legt verder de voorwaarden uit voor beroepsopleidingen niveau 3 of 4, met nadruk op de basisbeurs, prestatiebeurs en de OV-studentenkaart. Van de student wordt verwacht dat hij/zij deze informatie analyseert en toepast in een mogelijke vervolgvraag (niet getoond op deze pagina). Visuele elementen omvatten twee tabellen.

### Pagina 19

Fietsen uit China
Informatiebron 5
Opbouw verkoopprijs
Fiets model Welsnel
Vincent
Loonkosten
Overige fabricagekosten
Verkoopkosten
Transportkosten
Totaal
Winstopslag 40%
Verkoopprijs excl. btw
btw 19%
Verkoopprijs incl. btw
€ 120,00
€ 80,00
€ 30,00
€ 20,00
€ ........
€ ........
€ ........
€ ........
Fiets model Pijlsnel
Ching
Loonkosten
Overige fabricagekosten
Verkoopkosten
Transportkosten
Totaal
Winstopslag 50%
Verkoopprijs
€ 20,00
€ 50,00
€ 80,00
€ 100,00
€ .........
€ 100,00
€ 300,00
Informatiebron 6
Verkoopprijzen Welsnel bij verschillende winstopslagen
[FIGUUR: Lijn-grafiek met op de y-as bedragen van €200,00 tot €450,00 en op de x-as winstopslagpercentages van 0% tot 60%. De lijn toont een stijgende lijn met datapunten bij 0%, 10%, 20%, 30%, 40% en 50% winstopslag.]
GT-0233-a-10-1-b
5
lees verder ►►►

### Pagina 20

Informatiebron 7
Na uitgebreid onderzoek door de Europese Commissie kwam er een voorstel om
voor Chinese fietsen een extra invoerrecht van 48,5 procent te laten betalen.
Maatregelen die alleen mogen worden opgelegd als de Europese bedrijfstak ten
onder dreigt te gaan door oneerlijke concurrentie. Is dat het geval? Nederland
vindt van niet, want het stemde tegen het instellen van de extra importbarrières.
bron: Elsevier
Inkomstenbelasting
Informatiebron 8
Tabel voor het eigenwoningforfait
WOZ waarde meer dan
0
15.000
40.000
75.000
maar niet meer dan
15.000
40.000
75.000
forfaitpercentage
0
0,30
0,55
→
0,80;
N.B. Het eigenwoningforfait is maximaal € 7.800.
Informatiebron 9
Schijventarief
schijf
omvang van de schijven
belasting-
percentage
totaal
schijven
1e schijf
de eerste € 14.363
32,55%
€ 4.675
2e schijf
vanaf € 14.364 tot en met
€ 26.492
36,85%
€ 9.144
3e schijf
vanaf € 26.493 tot en met
€ 45.133
42%
€ 16.973
4e schijf
vanaf € 45.134
52%
NB: Door afrondingen kunnen kleine verschillen optreden.
GT-0233-a-10-1-b*
6
einde