# Eindexamen Economie VMBO-GL/TL 2004 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/economie/2004/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examenopgaven VMBO-GL en TL
2004
tijdvak 2
woensdag 23 juni
9.00-11.00 uur

ECONOMIE CSE GL EN TL

ECONOMIE VBO-MAVO-D

Bij dit examen hoort een bijlage met 15 informatiebronnen.

Dit examen bestaat uit 40 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.

Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.

400030-2-579-5460

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

EEN NIEUWE WASMACHINE

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken van
informatie 1 tot en met 3 in de bijlage.

Ella Frieling heeft een andere wasmachine nodig. Na twaalf jaar trouwe dienst heeft
haar oude wasmachine het begeven. Ze ziet de folder van Electrohuis.

Gebruik informatie 1.
2p O 1 Electrohuis gebruikt een aantal marketinginstrumenten om wasmachines te verkopen. Het
bedrijf voert promotiebeleid door een reclamefolder uit te geven.
→ Noem nog twee andere marketinginstrumenten en leg uit hoe Electrohuis deze in
haar folder gebruikt.

1p O 2 Op 8 februari bekijkt Ella de folder van Electrohuis om een wasmachine uit te zoeken. Op
10 februari bestelt ze in de winkel de wasmachine van haar keuze. Ze sluit alleen de
standaardgarantie af. Op 22 februari wordt de wasmachine bezorgd en op 24 februari
betaalt Ella de rekening.
Wanneer is de koop gesloten?
A op 8 februari
B op 10 februari
C op 22 februari
D op 24 februari

Gebruik informatie 2 voor de vragen 3 en 4.
1p O 3 Na 14 maanden maanden gaat het verwarmingselement van de nieuwe wasmachine kapot. Ella
gaat naar Electrohuis en vraagt om een gratis reparatie. “Helaas,” zegt de verkoper, “in
onze garantievoorwaarden kunt u lezen dat ..........”
→ Schrijf de rest van het antwoord van de verkoper op.

1p O 4 Hoe Ella thuis met de wasmachine omgaat, kan ook een argument zijn voor de verkoper
om een gratis reparatie van het verwarmingselement te weigeren.
Er zijn drie mogelijke situaties:
1 Henk, de man van Ella, heeft zelf geprobeerd het element te repareren;
2 Ella gebruikt de wasmachine drie keer per week;
3 Ella laat de wasmachine alleen op goedkope nachtstroom draaien.
In welke situatie mag de verkoper gratis reparatie weigeren?
A situatie 1
B situatie 2
C situatie 3

1p O 5 Gebruik informatie 3.
Ella heeft de wasmachine normaal gebruikt en geen dingen gedaan die volgens de
garantiebepalingen niet mogen. Zij vindt dat Electrohuis als verkoper de reparatie gratis
moet uitvoeren. Electrohuis zegt dat ze dan maar extra garantie had moeten bijkopen.
Ella legt de zaak voor aan de Geschillencommissie. Die geeft haar gelijk.
→ Welk argument zal de Geschillencommissie gebruiken om Ella gelijk te geven?

400030-2-579-5460

ga naar de volgende pagina →


### Pagina 3

KNIBBEL, KNABBEL, KNUISJE

Bij de beantwoording van de vragen 6 tot en met 11 moet je soms gebruikmaken van
informatie 4 en 5 in de bijlage.

Jan Huizinga woont in Almere. Hij woont alleen, is niet gehuwd en heeft geen kinderen.
Jan woont in een eigen woning die hij in 1998 kocht met een hypothecaire lening.
In 2003 bedraagt de WOZ-waarde van Jan € 185.000 en heeft zijn woning een
WOZ-waarde van € 270.000.
Jan denkt dat eigenaren van woningen heel wat steentjes bijdragen aan de
belastingontvangsten in Nederland: bijvoorbeeld extra inkomenbelasting vanwege
het eigenwoningforfait.

1p 6 Wat is een ander voorbeeld van een belasting die eigenaren van woningen in Nederland
betalen?
A dividendbelasting
B
houderschapsbelasting
C onroerendezaakbelasting
D vennootschapsbelasting

1p 7 Gebruik informatie 4.
Hoe hoog is het eigenwoningforfait voor Jan in 2003?
A € 1.480
B € 2.160
C € 4.500
D € 14.800
E € 21.600

3p 8 Gebruik informatie 5 voor de vragen 8 en 9.
Over het jaar 2003 bedraagt het belastbaar inkomen van Jan € 39.588 en aan
heffingskortingen heeft hij recht op € 5.500.
→ Hoeveel belasting (inkomstenbelasting en premies volksverzekeringen) moet Jan over
2003 betalen? Laat de berekening zien.

1p 9 Jan wordt nieuwsgierig en wil wel eens weten welke financiële gevolgen een eigen huis
met hypotheek heeft. Als Jan geen koopwoning zou hebben maar een huurwoning, zou
zijn belastbaar inkomen (box 1) € 1.960 hoger zijn. Dat heeft te maken met het
eigenwoningforfait en met de hypotheekrente.
Hoe groot is het belastingvoordeel dat Jan heeft in verband met de eigen woning?
A € 645
B € 752
C € 825
D € 1.019
E € 1.960

400030-2-579-5460
3
ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

Jan leest in een krant van december 2002:

PvdA snijdt in aftrek hypotheekrente
Van onze verslaggeefster

DEN HAAG - De PvdA wil de hypotheekrenteaftrek van mensen in de
hoogste inkomensgroep verminderen. Het partijbestuur heeft het voorstel
van kandidatenlijsttrekker Wouter Bos in zijn verkiezingsmanifes t
overgenomen. Het voorstel van Bos houdt in dat de hypotheekrenteaftrek
maximaal 42% mag zijn. Van de opbrengst wil de PvdA starters op de
woningmarkt helpen. De vermindering geldt alleen voor nieuwe
hypotheken.

1p ● 10 Jan is het niet eens met de PvdA en denkt dat dit voorstel juist slecht is voor de starters
op de woningmarkt: de mensen die voor de eerste keer een eigen woning willen kopen.
Hieronder staan enkele economische verschijnselen:
1 De netto woonlasten van de hogere inkomens worden hoger.
2 Er is minder vraag naar dure koopwoningen, dus te weinig doorstroming.
3 Het aanbod van goedkopere koopwoningen groeit te langzaam.
In welke van de onderstaande regels staan de verschijnselen in een zodanige volgorde
dat ze de gedachtegang van Jan goed weergeven?
A invoering PvdA voorstel $\rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow$ nadeel voor starters op de woningmarkt
B invoering PvdA voorstel $\rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow$ nadeel voor starters op de woningmarkt
C invoering PvdA voorstel $\rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow$ nadeel voor starters op de woningmarkt
D invoering PvdA voorstel $\rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow$ nadeel voor starters op de woningmarkt
E invoering PvdA voorstel $\rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow$ nadeel voor starters op de woningmarkt
F invoering PvdA voorstel $\rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow$ nadeel voor starters op de woningmarkt

2p ○ 11 Voor Jan levert dit voorstel van de PvdA géén financieel nadeel op.
→ Noem hiervoor de twee redenen.

400030-2-579-5460
4 ga naar de volgende pagina


### Pagina 5

MALI
Bij de beantwoording van de vragen 12 tot en met 16 moet je soms gebruikmaken van informatie 6 in de bijlage.

Mali behoort tot de armste landen van de wereld. Ongeveer 64% van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Mali is voor wat betreft de uitvoer afhankelijk van katoen.

De hiernaast afgebeelde kassabon stond op een poster van de najaarscampagne van NOVIB.

[FIGUUR: Kassabon met de opdruk n(o)vib, datum 12-12-2002, tijd 15:05:36, met producten Pak kaarsen rood (01.99), Pak kaarsen groen (07.49), 1 maand onderwijs voor een kind in Mali (01.52), TOTAAL (12.99). Verder de tekst: Geef een kerstboschap mee. Steun Novib. WWW.NOVIB.NL. HOE GROOT IS JOUW WERELD?]

Gebruik informatie 6.
1p O 12 Nederland is welvarender dan Mali. Om de welvaart tussen landen te vergelijken wordt soms gebruik gemaakt van het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking. Volgens informatie 6 is dat in Nederland $ 25.703.
→ Hoe groot is in Mali het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking?
Laat de berekening zien.

2p O 13 Het gebruik van het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking, om de welvaart in Mali te vergelijken met de welvaart in Nederland, heeft nadelen.
→ Noem twee nadelen.

1p O 14 Gebruik informatie 6. De handelspositie met het buitenland is voor veel ontwikkelingslanden slecht.
→ Hoe groot is het tekort van Mali wat betreft de handel met het buitenland?
Laat de berekening zien.

1p ● 15 Mali heeft een monocultuur. Wat is een kenmerk van een monocultuur?
A De export brengt maar weinig geld op.
B De export is extra gevoelig voor prijsschommelingen.
C De import is extra gevoelig voor prijsschommelingen.
D De import kost veel geld.

2p O 16 → Wat wil NOVIB met haar poster voor Mali bereiken: noodhulp of structurele hulp?
Leg je antwoord uit met behulp van het begrip ‘economische groei’.

400030-2-579-5460
5 ga naar de volgende pagina


### Pagina 6

Dit is een opgavepagina die deel uitmaakt van een examen over economische concepten, specifiek inflatie en budgettering. De pagina bevat een inleidende tekst die verwijst naar informatie 7 en 8, en vervolgens drie genummerde opgaven (17, 18, 19, 20) met bijbehorende punten. Opgave 17 behandelt de impact van prijsstijgingen op het gezinsbudget, met specifieke voorbeelden van een liter melk en een koelkast. Opgave 18, die gebruikmaakt van informatie 7, vraagt om de berekening van de inflatie in een jaar, gegeven de prijsstijgingen van verschillende productgroepen (huisvesting, water, energie; alcohol en tabak; andere zeven artikelgroepen). Er wordt een meerkeuzevraag gesteld over de totale inflatie. Opgave 19 en 20, die gebruikmaken van informatie 8, gaan over de weging van artikelgroepen in het inflatiecijfer voor een specifiek huishouden (Van der Laan) en de impact van een mogelijk te laag berekend inflatiecijfer op pensioenen. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar wel tekstuele informatie en wiskundige concepten zoals percentages en prijsstijgingen.

### Pagina 7

VOOR WAT HOORT WAT

Bij de beantwoording van de vragen 21 tot en met 25 moet je soms gebruikmaken van
informatie 9 in de bijlage.

De Nederlandse onderneming TPG wil mensen in ontwikkelingslanden helpen. Op die
manier laat TPG zien dat de onderneming oog heeft voor de armoede in de wereld.
Tegelijkertijd heeft TPG er zelf ook voordeel van. Lees het volgende krantenbericht:

TPG steekt € 5 miljoen in Wereldvoedselprogramma
TPG heeft een contract getekend om gedurende minimaal vijf jaar het
Wereldvoedselprogramma (WFP) te sponsoren. Per jaar zal € 5 miljoen
beschikbaar worden gesteld. Naast contant geld gaat dat in de vorm van
het inzetten van TPG-personeel en de levering van kennis en systemen in
de strijd tegen honger.

1p 21 Ontwikkelingslanden kunnen moeilijk zelfstandig uit de problemen komen. Ze zitten in een
vicieuze cirkel: de problemen beginnen en eindigen met een laag inkomen.
Hieronder staan enkele tussenstappen:
1 lage productie
2 weinig bestedingen
3 weinig werkgelegenheid
In welke van de onderstaande regels staan de tussenstappen in een zodanige volgorde
dat ze de vicieuze cirkel van een ontwikkelingsland vormen?
A laag inkomen $\rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow$ laag inkomen
B laag inkomen $\rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow$ laag inkomen
C laag inkomen $\rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow$ laag inkomen
D laag inkomen $\rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow$ laag inkomen
E laag inkomen $\rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow$ laag inkomen
F laag inkomen $\rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow$ laag inkomen

2p O 22 De samenwerking van TPG met het WFP zal zich met name richten op: noodvoedselhulp,
hulp bij de verspreiding van goederen en hulp bij voedsel-op-school-campagnes.
Van de toegezegde 5 miljoen euro wordt 4 miljoen euro niet in geld maar in de vorm van
personeel en materialen gegeven.
$\rightarrow$ Noem voor de ontwikkelingslanden eerst een voordeel en daarna een nadeel van het
feit dat TPG een deel van de hulp niet in geld geeft.

1p O 23 Gebruik informatie 9 voor de vragen 23 en 24.
Een woordvoerder van het WFP zegt: "Door de samenwerking met TPG op het gebied
van transport kunnen wij efficiënter werken."
$\rightarrow$ Leg uit waarom het WFP met behulp van TPG efficiënter kan werken.

2p O 24 Hoeveel procent van de totale omzet steekt TPG per jaar in het WFP?
Laat de berekening zien en rond de uitkomst af op twee decimalen.

1p O 25 De deelname van TPG aan het ontwikkelingswerk en de samenwerking met het WFP
levert TPG zelf ook voordelen op.
$\rightarrow$ Geef een voorbeeld van een voordeel voor TPG.

400030-2-579-5460

7 ga naar de volgende pagina

### Pagina 8

SAMEN ÉÉN WORDEN KOST GELD

Bij de beantwoording van de vragen 26 tot en met 30 moet je gebruikmaken van
informatie 10 tot en met 12 in de bijlage.

In januari 2003 staan een groot aantal landen klaar om vanaf 2004 lid te worden van
de Europese Unie (EU). Drie van die landen zijn Hongarije, Polen en Tsjechië.
In die landen denken ze dat door de toetreding tot de EU de welvaart extra snel
toenemen. Maar uit een onderzoek van de Europese Commissie blijkt dat een
kandidaat-lidstaat er soms in het eerste jaar van het lidmaatschap financieel op
achteruit gaat.

26 (1p) Welke van de drie kandidaat-lidstaten zal/zullen in 2004 per saldo méér betalen dan
ontvangen?
A alleen Hongarije
B alleen Polen
C alleen Tsjechië
D alleen Hongarije en Tsjechië
E alleen Polen en Tsjechië
F Hongarije, Polen en Tsjechië

27 (1p) → Leg uit waarom zelfs een land dat elk jaar meer betaalt dan ontvangt er toch voor
kiest lid te zijn van de Europese Unie.

Koen en Sacha gebruiken de informatiebronnen 10, 11 en 12 in hun praktische
opdracht over de uitbreiding van de Europese Unie: 'Samen één worden kost geld'.

28 (1p) Koen schrijft bij informatie 10: "In 2005 zal Polen 25.455 miljoen euro als contributie aan
de EU moeten betalen."
Hoeveel geld verwacht Polen in 2005 te ontvangen van de EU?
A 1.500 miljoen euro
B 23.955 miljoen euro
C 25.455 miljoen euro
D 26.955 miljoen euro

29 (1p) → Sacha schrijft bij informatie 10 en 11 op: "Van deze drie landen heeft Polen het laagste
nationaal inkomen per inwoner en daarom krijgt Polen het meeste geld van de EU."
→ Noem een argument voor de bewering van Sacha.

2p 30 O Koen schrijft bij informatie 12 op: "Ook als je kijkt naar de cijfers over de werkloosheid,
snap je waarom Polen graag lid wil worden van de EU."
→ Noem twee verschillende argumenten voor de bewering van Koen.

400030-2-579-546o 8 ga naar de volgende pagina →

Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 1458

### Pagina 9

ONS EERSTE KOOPHUIS
Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 35 moet je soms gebruikmaken van
informatie 13 tot en met 15 in de bijlage.

Frank en Korrie Huis in 't Veld hebben hun eerste huis gekocht. Ze hebben er voor
gekozen een makelaar in te schakelen voor de bemiddeling.

1p 31 Gebruik informatie 13 en 14 voor de vragen 31 en 32.
Hoeveel moesten zij aan de makelaar betalen voor zijn bemiddeling?
A € 1.680,00
B € 1.875,00
C € 1.999,20
D € 2.262,50
E € 2.231,25
F € 2.692,38

2p O 32 Bij de koopsom van de woning staat k.k.: dat betekent 'kosten koper'. Er komt nog
ongeveer 10% bij de koopsom voor verplichte kosten. Daaronder vallen niet de kosten die
Frank en Korrie maken voor de hypothecaire lening en voor de makelaar.
→ Zijn de kosten koper voor Frank en Korrie méér of minder dan 10% van de koopsom?
Laat de berekening zien.

2p O 33 Frank en Korrie konden het koophuis gedeeltelijk met eigen geld betalen. Even hebben zij
getwijfeld of zij voor het resterende bedrag een persoonlijke lening of een hypothecaire
lening zouden afsluiten. Uiteindelijk kozen ze voor een hypothecaire lening.
→ Noem twee redenen voor mensen om te kiezen voor een hypothecaire lening en niet
voor een persoonlijke lening.

2p O 34 Frank en Korrie moesten een keuze maken uit de vele soorten hypotheken. Na
bestudering van de verschillen tussen allerlei hypotheekvormen, bleven er voor hen nog
twee soorten over:
[FIGUUR: Twee diagrammen die de spaarhypotheek en de lineaire hypotheek vergelijken. De spaarhypotheek bestaat uit een 'rentedeel' en een 'premiedeel'. De lineaire hypotheek bestaat uit een 'rentedeel' en een 'aflossingsdeel'. Beide diagrammen hebben een tijdas van 0 tot 30 jaar.]
spaarhypotheek
lineaire hypotheek
rentedeel
rentedeel
premie-deel
aflossingsdeel
0
10
20
30
0
10
20
30

Over 15 jaar wil Frank stoppen met werken. Ook houden ze rekening met Frank's leeftijd.
Ze kiezen voor de lineaire hypotheek.
→ Verklaar waarom Frank en Korrie vanwege de bovenstaande redenen kiezen voor
de lineaire hypotheek en niet voor de spaarhypotheek.

1p O 35 Gebruik informatie 13 en 15.
Frank en Korrie sluiten een overlijdensrisicoverzekering af. Ze sluiten die verzekering,
met een looptijd van 30 jaar, alleen af op het leven van Frank.
→ Waarom sluiten Frank en Korrie de overlijdensrisicoverzekering alleen op het leven
van Frank af?

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

400030-2-579-5460o
9 ga naar de volgende pagina

Voor alle eindexamens, zie www.alléeex.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl Leiden.nl.

### Pagina 10

DE EURO WORDT DUUR BETAALD
Bij de beantwoording van de vragen 36 tot en met 40 hoef je géén gebruik te maken van
informatie in de bijlage.

Tanja en Gerard wonen in Utrecht. Tanja is bezig met de gezinsadministratie. Ze zucht
eens diep. Deze maand weer een tekort. "Sinds de invoering van de euro gebeurt dat
steeds vaker," zegt ze. Gerard zegt: "We hebben behoorlijk last van euro-inflatie."

1p O 36 → Leg uit wat Gerard bedoelt met ‘euro-inflatie’.

1p O 37 Tanja en Gerard hebben het gevoel dat winkeliers de invoering van de euro hebben
misbruikt om de prijzen te verhogen. Tanja maakt een overzicht van oude en nieuwe
prijzen van een paar producten.

| product                | oude prijs, omgerekend in euro's | prijs na invoering van de euro |
| :--------------------- | :------------------------------ | :----------------------------- |
| t-shirt                | € 5,88                          | € 6,00                         |
| parkeertarief binnenstad | € 2,25                          | € 3,50                         |
| croissant              | € 0,90                          | € 0,99                         |

→ Met hoeveel procent is het parkeertarief binnenstad gestegen?
Laat de berekening zien.

1p O 38 De winkelier die de croissant verkoopt heeft de prijs na de invoering van de euro
verhoogd. De nieuwe prijs van € 0,99 is bewust gekozen als een vorm van prijsbeleid.
→ Leg dit prijsbeleid uit.

1p ● 39 Gerard is gek op hamburgers. Hij bekijkt de onderstaande afbeelding uit een krant.

[FIGUUR: Een afbeelding met drie staafdiagrammen die de prijs van een Big Mac in Nederland, Duitsland en Italië weergeven. De prijzen zijn €2,70, €3,50 en €2,50 respectievelijk.]

Wat kost een Big Mac
in euro's?

A rekenmiddel
B ruilmiddel
C spaarmiddel

1p O 40 "Met de komst van de euro is het inderdaad gemakkelijker om de prijzen van een Big Mac
tussen de verschillende landen te vergelijken," zegt Gerard, "maar, wat doe ik er mee?"
→ Noem een reden waarom het voor Gerard moeilijk is voordeel te halen uit deze
prijsvergelijking.

400030-2-579-546* 10 einde