# Eindexamen Biologie VMBO-GL/TL 2008 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/biologie/2008/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

### Vraag 50 – Opgave 50

### Vraag 51 – Opgave 51

### Vraag 52 – Opgave 52

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2008
tijd vak 2
dinsdag 17 juni
13.30 - 15.30 uur
biologie CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage en een bijlage met informatie.

Dit examen bestaat uit 52 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

800045-2-617o

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

De duindoorn

De duindoorn is een struik die op veel plaatsen langs de Noordzeekust
voorkomt. Een duindoornstruik is mannelijk of vrouwelijk: één enkele struik
draagt óf alleen mannelijke, óf alleen vrouwelijke bloemen. De bloemen zijn
klein en onopvallend (zie de afbeelding). De bessen, die in het najaar rijp zijn,
vallen door hun fel oranje kleur op.

[FIGUUR: Afbeelding van een tak van de duindoornstruik met bladeren en oranje bessen, en twee afzonderlijke afbeeldingen van bloemen.]

bloem P

bloem Q

800045-2-617o

2

lees verder ►►►


### Pagina 3

1p 1 Uit welk type bloem uit de afbeelding kan zich een bes of uit bloem Q? Leg je antwoord uit.
2p 2 Een duindoornstruik vormt ondergrondse uitlopers, waaruit zich nieuwe struiken kunnen ontwikkelen. Daardoor staan de struiken vaak in een groep bij elkaar. Uit een vrouwelijke struik heeft zich door uitlopers een groep struiken ontwikkeld.
→ Bestaat deze groep alleen uit mannelijke struiken, alleen uit vrouwelijke struiken of uit struiken van beide geslachten? Leg je antwoord uit.
2p 3 De bessen van de duindoorn worden gegeten door vogels zoals kraaien, lijsters en spreeuwen. De uitwerpselen van deze vogels zitten vol duindoornzaden. Duindoornzaden uit uitwerpselen kiemen beter dan zaden uit bessen die niet eerst gegeten zijn.
Marlies vermoedt dat maagzuur van vogels de kieming van de zaden bevordert. Ze wil een onderzoek opzetten om na te gaan of een behandeling met zoutzuur de kieming van duindoornzaden bevordert.
→ Maak een werkplan waarmee Marlies dit zou kunnen onderzoeken.

De Manx

1p 4 De Manx is een staartloze kat. De eigenschap staartloos is het gevolg van het dominante gen A.
[FIGUUR: Een staartloze kat.]

Voor fokkers van dit ras doet zich het volgende probleem voor: homozygoot staartloze jongen zijn niet levensvatbaar. Ze sterven voor de geboorte.
Wat is het genotype van een levende staartloze kat?
A aa
B Aa
C AA

### Pagina 4

Evolutie van varkensachtigen
[FIGUUR: Evolutietree met afbeeldingen van varkens en schedels, met tijdsperiodes en namen van soorten.]
1p 5 In de afbeelding is de ontwikkeling van varkensachtigen volgens de evolutietheorie weergegeven.
Naar aanleiding van de afbeelding worden twee uitspraken gedaan.
Deze twee uitspraken staan op de uitwerkbijlage.
→ Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.
1p 6 Geef de naam van het tijdperk waarin Microstonyx is uitgestorven.
1p 7 Hoeveel groepen varkensachtigen waren er aan het eind van het oligoceen?
800045-2-617o
4
lees verder ►►►

### Pagina 5

Kieming

Karin wil weten onder welke omstandigheden zaden van een uienplant het beste
kiemen. Ze neemt daarvoor vier petrischaaltjes, waarin ze filtreerpapier legt. In
elk schaaltje legt ze 10 kiemkrachtige uienzaden. Ze doet in elk schaaltje
evenveel water. Ze bewaart de schaaltjes onder verschillende omstandigheden.
Na een week telt Karin hoeveel zaden zijn gekiemd. Ze noteert ook hoe de
kiemplantjes eruit zien (zie de tabel).

[FIGUUR: Tabel met kolommen "omstandigheden", "schaaltje", "licht/donker", "temperatuur", "aantal gekiemde zaden", "gemiddelde lengte plantjes", "kleur plantjes". Rijen 1-4.]

2p 8 Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier.
→ Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van het aantal gekiemde zaden
onder de vier verschillende omstandigheden.

1p 9 Karin wil weten wat de invloed van licht is op de lengtegroei van de
kiemplantjes.
Hoe kan ze daarover een conclusie trekken?
A Door vergelijking van schaaltje 1 met schaaltje 2 en van schaaltje 3 met
schaaltje 4.
B Door vergelijking van schaaltje 1 met schaaltje 3 en van schaaltje 2 met
schaaltje 4.
C Door vergelijking van schaaltje 1 met schaaltje 4 en van schaaltje 2 met
schaaltje 3.

800045-2-6170
5
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

De koekoek

In een artikel staat de volgende informatie over de koekoek.

De koekoek is een vogel die in Nederland voorkomt. Een ‘vreemde vogel’ kun je wel zeggen. Zo heeft de koekoek een voorkeur voor harige rupsen die door bijna geen andere vogelsoorten worden gegeten. Ook maakt de koekoek nooit zelf een nest, maar legt het vrouwtje de eieren in de nesten van een andere vogelsoort. Er wordt één ei per nest gelegd. Het uitbroeden en voeren van de jonge koekoek wordt aan de ‘pleegouders’ overgelaten. Als de jonge koekoek gevoerd wordt, komen de echte ouders af en toe kijken. Als het jong het nest verlaat, geven ze het vliegles, en daar houdt hun zorg mee op.
[FIGUUR: Een koekoek die een ei legt in een nest met andere eieren.]

2p 10 In de bovenstaande informatie worden voorbeelden van broedzorg genoemd.
→ Noem twee vormen van broedzorg die bij de koekoek ontbreken.

1p 11 Is het leggen van een ei in het nest van een andere vogelsoort erfelijk gedrag of is het aangeleerd gedrag? Leg je antwoord uit.

1p 12 Het koekoeksmannetje roept zijn eigen naam. Met dat geluid wordt in de paartijd
een vrouwtje gelokt.
→ Noem een andere functie van het maken van geluid door de koekoek.

1p 13 Een koekoeksjong probeert direct na het uitkomen uit zijn ei alle andere eieren uit het nest te duwen. Als dat niet lukt, moet het koekoeksjong het nest soms delen met een andere vogel. Toch krijgt het koekoeksjong het meeste voedsel, doordat het een veel grotere oranje-rode bek heeft dan het andere vogeltje. Deze kleur van de bek is een uitwendige prikkel voor de ouder om te voeren.
→ Hoe wordt zo’n extra sterke sleutel prikkel genoemd?

800045-2-617o 6 lees verder

### Pagina 7

1p 14 Het ei van een koekoek heeft wel dezelfde kleur als de eieren van de
pleegouders, maar de vorm is anders. Toch wordt dit vreemde ei door de
pleegouders geaccepteerd.
Twee leerlingen gaan een onderzoek doen naar dit gedrag. Voor hun onderzoek
hebben ze de beschikking over vier typen nep-eieren. Deze eieren hebben
dezelfde temperatuur en geur als de eigen eieren van de pleegouders, maar
kunnen in vorm en kleur verschillen (zie de tabel).

type
nep-ei

omschrijving

1
dezelfde kleur als de eieren van de pleegouders, maar een
andere vorm

2
dezelfde vorm als de eieren van de pleegouders, maar een
andere kleur

3
dezelfde kleur en dezelfde vorm als de eieren van de
pleegouders

4
zowel een andere kleur als een andere vorm dan de eieren van
de pleegouders

In een aantal nesten worden de echte eieren vervangen door één van de vier
typen nep-eieren. De leerlingen ontdekken dat nep-eieren van type 2 en van
type 4 door de pleegouders in de steek worden gelaten.
Wat is de sleutel prikkel voor het in de steek laten van de eieren?
A alleen de kleur
B alleen de vorm
C zowel de kleur als de vorm

800045-2-617o 7 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

De weg van het voedsel
Er is een onderzoek gedaan naar de snelheid waarmee het voedsel door het verteringskanaal gaat (zie de afbeelding).

[FIGUUR: Anatomische tekening van het menselijk lichaam met het verteringskanaal aangegeven met letters A t/m E en de anus, met daarbij de gemiddelde doorgangstijden vermeld.]
A - 10 seconden
B - 3 uur
C - 7-9 uur
D - 25-30 uur
E - 30-120 uur
anus

1p 15 Het voedsel wordt door peristaltische bewegingen door het verteringskanaal geduwd.
→ Geef nog een andere functie van peristaltische bewegingen.

2p 16 Terwijl het voedsel door het verteringskanaal gaat, worden er onder andere enzymen aan toegevoegd. In de afbeelding is een aantal delen van het verteringskanaal met letters aangegeven.
→ Geef de letters van de twee delen van het verteringskanaal waarin enzymen aan het voedsel worden toegevoegd.

800045-2-617o 8 lees verder ► ►►

### Pagina 9

1p 17 Naast enzymen wordt er ook gal aan het voedsel toegevoegd.
In welk deel van het verteringskanaal wordt gal aan het voedsel toegevoegd?
A in de slokdarm
B in de twaalfvingerige darm
C in de dunne darm
D in de dikke darm

1p 18 Pim eet 's morgens om 8 uur zijn ontbijt.
-> Hoeveel uur later zullen er op zijn vroegst onverteerde resten uit dit ontbijt terug te vinden zijn in de ontlasting van Pim, volgens de gegevens uit de afbeelding?

Reflexen bij baby's

Bij baby's komen verschillende reflexen voor.
Wanneer de voetzool van een baby wordt aangeraakt, kromt hij de teentjes.
Dit noemt men de Babinski-reflex.
Als een baby aan de zijkant van de mond wordt aangeraakt, treedt de zoekreflex op. Door deze reflex draait de baby het hoofdje en gaat op zoek naar iets om op te zuigen.
De zuigreflex treedt op als er iets in zijn mond terechtkomt, bijvoorbeeld de tepel (zie de afbeelding).

[FIGUUR: Baby zuigt aan een tepel.]

1p 19 Bij de zoekreflex ontstaan impulsen door het aanraken van de mond.
Gaan deze impulsen via bewegingszenuwcellen naar het centrale zenuwstelsel?
En gaan deze impulsen via gevoelszenuwcellen naar het centrale zenuwstelsel?
A alleen via bewegingszenuwcellen
B alleen via gevoelszenuwcellen
C zowel via bewegingszenuwcellen als via gevoelszenuwcellen

2p 20 Geef in het schema op de uitwerkbijlage met een kruisje aan welk deel van het centraal zenuwstelsel een rol speelt bij de Babinski-reflex. Geef ook aan welk deel een rol speelt bij de zuigreflex.

800045-2-617o 9 lees verder

### Pagina 10

Hartwormen

Hartwormen kunnen ook onder andere in het bloedvatenstelsel van een hond voorkomen. Ze worden als microscopisch kleine larven door muggen overgebracht. In het lichaam van de hond ontwikkelen ze zich verder (zie de afbeelding).

[FIGUUR: Een mug die bloed zuigt uit de huid van een hond.]
Een mug steekt een geïnfecteerde hond
en neemt met het bloed larven van
de hartworm op.

[FIGUUR: Larven van de hartworm.]
Larven verspreiden zich met
het bloed door het lichaam
van een geïnfecteerde hond.

[FIGUUR: Een mug die een hond steekt, met pijlen die de overgang van larven aanduiden.]
Als de mug een andere hond steekt,
gaan de larven de wond in
en graven zich in onder de
huid van de hond.

[FIGUUR: Een volwassen hartworm in het hart van een hond.]
Volwassen wormen brengen
weer larven voort.
[FIGUUR: Illustratie van een hart met wormen erin.]
De larven ontwikkelen zich
onder de huid gedurende
ongeveer twee maanden
tot jonge wormen.

Wormen komen in van het hart
terecht en worden daar volwassen.

1p 21 Een mug steekt een hond om bloed te zuigen. Bij het steken wordt een stof in
het hondenbloed gebracht, die het stollen van het bloed tegengaat.
Bij het stollen van het bloed zijn de bloedplaatjes betrokken. In het bloedplasma
bevinden zich stoffen die daarbij een rol spelen.
→ Noem een stof in het bloedplasma die een rol speelt bij de bloedstolling.

800045-2-617o 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

1p 22 Kunnen de larven van de hartworm bij een hond voorkomen in de grote bloedsomloop? En kunnen ze voorkomen in de kleine bloedsomloop?
A alleen in de grote bloedsomloop
B alleen in de kleine bloedsomloop
C zowel in de grote als in de kleine bloedsomloop

1p 23 Bij honden met volwassen hartwormen stroomt minder bloed naar de longen, omdat de wormen zich ophopen in deel P van het hart (zie de afbeelding). Hoe heet deel P van het hart?
A linkerboezem
B linkerkamer
C rechterboezem
D rechterkamer

Kiespijn

Kiespijn wordt pas waargenomen wanneer de prikkel een bepaalde sterkte heeft; de prikkeldrempel. Is de prikkel minder sterk dan voel je geen pijn; de prikkel ligt dan onder de prikkeldrempel. De prikkeldrempel verandert in de loop van de dag (zie het onderstaande diagram).
[FIGUUR: Een lijn grafiek met op de y-as 'prikkel drempel' en op de x-as 'tijd (uur)' van 0.00 tot 24.00. De lijn begint laag, stijgt naar een piek rond 6.00 uur, daalt weer naar een dieptepunt rond 18.00 uur, en stijgt daarna langzaam.]

1p 24 Bart heeft een gaatje in zijn kies. Het glazuur en het tandbeen zijn aangetast. Bij het eten van koud voedsel voelt hij pijn in die kies.
Bart eet graag ijs. Op een bepaalde dag eet hij om 9.00 uur een ijsje en om 16.00 uur weer.
→ Leg met behulp van het diagram uit waardoor hij om 9.00 uur sneller pijn voelt in zijn aangetaste kies dan om 16.00 uur.

800045-2-617o 11 lees verder ➢➢➢

### Pagina 12

Netvliesloslating

Bij het ouder worden kunnen er door veranderingen in het glasachtig lichaam scheurtjes ontstaan in het netvlies. Er kan dan vocht tussen het netvlies en het vaatvlies komen. Dit wordt een netvliesloslating genoemd. Het deel van het netvlies dat losgelaten is, kan niet meer goed functioneren. Wanneer een netvliesloslating niet wordt behandeld, kan dat leiden tot slecht zien of zelfs tot blindheid.

1p 25 Brahim en Coby maken een werkstuk over oogafwijkingen en bespreken samen de gevolgen van een netvliesloslating.
Brahim beweert: "Als gevolg van een netvliesloslating kan de lens niet meer accommoderen."
Coby beweert: "Als gevolg van een netvliesloslating kunnen lichtprikkels niet meer goed omgezet worden in impulsen."
Zijn de beweringen van Brahim en Coby juist?
A Geen van beide beweringen is juist.
B Alleen de bewering van Brahim is juist.
C Alleen de bewering van Coby is juist.
D Zowel de bewering van Brahim als van Coby is juist.

1p 26 lemand met een netvliesloslating wordt onderzocht door een oogarts. Om goed in het oog te kunnen kijken, druppelt de arts een vloeistof in het oog. Door de vloeistof wordt de pupil zeer groot.
Trekken tijdens het groter worden van de pupil de kringspieren in de iris zich samen? En trekken de lengtespieren zich dan samen?
A Vooral de kringspieren in de iris trekken zich samen.
B Vooral de lengtespieren in de iris trekken zich samen.
C Zowel de kringspieren als de lengtespieren in de iris trekken zich samen.

800045-2-6170
12
lees verder ►►►

### Pagina 13

PCOS

PCOS is de afkorting van de naam van een aandoening die de meest
voorkomende oorzaak is van onvruchtbaarheid bij vrouwen. Bij deze aandoening
bevinden zich veel cysten, met vocht gevulde blaasjes, in de eierstokken.

1p 27 In de afbeelding zijn enkele organen in het onderlichaam van een vrouw
schematisch weergegeven.

[FIGUUR: Schematische tekening van het vrouwelijk bekken met de eierstokken gemarkeerd.]

Welke letter geeft een eierstok aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
E letter T

1p 28 De cysten ontstaan doordat eicellen niet volledig rijp worden. Het gevolg is, dat
het vrijkomen van rijpe eicellen uit de eierstokken niet of onregelmatig gebeurt.
Ook het optreden van menstruaties is zeer onregelmatig.
→ Hoe heet het vrijkomen van een rijpe eicel uit een eierstok?

1p 29 Vrouwen met PCOS maken vaak te veel mannelijk geslachtshormoon aan,
waardoor hun lichaam een mannelijk beharingspatroon heeft.
Door welk deel van de voortplantingsorganen worden geslachtshormonen
geproduceerd?
A alleen door de eierstokken
B alleen door de eileiders
C zowel door de eierstokken als door de eileiders

800045-2-617o 13 lees verder ►►►

### Pagina 14

Haar en erfelijkheid

Het gen voor krullend haar is dominant (A), dat voor steil haar recessief (a).
Een vrouw die homozygoot is voor steil haar krijgt vier kinderen van een man met krullend haar (zie de afbeelding).
moeder
aa
ouders
kinderen
vader
geslachtscellen
a
a
a
P

1p 30 Wat is het fenotype van kind P?

1p 31 Wat is het genotype van de vader?

Hib-ziekten

Hib is de afkorting van de naam van een bacterie die bij mensen kan voorkomen in de slijmvliezen van de luchtwegen. Meestal veroorzaakt dit geen ernstige ziekteverschijnselen, omdat witte bloedcellen in de slijmvliezen de bacteriën onschadelijk maken.

[FIGUUR: Anatomische doorsnede van de neus- en keelholte]

1p 32 Noem een manier waarop witte bloedcellen bacteriën bestrijden.

1p 33 Soms dringt de Hib-bacterie toch verder het lichaam binnen en veroorzaakt een ziekte zoals bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking of longontsteking. Ook kunnen ernstige problemen ontstaan met ademhalen door het opzwellen van een ontstoken strottenklepje.
Waardoor kan een opgezwollen strottenklepje ademhalingsproblemen veroorzaken?
A door afsluiting van de keelholte
B door afsluiting van de luchtpijp
C door afsluiting van de neusholte

800045-2-617o
14
lees verder ►►►

### Pagina 15

1p 34 Kinderen in Nederland worden ingeënt tegen Hib als ze 2, 3, 4 en 11 maanden oud zijn. Dat gebeurt samen met de zogenaamde DKTP-inenting. Hierdoor wordt tegelijkertijd immuniteit opgebouwd tegen difterie, kinkhoest, tetanus, polio en Hib-ziekten.
Worden bij zo'n DKTP-Hib-vaccinatie antigenen in het lichaam gebracht? Zo ja, hoeveel verschillende soorten?
A nee
B ja, één soort
C ja, meer dan één soort
1p 35 Sinds kinderen worden ingeënt tegen Hib, is het aantal ernstige ziektegevallen als gevolg van zo'n infectie sterk afgenomen (zie de afbeelding).
[FIGUUR: Staafdiagrammen die het aantal ernstige infecties door Hib voor en na vaccinatie weergeven. Links het aantal vóór vaccinatie, met twee staven: hersenvliesontsteking (ongeveer 350) en overige ontstekingen (ongeveer 300). Rechts het aantal sinds vaccinatie, met twee staven: hersenvliesontsteking (ongeveer 10) en overige ontstekingen (ongeveer 12). De y-as van het linker diagram loopt van 0 tot 400 met stappen van 100, de y-as van het rechter diagram loopt van 0 tot 20 met stappen van 5.]
Leid uit de afbeelding af met hoeveel het aantal gevallen van hersenvliesontsteking gemiddeld per jaar is verminderd in deze groep kinderen.
Ziek van de natuur
Lees eerst informatie 1 tot en met 4 en beantwoord dan vraag 36 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.
1p 36 Hebben de ziekteverwekkers van malaria celkernen? En hebben ze celwanden?
A geen van beide
B alleen celkernen
C alleen celwanden
D zowel celkernen als celwanden
1p 37 Een bepaalde malariaparasiet die het lichaam van een mens is binnengedrongen, is resistent tegen een bepaald antimalariamiddel. De parasieten die in het bloed uit deze parasiet ontstaan, zijn ook resistent.
Geef een verklaring dat deze nakomelingen ook resistent zijn met behulp van informatie 1.1.
800045-2-617o 15 lees verder ►►►

### Pagina 16

1p 38 In het onderstaande diagram is de lichaamstemperatuur weergegeven van
iemand met malaria gedurende enkele dagen. Een deel van de grafiek is niet
getekend.
[FIGUUR: Lichaamstemperatuur (°C) uitgezet tegen tijd (dagen), met punten op dag 1 rond de 37°C, dan stijgend naar ongeveer 38.5°C, dan een daling naar 37°C, dan een stijging naar 41°C op dag 2 en een plateau tot dag 4.]
Het diagram is ook op de uitwerkbijlage afgebeeld.
Teken met behulp van informatie 1.1 het ontbrekende deel van het diagram
in op de uitwerkbijlage.

1p 39 Iemand die besmet is met malaria, kan een bron van infectie zijn.
Drie manieren waarop infectieziekten kunnen worden overgedragen zijn:
1 door lichamelijk contact
2 door hoesten
3 door een mug
Op welke manier of manieren kan malaria worden overgedragen?
A alleen door lichamelijk contact
B alleen door hoesten
C alleen door een mug
D zowel door lichamelijk contact als door een mug
E zowel door lichamelijk contact, als door hoesten, als door een mug

1p 40 Muggen leggen hun eitjes in het water, waarin zich ook de larven ontwikkelen.
Op welke manier nemen de muggenlarven zuurstof op?
A met kieuwen uit de lucht
B met kieuwen uit het water
C met tracheeën uit de lucht
D met tracheeën uit het water

1p 41 Leg uit dat malaria kan worden bestreden door het droogleggen van plassen en
moerassen.

2p 42 In informatie 1.4 staat dat het antimalariamiddel Lariam gebruikt kan worden als
noodbehandeling.
Hoeveel tabletten Lariam mag een kind dat 50 kg weegt maximaal gebruiken
bij zo’n noodbbehandeling? Leg je antwoord uit met behulp van een
berekening.
800045-2-617o 16 lees verder ►►►

### Pagina 17

1p 43 In vossenpoep die onderzocht wordt, vindt men een stukje weefsel. Men vraagt zich af of het een stukje weefsel is van de vos zelf of van een vossenlintworm. De cellen hebben een celmembraan en een celkern. Kan dit een stukje weefsel van de vos zelf zijn? Zo nee, waardoor niet?
A Ja
B Nee, want cellen van de vos hebben geen celmembraan.
C Nee, want cellen van de vos hebben geen celkern.
D Nee, want cellen van de vos hebben geen celmembraan en geen celkern.

1p 44 Over een mogelijke besmetting met de vossenlintworm worden twee beweringen gedaan.
1 Een mens kan besmet worden met echinococcus door het eten van ongewassen bosvruchten.
2 Als een mens besmet is met echinococcus, komen in zijn ontlasting eitjes van de vossenlintworm voor.
Welke bewering is of welke beweringen zijn juist?
A geen van beide
B alleen bewering 1 is juist
C alleen bewering 2 is juist
D zowel bewering 1 als bewering 2 is juist

2p 45 Leidt uit de informatie af in welke periode tussen 1961 en 1985 in Nederland mensen besmet zijn geraakt met rabiës. En door welke diersoorten kunnen ze besmet zijn geraakt volgens de informatie?
Schrijf je antwoord zó op:
periode: ..........................................
diersoorten: .........................................

1p 46 Verschillende diersoorten in de natuur kunnen besmet zijn met het rabiësvirus. Vossen probeert men in te enten tegen rabiës door lokaas met vaccin te verspreiden in gebieden met veel vossen.
→ Leg uit waarom men juist vossen probeert in te enten.

1p 47 Als iemand in contact is geweest met een dier dat hondsdoelheid heeft, bestaat het gevaar, dat hij besmet is met het rabiësvirus.
→ Moet zo iemand behandeld worden door actieve immunisatie of door passieve immunisatie? Leg je antwoord uit.

1p 48 Zal iedereen die door een teek gebeten wordt de ziekte van Lyme krijgen? Leg je antwoord uit met behulp van informatie 4.

1p 49 Is een teek die een hond bijt een consument, een producent of een reducent?
A een consument
B een producent
C een reducent

2p 50 Noem twee orgaanstelsels die volgens de informatie door de ziekte van Lyme aangetast kunnen worden.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

800045-2-617o 17 lees verder ►►►


### Pagina 18

2p 51 Nora brengt haar vakantie door op een camping bij de duinen. Ze maakt een
lange wandeling in de omgeving. Als ze weer terug is op de camping merkt ze,
dat er een teek op haar been zit.
In de afbeelding is een plattegrond weergegeven van het gebied waar Nora
heeft gewandeld. Vier delen zijn aangegeven met een cijfer.
[FIGUUR: Plattegrond met wegen, water, weiland, bos en bebouwde kom. Vier delen zijn genummerd 1, 2, 3 en 4. Een schaalbalk is aanwezig.]
Legenda:
water
weil and
bos
bebouwde kom
open duingebied
spoorlijn
In welk van die delen zal de kans dat Nora de teek oplicp het grootst zijn
geweest? Leg je antwoord uit.
1p 52 Door bloedonderzoek kan soms vastgesteld worden of iemand de ziekte van
Lyme heeft. Nora overweegt, een week nadat ze de teek opgelopen heeft, om
zo'n bloedonderzoek te laten doen.
Kan dan door zo'n bloedonderzoek vastgesteld worden of Nora besmet is
met de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt? Leg je antwoord uit.
800045-2-6170* 18 einde ■