# Eindexamen Biologie VMBO-GL/TL 2007 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/biologie/2007/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 49 – Opgave 49

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2007
tijd vak 2
dinsdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
biologie CSE GL en TL

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 49 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.

700045-2-617o

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

Organen van een hond

Als een hond rent, bewegen de organen in de buikholte afwisselend naar voren en naar achteren. Hierdoor ontstaan er drukverschillen in de longen, waardoor lucht wordt in- en uitgeademd. In de afbeeldingen is een hond weergegeven op twee verschillende momenten tijdens het rennen.

[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een rennende hond. De linker afbeelding toont de hond in een houding waarbij de rug hol is, met de letters P en A erbij vermeld. De rechter afbeelding toont de hond in een houding waarbij de rug bol is, met de letters R en Q erbij vermeld.]

1p 1 Afbeelding Q geeft de hond weer op een moment tijdens inademing.
→ Leg uit waaraan te zien is in de afbeelding, dat de hond op dit moment inademt.

1p 2 In de afbeelding geeft de letter R het orgaan aan dat de borstholte van de buikholte scheidt.
→ Geef de naam van dit orgaan.

1p 3 De bouw van het bloedvatenstelsel van de hond komt overeen met dat van de mens.
Enkele bloedvaten van de hond zijn:
– aorta
– leverader
– onderste holle ader
Welke twee van deze bloedvaten bevinden zich gedeeltelijk in de borstholte en gedeeltelijk in de buikholte?
A de aorta en de leverader
B de aorta en de onderste holle ader
C de leverader en de onderste holle ader

700045-2-617o 2 lees verder ▶▶▶


### Pagina 3

PCD

PCD is de afkorting van de naam van een zeldzame aandoening die veroorzaakt
wordt door een recessief gen. Als gevolg van deze aandoening bewegen
trilharen, zoals in het slijmvlies van de luchtpijp, niet goed.

[FIGUUR: Microscopische opname van trilharen in het slijmvlies van de luchtpijp]
microscopische opname van slijmvlies van de luchtpijp

1p 4 Het slijmvlies in de luchtpijp heeft onder andere als functie om de ingeademde
lucht te zuiveren.
→ Wat is de functie van het bewegen van de trilharen in dit slijmvlies?

1p 5 Is PCD een besmettelijke ziekte? Leg je antwoord uit.

1p 6 Patiënten met PCD hebben veel vaker dan gezonde mensen een infectie van de
luchtwegen. Ze worden onder andere behandeld met fysiotherapie. Daarbij
wordt patiënten geleerd om op een bepaalde manier krachtig uit te ademen.
Trekken bij krachtig uitademen de buikspieren zich samen?
En trekken de middenrifspieren zich dan samen?
A De buikspieren trekken zich wél samen, maar de middenrifspieren niet.
B De buikspieren trekken zich niet samen, maar de middenrifspieren wél.
C Zowel de buikspieren als de middenrifspieren trekken zich samen.

1p 7 Bij een patiënt met PCD wordt wat slijmvlies met trilhaarcellen weggenomen en
bekeken door een microscoop. Behalve trilhaarcellen zijn er ook bacteriën te
zien. De bacteriën hebben geen trilharen en zijn veel kleiner dan de
trilhaarcellen.
→ Geef nog een ander kenmerk van bacteriën waarin ze wat betreft de bouw
verschillen van trilhaarcellen.

700045-2-617o



3

lees verder


### Pagina 4

Stinkende urine
8 Sommigemensen produceren na het eten van asperges urine met een nare
geur, anderen niet. Men vermoedt dat de eigenschap “produceren van een
stinkende geurstof na het eten van asperges”, bepaald wordt door een dominant
gen (A).
De urine van mensen die homozygoot recessief zijn voor deze eigenschap (aa),
stinkt niet na het eten van asperges.
Ella is in verwachting. Vóór haar zwangerschap produceerde ze na het eten van
asperges geen stinkende urine, nu wel. Na een aspergemaltijd van de moeder
gaat de ongeboren baby de stinkende geurstof wél produceren. De geurstof
komt dan in het bloed van de moeder terecht en wordt door haar nieren
uitgescheiden.
Wat is het genotype van de baby voor de eigenschap om een stinkende geurstof
te produceren na een aspergemaltijd?
A heterozygoot
B homozygoot dominant
C homozygoot recessief
9 Geef de naam van het orgaan in de baarmoeder waarin de geurstof uit het bloed
van de ongeboren baby afgegeven wordt aan het bloed van de moeder.
10 De geurstof wordt met het bloed vanuit de baarmoeder naar de nieren gevoerd.
De stof komt dan onder andere door de aorta.
→ Geef de naam van het bloedvat dat het bloed vanuit de aorta naar de nieren
voert.
Wondernetten
Bij sommige diersoorten komen zogenaamde wondernetten voor. Bij zo’n
wondernet vertakt een slagader zich in kleinere slagaders die weer uitkomen in
één grotere slagader (zie de onderstaande afbeelding).
[FIGUUR: Diagram van een wondernet, met een slagader die zich vertakt in kleinere slagaders en haarvaten, die vervolgens weer samenkomen in een ader. Labels: slagader, wondernet, haarvaten, ader, P, Q, R.]
Een wondernet bestaat uit slagaders.
700045-2-6170
4
lees verder

### Pagina 5

1p 11 In de afbeelding hieronder zijn twee opengemaakte bloedvaten weergegeven.
[FIGUUR: Twee opengemaakte bloedvaten, S toont een gladde binnenwand, T toont een binnenwand met kleppen.]
S T
-> Welke van de letters S en T geeft een slagader aan? Leg uit waaraan dat te zien is in de afbeelding.
1p 12 De afbeelding in het kader stelt een wondernet voor in de kop van een schaap. Drie plaatsen in de bloedvaten van dit wondernet worden met de letters P, Q en R aangegeven. De samenstelling van het bloed op deze plaatsen wordt met elkaar vergeleken.
Welke letter geeft de plaats aan waar de hoeveelheid glucose in het bloed het laagst is?
A letter P
B letter Q
C letter R
1p 13 De afbeelding hieronder is een schematische tekening van de bloedsomloop van een schaap. Vier bloedvaten zijn met cijfers aangegeven.
[FIGUUR: Schematische tekening van de bloedsomloop van een schaap met vier genummerde bloedvaten.]
1 2 3 4
Welk cijfer geeft het bloedvat aan waardoor bloed naar het wondernet in de kop stroomt?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
D cijfer 4
1p 14 In het wondernet wordt het bloed over veel kleine bloedvaatjes verdeeld. Daardoor wordt de bloedstroom vertraagd en gaat het bloed gelijkmatiger stromen.
Het bloed stroomt met stoten vanuit een slagader een wondernet in.
-> Leg uit waardoor het bloed met stoten vanuit de slagader het wondernet instroomt.
700045-2-617o 5 lees verder

### Pagina 6

Huidmondje

De afbeelding geeft een deel van de opperhuid van een blad weer met een
huíðmondje.

[FIGUUR: Tekening van een huidmondje met omliggende cellen. Cellen P en Q zijn aangegeven. Cellen R, S en T zijn ook aangegeven.]

1p 15 De letters P en Q geven twee cellen aan.
→ Behooren cel P en cel Q tot hetzelfde soort weefsel? Leg je antwoord uit.

1p 16 Als er voldoende licht is, treedt er fotosynthese op in het blad.
De letters R, S en T geven drie verschillende plaatsen aan.
Welke letter geeft een plaats aan waar fotosynthese optreedt in het licht?
A letter R
B letter S
C letter T

700045-2-617o 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

Nieuwe cellen in het hart
1p 17 Een hartinfarct kan ontstaan als een bloedstolsel in een bloedvat terechtkomt
dat bloed naar de hartspier voert. Door gebrek aan zuurstof sterven dan cellen
in het hartspierweefsel.
→ Geef de naam van het proces waarbij zuurstof wordt verbruikt in cellen.
1p 18 Artsen zoeken een manier om beschadigd hartspierweefsel te herstellen. Ze
deden een bijzondere ontdekking bij een donorhart afkomstig van een vrouw,
dat was getransplanteerd in het lichaam van een mannelijke patiënt. Tussen de
vrouwelijke cellen van het getransplanteerde hart bevonden zich na enige tijd
enkele mannelijke cellen.
Of een cel mannelijk of vrouwelijk is, kan afgeleid worden uit de chromosomen.
→ Welk verschil is er tussen de chromosomen in een cel van een man en die in
een cel van een vrouw?
1p 19 De artsen vermoeden dat de nieuwe hartcellen ontstaan waren uit bepaalde
cellen van het beenmerg van de mannelijke patiënt. Ze zoeken nu naar een
manier om zulke cellen uit het beenmerg weg te nemen en te vermeerderen
door celdeling.
→ Door wat voor soort celdeling worden de cellen dan vermeerderd?
1p 20 Zulke nieuwe cellen wil men in het hart van een patiënt brengen. Er wordt dan
een buisje door een beenslagader via de aorta het hart in geschoven.
In de afbeelding is de bloedsomloop weergegeven.
[FIGUUR: Schematische weergave van het hart met de belangrijkste bloedvaten.]
legenda:
LB = linkerboezem
RB = rechterboezem
LK = linkerkamer
RK = rechterkamer
In welk deel van het hart komt het buisje terecht, als het via de aorta het hart in
wordt geschoven?
A in de linkerboezem
B in de linkerkamer
C in de rechterboezem
D in de rechterkamer
700045-2-617o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

Cellen en organen
2p 21 In de afbeelding zijn enkele soorten cellen getekend.
[FIGUUR: Drie afbeeldingen van cellen. De linker afbeelding toont rode bloedcellen. De middelste afbeelding toont epitheelcellen. De rechter afbeelding toont verschillende cellen met kernen.]
P
Q
R
In de afbeelding hieronder is onder andere een deel van de luchtpijp
weergegeven.
[FIGUUR: Een afbeelding van het strottenhoofd en de luchtpijp met de nummers 1, 2 en 3.]
Drie plaatsen zijn met cijfers aangegeven.
-> Geef in het schema op de uitwerkbijlage aan welke cellen op welke plaatsen
in de afbeelding voorkomen. Gebruik elke letter één keer.
Een onderzoek
1p 22 Mandy probeert al meer dan een jaar zwanger te worden. Omdat het niet lukt,
zal ze onderzocht worden in het ziekenhuis. Met behulp van een HSG zal
bekeken worden of haar eileiders verstopt zijn. Een HSG is een röntgenfoto van
de baarmoeder en de eileiders.
-> Leg uit waardoor een vrouw niet zwanger kan worden als haar eileiders
verstopt zijn.
700045-2-6170
8
lees verder

### Pagina 9

1p 23 Vóór het maken van het HSG wordt via de vagina een contrastmiddel in de baarmoeder en de eileiders gespoten.
In de afbeelding is schematisch het onderlichaam van een vrouw met een aantal organen weergegeven.

[FIGUUR: Schematische tekening van het vrouwelijke voortplantingsstelsel met de uterus, eileiders en ovaria. De letters P, Q en R wijzen naar verschillende structuren.]

Welke letter geeft de opening aan waardoor het contrastmiddel wordt ingebracht voor het maken van een HSG?
A letter P
B letter Q
C letter R

1p 24 Mandy gaat een afspraak maken voor een HSG in de maand mei. Het onderzoek kan maar in een bepaalde periode van de menstruatiecyclus gedaan worden, namelijk nadat de menstruatie over is, en voordat de ovulatie optreedt. Mandy heeft een regelmatige menstruatiecyclus. Ze verwacht dat haar volgende menstruatie begint op 1 mei.
In de afbeelding is de kalender van de maand mei afgebeeld. Ze kan bij het afsprakenbureau kiezen uit vier data voor een HSG. Deze dagen zijn op de kalender met een kruisje aangegeven.

| dag |  | Mei |  |  |
|---|---|---|---|---|
| ma | 1 | 8 | 15 | X | 22 | 29 |
| di | 2 | 9 | 16 | 23 | 30 | X |
| wo | 3 | X | 10 | 17 | 24 | 31 |
| do | 4 | 11 | 18 | 25 |  |
| vr | 5 | 12 | 19 | 26 |  |
| za | 6 | 13 | 20 | 27 |  |
| zo | 7 | 14 | 21 | 28 |  |

Welke datum is voor Mandy de beste dag voor een HSG?
A 3 mei
B 10 mei
C 15 mei
D 30 mei

700045-2-617o 9 lees verder ►►►

### Pagina 10

Prostaat

Bij een zaadlozing gaan de spermacellen door de zaadleider en langs de zaadblaasjes door de prostaat. Daar wordt prostaatvocht toegevoegd.
In de afbeelding is het mannelijke voortplantingsstelsel weergegeven.
Een aantal delen is aangegeven met een letter.
1p 25 -> Welke letter in de afbeelding geeft de prostaat aan?

1p 26 Vooral bij oudere mannen wordt de prostaat vaak wat groter. Hierdoor kunnen problemen met plassen ontstaan.
-> Leg uit waardoor vergroting van de prostaat problemen met plassen kan veroorzaken.

1p 27 Een prostaat kan ook vergroot zijn door een tumor. Prostaatkanker is meestal goed te behandelen.
Het diagram toont de leeftijdsverdeling van een groep patiënten met prostaatkanker.
[FIGUUR: Een staafdiagram met op de x-as leeftijdsgroepen (0-9, 10-19, 20-29, 30-39, 40-49, 50-59, 60-69, 70-79, >79) en op de y-as het aantal mannen met prostaatkanker (oplopend van 0 tot 3500).]
Hoeveel procent van de patiënten uit deze groep is jonger dan 60 jaar?
A ongeveer 5%
B ongeveer 10%
C ongeveer 15%
D ongeveer 20%

700045-2-617o 10 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie www.allexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 1457

### Pagina 11

Staffordshire bull terrier

1p 28 Een bulldog en een terrier werden gekruist. Uit de nakomelingen werden door de fokkers alleen hondjes uitgekozen met bepaalde eigenschappen. Met die hondjes werd verder gefokt. Zo ontstond een nieuw ras: de Staffordshire bull terrier (zie de afbeelding).

[FIGUUR: Een bulldog, een donkere terrier en een Staffordshire bull terrier worden getoond.]

→ Hoe wordt het genoemd als alleen dieren met bepaalde eigenschappen worden gebruikt om mee te fokken?

700045-2-617o 11 lees verder ►►►

### Pagina 12

Gedrag van chinchilla's

Maxime en Zolíkha doen een onderzoek naar het gedrag van chinchilla's in een dierentuin. Ze lezen eerst de informatie die ze gekregen hebben.
[FIGUUR: Een tekening van een chinchilla]
Chinchilla's behoren tot de familie van de knaagdieren. Ze leefden oorspronkelijk in Zuid-Amerika op de rotsachtige hellingen van de Andes tot aan de kust. Ze zijn daar grotendeels uitgeroeid als gevolg van de handel in hun pelzen. Chinchilla's leven in de natuur in groepen. Ze krijgen jaarlijks twee tot drie keer jongen. Ze hebben hun schuilplaatsen in grotten en rotsklloven. De kleine voorpoten worden onder andere gebruikt om voedsel vast te pakken. In de dierentuin worden ze gevoerd met hooi, tarwe, maïs, haver en groenvoer.

Daarna noteren Maxime en Zolíkha welke gedragingen te zien zijn bij de verschillende chinchilla's en bedenken daar een afkorting voor (zie tabel 1).

tabel 1
gedragselement | afkorting
------- | --------
slapen | sl
voedsel pakken (met voorpoten) | vp
eten | et
jong voeren | jv
vacht likken | vl
met voorpoten langs de snuit strijken | vs
oren spitsen | os
rechtop zitten | rz
lopen | lo
naar tak hippen | th
dreigen (oren plat naar achteren) | dr
poepen | po
spelen (met andere chinchilla) | sp
laag liggen | ll

2p 29 Noem twee gedragselementen uit tabel 1 die behoren tot sociaal gedrag.

700045-2-617o
12
lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Maxime en Zolikhza kiezen één bepaalde chinchilla uit en noteren vijf minuten
lang, elke vijf seconden, welk gedrag dit dier vertoont. Hun resultaten staan in
tabel 2.

tabel 2
| | 1e minuut | 2e minuut | 3e minuut | 4e minuut | 5e minuut |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 - 5 sec. | sl | sl | dr | lo | et |
| 6 - 10 sec. | sl | vl | dr | lo | lo |
| 11 - 15 sec. | sl | vl | os | th | lo |
| 16 - 20 sec. | sl | vs | vl | th | lo |
| 21 - 25 sec. | sl | os | th | th | lo |
| 26 - 30 sec. | sl | rz | sp | ll | th |
| 31 - 35 sec. | sl | lo | sp | ll | th |
| 36 - 40 sec. | sl | th | sp | vp | th |
| 41 - 45 sec. | sl | po | th | et | po |
| 46 - 50 sec. | sl | vp | po | et | rz |
| 51 - 55 sec. | sl | et | os | vp | et |
| 56 - 60 sec. | sl | et | rz | et | rz |

1p 30 Hoe wordt tabel 2 genoemd?
A een ethogram
B een gedragsketen
C een protocol

1p 31 De chinchilla vertoonde tijdens de vijf minuten dat hij bekeken werd door de
meisjes, bijna alle gedragselementen uit tabel 1. Slechts één gedraging kregen
ze niet te zien.
-> Welk gedragselement ontbrak tijdens die vijf minuten?

1p 32 Bereken met de gegevens van tabel 2 hoeveel procent van de tijd werd besteed
aan eten.

700045-2-617o 13 lees verder ➢➢➢

### Pagina 14

Bloedgroepbepaling
Carola laat haar bloedgroep bepalen. Twee druppels van haar bloed worden op een glaasje gebracht. Aan elke druppel bloed wordt een beetje testvloeistof uit een flesje toegevoegd, zoals is weergegeven in onderstaande afbeelding. Vervolgens wordt er gekeken of er wél of geen samenklontering optreedt in de bloeddruppels. Hieruit kan de bloedgroep afgeleid worden.
[FIGUUR: Twee druppels bloed op een objectglas. Boven elke druppel een flesje met testvloeistof, met een druppel die naar beneden valt.]
Vloeistof met
antistof A
Vloeistof met
antistof B

1p 33 De afbeelding hieronder geeft het resultaat weer van de bloedgroepbepaling.

[FIGUUR: Objectglas met twee druppels bloed. De linker druppel is helder, de rechter druppel is geklonterd.]

Legenda:
= geen klontering = klontering

Welke bloedgroep heeft Carola?
A bloedgroep A
B bloedgroep B
C bloedgroep 0
D bloedgroep AB

700045-2-617o
14
lees verder

### Pagina 15

RVP

Kinderen in Nederland worden ingeënt tegen een aantal ernstige ziekten die
moeilijk te behandelen zijn. Dit wordt het Rijksvaccinatieprogramma of RVP
genoemd.
In een voorlichtingsfolder over het RVP is in een schema te zien wanneer
kinderen worden ingeënt en met welke vaccins.

wanneer wat

[FIGUUR: Twee tabellen naast elkaar. De bovenste tabel toont leeftijden: 2 maanden, 3 maanden, 4 maanden, 11 maanden, 14 maanden, 4 jaar, 9 jaar. De onderste tabel toont vaccins die gegeven worden op die leeftijden. Dit zijn: DKTP-Hib, Hep B*, DKTP-Hib, Hep B*, DKTP-Hib, BMR, Men C, DTP, aK, BMR.]

Het RVP vormt ØØ schema afgemaakt.
Bovenstaande tabel laat zien op welke leeftijd kinderen worden ingeënt en met welk vaccin.

DKTP-Hib combinatie vaccin tegen DKTP (= Difterie, Kinkhoest, Tetanus
en Polio) en tegen Hib (= Haemophilus influenzae type B).
Hep B* vaccin tegen Hepatitis B
BMR vaccin tegen Mazelen en Rodehond
Men C vaccin tegen Meningokokken C
DTP vaccin tegen Difterie, Tetanus en Polio
aK vaccin tegen Kinkhoest

In de DKTP-Hib-, Hep-B-, Men-C-
en de aK-vaccins zitten alleen dode
of geïnactiveerde stoffen.

Het BMR-vaccin bestaat uit
verzwakte (levende) virussen.

* Voor een hepatitis-B-inenting komen alleen kinderen in aanmerking met een moeder die drager is van het
hepatitis-B-virus, of als een van de ouders geboren is in een land met een hoog risico op hepatitis B.

De meeste inentingen uit het Rijksvaccinatieprogramma moeten één of
meerdere keren herhaald worden om een goede immuniteit op te leveren.

1p 34 Hoe vaak moet een kind volgens het RVP ingeënt worden tegen kinkhoest?

1p 35 Het BMR-vaccin wordt een combinatievaccin genoemd.
→ Leg uit waarom het BMR-vaccin zó genoemd wordt.

1p 36 Veroorzaakt het BMR-vaccin actieve immuniteit? En veroorzaakt het DKTP-Hibvaccin actieve immuniteit?
A geen van beide
B alleen het BMR-vaccin
C alleen het DKTP-Hib-vaccin
D zowel het BMR- als het DKTP-Hib-vaccin

700045-2-617o 15 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie www.ssleiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 1462

### Pagina 16

De kip en het ei

Lees eerst informatie 1 tot en met 8 en beantwoord dan vraag 37 tot en met 49.
Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

1p 37 Twee witte Leghorns worden met elkaar gekruist.
De stamboom geeft de resultaten van deze kruising weer.

[FIGUUR: Een stamboom met een cirkel en een vierkant als ouders. De cirkel is niet ingekleurd, het vierkant wel. Zij hebben twee kinderen: een ingekleurde cirkel en een vierkant dat niet is ingekleurd. Vervolgens zijn er nog twee kinderen: een ingekleurde cirkel en een ingekleurd vierkant.]

Legenda:
○ witte Leghorn kip
□ witte Leghorn haan
● zwarte Leghorn kip
■ zwarte Leghorn haan

Wat is het genotype van de ouders?
A Beide hebben genotype AA.
B Beide hebben genotype Aa.
C Beide hebben genotype aa.
D Eén van beide heeft genotype AA, de ander Aa.

1p 38 In informatie 1 is een lichaamsdeel van een kip aangegeven met de letter P.
In dit deel bevindt zich een bot.
Hoe heet dit bot?
A dijbeen
B middenvoetsbeentje
C teenkootje

1p 39 In informatie 2 zijn enkele botten met een letter aangegeven.
→ Welke letter geeft het bot aan waaraan de vliegspieren zijn bevestigd?

2p 40 In informatie 3 is een deel van het verteringsstelsel van een kip afgebeeld.
→ Welke twee cijfers in de afbeelding van informatie 3 geven delen aan waarin
door de kip verteringsenzymen aan het voedsel worden toegevoegd?

2p 41 In de tabel van informatie 4 staan de namen van zes kippen.
→ Welke van deze kippen heeft de hoogste slaapplaats in het kippenhok? Leg
je antwoord uit.

1p 42 In de afbeelding van informatie 5 zijn de voortplantingsorganen van een kip
weergegeven.
→ Welk cijfer geeft het deel aan waarin reductiedeling optreedt?

700045-2-617o 16 lees verder ►►►

### Pagina 17

1p 43 In welk deel kan de eicel bevrucht worden?
A in deel 1
B in deel 2
C in deel 3
D in deel 4
E in deel 5
1p 44 Ongeveer een uur nadat een kip één ei heeft gelegd, kan er weer een ovulatie optreden.
→ Hoeveel eieren kan een kip op een dag maximaal leggen volgens de gegevens in informatie 5?
1p 45 In de afbeelding van informatie 6 is de bouw van een ei weergegeven. Na een bevruchting kan zich in een ei een kuikentje ontwikkelen.
→ Welk cijfer in de afbeelding geeft het deel aan waaruit zich dan een kuikentje ontwikkelt?
2p 46 In de schaal van een ei bevinden zich kleine poriën waar gassen doorheen kunnen (zie informatie 6).
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
→ Geef in deze tabel achter elk gas met een kruisje aan of het gas het ei uit gaat of erin komt, als zich in het ei een kuikentje ontwikkelt.
1p 47 100 gram eidooiers levert meer kJ aan energie dan 100 gram eiwit.
→ Leg dit uit met behulp van informatie 7.
1p 48 In informatie 8 staat dat bepaalde bloeddeeltjes, de zogenaamde B-cellen, een rol spelen bij ei-allergie.
Tot welke groep bloeddeeltjes behoren de B-cellen?
A tot de bloedplaatjes
B tot de rode bloedcellen
C tot de witte bloedcellen
1p 49 Als een arts vermoedt dat een allergie veroorzaakt wordt door stoffen uit kippeneieren, kan hij onder andere een bloedonderzoek laten uitvoeren. Bloed van de patiënt wordt dan gemengd met eiwitten uit eieren. Als bepaalde stoffen in het bloed zich binden aan deze eiwitten, is dit een aanwijzing dat er sprake is van ei-allergie.
Hoe heten de stoffen in het bloed die zich kunnen binden aan de eiwitten uit de eieren?
A antigenen
B antistoffen
C histamines
700045-2-617o* 17 einde ■