# Eindexamen Biologie VMBO-GL/TL 2004 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/biologie/2004/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ### Vraag 31 – Opgave 31 ### Vraag 32 – Opgave 32 ### Vraag 33 – Opgave 33 ### Vraag 34 – Opgave 34 ### Vraag 35 – Opgave 35 ### Vraag 36 – Opgave 36 ### Vraag 37 – Opgave 37 ### Vraag 38 – Opgave 38 ### Vraag 39 – Opgave 39 ### Vraag 40 – Opgave 40 ### Vraag 41 – Opgave 41 ### Vraag 42 – Opgave 42 ### Vraag 43 – Opgave 43 ### Vraag 44 – Opgave 44 ### Vraag 45 – Opgave 45 ### Vraag 46 – Opgave 46 ### Vraag 47 – Opgave 47 ### Vraag 48 – Opgave 48 ### Vraag 49 – Opgave 49 ### Vraag 50 – Opgave 50 ### Vraag 51 – Opgave 51 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30 - 15.30 uur BIOLOGIE CSE GL EN TL BIOLOGIE VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 51 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden. 400030-2-586-543o ### Pagina 2 • Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen. BACTERIËN IN HET VERTERINGSKANAAL 1p ● 1 Veel koolsoorten bevatten vezels. Koolhydraten in die vezels worden door menselijke enzymen in het verteringskanaal niet verteerd. Bacteriën in het verteringskanaal breken deze onverteerbare koolhydraten wel af. In welk deel van het verteringskanaal komen veel bacteriën voor die onverteerbare resten afbreken? A in de dikke darm B in de dunne darm C in de twaalfvingerige darm 1p ● 2 Voor microscopisch onderzoek wordt een preparaat gemaakt van ontlasting. In dat preparaat bevinden zich onder andere bacteriën, cellen van een koolplant en cellen van de mens. In de afbeelding hieronder zijn deze drie soorten cellen weergegeven. [FIGUUR: Drie microscopische preparaten met verschillende cellen en bacteriën. Preparaten zijn gelabeld met P, Q en R. Preparraat P toont bacteriën. Preparraat Q toont plantencellen. Preparraat R toont menselijke epitheelcellen van het darmkanaal.] Welke letter geeft bacteriën aan? A letter P B letter Q C letter R 1p O 3 In het verteringskanaal maken bacteriën bij de afbraak van koolhydraten gassen zoals methaan, waterstof en zwavelwaterstof. Als iemand een wind laat, komen deze gassen naar buiten. De samenstelling van het gasmengsel hangt af van wat er gegeten is. In de onderstaande tabel staat hoe die samenstelling kan zijn. soort gas percentage koolstofdioxide 20 – 30% stikstof 20 – 90% zuurstof 0 – 10% waterstof 0 – 50% methaan 0 – 10% zwavelwaterstof 0 – 1% Gemiddeld zit er 200 milliliter van dit gasmengsel in het verteringskanaal. → Hoeveel milliliter methaan zit er maximaal in deze hoeveelheid gas? 400030-2-586-5430 2 ga naar de volgende pagina ### Pagina 3 2p O 4 Vooral na het eten van kool moet iemand veel winden laten, omdat kool veel vezels met onverteerbare koolhydraten bevat. Sam eet 250 gram gekookte spitskool. Hieronder is een deel uit de voedingsmiddelentabel afgebeeld. Analyse per 100 gram eetbaar gedeelte van het voedingsmiddel. [FIGUUR: Tabel met voedingsmiddelen en hun voedingswaarden per 100 gram, inclusief energie (kJ), eiwit (gram), vet (gram), koolhydraten (gram), vezel (gram) en water (gram).] -> Hoeveel gram vezels bevat de spitskool die Sam eet? Leg je antwoord uit met een berekening. EEN VIRUS 1p O 5 Er bestaan verschillende virussen die verkoudheid veroorzaken. Eén van deze virussen wordt het RS-virus genoemd. Elk jaar worden in Nederland zo'n 100.000 baby's ziek door een infectie met dit virus. Van de zieke baby's komen er gemiddeld 2000 in het ziekenhuis terecht. Tien procent daarvan is zo ernstig ziek dat behandeling op een afdeling met intensive care nodig is. -> Hoeveel baby's komen, volgens de informatie, gemiddeld per jaar op een afdeling voor intensive care terecht als gevolg van een infectie met het RS-virus? 1p O 6 Vooral te vroeg geboren baby's kunnen ernstig ziek worden door een infectie met het RS-virus. Deze baby's hebben niet voldoende antistoffen van de moeder meegekregen. Men onderzoekt of te vroeg geboren baby's tegen een infectie met het virus beschermd kunnen worden door toediening van antistoffen. -> Is zo'n behandeling van baby's met antistoffen tegen het RS-virus actieve of passieve immunisatie? Leg je antwoord uit. 400030-2-586-543o 3 ga naar de volgende pagina ### Pagina 4 CHOLESTEROL Cholesterol is een vetachtige stof die in het lichaam onder andere wordt gebruikt voor de opbouw van celmembranen. Ongeveer 85% van alle cholesterol wordt in de lever aangemaakt, de rest wordt met de voeding opgenomen. Een teveel aan cholesterol wordt door het bloed weer naar de lever vervoerd, waar het uitgescheiden wordt met gal. [FIGUUR: Schematische weergave van de bloedsomloop met hart, lever en nieren, met bloedvaten P en Q gemarkeerd.] 2p O 7 In de afbeelding is een schema van de bloedsomloop weergegeven. → Geef de namen van bloedvat P en van bloedvat Q. Schrijf je antwoord zo op: bloedvat P = .......... bloedvat Q = .......... 400030-2-586-543o 4 ga naar de volgende pagina → ### Pagina 5 1p 8 Hieronder staat een schema van het verteringskanaal. [FIGUUR: Schematische weergave van het menselijke spijsverteringsstelsel, met nadruk op de nek, borstkas en buikholte.] Cholesterol wordt met de gal uitgescheiden. Gal wordt via de galblaas en de galbuis afgegeven aan het verteringskanaal. In welk deel van het verteringskanaal komt de gal dan als eerste terecht? A in de dikke darm B in de slokdarm C in de twaalfvingerige darm 1p O 9 Als het cholesterolgehalte in het bloed hoog is, dan is de kans op een hartinfarct groter dan bij een lager cholesterolgehalte. Een teveel aan cholesterol zet zich af tegen de binnenkant van bloedvaten, waardoor deze steeds nauwer worden. Een hartinfarct wordt veroorzaakt door afsluiting van één van de bloedvaten die bloed naar de hartspier toevoeren. → Geef de naam van zo'n bloedvat waardoor zuurstofrijk bloed naar de hartspier stroomt. 2p O 10 Mensen met een te hoog cholesterolgehalte in het bloed wordt een dieet met weinig vet voorgeschreven. Bovendien wordt een aantal andere gedragsregels aangeraden voor een gezonde leefwijze. → Noem twee van zulke gedragsregels om de kans op een hartinfarct te verkleinen. 400030-2-586-543o 5 ga naar de volgende pagina ### Pagina 6 VARKENS In een boek staat het volgende: Elk varken heeft in zijn snuit een zogenaamde wroetschijf. Met deze schijf, die veel zintuigen bevat, onderzoekt het dier in een natuurlijke omgeving de grond. Hij zoekt naar voedsel, maar in een hok met een roostervloer valt niet veel te onderzoeken. Een varken begint dan bij een soortgenoot te wroeten en te knabbelen. Het knabbelen gaat over in bijten in de staart. Proeft een varken eenmaal bloed, dan ontstaat jachtgedrag dat typisch is voor varkens, want varkens eten ook vlees. Een aangevreten varken wordt nagejaagd en nog verder aangevreten. 1p 11 Tot welk soort gedrag behoort het wroeten? A tot territoriumgedrag B tot verzorgingsgedrag C tot voedselzoekgedrag D tot voortplantingsgedrag 1p 12 Een boer kan verschillende maatregelen nemen, om tegen te gaan dat varkens elkaar aanvreten. Welke maatregel houdt het meest rekening met het welzijn van een varken? A Het houden van varkens in aparte hokken. B Het houden van varkens op een laag stro. C Het vastzetten van varkens. D Het verwijderen van de varkensstaarten. DE ZIEKTE VAN KIENBÖCK Bij een patiënt met de ziekte van Kienböck functioneert het polsgewricht niet goed. Hierdoor ontstaat pijn in dit gewricht, vooral als de hand bewogen wordt. De aandoening ontstaat als één van de handwortelbeentjes te weinig bloed krijgt toegevoerd en dan afsterft. Dit komt onder andere voor bij mensen met een te korte ellepijp. 400030-2-586-543o 6 ga naar de volgende pagina ### Pagina 7 2p O 13 In de tekst worden enkele botten genoemd. In de afbeelding zijn de botten in een hand en een deel van de onderarm weergegeven. -> Welke letter geeft een handwortelbeentje aan? En welke letter geeft een ellepijp aan? Schrijf je antwoord zo op: handwortelbeentje = letter ........ ellepijp = letter ........ [FIGUUR: Schematische tekening van een menselijke hand en onderarm met letters P, Q, R, S, T die delen aanduiden.] 1p O 14 -> Leg uit waardoor een handwortelbeentje afsterft, als het te weinig bloed krijgt toegevoerd. 1p O 15 In de afbeelding hieronder is een stukje beenweefsel getekend, gezien door een microscoop. [FIGUUR: Micrografische afbeelding van beenweefsel, met ronde structuren en kanalen.] Welke letter geeft de plaats aan waar zich een bloedvat bevindt? A letter P B letter Q C letter R 1p O 16 Door het slecht functioneren van het polsgewricht ontstaat slijtage. Vooral het gewrichtskraakbeen wordt dan aangetast. -> Noem een functie van het kraakbeen in een gewricht. 400030-2-586-5430 7 ga naar de volgende pagina —> ### Pagina 8 EEN EXPERIMENT 1p 17 In een plant kan zowel verbranding als fotosynthese optreden. Is voor verbranding kooldioxyde nodig? En is voor fotosynthese kooldioxyde nodig? A voor geen van beide processen B alleen voor fotosynthese C alleen voor verbranding D zowel voor fotosynthese als voor verbranding Bij een experiment wordt een indicator gebruikt die in kraanwater aangeeft of de hoeveelheid kooldioxyde toeneemt of afneemt. In gewoon kraanwater is de kleur van de indicator oranje. In de tabel hieronder staat aangegeven hoe de kleur verandert als de hoeveelheid kooldioxyde ver - andert. hoeveelheid kooldioxyde kleurverandering van de indicator neemt toe oranje wordt geel neemt af oranje wordt paars Drie reageerbuizen worden gevuld met kraanwater, waaraan wat van de indicator wordt toegevoegd. In twee buizen wordt ook een waterplantje gedaan. Eén van de buizen met een plantje wordt ingepakt, zodat er geen licht meer bij kan (zie de afbeelding hieronder). De buizen worden de hele dag voor het raam in de zon gezet. [FIGUUR: Drie reageerbuizen met waterplantjes en water, met verschillende omstandigheden: buis 1 met waterplant, buis 2 met ingepakt waterplant, buis 3 met alleen water.] 2p 18 Welke kleur zal het water in buis 1 na enkele uren hebben? Leg je antwoord uit. 1p 19 Treedt er fotosynthese op in het plantje in buis 2? En treedt er verbranding op in het plantje in buis 2? A geen van beide processen B alleen fotosynthese C alleen verbranding D zowel fotosynthese als verbranding 400030-2-586-543o 8 ga naar de volgende pagina ### Pagina 9 1p O 20 → Leg uit wat de functie is van buis 3 tijdens het experiment. Bij een volgend experiment worden twee andere buizen gevuld met kraanwater en wat van dezelfde indicator: buis 4 en buis 5. In buis 4 worden enkele slakjes gedaan en in buis 5 enkele slakjes en een waterplantje (zie de afbeelding hiernaast). Beide buizen worden voor het raam in het licht gezet. [FIGUUR: Twee reageerbuizen, genummerd 4 en 5, elk gevuld met water en organisch materiaal. In buis 4 zitten enkel slakken. In buis 5 zitten slakken en een waterplant.] 2p O 21 → Wat zal de kleur van het water in buis 4 na enkele uren zijn? Leg je antwoord uit. 1p O 22 De kleur in buis 5 verandert niet. Dit betekent dat de hoeveelheid koolstofdioxide in het water gelijk blijft. → Leg uit waardoor de hoeveelheid koolstofdioxide in het water van buis 5 gelijk blijft. DKTP EN BMR Sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw worden de meeste kinderen ingeënt tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio met de zogenaamde DKTP-prik. Bij een DKTP-vaccinatie wordt een kind ingeënt met verzwakte of dode ziekteverwekkers. Vanaf 1987 krijgen veel kinderen op de leeftijd van 14 maanden en 9 jaar ook een inenting tegen bof, mazelen en rode hond: de BMR-prik. In het eerste levensjaar hebben de meeste kinderen antistoffen tegen bof, mazelen en rode hond in het bloed. Deze antistoffen zijn afkomstig van de moeder. 1p ● 23 Worden bij een vaccinatie antigenen ingespoten? En worden dan antistoffen ingespoten? A alleen antigenen B alleen antistoffen C zowel antigenen als antistoffen 1p O 24 Een kind heeft alle vaccinaties tegen DKTP en BMR gehad. → Kan zo’n kind dan een ziekte zoals waterpokken krijgen? Leg je antwoord uit. 1p O 25 Behalve te vroeg geboren kinderen, blijken ook sommige andere kinderen in hun eerste jaar geen antistoffen tegen BMR van hun moeder te hebben gekregen. → Noem een reden hiervoor. 400030-2-586-543o 9 ga naar de volgende pagina — ### Pagina 10 DE ACHILLESPEES 1p O 26 De achillespees is een grote pees die spier P met het hielbeen verbindt. [FIGUUR: Anatomische tekening van de enkel en voet, met de achillespees en spier P gemarkeerd.] → Wat is de naam van spier P? Tijdens het volleyballen voelt Julia plotseling een heftige pijn vlak boven haar hiel. Het is alsof zij een schop tegen haar been krijgt. De trainer vermoedt dat haar achillespees is gescheurd. Om vast te stellen of de pees volledig is afgescheurd, knijpt hij in haar onderbeen (zie de afbeelding hiernaast). Als de pees niet volledig is afgescheurd, zal haar voet bewogen. [FIGUUR: Schematische tekening van een onderbeen dat wordt dichtgeknepen door een hand.] 1p ● 27 In de afbeelding hieronder staan vier manieren getekend waarop de voet kan bewegen. [FIGUUR: Vier schematische tekeningen van een voet die verschillende bewegingen uitvoert, genummerd 1 tot en met 4.] Welke tekening geeft de beweging weer die de voet maakt als de achillespees omhoog getrokken wordt? A tekening 1 B tekening 2 C tekening 3 D tekening 4 400030-2-586-543o 10 ga naar de volgende pagina -> ### Pagina 11 THE HEUPGEWRI CHT 1p O 28 Pijn in de heupgewrichten komt bij oudere mensen vaak voor. Men spreekt dan van 'slijtage van het heupgewricht'. Naast het voorschrijven van pijnstillers en fysiotherapie wordt een patiënt met heupklachten dik te dik is, vaak aangeraden te vermageren. -> Leg uit waardoor vermageren de pijn van zo'n patiënt met heupproblemen kan verminderen. 2p O 29 In ernstige gevallen van slijtage van het heupgewricht wordt bij een patiënt een zogenaamde heupprothese aangebracht. Tijdens een operatie wordt dan de kop van een heupgewricht verwijderd en vervangen door een kop van metaal. Soms wordt ook nog de kom vervangen (zie de afbeelding hieronder). [FIGUUR: Anatomische tekening van een heupgewricht met een prothese.] De heupprothese verbindt de botten P en Q uit de afbeelding met elkaar. -> Geef de namen van bot P en van bot Q. Schrijf je antwoord zo op: bot P = ........................... bot Q = ........................... 400030-2-586-543o 11 ga naar de volgende pagina -> ### Pagina 12 VEEVOER Het voedsel dat koeien te eten krijgen, kan onder andere grassen en granen bevatten. Veel gras in het voer is voor de gezondheid van de koeien beter dan veel granen. In het verteringskanaal van koeien leven veel soorten schimmels, eencellige diertjes en bacteriën. Sommige van deze bacteriën produceren zuren. Als het vee veel granen te eten krijgt, dan neemt het aantal zuurproducerende bacteriën in het verteringskanaal toe. Het zuur kan dan ontstekingen en zweren in de maag tot gevolg hebben. 1p 30 Bij welke micro-organismen uit het verteringskanaal van een koe is er een celwand aanwezig? A bij bacteriën en bij eencellige diertjes B bij bacteriën en bij schimmels C bij eencellige diertjes en bij schimmels 1p 31 De micro-organismen in het verteringskanaal van een koe maken enzymen die cellulose uit het plantaardige voedsel afbreken. Waarin bevindt zich vooral veel cellulose? A in de bladgroenkorrels B in de celmembraan C in de celwand D in het cytoplasma 1p O 32 Bij het slachten kunnen bacteriën uit het verteringskanaal van een koe in het vlees terechtkomen. De kans dat een mens daardoor een darminfectie oploopt is het grootst, als de bacteriën uit een koe komen die gevoerd is met granen. Door het hoge zuurgehalte in het verteringskanaal van zo'n koe hebben de bacteriën zich aangepast aan een zure omgeving. → Een bacterie die aangepast is aan een zure omgeving, veroorzaakt eerder een darminfectie dan een bacterie die dat niet is. Leg dit uit. TRANSPLANTATIES 1p 33 Elk jaar worden in Nederland organen getransplanteerd. Wanneer heeft zo'n operatie de meeste kans op succes? A Als de antigenen van de donor overeenkomen met de antigenen van de ontvanger. B Als de antigenen van de donor overeenkomen met de antistoffen van de ontvanger. C Als de antigenen van de donor overeenkomen met de antigenen van de ontvanger. D Als de antistoffen van de donor overeenkomen met de antistoffen van de ontvanger. 400030-2-586-543o 12 ga naar de volgende pagina ### Pagina 13 DE ZANG VAN ROODBORSTJES Roodborstjes zingen om hun territorium aan te geven en om een partner te lokken. Er wordt van april tot juli gebroed. Zodra het vrouwtje de eieren heeft gelegd, blijft ze elf tot veertien dagen op het nest zitten. In die tijd wordt ze door het mannetje gevoerd. In de afbeelding is de zang van roodborstjes gedurende het jaar weergegeven. [FIGUUR: Grafiek met op de y-as "zangactiviteit mannetje" en "zangactiviteit vrouwtje" en op de x-as de maanden van juli tot juli. Er zijn twee lijnen getekend die de zangactiviteit over de maanden weergeven. Boven de lijnen zijn periodes aangegeven: paring, legsel, jongen.] 34 (2p) In een bepaalde periode van het jaar hebben mannetjes en vrouwtjes elk hun eigen territorium. In welke maanden hebben de roodborstjes elk hun eigen territorium? Leg je antwoord uit met behulp van de bovenstaande informatie. 35 (1p) Wat is de functie van de zang van het mannetje in februari? 36 (1p) Vooral de vrouwtjes bebroeden de eieren. Waaraan kun je dat zien? Leg je antwoord uit met behulp van de bovenstaande grafiek. 400030-2-586-543o 13 ga naar de volgende pagina ### Pagina 14 FUTEN In de vorige eeuw beschreef een Engelse onderzoeker het gedrag van futen. Bij deze watervogels zag hij onder andere de zogenaamde pinguïn-dans. Hierbij zwemmen een mannetje en een vrouwtje, vóór het leggen van de eieren, op een bepaalde manier naar elkaar toe. Ze hebben waterplanten in hun snavel en komen borst-aan-borst omhoog uit het water. [FIGUUR: Twee futen die borst-aan-borst omhoog komen uit het water met waterplanten in hun snavels.] 1p O 37 → Wat is de inwendige prikkel voor de pinguïn-dans? 1p ● 38 De onderzoeker beschreef ook het borst-aan-borstgevecht. Daarbij slaan twee mannetjes met de vleugels naar elkaar en pikken ze met geopende snavels. Ze hebben geen waterplanten of ander nestmateriaal bij zich. [FIGUUR: Twee futen die met geopende snavels naar elkaar pikken.] Tot welk type gedrag behoort het borst-aan-borstgevecht? A tot de balts B tot de broedzorg C tot het territoriumgedrag 400030-2-586-543o 14 ga naar de volgende pagina → ### Pagina 15 EPO Epo is een hormoon dat door de nieren wordt gemaakt. Het speelt een rol bij het maken van rode bloedcellen. Epo kan ook kunstmatig gemaakt worden en door sporters gebruikt worden als doping. Door Epo te gebruiken worden er veel meer rode bloedcellen geproduceerd dan normaal. Daardoor kan een sporter zijn prestaties vergroten. Sporters worden op het gebruik van Epo gecontroleerd door bloed-en urineonderzoek. 1p O 39 Leg uit dat een sporter tot grotere lichamelijke prestaties in staat is, als het bloed meer rode bloedcellen bevat. 1p 40 Waar in het lichaam worden rode bloedcellen gemaakt? A in de lever B in de nieren C in het beenmerg D in het bloedplasma 1p 41 Het gebruik van Epo kan door urineonderzoek gecontroleerd worden. Waar in de nieren wordt Epo uit het bloed verwijderd? A alleen in nieren B alleen in nierschors C zowel in niermerg als in nierschors BACTERIËN Bekijk eerst de informatie in het bijlagenboekje over bacteriën. Je kunt die informatie gebruiken bij het beantwoorden van de vragen 42 tot en met 51. 2p O 42 In informatie 1 staat dat bacteriën gebruikt worden bij de bereiding van voedingsmiddelen. -> Noem twee van zulke voedingsmiddelen. 1p O 43 In de informatie worden enkele ziekten genoemd die door bacteriën veroorzaakt worden. Eén daarvan is de besmettelijke ziekte gonorroe. -> Hoe wordt gonorroe verspreid? 1p O 44 Bij een voedselvergiftiging komen bepaalde bacteriën in het lichaam van een mens (informatie 2). Het lichaam reageert op deze infectie door antistoffen te maken. In de afbeelding is met lijnen de hoeveelheid bacteriën en antistoffen weergegeven. -> Welke lijn geeft de gevormde hoeveelheid antistoffen weer, lijn P of lijn Q? Leg je antwoord uit. [FIGUUR: Een grafiek met op de y-as 'hoeveelheid' en de pijl naar boven gericht. Op de x-as staat 'tijd in dagen' met de pijl naar rechts gericht. Er zijn twee lijnen: een stippellijn die eerst stijgt en daarna daalt, met het label P. Een volle lijn die eerst stijgt tot een maximum en daarna daalt, met het label Q.] Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. 400030-2-586-5430 15 ga naar de volgende pagina ### Pagina 16 2p O 45 Een bacterie komt terecht op een agarlaagje in een petrischaal. De omstandigheden zijn gunstig. → Hoeveel bacteriën kunnen er na drie uur volgens informatie 4 ontstaan zijn uit deze bacterie? Leg je antwoord uit met een berekening. 1p O 46 Voedsel kan onder andere geconserveerd worden door toevoeging van zout (informatie 5). → Leg uit waardoor voedsel minder snel bederft door toevoeging van zout als conserveermiddel. 1p O 47 In de informatie wordt beschreven hoe een legkok van Napoleon voedsel conserveerde. → Leg uit waardoor voedsel dat zó behandeld wordt, langer houdbaar is. 1p • 48 In de afbeelding zijn drie grafieken weergegeven. [FIGUUR: Grafiek P met bacteriegroei op de y-as en temperatuur op de x-as, met een dalende curve bij lagere temperaturen en een stijgende curve bij hogere temperaturen rond 35°C. Grafiek Q met bacteriegroei op de y-as en temperatuur op de x-as, met een berg-vormige curve die een optimum bereikt rond 35°C. Grafiek R met bacteriegroei op de y-as en temperatuur op de x-as, met een stijgende curve bij hogere temperaturen rond 35°C.] Welke grafiek geeft de groei van bacteriën volgens informatie 3 juist weer? A grafiek P B grafiek Q C grafiek R 1p O 49 In informatie 6 staan etiketten afgebeeld van twee voedingsmiddelen. De rijstepap staat in de winkel in de koeling, de vanillevla niet. → Leg met behulp van de etiketten uit waardoor de vanillevla buiten de koeling niet bederft. 1p O 50 In informatie 7 staan twee recepten om ijs te maken. Ilse wil ijs gaan maken volgens één van deze recepten. → Welk recept moet ze kiezen als ze de kans op een besmetting met Salmonella zoveel mogelijk wil voorkomen? Leg je antwoord uit. 2p O 51 In informatie 8 wordt een experiment beschreven. → Welk cijfer in de afbeelding geeft het petrischaaltje aan dat in de koelkast heeft gestaan tijdens het experiment? Leg je antwoord uit. 400030-2-586-5430* 16 einde