# Eindexamen Biologie VMBO-GL/TL 2004 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/biologie/2004/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

### Vraag 50 – Opgave 50

### Vraag 51 – Opgave 51

### Vraag 52 – Opgave 52

### Vraag 53 – Opgave 53

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examenopgaven VMBO-GL en TL
2004
tijd vak 1
woensdag 26 mei
13.30 - 15.30 uur

BIOLOGIE CSE GL EN TL

BIOLOGIE VBO-MAVO-D

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 53 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.

Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.

400009-1-586-5430

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

HARINGK AKEN

Haringkaken is een manier om haring langer houdbaar te maken.
Bij het haringkaken wordt een aantal organen uit de vis verwijderd: de kieuwen,
het hart, een deel van de darmen, de lever en de galblaas. Daarna wordt de
haring gezouten.

1p • 1
Door haringkaken worden de bacteriën niet gedood.
Door welke manier van conserveren worden wel alle bacteriën gedood?
A door invriezen
B door pasteuriseren
C door steriliseren

1p • 2
De alvleesklier wordt bij het haringkaken niet verwijderd.
Stoffen uit de alvleesklier breken onder andere eiwitten af, waardoor de vis malser wordt.
De alvleesklier maakt enzymen en hormonen.
Breken enzymen uit de alvleesklier eiwitten af? En breken hormonen uit de alvleesklier
eiwitten af?
A alleen enzymen breken eiwitten af
B alleen hormonen breken eiwitten af
C zowel enzymen als hormonen breken eiwitten af

NIEREN EN NADORST

2p O 3
De afbeelding geeft onder andere een nier weer.
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een nier met bloedvaten. Gemarkeerd met de letters P, Q, R, S, T, U.]
P Q R S T U

→ Welke letter geeft de urineleider aan? En welke letter geeft het nierbekken aan?
Schrijf het zo op je antwoordblad:
urineleider: letter ..................
nierbekken: letter ..................

400009-1-586-5430 2 ga naar de volgende pagina —>


### Pagina 3

1p • 4 In de afbeelding is schematisch de romp van een man weergegeven.
Vier gebieden in de romp zijn met letters aangegeven.

[FIGUUR: Schematische weergave van een romp met de nieren aangegeven met de letters P, Q, R en S.]

Welke letter geeft het gebied in de romp aan waarin de nieren zich bevinden?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S

1p O 5 De hoeveelheid water die de nieren uitscheiden, wordt geregeld door een hormoon.
Als er veel van dit hormoon in het bloed aanwezig is, wordt er weinig water uitgescheiden
(zie het onderstaande schema).

| concentratie hormoon in bloed | hoeveelheid wateruitscheiding | dorstgevoel |
|---|---|---|
| hoog | weinig | nee |
| laag | veel | ja |

Alcohol heeft invloed op de productie van dit hormoon.
Na het drinken van veel alcohol is er vaak een tekort aan water in het lichaam.
Dit wordt ook wel nadorst genoemd.
Neemt door alcohol de productie van dit hormoon toe of af? Leg je antwoord uit.

400009-1-586-543o 3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

REIZIGERSPROBLEMEN
Trombose is het afsluiten van bloedvaten door bloedstolsels.
Tijdens lange vlieg- en busreizen is door het langdurig zitten de doorstroming
van het bloed, vooral in de benen, minder goed.
Hierdoor wordt de kans op het ontstaan van trombose groter.
Dit wordt reizigerstrombose genoemd.

1p 6 Welke bloeddeeltjes spelen een rol bij de vorming van bloedstolsels?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen

1p O 7 In de afbeelding is een reiziger weergegeven en een deel van zijn been.
In het been zijn enkele bloedvaten getekend.
Het bloed in deze bloedvaten stroomt van de voet naar het bovenbeen.
[FIGUUR: Een schematische tekening van een menselijk been, met bloedvaten. P is gemarkeerd bij een bloedvat.]

$\rightarrow$ Is bloedvat P een ader of een slagader? Leg je antwoord uit.

1p O 8 Gezonde mensen wordt afgeraden om tijdens zo'n lange reis medicijnen tegen trombose
te gebruiken. Eenvoudige tips om de kans op trombose in het vliegtuig of de bus te
verkleinen zijn: gemakkelijke, ruim zittende kleding dragen en de schoenen uittrekken.
$\rightarrow$ Noem nog een andere manier om de kans op trombose tijdens zo'n reis te verkleinen.

400009-1-586-5430 4 ga naar de volgende pagina

### Pagina 5

1p O 9 Mariska is geslaagd voor haar eindexamen. Haar ouders bieden haar een vakantie in
Spanje aan. In de krant leest ze twee advertenties waarin zo'n reis aange prezen wordt.
advertentie 1: advertentie 2:
Speciale aanbieding: Voordelig ! ! ! ! ! ! ! !
Rechtstreekse vliegreis naar het Met de nachtbus non-stop
zonnige strand van de Costa del Sol. in 20 uur naar de Costa del Sol.
Vertrek: 20 juni a.s. Comfortabele slaapstoelen,
Prijs: € 185,- video, drankjes en toilet aan boord.
Vertrek: 18 juni a.s.
Prijs: € 95,-
Tijdens welke van de twee aangeboden reizen is de kans op het ontstaan van
trombose het grootst? Leg je antwoord uit.
VITAMINE K
1p O 10 Vitamine K komt onder andere voor in groene groente zoals spinazie.
Vitamine K wordt ook door bacteriën in de darm van de mens gemaakt.
Alleen bij uitzondering heeft een mens gebrek aan vitamine K.
Dat kan gebeuren wanneer iemand gedurende een periode antibiotica heeft geslikt.
Leg uit dat door de werking van antibiotica een gebrek aan vitamine K kan ontstaan.
2p O 11 Bekijk de onderstaande afbeelding.
[FIGUUR: Drie afbeeldingen naast elkaar. De linker afbeelding toont drie onregelmatige, veelhoekige cellen met in elk een kern. De middelste afbeelding toont een plantencel met celwand, celmembraan, celkern, cytoplasma en cel plasmasnoeren. De rechter afbeelding toont vier ronde objecten die dicht bij elkaar liggen.]
tekening 1 tekening 2 tekening 3
Welke tekening stelt bacteriën voor? Welke tekening cellen van een spinazieplant? En
welke tekening cellen van een mens?
Vul je antwoord in op de uitwerkbijlage.
400009-1-586-5430 5 ga naar de volgende pagina
Voor alle eindexamens, zie www.alleeindexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 1606

### Pagina 6

SPIEREN
1p 12 In de afbeelding is schematisch een dwars doorgesneden spier getekend.
De buitenste laag van de spier (P) bestaat uit bindweefsel.

[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een spier met de buitenste laag aangeduid met P.]

Hoe heet P?
A spierbundel
B spierschede
C spiervezel
D pees

[FIGUUR: Schematische weergave van de spieren aan de achterzijde van het menselijk lichaam, met nadruk op de arm en het been.]

400009-1-586-5430
ga naar de volgende pagina

### Pagina 7

1p 13 Welke beweging ontstaat als spier P zich verder samentrekt?
A de arm wordt gebogen
B de arm wordt gestrekt
C de vingers worden gebogen
D de vingers worden gestrekt

1p O 14 In de afbeelding is ook de achillespees weergegegeven.
→ Wat is de functie van pezen?

VISKWEEK EN SCHOON WATER

1p O 15 Viskwekers hebben een groot probleem met het water waarin zij vissen kweken.
Dit water wordt vervuild door vissenpoep. Als gevolg van die vervuiling komen er in die
vijvers veel voedingszouten voor, waardoor algen zich sterk gaan vermeerderen.
→ Leg uit waardoor in een vijver met veel vissenpoep veel voedingszouten gevormd
worden.

2p O 16 In de visvijvers komen behalve vissen en algen ook bacteriën voor.
Op de uitwerkbijlage staat een schema.
→ Geef met kruisjes in het schema aan welke organismen zuurstof verbruiken.
Geef ook aan welke organismen zuurstof produceren.

DE MONDHOLTE

[FIGUUR: Sagittale doorsnede van het menselijk hoofd, met de mondholte, tong en neusholte getoond. P is gelabeld als de tong.]
In de afbeelding is een deel van het hoofd afgebeeld, met onder andere de
mondholte.

1p O 17 → Geef de naam van P in de afbeelding.
1p O 18 → Is de tong een weefsel of een orgaan? Leg je antwoord uit.

400000-1-586-543o 7 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 8

BACTERIËN

1p O 19 Een groep bacteriën die door celdeling uit één bacterie is ontstaan, noemt men een
bacteriekolonie.
Als de omstandigheden gunstig zijn, kunnen bacteriën zich zeer snel delen.
Bij een bepaalde bacteriesoort kan er elke vijf minuten een celdeling plaats vinden.
Eén zo'n bacterie deelt zich, zodat er na vijf minuten twee bacteriën zijn.
Op deze manier ontstaat uit die ene bacterie een kolonie.
→ Uit hoeveel bacteriën kan deze kolonie dan maximaal bestaan na 30 minuten?

[FIGUUR: Een grafiek met op de x-as de temperatuur in graden Celsius, van -10 tot 60, en op de y-as de groei van bacteriën, aangegeven met een vraagteken. De curve toont een optimale groei rond 35-40 graden Celsius.]
In een experiment wordt de invloed van de temperatuur op de groei van een
bacteriekolonie onderzocht. De resultaten zijn weergegeven in het diagram.

1p O 20 In het diagram is de Y-as niet benoemd.
→ Wat moet er op de plaats van het vraagteken bij de Y-as staan?

1p O 21 → Leg met behulp van het diagram uit, waardoor voedsel in de diepvries geconserveerd
kan worden.

400000-1-586-543o 8 ga naar de volgende pagina


### Pagina 9

SAMENSTELLING VAN VOEDINGSMIDDELEN
De onderstaande tabel is een deel uit een voedingsmiddelentabel.
De hoeveelheden zijn in grammen uitgedrukt en geanalyseerd per 100 gram eetbaar
gedeelte.

| voedingsmiddel | eiwitten | vetten | koolhydraten | water | overige |
|---|---|---|---|---|---|
| aardappels | 2,0 | 0,1 | 19,0 | 77,0 | 1,9 |
| appels | 0,0 | 0,0 | 10,0 | 87,0 | 3,0 |
| bruin brood | 7,9 | 2,5 | 43,0 | 40,0 | 6,6 |
| bruine bonen | 20,0 | 1,5 | 43,0 | 12,0 | 23,5 |
| doperwten | 5,0 | 0,3 | 10,0 | 82,0 | 2,7 |
| kaas | 25,0 | 29,0 | 1,0 | 41,0 | 4,0 |
| margarine | 0,5 | 83,0 | 0,4 | 15,0 | 1,1 |
| volle melk | 3,3 | 3,2 | 4,6 | 88,0 | 0,9 |
| patat | 3,0 | 12,0 | 30,0 | 50,0 | 5,0 |
| peen | 1,0 | 0,2 | 6,0 | 90,0 | 2,8 |
| pinda's | 27,0 | 49,0 | 13,0 | 3,0 | 8,0 |
| roomboter | 0,5 | 83,0 | 0,4 | 15,0 | 1,1 |
| rundvlees | 20,0 | 12,9 | 0,0 | 67,0 | 0,1 |
| rijst | 7,0 | 0,5 | 78,0 | 13,0 | 1,5 |
| sla | 2,0 | 0,2 | 2,0 | 94,0 | 1,8 |
| sla-olie | 0,0 | 99,9 | 0,0 | 0,0 | 0,1 |
| selderij | 1,0 | 0,0 | 2,0 | 92,0 | 5,0 |
| tomaten | 1,0 | 0,2 | 3,0 | 95,0 | 0,8 |
| vis (mager) | 18,0 | 0,5 | 0,0 | 79,0 | 2,5 |
| wit brood | 8,0 | 2,5 | 46,0 | 40,0 | 3,5 |

1p • 22
Een leerling krijgt de opdracht om met behulp van deze tabel de samenstelling van
verschillende voedingsmiddelen weer te geven in cirkeldiagrammen.
Eén zo'n cirkeldiagram is weergegeven in de afbeelding.
[FIGUUR: Cirkeldiagram met drie sectoren, waarvan één zeer klein en wit is, en twee grotere sectoren, waarvan één grijs is en de andere een iets lichtere grijstint heeft.]

Legenda:
koelhydraten
water
overige

Van welk voedingsmiddel uit de tabel geeft het cirkeldiagram de samenstelling weer?
A van appels
B van bruin brood
C van rundvlees

400

### Pagina 10

HET BEKKEN
De vorm van het onderlichaam wordt voor een deel bepaald door het bekken
(de bekkengordel).
In de afbeelding is een deel van het skelet weergegeven.
[FIGUUR: Anatomische illustratie van het menselijk skelet, met de focus op het bekken en de wervelkolom. Labels P en Q wijzen naar delen van het bekken.]
2p O 23 P en Q geven twee botten van het bekken aan.
→ Benoem de botten P en Q uit de afbeelding.
Schrijf het zo op je antwoordblad:
P = .............................
Q = .............................
1p O 24 In bot P bevindt zich beenmerg.
→ Noem de belangrijkste functie van dit beenmerg.
1p ● 25 In de afbeelding is ook een gewrichtskom aangegeven.
Van wat voor type gewricht is dit de kom?
A van een kogelgewricht
B van een rolgewricht
C van een scharniergewricht
400000-1-586-5430
10
ga naar de volgende pagina

### Pagina 11

1p O 26 Het bekken van een man is anders gebouwd dan dat van een vrouw.
het bekken van een man
[FIGUUR: Tekening van een mannelijk bekken met een smalle, hartvormige opening.]
het bekken van een vrouw
[FIGUUR: Tekening van een vrouwelijk bekken met een bredere, ovale opening.]
De opening onderin het bekken is bij een vrouw groter dan bij een man.
→ Leg uit waarmee dit verschil te maken heeft.
400000-1-586-543o 11 ga naar de volgende pagina

### Pagina 12

Deze examenpagina is een opgavepagina met het onderwerp 'Medicijn uit aardappels'. De pagina bevat drie meerkeuzevragen (27, 28, 29) die gebaseerd zijn op medische en biologische concepten, met name rondom ziektes, bacteriën en genetische modificatie. Vraag 27 beschrijft de gevolgen van diarree bij jonge kinderen en de oorzaak daarvan. Vraag 28 gaat over maatregelen om infecties met schadelijke darmbacterie te voorkomen. Vraag 29 beschrijft een experiment met genetisch gemodificeerde aardappels en muizen, waarbij de student conclusies moet trekken uit de resultaten. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren op deze pagina. De student wordt gevraagd om de vragen nauwkeurig te lezen en de juiste optie te kiezen. Er wordt tevens verwezen naar de volgende pagina en een website voor aanvullende informatie.

### Pagina 13

EEN ETHOGRAM

Gitana en Bagdat onderzoeken hoeveel tijd een muis besteedt aan lopen,
slapen en eten. Ze zetten een muis in een grote glazen bak met een voerplek
en een schaalholletje. Ze bekijken het gedrag van de muis en maken een
ethogram. Daarvoor noteren ze elke twee minuten wat de muis doet.
Hieronder is het ethogram weergegeven.

[FIGUUR: Tabel met tijdvakken en observaties van een muisgedrag (lopen, slapen, eten). Observaties zijn aangegeven met een 'x'.]

Onderzoekers: Gitana en Bagdat ETHOGRAM
Datum: 15 maart
Mannetje nr 1 (Kareltje)
| tijd | | loopt | slapen | eten |
|---|---|---|---|---|
| 14.00 - 14.02 | | x | | |
| 14.02 - 14.04 | | x | | |
| 14.04 - 14.06 | | | x | |
| 14.06 - 14.08 | | | x | |
| 14.08 - 14.10 | | | x | |
| 14.10 - 14.12 | | | x | |
| 14.12 - 14.14 | | | | x |
| 14.14 - 14.16 | | | | x |
| 14.16 - 14.18 | | x | | |
| 14.18 - 14.20 | | x | | |

3p O 30 Op de uitwerkbijlage staan een tabel en een lege cirkel weergegeven.
-> Vul in de tabel in hoeveel procent van de meetmomenten wordt besteed aan lopen,
aan slapen en aan eten. Zet daarna deze percentages uit in het cirkeldiagram.

1p O 31 Om het onderzoek te verbeteren herhalen Gitana en Bagdat hun waarnemingen op drie
achtereenvolgende dagen.
-> Noem nog een andere verbetering van het onderzoek waardoor de resultaten
betrouwbaarder worden.

400000-1-586-543o 13 ga naar de volgende pagina

### Pagina 14

SCHADELIJKE BOEREN EN WINDEN

In de maag van koeien leven veel soorten bacteriën die cellulose uit de
voedselen in plantaardig voedsel afbreken.
Bepaalde bacteriën produceren bij die afbraak het gas methaan.
Dit gas verlaat het verteringskanaal van de koe via de mond en de anus door
boeren en winden.
Methaan is als broeikasgas schadelijk voor het milieu.
In Australië is een experiment gestart waarbij koeien ingeënt worden tegen
schadelijke winden en boeren.
Bij het experiment worden gedode bacteriën bij koeien ingespoten.
Dit brengt een afweerreactie op gang, waardoor de methaanproducerende
bacteriën in de maag worden bestreden.
Men hoopt zo de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.

1p 32 De maag van een koe bestaat uit verschillende delen. De overige delen van het
verteringskanaal hebben dezelfde namen als bij de mens.
In de tekst staat dat methaan het verteringskanaal van de koe verlaat via boeren en
winden.
Passeert dit gas dan de endeldarm? En passeert dit gas dan de slokdarm?
A wel de endeldarm, maar niet de slokdarm
B niet de endeldarm, maar wel de slokdarm
C zowel de endeldarm als de slokdarm

1p 33 Door de koeien in te enten wordt een afweerreactie op gang gebracht, waardoor bacteriën
in de maag worden bestreden door antistoffen.
Welke bloeddeeltjes produceren deze antistoffen?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen

400000-1-586-5430
14
ga naar de volgende pagina


### Pagina 15

KOEKOEKEN

[FIGUUR: Twee illustraties van een koekoeksnest met eieren en kuikens en een illustratie van een koekoek die een ander vogeltje voedt.]

Koekoeken zijn vogels die hun eieren leggen in nesten van andere soorten vogels. Zo gauw er enkele eitjes van de andere vogels in zo’n nest liggen, legt de koekoek er één bij. Als de jonge koekoek uit het ei gekomen is, duwt hij de andere eieren en jongen het nest uit. Wanneer een gastouder komt aanvliegen met insecten, doet het koekoeksjong zijn snavel wijd open. Bij het zien van de fel rood gekleurde binnenkant van de bek voert hij de jonge koekoek met de insecten.

1p O 34 Wat is de inwendige prikkel voor het koekoeksjong om zijn snavel wijd open te doen?

1p O 35 Wat is de sleutelprikkel voor de gastouders om het koekoeksjong te voeren?

Een koekoeksjong is veel groter dan een jong van de gastouders. Het wordt na ongeveer 10 dagen zelfs groter dan een volwassen gastouder. De gastouders voeren het ene koekoeksjong evenveel insecten als ze anders aan een heel nest met hun eigen jongen zouden voeren.

1p O 36 Onderzoekers deden een experiment om na te gaan of er nog andere prikkels zijn om zoveel voedsel voor één jong aan te voeren. In tien nesten (nr. 1 t/m 10) van gastouders zetten ze een jong van een merel dat net zo groot is als een koekoeksjong. Bij vijf van die nesten (nr. 6 t/m 10) plaatsen ze bovendien een luidspreker waaruit het gepiep van een koekoeksjong klinkt. De jonge merels in de nesten 6 t/m 10 worden daarna door hun gastouders met veel meer insecten gevoerd dan die in de nesten 1 t/m 5.
→ Schrijf op welke conclusie je kunt trekken uit de resultaten van dit experiment.

400000-1-586-5430 15 ga naar de volgende pagina


### Pagina 16

ZWANGERSCHAPSTEST
In een brochure staat het volgende:

Deze zwangerschapstest is een eenvoudig middel, waarmee je snel een
betrouwbaar resultaat krijgt. De test kan gebruikt worden vanaf het moment dat
de menstruatie zou moeten beginnen.

Na een bevruchting deelt de bevruchte eicel zich. Bij een normale
zwangerschap maken deze cellen een bepaald hormoon: hCG. De hoeveelheid
hCG loopt snel op en het hormoon komt ook in de urine van de vrouw terecht.

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as "hCG hoeveelheid in urine" en op de x-as "tijd in dagen". Een curve stijgt vanaf het moment van de bevruchting, waarna het stijgende deel boven een stippellijn komt.]

bevruchting
tijd in dagen
gevoelig
gebied van
de test
ongevoelig
gebied van
de test

De teststof van de zwangerschapstest bevat onder andere hCG-antistoffen.
Als deze antistoffen in aanraking komen met hCG uit urine, ontstaat een
kleurverandering. Als er geen zwangerschap is, is er geen kleurverandering.

Hoe werkt de test?
1. Controleer de
   houdbaarheidsdatum en open
   de verpakking.
2/3. Breng de urine aan op de
   teststrip en wacht enkele
   minuten.
4. Controleer de uitslag van de
   test. Ziet u een streepje in het
   afleesvenster dan bent u
   zwanger.
   Zo niet, dan bent u niet
   zwanger.

[FIGUUR: Vier afbeeldingen die de stappen van het gebruik van een zwangerschapstest illustreren. Afbeelding 1 toont het openen van de verpakking. Afbeelding 2 toont het dippen van de teststrip in een beker urine. Afbeelding 3 toont een druppelaar die urine op de teststrip aanbrengt. Afbeelding 4 toont twee mogelijke resultaten van de test: "niet zwanger" en "zwanger".]

1
2
urine
3
teststrip
niet zwanger
zwanger

400000-1-586-543o
16
ga naar de volgende pagina

Voor alle eindexamens, zie www.alleeindexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl Leiden.nl.

### Pagina 17

1p 37 Wordt bij de zwangerschapstest hCG uit de urine gebruikt als antistof? En wordt hCG uit de urine gebruikt als antistof?
A alleen als antigeen
B alleen als antistof
C zowel als antigeen en als antistof

1p 38 Bij het uitvoeren van een zwangerschapstest vindt altijd tegelijk een controle-bepaling op de teststrip plaats.
Wat is hiervoor de reden?
A Zo wordt de werking van de antistoffen en het antigen getest.
B Zo wordt de werking van de antistoffen getest.
C Zo wordt de werking van het antigen getest.

1p 39 In de afbeelding is schematisch de teststrip van een zwangerschapstest weergegeven.
[FIGUUR: Schematische weergave van een zwangerschapsteststrip met de delen P, Q en R.]
Welk deel geeft de controle van de test weer?
A deel P
B deel Q
C deel R

1p 40 De zwangerschapstest kan gebruikt worden vanaf het moment dat de menstruatie zou moeten beginnen.
Waardoor is de test vóór dat moment minder betrouwbaar?
A Er is te weinig hCG aanwezig.
B Er is te weinig hCG-antistof aanwezig.
C Er is te weinig urine aanwezig.
400000-1-586-543o 17 ga naar de volgende pagina

### Pagina 18

XENOTRANSPLANTATIE

Bij xenotransplantatie worden organen, weefsels of cellen van een dier naar
een mens getransplanteerd. Er bestaat in Nederland een groot tekort aan
menselijke donororganen. Men onderzoekt daarom de mogelijkheden van
xenotransplantatie.
Na transplantatie komt er een reactie op gang, die tot gevolg heeft dat het
lichaamsvreemde orgaan wordt afgestoten.
Bij xenotransplantatie is de afstoting sterker dan bij trans-
plantatie van mens naar mens.

1p O 41 Leg uit waardoor de afstoting bij xenotransplantatie sterker is dan bij transplantatie
van mens naar mens.

1p O 42 Na een transplantatie moet iemand de rest van zijn leven medicijnen gebruiken die
afstoting van het lichaamsvreemde orgaan onderdrukken.
Naast het gevaar voor afstoting bestaat er bij xenotransplantatie nog de kans dat
ziekteverwekkers uit het dier met het getransplanteerde orgaan mee in het lichaam van
de patiënt worden overgebracht.
Als gevolg van de medicijnen die na transplantatie gebruikt worden, zullen dergelijke
ziekteverwekkers zich snel kunnen vermeerderen.
Leg uit waardoor ziekteverwekkers zich snel kunnen vermeerderen in het lichaam van
een patiënt die medicijnen tegen afstoting gebruikt.

400000-1-586-5430
18
ga naar de volgende pagina


### Pagina 19

BIOTECHNOLOGIE

Bekijk eerst het boekje met informatie over biotechnologie. Je kunt de informatie gebruiken bij het beantwoorden van de vragen 43 tot en met 53.

1p ● 43 Gist maakt deeg luchtig vóór het bakken, doordat de gistcellen een gas produceren (zie informatie 1).
Welk gas produceren de gistcellen?
A koolstofdioxide
B stikstof
C zuurstof

1p ● 44 In de afbeelding van informatie 2 staat een techniek weergegeven om genen vanuit een bacterie over te brengen in een plantencel.
Enkele delen in en om een plantencel zijn:
1 celmembraan
2 celwand
3 cytoplasma
In welke volgorde passeren de genen uit de bacterie deze delen van de plantencel, als gebruikt wordt gemaakt van die techniek?
A 1 – 2 – 3
B 1 – 3 – 2
C 2 – 1 – 3
D 2 – 3 – 1

1p ● 45 In de informatie staat dat door genetische modificatie aardappels zijn gemaakt die veel amylopectine bevatten.
Tot welke groep stoffen behoort amylopectine?
A tot de eiwitten
B tot de koolhydraten
C tot de mineralen
D tot de vetten

1p ● 46 In informatie 3 worden verschillende gewassen genoemd.
Welke twee gewassen zijn genetisch gemodificeerd om ze beter te beschermen?
A aardappel en koolzaad
B aardappel en maïs
C koolzaad en maïs

1p ○ 47 In informatie 4 staat dat biotechnologie ook gebruikt wordt bij de productie van medicijnen voor hemofiliepatiënten. Voor deze mensen kan een verwonding levensgevaarlijk zijn, als ze die medicijnen niet gebruiken.
→ Leg uit waardoor een verwonding voor hemofiliepatiënten levensgevaarlijk kan zijn.

1p ○ 48 In informatie 4 staat dat onderzoekers proberen vruchten te maken die speciale eiwitten produceren. Door mensen zulke vruchten te laten eten, wil men infectieziekten voorkomen.
→ Is het gebruik van zulke vruchten actieve of passieve immunisatie? Leg je antwoord uit.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

400000-1-586-543o 19 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 20

3p O 49 Bij het gebruik van micro-organismen voor de productie van voedingsmiddelen zijn er drie mogelijkheden:
1 micro-organismen blijven levend in het voedingsmiddel aanwezig
2 alle micro-organismen worden tijdens het productieproces gedood
3 de micro-organismen zelf, maar alleen de stoffen die ze maken worden gebruikt bij het productieproces
→ Noem bij elke mogelijkheid een voedingsmiddel uit informatie 1 of 5 waarvoor dat geldt.
Schrijf je antwoord in de tabel op de uitwerkbijlage.

2p O 50 In informatie 6 staan gegevens over aantallen gebruikte proefdieren in Nederland.
→ Hoeveel procent van de dierproeven in 1999 werd uitgevoerd met genetisch gemodificeerde dieren?
Leg je antwoord met een berekening uit.

1p O 51 Naar aanleiding van de gegevens in het diagram van informatie 6 worden twee uitspraken gedaan.
Deze twee uitspraken staan op de uitwerkbijlage.
→ Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.

1p O 52 In informatie 7 wordt gesproken over argumenten van voorstanders en tegenstanders. Op de uitwerkbijlage staan twee meningen.
→ Geef bij elke mening met een kruisje aan of deze van een voorstander of van een tegenstander van biotechnologie is.

1p O 53 In informatie 8 staan de resultaten van een enquête over genetische modificatie.
→ Hoeveel procent van de ondervraagde mensen is tegen genetische modificatie van dieren?

400009-1-586-5430* 20 einde