# Eindexamen Biologie VMBO-GL/TL 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/biologie/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003
tijd vak 2 woensdag 18 juni 13.30 - 15.30 uur
BIOLOGIE CSE GL EN TL
BIOLOGIE VBO-MAVO-D
Bij dit examen horen een uitwerkblad en een bijlagenboekje.
Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
300030-586-5430

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
RUGPIJN
Veel mensen hebben wel eens last van rugpijn.
Vaak gaat deze pijn vanzelf over of verdwijnt na een behandeling.
Slechts een klein aantal mensen blijft klachten houden.
Soms kan iemand dan geholpen worden door een bepaalde operatie.
In de afbeelding is een deel van het skelet van een patiënt getekend.
Bij deze patiënt verwijdert men het buitenste deel van het weefsel dat bot P met
bot R verbindt. Dit weefsel wordt in de afbeelding aangegeven met Q.
De ruimte die ontstaat, wordt opgevuld met stukjes bot uit het heupbeen.
[FIGUUR: Anatomische tekening van het heiligbeen en stuitje van de mens, met de delen P, Q en R aangeduid.]
1p • 1
Wat voor soort weefsel wordt tijdens de operatie op plaats Q verwijderd?
A kraakbeenweefsel
B spierweefsel
C zenuwweefsel
2p O 2 → Geef de namen van bot P en bot R.
Schrijf het zó op je antwoordblad:
bot P: ........................................
bot R: ........................................
1p O 3
De botstukjes, die bij de operatie zijn aangebracht op plaats Q, gaan groeien.
Wanneer bot P en bot R hierdoor aan elkaar zijn vastgegroeid, neemt de rugpijn af.
Dat beide botten aan elkaar vastgegroeid zijn, heeft echter ook een nadeel voor de
patiënt.
→ Noem dit nadeel.
300030-586-5430
2
ga naar de volgende pagina

### Pagina 3

BLOEDPLAATJES-ARMOEDE

1p O 4 Een patiënt met ‘bloedplaatjes-armoede’ heeft een zo groot tekort aan bloedplaatjes, dat
dit levensgevaarlijk kan zijn.
→ Leg uit waardoor een tekort aan bloedplaatjes levensgevaarlijk kan zijn.

1p ● 5 In de afbeelding is een microscopisch beeld van bloed te zien.

[FIGUUR: Microscopisch beeld van bloed met verschillende bloedcellen, waaronder een grote cel met een gelobde kern, ronde cellen, en kleine fragmenten. P, Q en R zijn gelabeld.]

Met welke letter wordt een bloedplaatje aangegeven?
A met letter P
B met letter Q
C met letter R

1p O 6 Bloedplaatjes-armoede wordt meestal behandeld met een transfusie van bloedplaatjes
van een donor. Zo’n transfusie heeft echter nadelen. Zo kunnen donorbloedplaatjes niet
gezuiverd worden van ziektekiemen, zodat er gevaar bestaat voor overdracht van ziekten.
Ook bestaat het risico dat in het lichaam van een ontvanger antistoffen gevormd worden
tegen de donorbloedplaatjes.
→ Hoe heten de bloeddeeltjes die antistoffen maken?

2p O 7 Het is onderzoekers gelukt om ‘kunstbloedplaatjes’ te maken.
Deze kunstbloedplaatjes hebben niet de nadelen van donorbloedplaatjes.
De onderzoekers willen nagaan of bloedplaatjes-armoede met de kunstbloedplaatjes net
zo goed te behandelen is als met donorbloedplaatjes.
Voor dit onderzoek gebruiken ze konijnen met bloedplaatjes-armoede.
→ Beschrijf een werkplan voor zo’n onderzoek.

300030-586-5430 3 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 4

LUCHWEGKLACHTEN

1p O 8 Onderzoekers wilden weten of luchtverontreiniging invloed heeft op de luchtwegen van
kinderen mét en van kinderen zonder astma.
In drie winters (1992-1995) deden ze een onderzoek onder 600 kinderen.
De kinderen werden verdeeld in twee groepen.
Groep 1 bestond uit kinderen mét astma, groep 2 uit kinderen zonder astma.
De kinderen moesten hun luchtwegklachten in een dagboekje noteren.
Ook werd tijdens het onderzoek de mate van luchtverontreiniging gemeten.
Op dagen met veel luchtverontreiniging kregen de kinderen in groep 1 duidelijk meer
aanvallen van benauwdheid dan op dagen met weinig verontreiniging.
Bij de kinderen van groep 2 was dit niet het geval.
-> Schrijf een conclusie uit de resultaten van het onderzoek op.

1p O 9 lemand die een aanval van astma krijgt, heeft moeite met uitademen.
Hij gaat dan actief dieper uitademen.
Worden bij dit diepe uitademen de middenrifspieren samengetrokken? En worden de
buikspieren samengetrokken?
A alleen de buikspieren
B alleen de middenrifspieren
C zowel de buikspieren als de middenrifspieren

1p O 10 -> Wat is een functie van de slijmlaag in de luchtwegen?

IJZERSTAPELING

1p O 11 In het lichaam van een volwassen mens is ongeveer 4 gram ijzer aanwezig.
De helft ervan bevindt zich in rode bloedcellen. De rest is vooral opgeslagen in de lever.
Dagelijks is de opname van 1 milligram ijzer voldoende. IJzer wordt in de dunne darm uit
het voedsel opgenomen en via het bloed naar de lever vervoerd.
-> Hoe heet het bloedvat dat dit ijzer vanuit de dunne darm naar de lever vervoert?

3p O 12 Bij sommige mensen wordt er méér ijzer per dag opgenomen dan nodig is.
Hierdoor vindt er in de loop van de jaren een ophoping van ijzer plaats.
Dit wordt ijzerstapeling genoemd.
In plaats van 4 gram ijzer bevat het lichaam dan 15 tot 40 gram ijzer.
Een patiënt met ijzerstapeling wordt aangeraden minder ijzer met de voeding op te
nemen.
Hij heeft de keuze uit de volgende maaltijden:
maaltijd 1
200 gram aardappels
200 gram peen
100 gram magere vis

maaltijd 2
200 gram bruine bonen
100 gram geraspte kaas
100 gram sla
100 gram tomaten

-> Bereken met behulp van gegevens uit de voedingsmiddelentabel op pagina 5 welke
maaltijd het minste ijzer bevat.

300030-586-5430
4 ga naar de volgende pagina


### Pagina 5

Voedingsmiddelentabel

[FIGUUR: Tabel met voedingsmiddelen, mineralen en vitamines.]

geanalyseerd per 100 gram eetbaar gedeelte
mineralen
vitamines
voedings-
middelen
vetten
koolhydraten
calcium
fosfor
ijzer
natrium
kalium
A
B1
C
water
verbrandings-
warmte
g
g
mg
mg
mg
mg
mg
g
kJ
Aardappels
0,0
19,0
10
60
0,5
10
600
0,00
0,10
15,0
77
357
Appels
0,5
0,0
11,0
3
10
0,1
2
150
0,00
0,07
5,0
85
189
Bruin brood
7,0
3,7
45,6
26
200
1,7
520
186
0,00
0,20
0,0
35
1017
Bruine
bonen
20,0
1,5
43,0
80
400
5,0
2
1250
0,00
0,60
2,0
12
1128
Doperwten
4,0
0,0
10,0
30
80
1,5
200
150
0,00
0,09
10,0
82
238
Kaas
25,0
29,0
1,0
600
400
0,5
1250
100
0,35
0,03
1,0
41
1544
Margarine
0,5
83,0
0,5
15
20
0,0
300
5
0,00
0,00
0,0
15
3171
Melk (volle)
3,4
3,5
4,6
125
90
0,0
36
150
0,03
0,03
1,0
88
269
Olie
0,0
100,0
0,0
0
0
0
0
0
0,00
0
0
0
3800
Patates
frites
4,0
16,0
38,0
15
100
0,9
15
900
0,00
0,14
3,0
41
2158
Peen
1,0
0,0
6,0
40
30
0,5
80
300
0,00
0,07
5,0
90
119
Pinda's
27,0
55,0
13,0
60
350
2,0
5
700
0,00
0,30
0,0
3
2770
Roomboter
0,5
83,0
0,5
15
20
0,0
5
15
1,00
0,00
0,0
15
3171
Rundvlees
20,0
13,0
0,0
10
200
3,0
100
350
0,00
0,12
0,0
66
834
Rijst
3,0

### Pagina 6

REIZIGERSDIARREE

2p O 16 Veel mensen die reizen in warme gebieden denken dat een verandering van voeding en leefgedrag de oorzaak is van reizigersdiarree. Meestal zijn echter bacteriën of virussen in voedsel en water de boosdoeners. Als deze bacteriën of virussen in het lichaam komen, kunnen klachten ontstaan als waterige ontlasting, buikkrampen, misselijkheid, braken, gebrek aan eetlust en koorts.
-> Noem twee manieren waarop een reiziger in warme gebieden ervoor kan zorgen, dat hij niet besmet wordt met bacteriën of virussen die diarree veroorzaken.

1p ● 17 Reizigersdiarree geneest over het algemeen vanzelf. Alleen in ernstige gevallen kan behandeling met geneesmiddelen, zoals antibiotica, soms helpen.
Kunnen bacteriën bestreden worden met antibiotica? En kunnen virussen bestreden worden met antibiotica?
A geen van beide
B alleen bacteriën
C alleen virussen
D zowel bacteriën als virussen

1p ● 18 Lang niet alle bacteriesoorten zijn ziekteverwekkend. In het verteringskanaal leven zelfs vele nuttige bacteriesoorten. Deze bacteriën breken stoffen af uit onverteerde voedselresten.
In welk deel van het verteringskanaal leven vooral veel van zulke nuttige bacteriën?
A in de dikke darm
B in de dunne darm
C in de maag
D in de twaalfvingerige darm

PATATAARDAPPELS

Johan Aalberts teelt aardappels voor de patates fritesindustrie. Deze industrie betaalt méér geld voor een kilogram grote aardappels dan voor een kilogram kleine.
Bij de teelt van de aardappels maakt Johan gebruik van zogenaamd pootgoed. Dit zijn planten waaruit aardappelplanten opgroeien.
Aan deze planten groeien de aardappels die Johan aan de patatfabriek verkoopt. In de tabel is weergegeven hoe het aantal grote aardappels (> 55 mm) verandert met het aantal aardappelplanten per m² (de plantdichtheid) en de grootte van de pootaardappels.

[FIGUUR: Tabel met pootaardappelgroottes en aantal grote aardappels.]
| pootgoed: 35-40 mm | pootgoed: 45-50 mm |
|---|---|
| plantdichtheid (aantal planten/m²) | aantal grote aardappels (>55 mm) | aantal grote aardappels (>55 mm) |
| 5 | 22 | 11 |
| 6 | 17 | 8 |
| 7 | 13 | 6 |

300030-586-5430 6 ga naar de volgende pagina


### Pagina 7

1p 19 Naar aanleiding van de gegevens in de tabel worden twee conclusies getrokken.
1 Hoe minder planten/m², hoe meer grote aardappels.
2 Hoe groter de pootaardappels, hoe meer grote aardappels.
Zijn deze conclusies juist?
A alleen conclusie 1 is juist
B alleen conclusie 2 is juist
C zowel conclusie 1 als conclusie 2 is juist

1p 20 Na het oogsten van de aardappels worden deze opgeslagen.
In een boek stond over dit bewaren:
"De aardappel is een levend product. In de aardappels treedt verbranding op.
Bij deze verbranding ontstaat water. Tijdens het bewaren van de aardappels wordt het
gewicht van de aardappels minder, bijvoorbeeld door ziekten of door waterverlies."
→ Welke andere stof, behalve water, ontstaat er bij verbranding?

In de onderstaande afbeelding is weergegeven hoe de hoeveelheid verbranding in
aardappels afhangt van de bewaartemperatuur.

[FIGUUR: Een grafiek met op de x-as 'temperatuur (°C)' van 0 tot 25 en op de y-as 'verbranding' met een pijl omhoog. De grafiek begint bij een lage verbranding bij 0°C, neemt licht toe tot ongeveer 5°C, daalt daarna tot een minimum rond 15°C en stijgt daarna weer sterk.]

1p 21 Bij welke temperaturen kan Johan Aalberts zijn aardappels het beste bewaren?
A bij temperaturen tussen 0° C en 5° C
B bij temperaturen tussen 5° C en 10° C
C bij temperaturen tussen 10° C en 15° C
D bij temperaturen tussen 15° C en 20° C
E bij temperaturen tussen 20° C en 25° C

300030-586-5430 7 ga naar de volgende pagina


### Pagina 8

ASPERGES

[FIGUUR: Een tekening van aspergeplanten die uit de grond groeien.]
De aspergeplant is bekend omdat de witte, jonge stengels eetbaar zijn.
Deze groeien uit een wortelstok die diep in de grond zit.
Zo worden de asperges lang en blijven ze wit.

1p 22 Vindt in deze aspergestengels fotosynthese plaats? En vindt er verbranding plaats?
A geen van beide
B alleen fotosynthese
C alleen verbranding
D zowel fotosynthese als verbranding

Het oogsten van asperges gebeurt vaak met de hand en is een zwaar karwei.
Door een verkeerde houding kunnen rugklachten ontstaan.
In de afbeelding zijn twee houdingen getekend bij het oogsten van asperges.

[FIGUUR: Twee mannen die asperges oogsten in verschillende houdingen.]

1p 23 Bij welke houding is de kans op rugklachten het kleinst, houding 1 of houding 2?
Leg je antwoord uit.

300030-586-5430 8 ga naar de volgende pagina

### Pagina 9

Karin zoekt in een voedingsmiddelentabel op wat de samenstelling van asperges is.
Zij maakt van de gegevens de onderstaande tabel. Ze vergeet de naam van de
voedingsstof in te vullen waaruit de asperge voor het grootste deel bestaat.

| voedingsstof | hoeveelheid per 100 g gekookte asperges |
|---|---|
| eiwit | 1,0 g |
| vet | 0,0 g |
| koolhydraten | 3,0 g |
| vezel | 1,0 g |
| vitamines | 0,1 g |
| mineralen | 0,3 g |
| ... | 94,6 g |

1p O 24 → Welke voedingsstof heeft Karin vergeten in te vullen op de laatste regel van de tabel?

ZUURSTOFBESPARING BIJ DUIKENDE WALVISSEN

1p O 25 Zeedieren zoals haaien en walvissen duiken regelmatig diep de zee in. Een haai zwemt dan echt naar beneden, maar een walvis laat zich zinken zonder te zwemmen. Hierdoor bespaart zo'n walvis wel 10% tot 50% op het zuurstofverbruik.
→ Leg uit waardoor een walvis minder zuurstof verbruikt door zich naar beneden te laten zakken in plaats van te zwemmen.

1p O 26 Walvissen kunnen lang onder water blijven. Wanneer de walvis weer bovenkomt ademt hij uit door het spuitgat boven op de kop.

[FIGUUR: Schematische weergave van walvissen die naar boven komen om uit te ademen.]

→ Bevat de lucht die door het spuitgat wordt uitgeademd meer of minder kooldioxiude dan de ingeademde lucht? Leg je antwoord uit.

300030-586-5430 9 ga naar de volgende pagina

### Pagina 10

VARKENGSGRIEP

Varkensgriep is een virusziekte die vooral in de wintermaanden voorkomt bij
varkens. Hierdoor groeien de dieren minder goed.
Om vast te stellen of er varkensgriep op een bedrijf heerst, wordt bloed van
varkens onderzocht op antistoffen tegen het virus.
Het diagram geeft de veranderingen weer in de hoeveelheid antistoffen
gedurende een aantal weken bij een bepaald varken.

[FIGUUR: Een grafiek met op de x-as "tijd (weken)" van 1 tot 20, en op de y-as "hoeveelheid antistoffen". De grafiek toont eerst een stijging na week 3 tot week 6, daarna een daling tot week 11, en vervolgens een sterke stijging tot week 15 en daarna weer een lichte daling.]

1p 27 In week 2 werd het varken ingeënt met een vaccin tegen varkensgriep.
Bevat dit vaccin antigenen? En bevat dit vaccin antistoffen?
A geen van beide
B alleen antigenen
C alleen antistoffen
D zowel antigenen als antistoffen

1p O 28 Een aantal weken na de inenting raakte het varken besmet met het griepvirus.
→ In welke week raakte het dier besmet?

VAGINAONTSTEKING

Op internet is onder andere deze informatie te lezen:

Een vaginaontsteking wordt meestal veroorzaakt door een bacterie, bijvoorbeeld
de Chlamydia-bacterie, of een schimmel zoals Candida albicans.
Door een dergelijke infectie raakt het slijmvlies van de vagina ontstoken.

1p 29 Om een vaginale infectie aan te tonen onderzoekt een arts wat slijm uit de vagina (een
uitstrijkje). Hij bekijkt onder de microscoop.
Hij ziet behalve slijmvliescellen ook cellen van de ziekteverwekker.
Deze cellen hebben een celwand.
Kan de arts hieruit afleiden of de ziekteverwekker een bacterie is of een schimmel?
A nee
B Ja, want een bacterie heeft een celwand en een schimmel niet.
C Ja, want een schimmel heeft een celwand en een bacterie niet.

300030-586-543o 10 ga naar de volgende pagina

### Pagina 11

2p O 30 De dokter schrijft de vrouw vaginatabletten voor tegen de Candida-schimmel.
Eenmaal per dag moet met een speciaal buisje zo'n tablet zo diep mogelijk in de vagina
worden ingebracht.
In de bijsluiter staan de onderstaande tekeningen.

[FIGUUR: Een tekening van een hand die een applicator met een tablet vasthoudt, en een schematische tekening van het vrouwelijk bekken met de vagina en darm, waarbij de applicator de vagina in gaat.]

→ Benoem deel P en deel Q uit de bovenstaande afbeelding.
Schrijf het zó op je antwoordblad:
deel P: ............................................
deel Q: ............................................

ENERGIEVERBRUIK

Harold gaat 50 minuten fietsen en daarna eten.
Hij wil de hoeveelheid energie aanvullen die hij verbruikt heeft met het fietsen.
In de onderstaande afbeeldingen is weergegeven hoeveel kJ iemand per minuut verbruikt
bij bepaalde activiteiten en de productinformatie op een zak met broodjes.

[FIGUUR: Een reeks kleine tekeningen die verschillende activiteiten voorstellen met daaronder de nummers 19, 20, 21, 21, 23.]

zes voorgebakken harde broodjes
(6 x 50 gram)

[FIGUUR: Een barcode met daarboven de tekst "zes voorgebakken harde broodjes (6 x 50 gram)".]

Voedingswaarde per 100 g
energie______1000 kJ (240 kcal)
eiwit___________________7,0 g
koolhydraten________________50 g
waarvan suikers________________4,0 g
vet___________________1,0 g
waarvan verzadigd________________0 g
enkelvoudig onverzadigd_________0,5 g
meervoudig onverzadigd________0,5 g
voedingsvezel________________1,5 g
natrium________________0,53 g

2p O 31 → Hoeveel broodjes moet Harold tenminste eten om de energie die hij bij het fietsen
heeft verbruikt, aan te vullen? Leg je antwoord uit met een berekening.

300030-586-5430
11
ga naar de volgende pagina →


### Pagina 12

VOORTPLANTINGSORGANEN
De afbeelding is een schematische tekening van een aantal organen van een
man
[FIGUUR: Schematische tekening van mannelijke voortplantingsorganen met de blaas, zaadblaasjes, en twee buizen/gangen gelabeld met 1, 2, 3 en P.]
1p 32 In de afbeelding is een zaadblaasje aangegeven.
Wat is de functie van een zaadblaasje?
A opslag van spermacellen
B vorming van spermacellen
C vorming van zaadvocht
1p O 33 -> Wat is de naam van deel P?
1p 34 In de afbeelding zijn drie pijlen getekend.
Worden spermacellen afgevoerd in richting 1, 2 of 3?
A in richting 1
B in richting 2
C in richting 3
300030-586-5430
12
ga naar de volgende pagina

### Pagina 13

PIKKKENDE KIPPEN
2p O 35 In een groep kippen is een bepaalde rangorde.
Deze rangorde, de zogenaamde pikorde, bepalen de kippen door elkaar te pikken.
De meest gepikte kip staat onderaan in de pikorde.
Aan de hand van een ethogram wordt van vijf kippen de pikorde bepaald.
Het resultaat is hieronder weergegeven.
Een pijl wijst naar de kip die door een ander wordt gepikt.

[FIGUUR: Een diagram met vijf cirkels gelabeld A, B, C, D, E. Vanuit A gaan er vier rechte pijlen naar B, C, D en E. Van B gaat een gestippelde lijn naar D en een stippellijn met een punt naar C. Van C gaat een gestippelde lijn naar E en een stippellijn met een punt naar D. Van E gaat een stippellijn met een punt naar D.]

→ Bepaal met behulp van de afbeelding de pikorde van de kippen.
Welke kip staat bovenaan in de pikorde? En welke kip staat als derde in de pikorde?
Schrijf het zo op je antwoordblad:
bovenaan: kip ...
als derde: kip ...

300030-586-543o 13 ga naar de volgende pagina —>

### Pagina 14

VAN WILD ZWIJN TOT VARKEN

Bekijk eerst de informatie in het bijlagenboekje.
Je kunt deze informatie gebruiken bij het beantwoorden van de vragen 36 tot en met 45.

2p O 36 → Hoe lang is de draagtijd (= duur van de zwangerschap) van een wild zwijn volgens de informatie? Leg je antwoord uit.

1p O 37 Na de Middeleeuwen nam de hoeveelheid bos in Nederland onder andere af door de uitbreiding van de akkerbouw. Men beweert wel dat die afname ook door de varkens zelf werd veroorzaakt.
→ Leg met behulp van de informatie uit waardoor de varkens ook een afname van de hoeveelheid bos kunnen veroorzaken.

1p O 38 In informatie 5 wordt gesproken over een vorm van selectie.
→ Leg uit wat selectie is.

3p O 39 In gebieden waar varkens los rondlopen, komen kruisingen tussen varkens en wilde zwijnen regelmatig voor. Een varken is homozygoot voor de eigenschap krulstaart. Een wild zwijn is homozygoot voor de eigenschap rechte staart (zie informatie 5).
→ Heeft een nakomeling uit zo’n kruising een krulstaart of een rechte staart? Leg je antwoord uit met het schema van het uitwerkblad.

1p O 40 → Hoeveel chromosomen heeft een eicel van een wild zwijn?

1p O 41 Bij varkens en wilde zwijnen wordt het geslacht op dezelfde manier bepaald als bij de mens. In de afbeelding zijn chromosomen uit een cel te zien.
[FIGUUR: afbeelding van chromosomen]
→ Zijn deze chromosomen afkomstig uit een cel van een mannelijk of van een vrouwelijk dier? Leg je antwoord uit.

1p O 42 Afwijkend gedrag door verveling (zie informatie 6) komt bij scharrelvarkens veel minder vaak voor dan bij varkens uit de bio-industrie.
→ Leg uit waardoor varkens uit de bio-industrie zich sneller vervelen dan scharrelvarkens.

300030-586-543o 14 ga naar de volgende pagina

### Pagina 15

1p O 43 In de bio-industrie worden antibiotica aan het varkensvoer toegevoegd (informatie 8).
→ Leg uit wat de functie is van het toedienen van antibiotica.
1p O 44 Scharrelvlees is duurder dan vlees uit de bio-industrie. Toch kiezen sommige mensen bewust voor scharrelvlees, bijvoorbeeld omdat het geen resten van antibiotica bevat.
Er zijn ook mensen die vinden dat de smaak en kwaliteit van scharrelvlees beter zijn.
→ Noem nog een andere reden waarom veel mensen bewust kiezen voor scharrelvlees.
2p O 45 Uit informatie 9 blijkt dat het aantal varkensbedrijven in Nederland tussen 1950 en 1996 is
afgenomen. Toch is het totaal aantal varkens in Nederland in die tijd sterk gegroeid.
→ Leg met behulp van een berekening uit dat het totaal aantal varkens in Nederland in
1996 veel groter was dan in 1950.
300030-586-5430* 15 einde ■