# Eindexamen Beeldende vakken VMBO-GL/TL 2008 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/beeldende-vakken-vmbo-gl-tl/2008/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2008
tijdvak 1
maandag 19 mei
13.30 - 15.30 uur
beeldende vakken CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
800013-1-6190

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.

Verzameld op straat

Hans Eijkelboom is een kunstenaar die jarenlang elke dag de straat op ging om
voorbijgangers te fotograferen. Deze personen waren er zich meestal niet van
bewust dat ze op de foto werden gezet.
Eijkelboom verzamelde al deze foto's en maakte er een boek van. Elke pagina
uit dit boek bevat een serie foto's die hij op één bepaalde datum maakte.
Op afbeelding 1 zie je zo'n pagina. Het is een serie van 21 foto's, getiteld
Woensdag 4 augustus 1999, Zwijndrechtsebrug, 13.30 - 14.15 uur.

2p 1 Bekijk afbeelding 1.
Je ziet aan de foto's dat het op woensdag 4 augustus 1999 een zomerse dag
was.
→ Noem twee kenmerken van de personen waaraan je kunt zien dat het toen
een warme dag was.

2p 2 Bekijk afbeelding 1.
De personen lijken zich er niet van bewust dat ze worden gefotografeerd.
→ Noem twee kenmerken van de personen waardoor die indruk wordt gewekt.

Eijkelboom fotografeerde niet alle voorbijgangers op de trap: hij maakte bewust
keuzes welke personen hij wél en welke personen hij niet zou fotograferen.

2p 3 Bekijk afbeelding 1.
→ Noem, naast de antwoorden op de vragen 1 en 2, twee kenmerken die alle
door Eijkelboom gefotografeerde personen hebben.

800013-1-619o 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

3p 4 Bekijk afbeelding 1.
Ná het fotograferen heeft Eijkelboom van de afzonderlijke foto's een eenheid
gemaakt. Dat deed hij onder meer door de foto zó te maken dat elke persoon
beeldvullend werd.
→ Noem nog drie manieren waarop Eijkelboom achteraf van de foto's een
eenheid maakte.

Bekijk afbeelding 1.
4p 5 Hans Eijkelboom noemde al het werk dat hij eind jaren 90 maakte in eerste
instantie Fotografisch Dagboek. Een aantal jaren later veranderde hij deze titel
in Fotonotities.
→ Licht aan de hand van het werk op afbeelding 1 zowel de benaming
Fotografisch Dagboek. toe als de benaming Fotonotities.

[FIGUUR: Een tekstvak met de volgende tekst: Ellie Uyttenbroek en Ari Versluis maakten eind jaren 90 van de vorige eeuw
reeksen foto's van mensen die ze 'van de straat plukten'. Ze kozen daarvoor
personen die zij karakteristiek vonden voor een bepaalde groep, zoals
bijvoorbeeld skaters of kakkers.
Op afbeelding 2 zie je het werk Corpsballen, bestaande uit twaalf foto's.
Corpsballen zijn mannelijke studenten die als 'bekakt' bekend staan.
Voor deze reeks poseerden twaalf jongens.]

3p 6 Bekijk afbeelding 2.
Ook deze foto's vormen samen een eenheid.
→ Noem drie kenmerken van de houding of de gezichtsuitdrukking van de
jongens waardoor eenheid ontstaat.
→ Noem nog drie andere manieren waarop eenheid in de reeks is ontstaan.

3p 7 → Noem nog drie andere manieren waarop eenheid in de reeks is ontstaan.

1p 8 Bekijk afbeelding 2.
→ Ben je van mening dat deze fotoreeks een goede karakterisering van
corpsballen is? Beargumenteer je antwoord.

1p 9 Vergelijk afbeelding 1 en 2.
Beide werken kun je portretten noemen. Hoewel op beide werken meerdere
personen staan, zijn het géén groepsportretten.
→ Geef voor deze laatste bewering één argument. Betrek in je antwoord beide
werken.

1p 10 Vergelijk afbeelding 1 en 2.
→ Door wie zou je het liefst gefotografeerd willen worden: door Eijkelboom of
door Versluis en Uyttenbroek? Beargumenteer je antwoord.

800013-1-619o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

Het Rijksmuseum, toen en nu

Aan het eind van de negentiende eeuw besloten een paar Nederlandse
verzamelaars hun particuliere collecties aan de overheid te schenken.
Het betrof verzamelingen, die – als ze in één gebouw bij elkaar zouden worden
gebracht – een mooi overzicht van de Nederlandse kunst zouden geven.
Zo’n gebouw moest echter toen nog wel worden ontworpen.
Daarvoor werd een prijsvraag uitgeschreven. Verschillende architecten dienden
een ontwerp in. De Duitse architect Ludwig Lange werd winnaar.
Op figuur 1 zie je zijn ontwerptekening.

figuur 1

[FIGUUR: Een zwart-wit schetsmatige weergave van een groot neoclassicistisch gebouw, waarschijnlijk het Rijksmuseum, met een centrale koepel, zuilengalerijen en versierde gevels.]

2p 11 Bekijk figuur 1.
In de negentiende eeuw werden veel openbare gebouwen in een klassieke
bouwstijl opgetrokken.
→ Leg aan de hand van twee argumenten uit waarom ook dit gebouw destijds
in een klassieke stijl werd ontworpen.

4p 12 Bekijk figuur 1.
→ Geef vier voorbeelden van het klassieke karakter van dit gebouw.

800013-1-619o 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Alhoewel dit ontwerp de eerste prijs won, werd het niet uitgevoerd: men vond het te klassiek om Nederlandse kunst te herbergen. Daarom werd er een nieuwe prijsvraag uitgeschreven. Deze tweede prijsvraag werd gewonnen door Pierre Cuypers. Op afbeelding 3 zie je een ontwerptekening en op afbeelding 4 zie je het museum nadat het opgeleverd was. Het gebouw kreeg de benaming Het Rijksmuseum, een gebouw met veel tentoonstellingszalen rondom twee binnenhoven.

4p 13 Bekijk afbeelding 3.
Ook dit ontwerp kreeg felle kritiek: het zou te veel op een middeleeuwse kerk lijken.
→ Noem vier kenmerken die naar een middeleeuwse kerk zouden verwijzen.

Aan het gehele exterieur van Het Rijksmuseum werden tegels en reliëfs aangebracht. Op deze tegels en reliëfs zie je onder meer beelden van belangrijke gebeurtenissen en van beroemde personen uit de Nederlandse geschiedenis. Op afbeelding 5, 6 en 7 zie je daar voorbeelden van.

4p 14 Bekijk afbeelding 5, 6 en 7.
De tegels en reliëfs op de gevels hebben diverse functies, onder meer een didactische: ze zouden de voorbijganger iets moeten leren over de Nederlandse geschiedenis.
→ Noem twee andere functies van de tegels en reliëfs en licht deze beide functies toe.

800013-1-619o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Cuypers' bemoeienissen met Het Rijksmuseum gingen verder dan het ontwerpen van het gebouw: hij hield zich ook bezig met het interieur en de looproute die een bezoeker langs de kunstwerken zou moeten afleggen. Op figuur 2 zie je de plattegrond van de eerste verdieping. Daarop zie je de indeling in zalen zoals die toen werd bepaald. De stippellijn geeft aan in welke richting de bezoeker bij voorkeur de kunstwerken diende te bekijken.

figuur 2

[FIGUUR: Plattegrond van de eerste verdieping van een museum, met zalen aangeduid met nummers en namen. Een gestippelde lijn toont een voorgestelde looproute.]

2p 15 Bekijk figuur 2.
De looproute langs de kunstwerken was chronologisch van opzet.
→ Noem twee voordelen van een looproute die chronologisch van opzet is.

De Nachtwacht, het beroemdste schilderij van Rembrandt, werd op de
achterwand van de Rembrandtzaal tentoongesteld.
Het formaat van dit schilderij is ongeveer 4,5 m x 3,5 m.

3p 16 Bekijk figuur 2.
Het belang van dit schilderij wordt onder meer door de indeling van het museum benadrukt.
→ Geef voor deze bewering drie argumenten.

800013-1-6190
6
lees verder

### Pagina 7

De collectie van *Het Rijksmuseum* breidde zich in de loop van de tijd uit en werd
zo omvangrijk dat nieuwe expositieruimtes noodzakelijk bleken. Op figuur 3 zie
je op de plattegrond de indeling van de eerste verdieping zoals die aan het eind
van de twintigste eeuw was.

figuur 3
[FIGUUR: Plattegrond van een museumverdieping met genummerde zalen en een gestippelde route.]

1p 17 Vergelijk figuur 2 en 3.
$\to$ Welke oplossing koos het museum om meer expositiemogelijkheden te
creëren?

Tegenwoordig maken museumbezoekers vaak gebruik van een audiotour.
Figuur 3 geeft ook aan in welke zalen zich de 'topstukken' van *Het Rijksmuseum*
bevinden: ze zijn op de plattegrond gemerkt met een *; de stippellijn geeft de
route aan om er te komen.

3p 18 Noem drie voordelen die een audiotour voor de bezoeker heeft.

800013-1-619o 7 lees verder

### Pagina 8

Onlangs is een start gemaakt met een grootschalige renovatie van
Het Rijksmuseum. Net als in de negentiende eeuw werd hiervoor een prijsvraag
uitgeschreven. De Spaanse architecten Cruz en Ortiz werden winnaar.
Bij het ontwerpen was een van hun uitgangspunten de oorspronkelijke opzet van
Cuypers weer tot leven te wekken. Op figuur 4a zie je een maquette en op
figuur 4b een still voor een van de binnenhoven.

figuur 4a
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een architectonische maquette van een groot gebouw met een binnenplaats. De maquette is scherp en gedetailleerd.]

figuur 4b
[FIGUUR: Een zwart-witrendering van de binnenplaats van een gebouw, gezien vanuit een lage hoek. Er zijn rondbogen, een fontein en menselijke figuren.]

1p 19 Bekijk figuur 2, 3, 4a en 4b.
→ Ben je van mening dat de huidige verbouwing van de binnenhoven recht
doet aan het oorspronkelijke ontwerp van Cuypers?
Beargumenteer je antwoord.

800013-1-619o 8 lees verder

### Pagina 9

Een atelier vol knappe koppen

Rembrandt van Rijn (1606 – 1669) was een hartstochtelijk verzamelaar. Hij
verzaamelde gebruiks voorwerpen, voorwerpen uit de natuur en kunstobjecten uit
de oudheid. In zijn woonhuis in Amsterdam bewaarde hij – grenzend aan zijn
atelier – allerlei voorwerpen in een zogenaamde *kunstcaemer*.
In zijn atelier werkte Rembrandt niet alleen: hij leidde veel leerlingen op in het
schildersvak.
Op afbeelding 8 zie je een reconstructie van de *kunstcaemer* in zijn woonhuis.

3p 20 Rembrandt haalde regelmatig voorwerpen uit de *kunstcaemer* en nam die mee
naar zijn atelier.
→ Geef drie bedoelingen die Rembrandt daarmee had.

2p 21 Bekijk afbeelding 8.
In de *kunstcaemer* zie je onder meer voorwerpen uit de natuur en kunstobjecten
uit de oudheid.
→ Geef twee voorbeelden van voorwerpen uit de natuur.
1p 22 → Geef één voorbeeld van kunstobjecten uit de oudheid.

2p 23 Bekijk afbeelding 8.
Naast voorwerpen uit de natuur en uit de oudheid zie je ook
gebruiks voorwerpen.
→ Geef twee voorbeelden van gebruiks voorwerpen.

Op afbeelding 9 zie je een ets van Rembrandt. Je ziet een van zijn leerlingen die
bij kaarslicht een buste nateekent. In de zeventiende eeuw beschikte men nog
niet over elektriciteit.

1p 24 Bekijk afbeelding 9.
Oefeningen, zoals hier het natekenen van een buste bij kaarslicht, werden door
Rembrandt als een belangrijk onderdeel van de opleiding tot schilder gezien.
→ Noem één effect dat door het kaarslicht op de buste ontstaat.

1p 25 Breng het nut van de tekenoefening in verband met de rol die licht en donker
spelen in het oeuvre van Rembrandt en in dat van zijn leerlingen.

800013-1-6190 9 lees verder

### Pagina 10

1p 26 De wijze waarop Rembrandt licht en donker in zijn schilderijen toepast wordt
genoemd
A clair-obscur.
B close-up.
C complementair contrast.

Veel schilderijen van Rembrandt zijn portretten. Naast zijn eigen familie en
bekenden schilderde hij ook personen uit het verleden. Op afbeelding 10 zie je
het schilderij Aristoteles uit 1653. Rembrandt maakte het schilderij in opdracht
van Antonio Ruffo, een rijk Italiaans edelman.
De staande man op het schilderij op afbeelding 10 is Aristoteles; de buste is van
Homerus. Beiden zijn filosofen uit de Griekse oudheid.
Op afbeelding 11 zie je een buste van Homerus en op afbeelding 12 een buste
van Aristoteles. Deze bustes bevonden zich in de verzameling van Rembrandt.

2p 27 Vergelijk afbeelding 10, 11 en 12.
Rembrandt heeft beide bustes in het schilderij op afbeelding 10 verwerkt.
Met de buste op afbeelding 11 heeft hij dat op een andere manier gedaan dan
met de buste op afbeelding 12.
→ Licht deze uitspraak toe. Betrek in je antwoord beide bustes.

Het paleis van Ruffo was één grote verzameling van schilderijen van beroemde
kunstenaars. Desondanks was Ruffo voortdurend op zoek naar aanvullingen op
zijn collectie.

2p 28 Rembrandt en Ruffo waren beiden verzamelaars.
Het aanleggen van een verzameling is bij Rembrandt vanuit een ander streven
ontstaan dan bij Ruffo.
→ Leg uit welke bedoelingen Ruffo had met het aanleggen van zijn collectie en
welke bedoelingen Rembrandt ermee had.

800013-1-619o 10 lees verder ►►►

### Pagina 11

Schwitters

Kurt Schwitters, een Duitse kunstenaar, verbleef in 1922/1923 enige tijd in Nederland. Tijdens de vele tochten die hij door ons land maakte, verzamelde hij kaartjes, voorwerpen en materialen die hij her en der aantrof. Op afbeelding 13 en 14 zie je twee werken waarin hij een aantal van zijn verzamelde spullen verwerkte.

2p 29 Bekijk afbeelding 13 en 14. Deze werken bevatten enerzijds voorwerpen die verwijzen naar de werkelijkheid, anderzijds zijn deze abstract. → Noem twee voorwerpen die verwijzen naar de werkelijkheid.

1p 30 Bekijk afbeelding 13. Het werk is een beeldverslag van een dag uit het leven van Schwitters. → Geef voor deze bewering één argument.

1p 31 Bekijk afbeelding 13 en 14. De werken zijn
A assemblages.
B collages.
C installaties.

Deze werken werden – samen met andere werken van Schwitters – in de jaren dertig van de vorige eeuw in een Rotterdams museum tentoongesteld. Een criticus noemde het destijds ‘kunstpuzzels’.

2p 32 Bekijk afbeelding 13 en 14. Het begrip puzzel in deze benaming kan hier zowel positief als negatief worden uitgelegd. → Leg uit dat het begrip puzzel hier zowel een positieve als een negatieve lading kan hebben.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
800013-1-6190* einde ■
11