# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2025 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-2

## Vraag 1 – Weerkaarten en stormen (1 punt)

1p 1 Bekijk bron 1 en bekijk en lees bron 2. Een van de weerkaarten uit bron 1 past bij het nieuwsbericht over storm Eunice uit bron 2. → Leg uit welke weerkaart uit bron 1 past bij het nieuwsbericht uit bron 2. Doe het zo: – Kies eerst weerkaart 1 of weerkaart 2. – Geef daarna aan waarom de weerkaart bij het nieuwsbericht past.

Wat kun je verwachten: Een vraag waarin je twee weerkaarten en een nieuwsbericht over een storm moet analyseren om te bepalen welke weerkaart bij het nieuwsbericht past.

Wat moet je kennen: De begrippen 'weerkaart', 'lagedrukgebied', 'hogedrukgebied' en 'isobaren'. Je moet weten dat dicht op elkaar liggende isobaren duiden op veel wind en een storm.

Wat moet je kunnen: Het interpreteren van weerkaarten: het herkennen van lagedrukgebieden en het aflezen van de afstand tussen isobaren om de windsterkte in te schatten. Je moet ook informatie uit een nieuwsbericht kunnen koppelen aan een weerkaart.

Waar op letten: Let goed op de locatie van het lagedrukgebied en de afstand tussen de isobaren boven Nederland op beide weerkaarten. Koppel dit aan de informatie over een zware storm in het nieuwsbericht.

Kernbegrippen: weerkaart, lagedrukgebied, isobaren, storm, wind

Veelgemaakte fouten:
- Het kiezen van de juiste weerkaart zonder een correcte verklaring (of andersom) levert geen punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 10 – Verduurzaming in de Nederlandse Glastuinbouw (1 punt)

1p 10 Bekijk en lees bron 7. De Nederlandse glastuinbouw neemt maatregelen om te verduurzamen. → Geef een maatregel die door de tuinder genomen kan worden om de glastuinbouw duurzamer te maken.

Wat kun je verwachten: Een vraag over maatregelen die tuinders kunnen nemen om de glastuinbouw duurzamer te maken, gebaseerd op een tekstbron.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Zorg dat de genoemde maatregel direct bijdraagt aan het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen (aardgas) of het efficiënter omgaan met energie in de glastuinbouw. Denk aan overstappen op duurzame energie, isolatie of hergebruik van restwarmte.

Kernbegrippen: verduurzaming, glastuinbouw, hernieuwbare energie, energiebesparing

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – Weerkaarten en weerberichten interpreteren (2 punten)

2p 11 Bekijk en lees bron 8 en bekijk bron 9. Naar aanleiding van de weerkaart in bron 8 en het weerbericht in bron 9 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: in Seattle en Detroit is de windkracht lager dan in Billings. Uitspraak 2: in Seattle was 23 december 2022 een droge dag. Uitspraak 3: het weerbericht van 23 december 2022 in bron 9 hoort bij de plaats Billings. Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

Wat kun je verwachten: Een vraag over het analyseren van een weerkaart en een weerbericht om uitspraken over het weer te beoordelen.

Wat moet je kennen: Begrippen als weerkaart, isobaren, hoge- en lagedrukgebieden, windkracht, temperatuur en andere weerselementen.

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: het aflezen en interpreteren van een weerkaart (bron 8) en een weerbericht (bron 9). Grafiekvaardigheid: het vergelijken van gegevens uit verschillende bronnen. Begrip: het relateren van isobaren aan windkracht en het koppelen van een weerbericht aan een locatie op de kaart.

Waar op letten: Let op de afstand tussen de isobaren om de windkracht te bepalen (dicht bij elkaar = veel wind, ver uit elkaar = weinig wind). Let op de kenmerken van hoge- en lagedrukgebieden. Vergelijk de temperatuur en windkracht in het weerbericht met de weersituatie op de kaart voor de genoemde plaatsen.

Kernbegrippen: weerkaart, isobaren, hoge luchtdruk, lage luchtdruk, windkracht, temperatuur, weerselementen

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd interpreteren van de afstand tussen isobaren: denken dat ver uit elkaar liggende isobaren een hoge windkracht betekenen.
- Verkeerd interpreteren van het weer bij een hogedrukgebied: denken dat dit altijd bewolking of neerslag geeft, in plaats van doorgaans droog en zonnig weer.
- De kenmerken van het weerbericht (bron 9) niet correct koppelen aan de weersituatie van een specifieke stad op de kaart (bron 8).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 13 – Klimaatverandering en tarweteelt in de VS (2 punten)

2p 13 Bekijk en lees bron 12. De Verenigde Staten zijn een grote tarweproducent. Deze gebieden hebben last van de gevolgen van het versterkt broeikaseffect. → Noteer 'gebied met zomertarwe' en 'gebied met wintertarwe' op je antwoordblad en zet achter elk gebied of deze vooral 'warmere wintermaanden' of vooral ‘langere en meer droge perioden' heeft. → Geef een maatregel die genomen kan worden in de tarwegebieden om de gevolgen van droogte te verminderen.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van klimaatverandering voor de tarweteelt in de Verenigde Staten en mogelijke maatregelen.

Wat moet je kennen: De kernconcepten 'klimaatverandering', 'versterkt broeikaseffect', 'landbouw', 'tarwegordel', 'droogte', 'irrigatie' en 'adaptatie'.

Wat moet je kunnen: De leerling moet informatie uit een bron (tekst en kaart) kunnen interpreteren en toepassen. Specifiek: het toewijzen van klimaatgevolgen aan specifieke landbouwgebieden en het bedenken van een passende adaptatiemaatregel tegen droogte.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van 'gebied met zomertarwe' en 'gebied met wintertarwe' in relatie tot de genoemde klimaatgevolgen (warmere wintermaanden versus langere en meer droge perioden). Zorg ervoor dat de maatregel specifiek gericht is op het verminderen van de gevolgen van droogte.

Kernbegrippen: klimaatverandering, versterkt broeikaseffect, landbouw, tarwegordel, droogte, irrigatie, adaptatie

Veelgemaakte fouten:
- De klimaatgevolgen (warmere winters vs. meer droogte) worden verkeerd toegewezen aan de gebieden voor zomer- en wintertarwe.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-2/vraag/13

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – Weerkaartanalyse: luchtdruk, wind en weer

Wat kun je verwachten: Je krijgt een weerkaart van West-Europa en drie uitspraken over het weer. Je moet bepalen of deze uitspraken juist of onjuist zijn op basis van de weerkaart.

Wat moet je kennen: Begrippen als hogedrukgebied, lagedrukgebied, isobaren, windrichting, windkracht en aanlandige wind.

Wat moet je kunnen: Een weerkaart analyseren om de windrichting en windkracht te bepalen, en de relatie tussen luchtdrukgebieden en weertypes te herkennen.

Waar op letten: Let op de ligging van hogedruk- en lagedrukgebieden, de afstand tussen de isobaren (lijnen van gelijke luchtdruk) en de windrichting rondom deze gebieden. Onthoud dat wind van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied waait en dat dichter bij elkaar liggende isobaren wijzen op hardere wind.

Kernbegrippen: hogedrukgebied, isobaren, windrichting, windkracht, aanlandige wind, weerkaartanalyse

### Vraag 3 – Klimaatverschillen in Noordwest-Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over het toewijzen van klimaatgrafieken aan plaatsen en het benoemen van de oorzaak van neerslagverschillen, gebaseerd op een kaart en klimaatgrafieken.

Wat moet je kennen: Klimaatfactoren (ligging t.o.v. zee, hoogteligging), maritieme invloed, stuwingsregen, lijzijde.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (locatie van plaatsen, reliëf), klimaatgrafieken interpreteren (neerslagpatronen), verbanden leggen tussen geografische ligging en klimaatfactoren.

Waar op letten: Let op de ligging van Gijón en León ten opzichte van de zee en het gebergte. Gijón ligt aan de kust (loefzijde), León ligt landinwaarts achter het gebergte (lijzijde). Vergelijk de neerslagpatronen in de klimaatgrafieken met deze ligging. De ligging ten opzichte van de zee is de primaire factor voor het neerslagverschil.

Kernbegrippen: klimaatfactor, maritieme invloed, stuwingsregen, lijzijde, klimaatgrafiek

### Vraag 4 – Transhumance in het Cantabrisch Gebergte

Wat kun je verwachten: Een vraag over de seizoensgebonden verplaatsing van vee (transhumance) in een bergachtig gebied, waarbij je bronnen moet interpreteren om een geografische reden te geven.

Wat moet je kennen: Begrippen als transhumance, hoogteligging, klimaat, seizoensmigratie en veeteelt. Je moet weten hoe temperatuur en vegetatie kunnen variëren met de hoogte en de seizoenen.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (schaalniveau, ligging van gebergte), foto-interpretatie (landschapskenmerken), en het leggen van verbanden tussen geografische factoren (klimaat, vegetatie, menselijke activiteit).

Waar op letten: Let op de periode (juni-september) en de locatie (Cantabrisch Gebergte). Denk na over de omstandigheden in de bergen vergeleken met lager gelegen gebieden in de zomermaanden.

Kernbegrippen: transhumance, hoogteligging, klimaat, seizoensmigratie, veeteelt

### Vraag 5 – Bodemerosie en landschapskenmerken in Asturië

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen landschapskenmerken en het belang van bosbehoud, specifiek gericht op bodemerosie.

Wat moet je kennen: Begrip van bodemerosie en reliëf als landschapskenmerk.

Wat moet je kunnen: Een landschapskenmerk herkennen op een foto en dit koppelen aan het belang van bosbehoud ter voorkoming van bodemerosie.

Waar op letten: Let op de hoogteverschillen en steilheid van de hellingen in de bron. Dit is het 'reliëfrijke landschap'.

Kernbegrippen: bodemerosie, reliëf, landschapskenmerk

### Vraag 6 – Waterbeheer en droogte in Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over waterbeheer in Spanje, waarbij je een kaart en een tabel met gegevens over stuwmeren moet analyseren om uitspraken te beoordelen.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'waterbeheer', 'droogte', 'klimaatverandering' en 'klimaatadaptatie'. Je moet ook weten wat 'hm³' betekent (miljoen liter).

Wat moet je kunnen: Kaartinterpretatie (locaties van stuwmeren), data-interpretatie (percentages, maximale inhoud, beschikbare liters, veranderingen in waterstand) en het vergelijken van gegevens tussen verschillende stuwmeren en over tijd.

Waar op letten: Let goed op de eenheden (hm³), de percentages en de maximale inhoud van de stuwmeren. Vergelijk de waterstanden en veranderingen tussen de noordelijke en zuidelijke stuwmeren. Begrijp de rol van stuwmeren bij wateropslag.

Kernbegrippen: waterbeheer, droogte, klimaatverandering, klimaatadaptatie, kaartinterpretatie, data-interpretatie

### Vraag 7 – Klimaatverandering en waterstanden in Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van klimaatverandering op de waterhuishouding in Spanje, specifiek gericht op stuwmeren.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Een natuurlijke oorzaak benoemen die hogere temperaturen koppelt aan een lagere waterstand in stuwmeren, gebaseerd op geografische en natuurkundige principes.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen natuurlijke en menselijke oorzaken. De vraag vraagt expliciet om een 'natuurlijke oorzaak'.

Kernbegrippen: klimaatverandering, waterbalans, verdamping

### Vraag 8 – Waterstanden in Spaanse stuwmeren

Wat kun je verwachten: Een vraag over de waterstanden van stuwmeren in Zuid-Spanje en de invloed van het klimaat hierop.

Wat moet je kennen: Begrip van het Middellandse Zeeklimaat, met name de kenmerken van de zomerperiode (droogte, weinig neerslag).

Wat moet je kunnen: Informatie uit een kaart en tabel combineren met geografische kennis om een verklaring te geven.

Waar op letten: Let op de locatie van de stuwmeren (Zuid-Spanje) en de periode (zomer). Koppel dit aan de kenmerken van het klimaat in dat gebied.

Kernbegrippen: klimaat, neerslag, droogte, Middellandse Zeeklimaat

### Vraag 9 – Glastuinbouw en Klimaatverandering

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen glastuinbouw en klimaatverandering, waarbij je de oorzaak en het effect van CO2-uitstoot moet benoemen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Maak geen verwarring tussen het natuurlijk en het versterkt broeikaseffect.
Begrijp de CO2-balans in de glastuinbouw: wordt er meer CO2 opgewekt dan verbruikt, of andersom?
Let op de oorzaak van de CO2-productie (aardgas stoken).

Kernbegrippen: klimaatverandering, versterkt broeikaseffect, natuurlijk broeikaseffect, CO2-uitstoot, fossiele brandstoffen

### Vraag 12 – Landschappen en klimaatgebieden in de Verenigde Staten

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen van landschappen en deze koppelen aan geografische locaties en klimaatgebieden in de Verenigde Staten.

Wat moet je kennen: De ligging van belangrijke steden (Phoenix, Dallas, Savannah) in de Verenigde Staten en de kenmerkende landschappen en klimaten die daarbij horen (woestijn, subtropisch, vochtig subtropisch).

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (locaties identificeren), foto's interpreteren (landschapskenmerken herkennen) en verbanden leggen tussen landschap, locatie en klimaat.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van elk landschap (begroeiing, water, reliëf) en de geografische positie van de steden op de kaart. Koppel droge landschappen aan woestijnklimaten, groene landschappen aan vochtigere klimaten.

Kernbegrippen: landschapskenmerken, klimaatgebieden, topografie, Verenigde Staten

### Vraag 14 – Tornado's in de Verenigde Staten: Landschappelijke verschillen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen landschap en het voorkomen van tornado's in de Verenigde Staten.

Wat moet je kennen: Het begrip 'landschappelijk verschil' en de invloed van reliëf op weersverschijnselen zoals tornado's.

Wat moet je kunnen: Een landschappelijk verschil benoemen tussen het oosten en westen van de Verenigde Staten dat de vorming van tornado's beïnvloedt, gebaseerd op de informatie uit de bron.

Waar op letten: Focus op een 'landschappelijk' verschil (zoals reliëf), niet op een klimatologisch verschil (zoals temperatuur of luchtvochtigheid).

Kernbegrippen: landschap, reliëf, tornado

### Vraag 15 – Gevolgen van tornado's en beschermende maatregelen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de impact van een natuurramp (tornado) en hoe mensen zich hiertegen kunnen beschermen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet uit de tekst afleiden waarom het tijdstip van de tornado invloed had op het aantal slachtoffers en een passende maatregel noemen die bewoners in huis kunnen nemen om veiliger te zijn tijdens een tornado.

Waar op letten: Let op de specifieke informatie over het tijdstip ('in de nacht') en de directe gevolgen daarvan voor de bevolking. De maatregel moet concreet en inpandig zijn.

Kernbegrippen: natuurramp, tornado, kwetsbaarheid, hazard management

### Vraag 16 – Waterbesparing in huis

Wat kun je verwachten: Een vraag over het verminderen van drinkwatergebruik in een huishouden.

Wat moet je kennen: Begrip van waterverbruik in huis en methoden voor waterbesparing.

Wat moet je kunnen: Een concrete maatregel bedenken om drinkwater te besparen, gebaseerd op de informatie over drinkwatergebruik in huis.

Waar op letten: Zorg dat de maatregel specifiek en uitvoerbaar is binnen een huishouden en direct gericht is op drinkwaterbesparing.

Kernbegrippen: waterbeheer, duurzaamheid, waterverbruik, waterbesparing

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – De Maas: Riviertype en Waterbeheer

Wat kun je verwachten: Een vraag over het riviertype van de Maas en de economische reden voor het sluiten van stuwen in de zomer.

Wat moet je kennen: Het begrip 'neerslag-/regenrivier' en de functie van stuwen in relatie tot waterbeheer en economische activiteiten zoals scheepvaart.

Wat moet je kunnen: Het riviertype van de Maas benoemen en een economische reden voor het sluiten van stuwen in de zomermaanden geven, gebaseerd op de functie van stuwen en de seizoensgebonden waterstanden.

Waar op letten: Let op het verschil tussen een neerslag-/regenrivier en een gletsjer-/gemengde rivier. Denk na over de economische belangen die spelen bij waterbeheer, met name in de zomer wanneer de waterstand lager kan zijn.

Kernbegrippen: regenrivier, neerslagrivier, rivierregiem, waterbeheer, stuw, bevaarbaarheid

### Vraag 19 – Watergebruik in Nederland: Energiecentrales en Landbouw

Wat kun je verwachten: Een vraag over het interpreteren van grafieken die het watergebruik in energiecentrales en de landbouw in Nederland weergeven over een periode van 2011 tot en met 2021. Je moet uitspraken beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let goed op de verschillende eenheden op de y-as van de twee grafieken: 'miljard m³' voor energiecentrales en 'miljoen m³' voor landbouw. Dit is cruciaal voor het vergelijken van de hoeveelheden watergebruik.
Begrijp de relatie tussen neerslag en watergebruik in de landbouw: veel watergebruik in de landbouw duidt vaak op droogte (weinig neerslag), omdat er dan meer geïrrigeerd moet worden.

Kernbegrippen: watergebruik, oppervlaktewater, grondwater, data-interpretatie, grafiek lezen, irrigatie

### Vraag 20 – Locatiekeuze van energiecentrales in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de vestigingsplaats van energiecentrales in Nederland, gebaseerd op een grafiek over watergebruik.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let op de grafiek over 'energiecentrales' en de legenda 'zout oppervlaktewater'. Verbind de toename van zout oppervlaktewater met de geografische beschikbaarheid hiervan.

Kernbegrippen: locatiefactoren, watergebruik, energievoorziening

### Vraag 21 – Klimaatverandering en internationale samenwerking in het Eems-Dollardgebied

Wat kun je verwachten: Een vraag over de geografische ligging van het Eems-Dollardgebied en de gevolgen van klimaatverandering voor dit gebied, waarbij internationale samenwerking essentieel is.

Wat moet je kennen: De ligging van het Eems-Dollardgebied, de landen die eraan grenzen, en concrete gevolgen van klimaatverandering die relevant zijn voor kustgebieden.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (kaart en tekst) interpreteren en toepassen om landen te identificeren en een geografisch begrip (gevolg van klimaatverandering) te benoemen.

Waar op letten: Let goed op de kaart in bron 18 om de grenslanden te identificeren. Denk na over de specifieke gevolgen van klimaatverandering die een bedreiging vormen voor een estuarium/kustgebied.

Kernbegrippen: klimaatverandering, zeespiegelstijging, verzilting, waterveiligheid, waterkwaliteit, internationale samenwerking, estuarium

### Vraag 22 – Waterkwaliteit en slib in het Eems-Dollardgebied

Wat kun je verwachten: Een vraag over het gebruik van slib en het belang van waterkwaliteit in een mondingsgebied.

Wat moet je kennen: De begrippen 'waterkwaliteit', 'slib', 'vruchtbaarheid', 'industrieel watergebruik' en 'mondingsgebied'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (tekst en kaart) interpreteren en toepassen om redenen te geven voor het gebruik van slib door boeren en het streven naar betere waterkwaliteit door de industrie.

Waar op letten: Let op de specifieke redenen voor zowel boeren als industrie, zoals genoemd in de bron en je algemene aardrijkskundige kennis.

Kernbegrippen: waterkwaliteit, slib, vruchtbaarheid, industrieel watergebruik, mondingsgebied

### Vraag 23 – Waterbeheer in China: Chang Jiang project

Wat kun je verwachten: Een vraag over het verplaatsen van water in China en de reden daarvoor.

Wat moet je kennen: Begrip van watertekorten en -overschotten in relatie tot klimaatverschillen in China.

Wat moet je kunnen: Een geografisch argument formuleren op basis van een bron en algemene geografische kennis.

Waar op letten: Kies de juiste richting (noorden) en geef een correct argument (watertekort in het noorden).

Kernbegrippen: waterbeheer, watertekort, waterbalans, klimaatverschillen

### Vraag 24 – Gevolgen van waterprojecten in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van waterbeheerprojecten voor mensen in een specifiek gebied.

Wat moet je kennen: Begrip van 'waterbeheer' en 'watervervuiling'.

Wat moet je kunnen: Het kunnen afleiden van een direct gevolg voor een specifieke groep mensen (vissers) op basis van gegeven informatie over een waterproject.

Waar op letten: Let op de specifieke groep mensen (vissers) en de aard van het water (ongezuiverd) dat in bestaande meren en rivieren terechtkomt. Het antwoord moet een direct gevolg zijn van deze situatie.

Kernbegrippen: waterbeheer, watervervuiling

### Vraag 25 – Waterbeheer en energieopwekking in de Qattara-laagte

Wat kun je verwachten: Een vraag over het invullen van ontbrekende begrippen in een tekst over waterbeheer en energieopwekking in de Qattara-laagte, gebaseerd op twee bronnen.

Wat moet je kennen: Kennis van waterbeheer (rivierregiem, verdamping), energieopwekking (hydro-elektrische energie) en de geografische kenmerken van woestijnklimaten en laaggelegen gebieden.

Wat moet je kunnen: Teksten lezen en interpreteren, informatie uit bronnen combineren en de juiste geografische begrippen toepassen in een gegeven context.

Waar op letten: Let op de specifieke context van de Qattara-laagte (onder zeeniveau, woestijnklimaat) en de eigenschappen van water (hoogteverschil voor energie, piekafvoer voor wateroverschot, verdamping in droge gebieden).

Kernbegrippen: waterbeheer, energieopwekking, rivierregiem, verdamping

### Vraag 26 – Waterbeheer in aride zones: de kanaat

Wat kun je verwachten: Een vraag over de waterbron van een kanaat, gebaseerd op een schematische weergave en tekst.

Wat moet je kennen: De kernconcepten grondwater, irrigatie, kanaat, waterbeheer en aride zone.

Wat moet je kunnen: De leerling moet een schematische weergave (bron 22) kunnen interpreteren om de bron van het water in een kanaat te identificeren.

Waar op letten: Let goed op de labels in de schematische weergave, met name 'grondwaterstand'. De vraag is specifiek gericht op de 'bron van het water'.

Kernbegrippen: grondwater, irrigatie, kanaat, waterbeheer, aride zone

### Vraag 27 – Duurzaam watergebruik in Iran: de Kanaat

Wat kun je verwachten: Een vraag over duurzaam watergebruik in droge gebieden, specifiek gericht op het kanaatsysteem in Iran.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'duurzaam watergebruik', 'irrigatie', 'grondwater', 'verdamping' en 'waterbalans'. Je moet begrijpen hoe deze begrippen van toepassing zijn op het functioneren van een kanaat.

Wat moet je kunnen: De informatie uit bron 22 (tekst en schematische weergave van een kanaat) analyseren en toepassen om de duurzaamheid van het watergebruik te verklaren. Je moet een verband kunnen leggen tussen de constructie van een kanaat en de efficiëntie van het watergebruik.

Waar op letten: Let op de redenen waarom het watergebruik uit een kanaat als duurzaam wordt beschouwd. Denk hierbij aan de aanvoer van water versus het verbruik, en de rol van verdamping. De bron benadrukt dat het water ondergronds wordt getransporteerd.

Kernbegrippen: duurzaam watergebruik, irrigatie, grondwater, verdamping, waterbalans

### Vraag 28 – Wateroverlast in steden in het Midden-Oosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken van wateroverlast in steden, specifiek in het Midden-Oosten.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet een ander proces kunnen noemen dat bijdraagt aan wateroverlast in steden, naast verhoogde neerslagintensiteit, op basis van je aardrijkskundige kennis.

Waar op letten: Let op de relatie tussen stedelijke ontwikkeling (verstedelijking/verstening) en de afvoer van water. Denk na over wat er gebeurt met regenwater in een stad vergeleken met een natuurlijke omgeving.

Kernbegrippen: wateroverlast, verstedelijking, verstening, neerslagintensiteit, infiltratiecapaciteit

### Vraag 29 – Sponsmaatregelen tegen wateroverlast in steden

Wat kun je verwachten: Een vraag over maatregelen die steden nemen om wateroverlast te verminderen, specifiek 'sponsmaatregelen'.

Wat moet je kennen: Het begrip 'sponsmaatregelen' en voorbeelden van dergelijke maatregelen die wateroverlast tegengaan.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (tekst en afbeelding) interpreteren en een concreet voorbeeld van een sponsmaatregel noemen.

Waar op letten: Let op de definitie van sponsmaatregelen in de brontekst en bedenk een maatregel die past bij het vasthouden van water in de stad.

Kernbegrippen: wateroverlast, sponsmaatregelen, klimaatadaptatie, stedelijk waterbeheer

### Vraag 30 – Waterconflicten en waterbeheer in het Midden-Oosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen wateropslag in steden en de kans op waterconflicten met buurlanden, gebaseerd op een bron over wateroverlast.

Wat moet je kennen: De begrippen 'waterconflict', 'waterbeheer' en 'zoetwatervoorraad'.

Wat moet je kunnen: Een argument geven waarom het opslaan van water in steden de kans op conflicten over water met buurlanden kan verkleinen.

Waar op letten: Het antwoord moet een duidelijke causale relatie leggen tussen lokale wateropslag en verminderde afhankelijkheid van gedeelde waterbronnen, wat leidt tot minder conflicten.

Kernbegrippen: waterconflict, waterbeheer, zoetwatervoorraad

### Vraag 31 – Bevolkingsontwikkeling in Nederlandse gemeenten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsontwikkeling in Nederlandse gemeenten, gebaseerd op een kaart.

Wat moet je kennen: Begrippen als bevolkingsontwikkeling, bevolkingsspreiding en de ligging van de Randstad.

Wat moet je kunnen: Kaarten interpreteren en gegevens over bevolkingsontwikkeling aflezen en vergelijken op verschillende schaalniveaus (gemeente, provincie, landsdeel).

Waar op letten: Let op de legenda van de kaart om de procentuele veranderingen correct te interpreteren. Vergelijk de twee periodes (2013-2018 en 2018-2023) en specifieke regio's (Randstad, Flevoland, grensgebieden) nauwkeurig.

Kernbegrippen: bevolkingsontwikkeling, bevolkingsspreiding, Randstad, kaartinterpretatie

### Vraag 32 – Leeftijdsopbouw en ruimtelijke spreiding in Amsterdam

Wat kun je verwachten: Een vraag over de verdeling van leeftijdsgroepen in Amsterdam en de relatie met specifieke locaties binnen de stad.

Wat moet je kennen: Begrippen als leeftijdsopbouw, ruimtelijke spreiding, segregatie, stadscentrum en buitenwijken.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (thema: leeftijdsopbouw), informatie uit een kaart en tekst combineren, en conclusies trekken over de ruimtelijke spreiding van bevolkingsgroepen.

Waar op letten: Let goed op de legenda van de kaart (bron 25) om de leeftijdsgroepen per postcodegebied te identificeren. Vergelijk de informatie op de kaart met de locaties die in de tekst (bron 26) worden genoemd (bijvoorbeeld centrum, IJburg, buitenwijken, binnen/buiten de ring A10).

Kernbegrippen: leeftijdsopbouw, ruimtelijke spreiding, segregatie, stadscentrum, buitenwijken

### Vraag 33 – Verandering verzorgingsgebied spoedzorg

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van het sluiten van een voorziening (spoedzorg) voor het verzorgingsgebied van een andere, vergelijkbare voorziening.

Wat moet je kennen: De begrippen 'verzorgingsgebied' en 'voorzieningen'.

Wat moet je kunnen: Op basis van een kaart en een tekst beredeneren hoe een verzorgingsgebied verandert en dit argumenteren.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je zowel de juiste keuze maakt (groter/kleiner) als een correct argument geeft. Beide zijn nodig voor het punt.

Kernbegrippen: verzorgingsgebied, voorzieningen, bevolkingskrimp

### Vraag 34 – Demografische argumenten bij sluiting spoedzorg

Wat kun je verwachten: Een vraag over de impact van demografische ontwikkelingen op maatschappelijke voorzieningen, specifiek spoedzorg.

Wat moet je kennen: Begrip van demografische begrippen zoals 'vergrijzing' en 'bevolkingskrimp' en de relatie hiervan met de vraag naar voorzieningen.

Wat moet je kunnen: Een demografisch argument formuleren dat verklaart waarom de vraag naar spoedzorg in een vergrijzende regio zal toenemen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat het argument puur demografisch is en niet economisch of politiek. Het moet gaan over de samenstelling of ontwikkeling van de bevolking.

Kernbegrippen: vergrijzing, demografie, voorzieningen, bevolkingskrimp

### Vraag 35 – Forensisme in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over forensisme en woon-werkverkeer in Duitsland, waarbij je informatie uit een kaart en een tekst moet combineren.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let goed op de definitie van een forens in de tekst. Lees de legenda van de kaart nauwkeurig af voor zowel het aantal forenzen als de gemiddelde reisafstand. Vergelijk de kleuren op de kaart voor de reisafstand op het platteland en rond steden.

Kernbegrippen: forensisme, woon-werkverkeer, stedelijk gebied, platteland, kaartinterpretatie

### Vraag 36 – Infrastructuur en forensisme in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over aanpassingen aan de infrastructuur in Duitsland om forensisme duurzamer te maken en de woonkwaliteit te verbeteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als infrastructuur, forensisme, mobiliteit, duurzaamheid en stedelijke woonkwaliteit.

Wat moet je kunnen: De leerling moet een passende infrastructurele aanpassing kunnen noemen voor twee verschillende scenario's van forensisme (korte afstand met de fiets, lange afstand met openbaar vervoer).

Waar op letten: Let op de twee verschillende situaties die gevraagd worden: 'gemiddelde Duitse forens' (korte afstand, fiets) en 'forenzen tussen grote steden' (lange afstand, openbaar vervoer). Voor elke situatie moet een specifieke infrastructurele aanpassing worden genoemd.

Kernbegrippen: infrastructuur, forensisme, mobiliteit, duurzaamheid, stedelijke woonkwaliteit

### Vraag 37 – Verandering in de Duitse bevolkingsopbouw

Wat kun je verwachten: Een vraag over de leeftijdsopbouw van de Duitse bevolking en de verwachte veranderingen tussen 2019 en 2060, gebaseerd op een bevolkingsdiagram.

Wat moet je kennen: Begrippen als bevolkingsdiagram, leeftijdsopbouw, babyboomers, sterftecijfer, demografische druk en vergrijzing.

Wat moet je kunnen: Een bevolkingsdiagram lezen en interpreteren, veranderingen in leeftijdsopbouw analyseren en de gevolgen daarvan (zoals demografische druk) inschatten.

Waar op letten: Let goed op de verschillen tussen de bevolkingsdiagrammen van 2019 en 2060. Analyseer de positie van de babyboomers in beide diagrammen. Bedenk wat de vergrijzing betekent voor het sterftecijfer en de demografische druk.

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, leeftijdsopbouw, babyboomers, sterftecijfer, demografische druk, vergrijzing

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Analyse van bevolkingsverandering en hukou-systeem in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsontwikkeling in China, specifiek gericht op het hukou-systeem en de verdeling tussen stedelijke en plattelandsbevolking. Je moet een gestapeld staafdiagram interpreteren en uitspraken beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Verwar absolute aantallen niet met aandelen (percentages). Let goed op of een uitspraak gaat over een toename/afname in aantal of in aandeel.
Maak onderscheid tussen urbanisatie (trek naar de stad) en suburbanisatie (trek vanuit de stad naar de randgemeenten).
Lees de gestapelde staafdiagram nauwkeurig af. Voor de 'stedelijke bevolking zonder stadshukou' moet je bijvoorbeeld het verschil tussen de bovenkant van het middelste segment en de bovenkant van het onderste segment bepalen.
Controleer elke uitspraak afzonderlijk en zorgvuldig met de gegevens uit de bron.

Kernbegrippen: hukou-systeem, urbanisatie, ruraal-urbane migratie, bevolkingsspreiding, suburbanisatie

### Vraag 40 – Hutongs in Beijing: Stedelijke Ontwikkeling en Toerisme

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kenmerken van hutongs in Beijing, waarbij je een uitspraak moet beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: Begrip van 'hutong' als traditionele woonwijk in Beijing, de rol van toerisme in stedelijke gebieden en de economische impact daarvan op bewoners.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (foto) interpreteren en deze koppelen aan algemene geografische kennis over stedelijke gebieden en toerisme. Specifiek: kaart-/grafiekvaardigheid: informatie uit een foto halen.

Waar op letten: Let op de visuele informatie in de foto (drukte, winkels, mensen, toeristen) en hoe deze de economische activiteiten en de functie van de hutong als toeristische attractie kan ondersteunen. Schaalniveau: lokaal/stedelijk (wijk in Beijing).

Kernbegrippen: stedelijke geografie, toerisme, woonwijk, hutong, Beijing, China

### Vraag 41 – Stedelijke Vernieuwing in Beijing: Hutongs en Flatgebouwen

Wat kun je verwachten: Deze vraag gaat over de transformatie van stedelijke gebieden, specifiek in Beijing, waar traditionele hutongs plaatsmaken voor moderne flatgebouwen. Je moet de voordelen van deze verandering voor bewoners en de economische motieven van de overheid kunnen benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet bekend zijn met de begrippen 'stedelijke vernieuwing', 'woningdichtheid', 'grondprijs' en 'leefbaarheid' in een stedelijke context. Kennis van de algemene kenmerken van hutongs en moderne flatgebouwen is ook nodig.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om: 1. Een voordeel van wonen in een modern flatgebouw voor voormalige hutongbewoners te benoemen. 2. Een economische reden te geven waarom de Chinese overheid de voorkeur geeft aan flatgebouwen boven hutongs.

Waar op letten: Let goed op dat je twee verschillende perspectieven belicht: één voordeel voor de bewoner (gericht op leefbaarheid/wooncomfort) en één economische reden voor de overheid (gericht op efficiëntie/grondgebruik). Zorg ervoor dat je antwoorden concreet en specifiek zijn voor de context van stedelijke vernieuwing.

Kernbegrippen: stedelijke vernieuwing, woningdichtheid, grondprijs, leefbaarheid

### Vraag 42 – Bloemendistrict Guangzhou: Oorzaak van Ligging in Stedelijke Zone

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van de huidige ligging van een bloemendistrict binnen een grote stad, gebaseerd op een kaart en een tekstbron.

Wat moet je kennen: Het begrip 'urbanisatie' en 'stadsuitbreiding'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een kaart (bron 35) en een tekst (bron 36) combineren om een geografische oorzaak te benoemen. Specifiek: de ligging van een gebied op een kaart interpreteren en de historische context uit een tekst halen.

Waar op letten: Let op de historische context van het bloemendistrict ('al heel lang bloemen gekweekt') en de huidige ligging ('midden in de stedelijke zone'). Combineer dit met de algemene kennis over stadsgroei.

Kernbegrippen: urbanisatie, stadsuitbreiding

### Vraag 43 – Leefbaarheid in stedelijk gebied: het bloemendistrict van Guangzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bijdrage van een groen gebied aan de leefbaarheid van een stad, gebaseerd op kaarten en een tekst met foto.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let op de functie van groen in een stedelijke omgeving. Denk aan aspecten als natuur, recreatie en de onderbreking van bebouwing. Combineer informatie over de ligging en de aard van het bloemendistrict met het concept leefbaarheid.

Kernbegrippen: leefbaarheid, stedelijk gebied, groenvoorziening, duurzame stad

### Vraag 44 – Leefbaarheid en transport in stedelijke gebieden

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen transportmethoden en de leefbaarheid in een stadswijk, waarbij je informatie uit kaarten en tekst moet combineren.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Focus op de directe impact van transport over water op de leefbaarheid, zoals vermindering van verkeersdrukte of files. Vermijd algemene duurzaamheidsargumenten die niet direct gerelateerd zijn aan de leefbaarheid van de stadswijk door transport.

Kernbegrippen: leefbaarheid, stedelijke inrichting, duurzaamheid, transport

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2025
tijd vak 2
donderdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL

Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0131-a-25-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Twee weerkaarten

weerkaart 1
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren, lagedrukgebieden (L) en hogedrukgebieden (H). Isobare waarden variëren van 980 tot 1035 hPa. Een hogedrukgebied (H) bevindt zich boven Scandinavië. Een lagedrukgebied (L) ligt boven de oceaan ten westen van Frankrijk. Boven Nederland is een roodgekleurd gebied van hoge luchtdruk (boven 1020 hPa).]
Legenda:
-1020- luchtdruk
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied

weerkaart 2
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren, lagedrukgebieden (L) en hogedrukgebieden (H). Isobare waarden variëren van 970 tot 1040 hPa. Een hogedrukgebied (H) bevindt zich boven Spanje en Noord-Afrika. Meerdere lagedrukgebieden (L) liggen boven de Atlantische Oceaan en de Britse eilanden. Boven Nederland is een roodgekleurd gebied van hoge luchtdruk (boven 1020 hPa) te zien.]
Legenda:
-1020- luchtdruk
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied

GT-0131-a-25-2-o
2 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 3

bron 2
Nieuwsbericht van storm Eunice,18 februari 2022

In vier dagen tijd raasden de stormen Dudley, Eunice en Franklin over
Nederland. Storm Eunice staat in de top drie zwaarste stormen in ruim
vijftig jaar. In de kustprovincies werden zeer zware windstoten verwacht.

Satellietbeeld van storm Eunice.
[FIGUUR: Satellietbeeld van een groot deel van Europa, met wolkenformaties die duiden op een storm boven Noordwest-Europa en de Middellandse Zee.]

1p 1 Bekijk bron 1 en bekijk en lees bron 2.
Een van de weerkaarten uit bron 1 past bij het nieuwsbericht over storm
Eunice uit bron 2.
→ Leg uit welke weerkaart uit bron 1 past bij het nieuwsbericht uit bron 2.
Doe het zo:
– Kies eerst weerkaart 1 of weerkaart 2.
– Geef daarna aan waarom de weerkaart bij het nieuwsbericht past.

2p 2 Bekijk weerkaart 1 van bron 1.
Naar aanleiding van weerkaart 1 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in het noordwesten van Spanje is het droog en helder weer.
Uitspraak 2: in het noordwesten van Spanje is de wind overwegend
aanlandig.
Uitspraak 3: de windkracht in Nederland is lager dan de windkracht in
Spanje.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-2-o
3 / 35
lees verder

### Pagina 4

bron 3
(deel van) Noordwest-Spanje

[FIGUUR: Kaart van Noordwest-Spanje met reliëf, rivieren, steden en kustlijnen. Een schaalbalk toont afstanden in kilometers.]

bron 4
twee klimaatgrafieken

klimaatgrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

GT-0131-a-25-2-o
4 / 35
lees verder

### Pagina 5

1p 3 Bekijk bron 3 en bron 4.
De klimaatgrafieken uit bron 4 horen bij de plaatsen Gijón en León.
Waar staan de klimaatgrafieken juist bij de plaatsen Gijón en León
en welke klimaatfactor veroorzaakt het verschil in neerslag?

| Gijón | León | Klimaatfactor die
verschil in neerslag
veroorzaakt |
|---|---|---|
| A | klimaatgrafiek 1 | klimaatgrafiek 2 | hoogteligging |
| B | klimaatgrafiek 1 | klimaatgrafiek 2 | ligging t.o.v. zee |
| C | klimaatgrafiek 2 | klimaatgrafiek 1 | hoogteligging |
| D | klimaatgrafiek 2 | klimaatgrafiek 1 | ligging t.o.v. zee |

bron 5
Dorpje in het Cantabrisch Gebergte in de provincie Asturië, Spanje

[FIGUUR: Een panoramisch beeld van een bergdorpje met traditionele huizen met rieten daken, gelegen op een heuvelachtige, groene helling die bedekt is met mist.]

1p 4 Bekijk bron 3 en bron 5.
In de maanden juni tot en met september trokken boeren uit de provincie
Asturië jaarlijks met hun schaapskuddes de bergen van het Cantabrisch
Gebergte in.
→ Geef een reden waarom juist in deze periode de boeren het
Cantabrisch Gebergte introkken.

1p 5 Gebruik bron 5.
In Asturië is vroeger veel bos gekapt om plaats te maken voor weides.
Tegenwoordig wordt geprobeerd het bos te behouden. Eén reden
daarvoor is de bijzondere natuur van Asturië, een andere reden is het
tegengaan van bodemerosie.
→ Geef een kenmerk van het landschap van bron 5 waardoor het
belangrijk is bossen te behouden.

GT-0131-a-25-2-o 5 / 35 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 6
Waterstanden en locaties van een aantal Spaanse stuwenwen

[FIGUUR: Kaart van Spanje met hoogteverschillen, aanduiding van de locatie van vier stuwen, en een legenda voor hoogtes en schaal.]

Legenda:
hoogte in meters
0 - 200
200 - 500
500 - 1.000
1.000 - 2.000
2.000 - 5.000
locatie stuwmeer
(niet op schaal)

naam
stuwmeer
% van stuwmeer
gevuld op 15 mei
2023
maximale
inhoud
stuwmeer
beschikbare
liters water
in stuwmeer
op 15 mei 2023
verandering in
waterstand van
15 mei 2022 tot
15 mei 2023

Benínar
9,5%
63 hm³
6 hm³

Barrios de Luna
87%
308 hm³
268 hm³

El Grado
82,3%
400 hm³
329 hm³

La Serena
17,3%
3.219 hm³
558 hm³

hm³ = miljoen liter

GT-0131-a-25-2-o
6/35
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

2p 6 Bekijk bron 6.
Naar aanleiding van bron 6 worden de volgende uitspraken gedaan:
Uitspraak 1: op 15 mei 2023 bevatte het stuwmeer van La Serena een
hoeveelheid water die ook zou passen in het stuwmeer van
El Grado.
Uitspraak 2: de stuwmeren in het zuiden van Spanje hadden meer last
van droogte tussen 15 mei 2022 en 15 mei 2023, dan de
stuwmeren in het noorden van Spanje.
Uitspraak 3: de stuwmeren in Spanje spelen een belangrijke rol in het
aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op je antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
1p 7 Bekijk bron 6.
Als gevolg van klimaatverandering wordt het warmer in Spanje. Hierdoor
neemt de vraag naar water toe, waardoor stuwmeren steeds vaker weinig
water zullen bevatten.
→ Geef ook een natuurlijke oorzaak waardoor hogere temperaturen voor
een lagere waterstand in stuwmeren zorgen.
1p 8 Bekijk bron 6.
De stuwmeren La Serena en Benínar liggen in het zuiden van Spanje.
Beide stuwmeren waren op 15 mei 2023 gedeeltelijk opgevuld.
→ Geef aan waardoor de kans klein is dat de stuwmeren helemaal
worden opgevuld tijdens de zomerperiode.
GT-0131-a-25-2-o 7 / 35 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

bron 7
De Nederlandse glastuinbouw

In de Nederlandse glastuinbouw worden bloemen, groenten en fruit
gekweekt. Door extra licht, warmte en zuivere kooldioxide ($\text{CO}_2$) toe te
voegen aan de kas, groeien de gewassen sneller. Licht, warmte en
zuivere kooldioxide ($\text{CO}_2$) worden geproduceerd door aardgas te
stoken.

[FIGUUR: Een foto van een kas met rijen aan sla, verlicht met lampen.]

1p 9 Bekijk en lees bron 7.
De glastuinbouw en klimaatverandering.
Wat is juist over de glastuinbouw en klimaatverandering?
A De glastuinbouw draagt bij aan het natuurlijk broeikaseffect omdat er
meer $\text{CO}_2$ opgewekt dan verbruikt wordt.
B De glastuinbouw draagt bij aan het natuurlijk broeikaseffect omdat er
minder $\text{CO}_2$ opgewekt dan verbruikt wordt.
C De glastuinbouw draagt bij aan het versterkt broeikaseffect omdat er
meer $\text{CO}_2$ opgewekt dan verbruikt wordt.
D De glastuinbouw draagt bij aan het versterkt broeikaseffect omdat er
minder $\text{CO}_2$ opgewekt dan verbruikt wordt.

1p 10 Bekijk en lees bron 7.
De Nederlandse glastuinbouw neemt maatregelen om te verduurzamen.
Geef een maatregel die door de tuinder genomen kan worden om de
glastuinbouw duurzamer te maken.

GT-0131-a-25-2-o 8 / 35 lees verder ►►►

### Pagina 9

bron 8
Koud winterweer in de Verenigde Staten

In december 2022 werden de Verenigde Staten getroffen door erg koud
winterweer. De weerkaart hieronder is van 23 december 2022.

[FIGUUR: Weerkaart van de Verenigde Staten met isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L). Verschillende steden zoals Seattle, Billings en Detroit zijn aangegeven. De legenda verklaart de lijnen voor luchtdruk en landsgrenzen.]

Legenda:
-1010- luchtdruk H hogedrukgebied L lagedrukgebied
--- landsgrens

bron 9
Weerbericht van 23 december 2022 van een plaats in de
Verenigde Staten

temperatuur -26 °C
windkracht 4 Bft

2p 11 Bekijk en lees bron 8 en bekijk bron 9.
Naar aanleiding van de weerkaart in bron 8 en het weerbericht in bron 9
worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in Seattle en Detroit is de windkracht lager dan in Billings.
Uitspraak 2: in Seattle was 23 december 2022 een droge dag.
Uitspraak 3: het weerbericht van 23 december 2022 in bron 9 hoort bij de
plaats Billings.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-2-o 9/35 lees verder ►►►

### Pagina 10

bron 10
Drie landschappen in de Verenigde Staten
landschap 1
[FIGUUR: Een stoffige weg kronkelt door een bergachtig, dor landschap met cactussen.]
landschap 2
[FIGUUR: Een asfaltweg loopt door een weelderig groen landschap met gras, bomen en een lichte glooiing op de achtergrond, onder een blauwe hemel met witte wolken.]
landschap 3
[FIGUUR: Een vredig meer met reflecties van gekleurde bomen (herfstkleuren) en heuvels op de achtergrond, onder een bewolkte hemel.]
bron 11
Kaart van de Verenigde Staten
[FIGUUR: Een kaart van de Verenigde Staten waarop de locaties Phoenix, Dallas en Savannah zijn aangegeven, met een schaalbalk.]
GT-0131-a-25-2-o
10 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 11

1p 12 Bekijk bron 10 en bron 11.
Waar staan de landschappen uit bron 10 juist bij de plaatsen uit bron 11?

|       | Dallas       | Phoenix       | Savannah      |
| ----- | ------------ | ------------- | ------------- |
| A     | landschap 1  | landschap 2   | landschap 3   |
| B     | landschap 1  | landschap 3   | landschap 2   |
| C     | landschap 2  | landschap 1   | landschap 3   |
| D     | landschap 2  | landschap 3   | landschap 1   |
| E     | landschap 3  | landschap 1   | landschap 2   |
| F     | landschap 3  | landschap 2   | landschap 1   |

GT-0131-a-25-2-o
11 / 35
lees verder ► ► ►

### Pagina 12

bron 12
De tarwegordel in de Verenigde Staten

De tarwegordel is een gebied in de Verenigde Staten waar vooral granen
worden verbouwd. In de tarwegordel worden wintertarwe en zomertarwe
verbouwd. Wintertarwe wordt in de herfst gezaaid en in de lente geoogst.
Zomertarwe wordt in de lente gezaaid en in de herfst geoogst. De
tarwegordel heeft last van de gevolgen van klimaatverandering. In de
tarwegordel worden de wintermaanden warmer en in sommige delen
worden de perioden van droogte langer.

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met gekleurde gebieden die de tarwegordel aanduiden, met een legenda die de kleuren koppelt aan 'improductief', 'bos', 'intensieve veeteelt', 'overige akkerbouw', 'groenten, fruit, wijnbouw', 'geirrigeerd gebied', 'extensieve veeteelt', 'granen', en 'sojabonen, maïs'. Er is ook een schaalbalk.]

2p 13 Bekijk en lees bron 12.
De Verenigde Staten zijn een grote tarweproducent. Deze gebieden
hebben last van de gevolgen van het versterkt broeikaseffect.
→ Noteer ‘gebied met zomertarwe’ en ‘gebied met wintertarwe’ op je
antwoordblad en zet achter elk gebied of deze vooral ‘warmere
wintermaanden’ of vooral ‘langere en meer droge perioden’ heeft.
→ Geef een maatregel die genomen kan worden in de tarwege biden om
de gevolgen van droogte te verminderen.

GT-0131-a-25-2-o
12 / 35
lees verder

### Pagina 13

bron 13
Aantal waargenomen tornado's in 2023 in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met rode driehoekjes die tornado's weergeven. Rechtsonder een legenda en een staafdiagram dat het aantal tornado's per maand weergeeft, met een schaalverdeling van 0 tot 100 tornado's en de maanden van januari tot december.]

1p 14 Bekijk bron 13.
In 2023 telde de Verenigde Staten ongeveer 1.200 tornado's. In het
oosten van de Verenigde Staten komen meer tornado's voor dan in het
westen van de Verenigde Staten.
Geef een landschappelijk verschil tussen het oostelijke en het
westelijke deel van de Verenigde Staten waardoor het oostelijke
deel meer tornado's kunnen ontstaan.

GT-0131-a-25-2-o
13 / 35
lees verder

### Pagina 14

bron 14
Vernietigende tornado's in Mississippi, Verenigde Staten, 25 maart 2023

Minstens 26 mensen zijn omgekomen na een krachtige storm in het
zuiden van de Verenigde Staten. Een tornado heeft in de nacht van
vrijdag 25 maart daken van huizen getrokken, de stroomvoorziening
afgekapt en wijken vernietigd. Het dorp Rolling Fork is zelfs compleet
weggevaagd.
[FIGUUR: Aerial view of widespread destruction caused by a tornado, with damaged buildings, debris, and vehicles scattered across a landscape.]

2p 15 Bekijk en lees bron 14.
De tornado van 25 maart 2023 zorgde voor veel schade en slachtoffers.
→ Geef aan waarom het tijdstip van de tornado van invloed was op het
hoge aantal slachtoffers.
→ Geef een maatregel die bewoners in huis kunnen nemen zodat ze
veiliger zijn tijdens een tornado.
GT-0131-a-25-2-o
14 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 15

Water
bron 15
Drinkwatergebruik in huis
[FIGUUR: Isometrische weergave van een badkamer en keuken met aanduidingen van watergebruik: 46 liter voor douchen/baden, 30 liter voor toilet, 4 liter voor de kraan in de keuken, 17,5 liter voor de wasmachine.]
1p 16 Bekijk bron 15.
Per dag gebruikt een Nederlander gemiddeld 128 liter drinkwater. Niet
voor al het watergebruik in huis is drinkwater nodig.
→ Geef een maatregel die in huis genomen kan worden om drinkwater te
besparen.
GT-0131-a-25-2-o
15/35
lees verder

### Pagina 16

bron 16
Sluizen, spuisluizen en stuwen regelen de waterstand

Met sluizen, spuisluizen en stuwen kan de waterstand geregeld worden.
Een spuisluis wordt gebruikt om water te lozen, terwijl een stuw juist water
tegenhoudt. Een sluis wordt gebruikt door schepen wanneer er een groot
verschil in waterpeil is, tussen twee vaarwegen.

De waterstand in het IJsselmeer wordt in de zomer kunstmatig hoog
gehouden. Het extra zoetwater dient als watervoorraad voor een droge
periode. Het IJsselmeer wordt gevuld wanneer zowel de waterkwaliteit als
de waterkwantiteit goed is.

[FIGUUR: Kaart van Nederland met waterwegen, sluizen en stuwen. De Afsluitdijk is prominent aanwezig. Er zijn twee stuwen aangegeven: 'stuw bij Driel' en 'stuw bij Grave'. Een legenda geeft aan dat een boogvormig symbool een sluis of spuisluis voorstelt en een ander symbool een stuw met sluis. Een schaalbalk geeft 50 km aan.]

Legenda:
< sluis of spuisluis
( stuw met sluis

GT-0131-a-25-2-o 16 / 35 lees verder ► ► ►

### Pagina 17

1p 17 Bekijk en lees bron 16.
Om het IJsselmeer te vullen met water van goede kwaliteit worden
verschillende sluizen en stuwen gesloten.
Wat is juist?

| | goede waterkwaliteit en
goede waterkwantiteit | (spui-)sluizen en stuwen die sluiten |
| :--- | :--- | :--- |
| A | najaar | Afsluitdijk en stuw bij Driel |
| B | najaar | stuw bij Driel en stuw bij Grave |
| C | voorjaar | Afsluitdijk en stuw bij Driel |
| D | voorjaar | stuw bij Driel en stuw bij Grave |

2p 18 Bekijk en lees bron 16.
In de rivier de Maas zijn een aantal stuwen gebouwd. De stuwen worden
vooral in de zomermaanden vaak gesloten.
→ Noem het riviertype van de rivier de Maas.
→ Geef een economische reden waarom de stuwen in de rivier de Maas
in de zomermaanden gesloten zijn.

GT-0131-a-25-2-o 17 / 35 lees verder

### Pagina 18

bron 17
Watergebruik in energiecentrales en de landbouw in Nederland,
2011-2021
energiecentrales
[FIGUUR: Gestapelde staafdiagrammen die het watergebruik in energiecentrales weergeven van 2011 tot 2021. De y-as toont de hoeveelheid water in miljard m³ en varieert van 0 tot 12. De x-as toont de jaartallen van 2011 tot 2021. Elke staaf is opgedeeld in twee segmenten: zoet oppervlaktewater (groen) en zout oppervlaktewater (oranje). De staaf van 2011 toont een groen segment van ongeveer 5.5 en een oranje segment van ongeveer 4.5. De staaf van 2012 toont een groen segment van ongeveer 6 en een oranje segment van ongeveer 4. De staaf van 2013 toont een groen segment van ongeveer 5.8 en een oranje segment van ongeveer 4.2. De staaf van 2014 toont een groen segment van ongeveer 5.5 en een oranje segment van ongeveer 4.5. De staaf van 2015 toont een groen segment van ongeveer 5.2 en een oranje segment van ongeveer 5. De staaf van 2016 toont een groen segment van ongeveer 4.8 en een oranje segment van ongeveer 4.8. De staaf van 2017 toont een groen segment van ongeveer 4.5 en een oranje segment van ongeveer 4.5. De staaf van 2018 toont een groen segment van ongeveer 4 en een oranje segment van ongeveer 4. De staaf van 2019 toont een groen segment van ongeveer 3.8 en een oranje segment van ongeveer 3.5. De staaf van 2020 toont een groen segment van ongeveer 3.5 en een oranje segment van ongeveer 3.5. De staaf van 2021 toont een groen segment van ongeveer 3.5 en een oranje segment van ongeveer 3.5.]
Legenda:
zoet oppervlaktewater zout oppervlaktewater
landbouw
[FIGUUR: Gestapelde staafdiagrammen die het watergebruik in de landbouw weergeven van 2011 tot 2021. De y-as toont de hoeveelheid water in miljoen m³ en varieert van 0 tot 400. De x-as toont de jaartallen van 2011 tot 2021. Elke staaf is opgedeeld in drie segmenten: drinkwater (lichtblauw), grondwater (lichtgroen) en zoet oppervlaktewater (donkergroen). De staaf van 2011 toont een lichtblauw segment van ongeveer 40, een lichtgroen segment van ongeveer 60 en een donkergroen segment van ongeveer 30. De staaf van 2012 toont een lichtblauw segment van ongeveer 40, een lichtgroen segment van ongeveer 70 en een donkergroen segment van ongeveer 20. De staaf van 2013 toont een lichtblauw segment van ongeveer 45, een lichtgroen segment van ongeveer 85 en een donkergroen segment van ongeveer 30. De staaf van 2014 toont een lichtblauw segment van ongeveer 40, een lichtgroen segment van ongeveer 70 en een donkergroen segment van ongeveer 20. De staaf van 2015 toont een lichtblauw segment van ongeveer 40, een lichtgroen segment van ongeveer 80 en een donkergroen segment van ongeveer 25. De staaf van 2016 toont een lichtblauw segment van ongeveer 4

### Pagina 19

19 (2p) Bekijk bron 17.
Naar aanleiding van bron 17 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de landbouw gebruikt vooral grondwater, terwijl
energiecentrales oppervlaktewater gebruiken.
Uitspraak 2: in de landbouw wordt in de periode van 2011 tot en met 2021
meer water gebruikt dan in energiecentrales.
Uitspraak 3: in de jaren 2018, 2019 en 2020 viel er meer neerslag in
Nederland dan in de jaren ervoor en erna.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

20 (1p) Bekijk bron 17.
Uit bron 17 blijkt dat de Nederlandse overheid nieuwe energiecentrales
heeft gestimuleerd om zich op bepaalde plaatsen te vestigen in
Nederland.
→ Beargumenteer waar de nieuwe energiecentrales in Nederland vooral
gevestigd zijn.
Doe het zo:
– Kies eerst of nieuwe energiecentrales aan de kust of
bij het IJsselmeer gevestigd zijn.
– Geef daarna met behulp van bron 17 een argument voor je keuze.

GT-0131-a-25-2-o 19 / 35 lees verder ▶▶▶

### Pagina 20

bron 18
Het Eems-Dollardgebied

Het Eems-Dollardgebied vormt het mondingsgebied van de rivier de
Eems. Door regelmatig te baggeren is de bevaarbaarheid goed, maar
zweeft er veel slib in het water. Zowel de bedrijven in het gebied als
natuuroganisaties streven naar een verbetering van de waterkwaliteit
door het slib uit het water te halen.

[FIGUUR: Luchtfoto van een industrieel kustgebied met een kaart van de Noordzee en riviersystemen van de Maas en Rijn.]

2p 21 Bekijk en lees bron 18.
Het Eems-Dollardgebied zal in de toekomst de gevolgen van
klimaatverandering merken. Daarom is het belangrijk dat er internationale
afspraken gemaakt worden over de waterveiligheid en waterkwaliteit in
het Eems-Dollardgebied.
→ Noem de namen van de twee landen die afspraken moeten maken
over het Eems-Dollardgebied.
→ Noem een gevolg van klimaatverandering dat een bedreiging vormt
voor het Eems-Dollardgebied.

2p 22 Bekijk en lees bron 18.
In het Eems-Dollardgebied wordt slib uit het water gehaald, zo stijgt de
waterkwaliteit. Het slib wordt na ontzilting gebruikt om landbouwgrond op
te hogen.
→ Geef aan waarom boeren het slib graag gebruiken.
→ Geef een reden waarom industrie in het gebied streeft naar een
verbetering van de waterkwaliteit.

GT-0131-a-25-2-o
20 / 35
lees verder ► ► ►


### Pagina 21

bron 19
Waterproject in China

In China wordt water uit de rivier de Chang Jiang met behulp van kanalen
en tunnels naar andere gebieden in China gebracht.

kanaal met water uit de Chang Jiang
[FIGUUR: Luchtfoto van een stedelijk gebied met waterwegen en gebouwen, naast een kaartfragment van China met een gemarkeerd gebied.]

1p 23 Bekijk en lees bron 19.
Het water uit de rivier de Chang Jiang wordt naar andere gebieden in
China gebracht.
→ Beargumenteer of het water naar het noorden of naar het zuiden van
China wordt gebracht.
Doe het zo:
– Kies eerst of het water naar het noorden of naar het zuiden van
China gebracht wordt.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

1p 24 Bekijk en lees bron 19.
Het water uit de Chang Jiang wordt zonder gezuiverd te worden, naar
nieuwe gebieden gebracht. Daar wordt het water uit de Chang Jiang
opgeslagen in bestaande meren en rivieren. Verschillende mensen in
China ondervinden de gevolgen van het waterproject.
→ Noem een gevolg voor mensen die vissen in de meren en rivieren
waar het water uit de Chang Jiang in terecht komt.

GT-0131-a-25-2-o
21 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 20
De Qattara-laagte in het noordwesten van Egypte

In het noordwesten van Egypte ligt de Qattara-laagte. Het gebied ligt
ongeveer 130 meter onder zeeniveau en vanwege de lage ligging zijn er
verschillende ideeën om het gebied te vullen met water.

[FIGUUR: Een foto van een droog, zanderig landschap met een licht gebogen wateroppervlak op de voorgrond en rotsachtige heuvels op de achtergrond. Rechts een kaartfragment van Egypte met een ingekaderd gebied dat de ligging van de Qattara-laagte aangeeft.]

bron 21
Tekst met keuzemogelijkheden

De Qattara-laagte in het noordwesten van Egypte zou op verschillende
manieren gevuld kunnen worden met water. Een idee voor de Qattara-
laagte was om het te vullen met water uit de Middellandse Zee. Door het
grote hoogteverschil zou het mogelijk zijn om ... 1 ... (energie op te
wekken / drinkwater te produceren). Een ander idee was om de Qattara-
laagte te vullen met water uit de rivier de Nijl tijdens een ... 2 ... (droge
periode / piekafvoer). Het is lastig om het water in de Qattara-laagte vast
te houden omdat veel water ... 3 ... (afstroomt naar zee / verdampt).

2p 25 Bekijk en lees bron 20 en bron 21.
In bron 21 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 21 over op het antwoordblad en zet
de juiste keuze erachter.

GT-0131-a-25-2-o 22 / 35 lees verder

### Pagina 23

bron 22
Kanaat in Iran

In Iran worden dorpen en landbouwgebieden van water voorzien door een
systeem van ondergrondse kanalen. Dit systeem wordt kanaat genoemd
en bestaat al heel lang. De kanaten staan op de Werelderfgoedlijst van
Unesco en hebben een beschermde positie.
schematische weergave van een kanaat
ondergronds kanaal

ondergronds kanaal
waarmee water naar
het irrigatiegebied
getransporteerd wordt
distributie
een netwerk van
kanalen, sluizen
en dammen zorgt
voor de distributie
van het water
werkschacht
uitstroom
irrigatie
grondwaterstand

1p 26
Bekijk en lees bron 22.
Met behulp van een kanaat komt water beschikbaar voor de landbouw in
Iran.
Wat is juist over de bron van het water uit de kanaat?
A De grootste waterbron van de kanaat is grondwater.
B De grootste waterbron van de kanaat is kwelwater.
C De grootste waterbron van de kanaat is oppervlaktewater.
D De grootste waterbron van de kanaat is rivierwater.

1p 27
Bekijk en lees bron 22.
De kanaten liggen in de droge gebieden van Iran. De kanaten worden al
eeuwenlang gebruikt en het watergebruik is duurzaam.
→ Geef aan waardoor het watergebruik uit een kanaat duurzaam is.

GT-0131-a-25-2-o
23 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 24

bron 23
Wateroverlast in de stad Sharjah, Verenigde Arabische Emiraten

In het Midden-Oosten komen steeds vaker overstromingen voor. Steden in het Midden-Oosten kunnen tijdens hevige regenbuien het plotselinge aanbod van water niet aan.
[FIGUUR: Een straat in een stad die overstroomd is, met auto's die door het water rijden.]

1p 28 Bekijk en lees bron 23.
In het Midden-Oosten komt in steden steeds meer wateroverlast voor door een verhoogde neerslagintensiteit.
→ Noem nog een ander proces dat bijdraagt aan wateroverlast in steden in het Midden-Oosten.

1p 29 Bekijk en lees bron 23.
Steden in het Midden-Oosten nemen zogenaamde sponsmaatregelen tegen wateroverlast. Dan worden wegen, parkeerplaatsen en pleinen aangepast zodat er meer water vastgehouden wordt.
→ Noem een sponsmaatregel die wateroverlast tegengaat.

1p 30 Bekijk en lees bron 23.
Als de landen in het Midden-Oosten meer water opslaan in de steden, kan de kans op een conflict over water met buurlanden kleiner worden.
→ Geef een argument waarom de kans op een conflict over water met buurlanden kleiner wordt.

GT-0131-a-25-2-o
24 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 25

Bevolking en ruimte

bron 24
Bevolkingontwikkeling per gemeente in Nederland, 2013-2023

[FIGUUR: Twee kaarten van Nederland. De linker kaart toont de bevolkingsontwikkeling van 2013-2018 en de rechter kaart die van 2018-2023. Gemeenten zijn gekleurd op basis van bevolkingsgroei of -krimp.]

Legenda:
% verandering in bevolkingsaantal
minder dan -2
-2 - 0
0 - 2
2 - 4
4 of meer

1p 31 Bekijk bron 24.
Bron 24 gaat over de bevolkingsontwikkeling in elke Nederlandse gemeente in de periode 2013 tot 2018 en de periode 2018 tot 2023.
Wat is juist over de bevolkingsontwikkeling?
A De groeigebieden van Nederland liggen vooral langs de grens met België en Duitsland.
B In de periode 2013 - 2018 heeft de gemeente Amsterdam een groter vertrekverschot dan in de periode 2018 - 2023.
C In de provincie Flevoland heeft elke gemeente in de periode 2013 - 2018 een dalend bevolkingsaantal.
D In de Randstad nam de bevolking in de periode 2018 - 2023 sterker toe dan in de periode 2013 - 2018.

GT-0131-a-25-2-o 25 / 35 lees verder ►►►

### Pagina 26

bron 25
Inwoners per leeftijdsgroep van de gemeente Amsterdam, 2022
[FIGUUR: Kaart van Amsterdam met gekleurde postcodewijken die verschillende leeftijdsgroepen representeren. Een legenda toont de kleurcodering voor leeftijdsgroepen (0-17 jarigen, 18-54 jarigen, 55+'ers) en de absolute aantallen voor deze groepen in Amsterdam. Ook wordt de ring/snelweg A10 aangegeven.]

bron 26
Tekst met keuzemogelijkheden

In 2022 telt Amsterdam ongeveer 882.000 inwoners. Daarmee is
Amsterdam de grootste stad van Nederland. In het centrum van
Amsterdam is de leeftijd van de bewoners gemiddeld ... 1 ...
(hoger / lager) dan op het eiland IJburg. De meeste gezinnen met
kinderen wonen in ... 2 ... (de buitenwijken / het centrum) van de
hoofdstad. De groep mensen die actief is op de arbeidsmarkt woont
overwegend in Amsterdam ... 3 ... (binnen / buiten) de ring.

2p 32 Bekijk bron 25 en lees bron 26.
In bron 26 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 26 over op het antwoordblad en zet
de juiste keuze erachter.

GT-0131-a-25-2-o 26 / 35 lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 27
Overzichtskaart van Zuid-Limburg
[FIGUUR: Kaart van Zuid-Limburg met steden zoals Maastricht, Sittard en Heerlen, en de schaal 0, 3,5, 7 km]

bron 28
Krantenartikel

Verdwijnende spoedzorg in een deel van Zuid-Limburg.
In Zuid-Limburg dreigen veel scholen, winkels en andere voorzieningen te
sluiten door bevolkingskrimp. In een nieuw plan voor de regio zal de
spoedzorg uit Heerlen verdwijnen. Er is te weinig personeel om de
spoedzorg in stand te houden. Dat zou betekenen dat alle spoedzorg naar
Sittard wordt verplaatst, zo'n 20 kilometer verderop.

1p 33 Bekijk bron 27 en lees bron 28.
De spoedzorg in Heerlen sluit.
→ Beredeneer waarom de grootte van het verzorgingsgebied van de
spoedzorg in Sittard verandert.
Doe het zo:
– Kies eerst of het verzorgingsgebied groter of kleiner wordt.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

1p 34 Bij het bekendmaken van het plan om de spoedzorg in Heerlen te sluiten,
volgde een protestmars van tegenstanders.
→ Geef een demografisch argument waardoor de vraag naar spoedzorg
in Heerlen juist zal toenemen.

GT-0131-a-25-2-o
27 / 35
lees verder ►►►


### Pagina 28

bron 29
Aantal forenzen en de gemiddelde afgelegde reisafstand in 2022
[FIGUUR: Kaart van Duitsland met de dichtheid van forenzen en de gemiddelde reisafstanden. Verschillende kleuren geven de reisafstanden aan, variërend van minder dan 15 km (donkerblauw) tot meer dan 27 km (donkerpaars). Groene lijnen tonen de forensenstromen, met een grotere "zon" rond steden die een concentratie van veel forenzen aangeven.]
Legenda:
aantal forenzen tussen
Duitse gemeentes
in 2022
— 200 - 2.000
— meer dan 2.000
gemiddelde reisafstand
blauw: minder dan 15 km
lichtblauw: 15 - 19 km
lichtroze: 19 - 23 km
roze: 23 - 27 km
donkerroze: meer dan 27 km
groen symbool: concentratie van
veel forenzen

bron 30
Tekst met keuzemogelijkheden
Duitsland telde in 2022 ongeveer 20 miljoen forenzen. Dat zijn personen
die heen weer reizen tussen werk en woning en daarbij ... 1 ... (niet / wel)
een gemeentegrens oversteken. Tussen Hamburg en Berlijn reizen
dagelijks ... 2 ... (meer / minder) dan 2.000 mensen die in de ene stad
wonen en in de andere stad werken. Forenzen die op dunbevolkt
platteland wonen, werken vaak ... 3 ... (minder ver / verder weg) van huis
dan forenzen die vlakbij een stad wonen.

GT-0131-a-25-2-o
28 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 29

2p 35 Bekijk bron 29 en lees bron 30.
In bron 30 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.
2p 36 Bekijk bron 29.
In 2022 legde de gemiddelde Duitse forens ongeveer 17 kilometer af
tussen werk en woning, maar forenzen tussen grote steden leggen vaak
veel meer kilometers af. Om de CO₂-uitstoot te verminderen en de
woonkwaliteit in steden te verbeteren kan de Duitse overheid
aanpassingen doen aan de infrastructuur.
→ Noem een aanpassing aan de infrastructuur.
– zodat de gemiddelde Duitse forens makkelijker met de fiets naar het
werk gaat.
– zodat forenzen tussen de grote steden liever kiezen voor het openbaar
vervoer.
bron 31
[FIGUUR: Bevolkingsdiagram van de Duitse bevolking in 2019 en 2060. De horizontale as toont het aantal personen (in duizenden), met een schaal van 0 tot 800. De verticale as toont leeftijdsgroepen, van 0-4 tot 100+. Er zijn twee grafieken: een blauwe voor mannen en een roze voor vrouwen. Twee lijnen, een blauwe en een rode, vertegenwoordigen de verwachte aantallen in 2060.]
mannen vrouwen
leeftijd
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
Legenda:
blauwe lijn: verwachte aantallen in 2060
rode lijn: verwachte aantallen in 2060
0 200 400 600 800
aantal personen →
(x 1.000)
0 200 400 600 800
677 600 400 200 0
2p 37 Bekijk bron 31.
De leeftijdsopbouw van de Duitse bevolking zal veranderen tussen 2019
en 2060. Naar aanleiding van bron 31 worden de volgende uitspraken
gedaan.
Uitspraak 1: de generatie babyboomers is nog steeds zichtbaar in de
verwachte bevolkingsdiagram voor 2060.
Uitspraak 2: uit het bevolkingsdiagram van 2019 blijkt dat het sterftecijfer
van de Duitse bevolking toeneemt in de periode 2019-2060.
Uitspraak 3: de demografische druk zal eerst toenemen en daarna
afnemen tussen 2019 en 2060.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-25-2-o 29 / 35 lees verder

### Pagina 30

bron 32
Geschatte geboorte- en sterftecijfers in China
geboorte- en 50-
sterftecijfers
in promillages %o 40-
↑
30-
geboorte
20-
sterfte
10-
0-
1975 2000 2025 2050 2075 2100
- jaren
1p 38 Bekijk bron 32.
In China wordt vanaf de jaren '80 een bevolkingspolitiek gevoerd. De
bevolkingspolitiek beïnvloedt de omvang en samenstelling van de
Chinese bevolking. Hieronder staan verschillende gebeurtenissen in
willekeurige volgorde.
P Het geboortecijfer daalt heel sterk door het instellen van een
eenkindregel.
Q De Chinese overheid staat het krijgen van twee en daarna van drie
kinderen toe.
R Er is sprake van ontgroening in de Chinese bevolking.
S Er is sprake van vergrijzing in de Chinese bevolking.
Wat is de juiste volgorde van de gebeurtenissen tussen 1950 en 2022?
A P - Q - R - S
B P - Q - S - R
C P - R - Q - S
D P - R - S - Q

GT-0131-a-25-2-o 30 / 35 lees verder ► ► ►

### Pagina 31

bron 33
Chinese bevolking per type hukou, 2013-2022

aantal
inwoners
in miljoen
1.500
1.250
1.000
750
500
250
0
2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
→ jaartal

Legenda:
platte­landsbevolking met plattelandshukou
stedelijke bevolking zonder stadshukou
stedelijke bevolking met stadshukou

2p 39 Bekijk bron 33.
Iedere Chinese burger heeft een hukou.
Naar aanleiding van bron 33 worden de volgende uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: sinds 2013 is het bebouwde oppervlak van steden in China
toegenomen.
Uitspraak 2: het aandeel stadsbewoners met een stadshukou blijft gelijk,
terwijl het aandeel stadsbewoners zonder een stadshukou
neemt.
toen-
Uitspraak 3: in China vindt tussen 2013 en 2022 sterke suburbanisatie
plaats.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-2-o
31 / 35
lees verder ►►►

### Pagina 32

bron 34
De Yadan hutong in Beijing

[FIGUUR: Een straatbeeld van een Chinese hutong met winkeltjes, lantaarns en lopende mensen.]

1p 40 Bekijk bron 34.
Welke uitspraak over hutongs in Beijing is juist?
A De gemiddelde leeftijd in de hutongs is veel lager dan in andere wijken
in Beijing.
B Een belangrijke inkomstenbron voor de hutongbewoners zijn de
toeristen die de hutongs bezoeken.
C In hutongs zijn de huurprijzen hoger dan in nieuwe woonwijken in
Beijing.
D Veel hutongs liggen aan de rand van Beijing.

2p 41 Veel hutongs in Beijing zijn in het verleden gesloopt. Er moest
plaatsgemaakt worden voor moderne flatgebouwen.
-> Geef een voordeel van het wonen in een modern flatgebouw voor de
voormalige hutongbewoners.
-> Geef een economische reden waarom de Chinese overheid voorkeur
heeft voor flatgebouwen in plaats van een hutong.

GT-0131-a-25-2-o 32 / 35 lees verder ►►►

### Pagina 33

Ga verder op de volgende pagina.
GT-0131-a-25-2-o 33 / 35 lees verder ►►►

### Pagina 34

bron 35
Bebouwing in en ligging van het bloemendistrict (Haizhu) in Guangzhou
ligging kaartfragment
[FIGUUR: Kaart van de provincie Guangdong met de steden Guangzhou, Shenzhen, Hongkong, Macau en Zhuhai. Een deel van Guangzhou is uitvergroot en gemarkeerd met een rood vierkantje. De kaart toont wegen, rivieren en bebouwing.]
Legenda:
H = Haizhu of
Bloemendistrict

bebouwing in het bloemendistrict
[FIGUUR: Uitvergroting van het bloemendistrict van Haizhu, Guangzhou. De kaart toont waterwegen, bebouwing en bloemkwekerijen. Verschillende tinten rood en oranje geven de bebouwingsdichtheid aan, groen de bloemkwekerijen.]
Legenda:
lage bebouwingsdichtheid
matige bebouwingsdichtheid
hoge bebouwingsdichtheid
bloemenkwekerijen
0
1,75
3,5 km

GT-0131-a-25-2-o
34 / 35
lees verder ► ► ►

### Pagina 35

bron 36
Het bloemen district in Guangzhou

Guangzhou staat bekend om het bloemen district Haizhu. Midden in
Guangzhou ligt een gebied dat bekend staat als het 'bloemendorp'. Al
heel lang worden hier bloemen gekweekt. Het gebied heeft last van
vervuiling en dreigt volgebouwd te worden. Er zijn nu plannen om het
gebied te herinrichten en er een duurzame stadswijk van te maken.
[FIGUUR: Een panoramisch beeld van een stedelijk park met bloemen in de vorm van een grote bloem, omringd door moderne gebouwen op de achtergrond.]

1p 42 Bekijk bron 35 en bekijk en lees bron 36.
Het bloemen district ligt tegenwoordig midden in de stedelijke zone van
Guangzhou. In het district worden al heel lang bloemen gekweekt.
→ Geef de oorzaak waardoor het bloemen district midden in de stedelijke
zone ligt.

1p 43 Bekijk bron 35 en bekijk en lees bron 36.
Vanwege de ligging draagt het bloemen district bij aan de leefbaarheid van
Guangzhou.
→ Geef aan waarom het bloemen district bijdraagt aan de leefbaarheid
van Guangzhou.

1p 44 Bekijk bron 35 en bekijk en lees bron 36.
Wanneer de bloemenkwekers willen bijdragen aan de leefbaarheid van de
nieuwe stadswijk, kunnen ze besluiten om zoveel mogelijk bloemen via
het water te transporteren.
→ Geef aan waarom transport over het water kan bijdragen aan de
leefbaarheid in de nieuwe stadswijk.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
GT-0131-a-25-2-o
35 / 35
einde