# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1

## Vraag 1 – Weerkaarten en windkracht (1 punt)

1 p 1 Lees bron 1 en bekijk bron 2. Volgens het weerbericht gaat het in de avond van 30 september hard waaien. → Beredeneer welke weerkaart uit bron 2 het best past bij het weerbericht van de avond van 30 september in Nederland. Doe het zo: Kies eerst uit weerkaart 1 of weerkaart 2. Geef daarna met de gegevens uit de gekozen weerkaart een argument voor je keuze. bron 3 Het weersverschijnsel mist Mist valt te omschrijven als laaghangende wolken. Tussen het ontstaan en vervolgens verdwijnen van mist zijn verschillende fases te onderscheiden (in willekeurige volgorde): P Het aardoppervlak koelt 's nachts af. Q De waterdamp in de lucht condenseert. R Na zonsopkomst verdampen de waterdruppeltjes door opwarming. S De lucht boven het aardoppervlak koelt af. T De mist lost op en verdwijnt.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een weerbericht en twee weerkaarten. Je moet de juiste weerkaart kiezen die past bij het weerbericht en je keuze beargumenteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'weerkaart', 'isobaren', 'luchtdruk', 'wind', 'lagedrukgebied' en 'hogedrukgebied'.

Wat moet je kunnen: Je moet een weerkaart kunnen lezen en interpreteren. Specifiek moet je de relatie tussen de afstand van isobaren en de windkracht kunnen afleiden.

Waar op letten: Let goed op de afstand tussen de isobaren boven Nederland op beide weerkaarten. Een kleine afstand duidt op een groot luchtdrukverschil en dus harde wind. Zorg ervoor dat je zowel de juiste weerkaart kiest als een correct argument geeft.

Kernbegrippen: weerkaart, isobaren, luchtdruk, wind, lagedrukgebied, hogedrukgebied

Veelgemaakte fouten:
- Het scorepunt wordt niet toegekend als alleen de juiste weerkaart wordt genoemd zonder een juist argument.
- Het scorepunt wordt niet toegekend als een onjuiste weerkaart wordt gekozen, ook al is de argumentatie op zichzelf correct voor die kaart.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 10 – Klimaatfactoren en temperatuurverschillen (1 punt)

1 p 10 Bekijk bron 10. De plaatsen Charleston en Richmond hebben een gematigd zeeklimaat. Charleston is gemiddeld kouder dan Richmond. Welke twee klimaatfactoren veroorzaken het verschil in temperatuur? A breedteligging en hoogteligging B breedteligging en overheersende windrichting c hoogteligging en ligging ten opzichte van de zee D ligging ten opzichte van de zee en overheersende windrichting

Wat kun je verwachten: Een vraag over de invloed van klimaatfactoren op temperatuurverschillen tussen twee plaatsen, gebaseerd op een topografische kaart.

Wat moet je kennen: De begrippen 'hoogteligging' en 'ligging ten opzichte van de zee' als klimaatfactoren die temperatuur beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: De hoogteligging en de afstand tot de zee van plaatsen aflezen op een topografische kaart en deze informatie gebruiken om temperatuurverschillen te verklaren.

Waar op letten: Let op de legenda van de kaart voor hoogtes en de relatieve posities van de plaatsen ten opzichte van de kustlijn.

Kernbegrippen: klimaatfactoren, temperatuurverschil, hoogteligging, ligging ten opzichte van de zee, breedteligging

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – Neerslag in de Verenigde Staten (1 punt)

1 p 11 Bekijk bron 10 en bron 11. Op 4 januari 2024 werd neerslag in de vorm van sneeuw verwacht in het noordoosten van de Verenigde Staten. In de ene plaats viel wel neerslag, in de andere plaats bleef het droog. → Leg uit in welke plaats de neerslag viel. Doe het zo: - Kies eerst of de neerslag viel in Charleston of in Richmond. - Geef daarna de oorzaak waardoor er neerslag viel.

Wat kun je verwachten: Een vraag over neerslagvorming in een bergachtig gebied, waarbij je informatie uit een topografische kaart en een weerkaart moet combineren.

Wat moet je kennen: De begrippen 'stuwingsneerslag', 'loefzijde', 'lijzijde', 'hogedrukgebied', 'windrichting' en 'reliëf'.

Wat moet je kunnen: De ligging van plaatsen en reliëf aflezen van een topografische kaart. Windrichting afleiden uit isobaren en hogedrukgebieden op een weerkaart. Deze informatie combineren om de oorzaak van neerslag te verklaren.

Waar op letten: Kies de juiste plaats (Charleston) én geef de juiste oorzaak (stuwingsneerslag aan de loefzijde/westzijde van de Appalachen). Beide onderdelen zijn nodig voor het punt.

Kernbegrippen: stuwingsneerslag, loefzijde, lijzijde, hogedrukgebied, windrichting, reliëf

Veelgemaakte fouten:
- De juiste plaats kiezen (Charleston) zonder de juiste oorzaak (stuwingsneerslag) te noemen levert geen punten op.
- De juiste oorzaak (stuwingsneerslag) noemen maar de verkeerde plaats kiezen levert geen punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Gevolgen van klimaatverandering voor bossen (2 punten)

2p 12 Bekijk en lees bron 12. → In bron 12 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid. Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.

Wat kun je verwachten: Een tekst met open plekken waaruit je de juiste term moet kiezen om de zinnen kloppend te maken.

Wat moet je kennen: De begrippen klimaatverandering, verdroging, verdamping en ecosysteem.

Wat moet je kunnen: De gevolgen van klimaatverandering op een ecosysteem (bossen) benoemen en de relatie tussen verdamping en temperatuur uitleggen.

Waar op letten: Let goed op de context van de zinnen en de logische verbanden tussen de begrippen. Denk na over de directe en indirecte gevolgen van klimaatverandering.

Kernbegrippen: klimaatverandering, verdroging, verdamping, ecosysteem

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – Vleesproductie in de VS: verder kijken dan veeteelt alleen (1 punt)

1 p 13 Bekijk bron 13. In 2023 at de gemiddelde inwoner van de Verenigde Staten 37,9 kilogram vlees. De Verenigde Staten zijn een grote vleesproducent. Dit blijkt uit de landbouwgordels met overwegend intensieve en extensieve veeteelt. → Geef nog een aanwijzing uit bron 13 waaruit blijkt dat in de Verenigde Staten veel vlees geproduceerd wordt.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de aanwijzingen voor vleesproductie in de Verenigde Staten, gebaseerd op een thematische kaart over bodemgebruik.

Wat moet je kennen: De kernconcepten 'landbouwgordel', 'bodemgebruik', 'veevoer', 'intensieve veeteelt' en 'extensieve veeteelt'.

Wat moet je kunnen: De kaart 'Bodemgebruik in de Verenigde Staten' (bron 13) analyseren en interpreteren om indirecte aanwijzingen voor vleesproductie te vinden. Je moet verder kunnen kijken dan de direct genoemde veeteeltgebieden.

Waar op letten: Let op de valkuil om de in de vraag al genoemde landbouwgordels (intensieve en extensieve veeteelt) te herhalen. Zoek naar een andere, aanvullende aanwijzing op de kaart die de vleesproductie ondersteunt, zoals de aanwezigheid van gebieden waar veevoer wordt geproduceerd.

Kernbegrippen: landbouwgordel, bodemgebruik, veevoer, intensieve veeteelt, extensieve veeteelt

Veelgemaakte fouten:
- Het herhalen van de in de vraag al genoemde landbouwgordels (intensieve en extensieve veeteelt) in plaats van een nieuwe aanwijzing te geven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – Risicoperceptie bij tornado's (1 punt)

1p 14 Bekijk en lees bron 14. Lang niet alle inwoners van de stad Mayfield hebben een schuilkelder. Dit komt onder andere door een lage risicoperceptie van de inwoners van de stad Mayfield. → Geef een kenmerk van een tornado waardoor de risicoperceptie laag is.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen de kenmerken van een natuurramp (tornado) en de risicoperceptie van mensen.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'risicoperceptie' en 'tornado', en de kenmerken van tornado's.

Wat moet je kunnen: De leerling moet een kenmerk van een tornado kunnen benoemen dat een lage risicoperceptie verklaart.

Waar op letten: Het antwoord moet een direct verband leggen tussen een specifiek kenmerk van een tornado en het effect daarvan op de risicoperceptie (waarom mensen het risico als laag inschatten).

Kernbegrippen: risicoperceptie, tornado, natuurramp

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1/vraag/14

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – Mist: Ontstaan en Verdwijnen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de chronologische volgorde van het ontstaan en verdwijnen van mist, gebaseerd op informatie uit twee bronnen.

Wat moet je kennen: Begrippen als condensatie, verdamping, afkoeling, opwarming en mistvorming.

Wat moet je kunnen: Informatie uit verschillende bronnen (teksten) combineren en de juiste volgorde van processen bepalen. Dit is een vorm van kaart-/grafiekvaardigheid, specifiek het interpreteren van processen beschreven in tekstuele bronnen.

Waar op letten: Let goed op de logische en chronologische volgorde van de fases die leiden tot mistvorming en vervolgens tot het oplossen van mist. Begin bij de oorzaak (afkoeling) en eindig bij het gevolg (mist verdwijnt).

Kernbegrippen: condensatie, verdamping, afkoeling, opwarming, mistvorming

### Vraag 3 – De 'Russische beer': Weersverschijnselen en Luchtstromingen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het weersverschijnsel 'Russische beer'. Je moet uitspraken beoordelen op basis van een tekst en een weerkaart.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van weersverschijnselen zoals de 'Russische beer' kennen. Je moet weten wat een lagedrukgebied en een hogedrukgebied zijn en hoe deze de luchtstroming en temperatuur beïnvloeden. Ook kennis van isobaren en het landklimaat is nuttig.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen halen en deze combineren met informatie van een weerkaart. Je moet kaartvaardigheden toepassen om temperatuurverschillen en luchtstromingen te interpreteren. Je moet uitspraken kunnen beoordelen op juistheid.

Waar op letten: Let goed op de kenmerken van hoge- en lagedrukgebieden. Een 'Russische beer' brengt koude, heldere lucht. Verwar de invloed van een hogedrukgebied (helder, windstil weer) niet met een lagedrukgebied. Denk ook aan de matigende invloed van de Noordzee op de temperatuur in het westen van Nederland.

Kernbegrippen: weersverschijnsel, lagedrukgebied, hogedrukgebied, isobaren, luchtstroming, temperatuur, landklimaat

### Vraag 4 – Klimaatbestendig bouwen in de Wantijbuurt

Wat kun je verwachten: Een vraag over aanpassingen in een wijk om beter om te gaan met klimaatverandering, gebaseerd op een bron.

Wat moet je kennen: Het begrip 'klimaatbestendig bouwen' en voorbeelden van maatregelen die hierbij horen.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (tekst en afbeelding) halen en deze koppelen aan het begrip 'klimaatbestendig bouwen'.

Waar op letten: Let op concrete aanpassingen die zichtbaar zijn in de foto en/of genoemd worden in de tekst van bron 5. Je moet twee verschillende aanpassingen noemen.

Kernbegrippen: klimaatadaptatie, klimaatbestendig bouwen, waterbeheer, ruimtelijke inrichting

### Vraag 5 – Kledingindustrie en CO₂-uitstoot

Wat kun je verwachten: Je krijgt een bron over de CO₂-uitstoot in de kledingindustrie en drie uitspraken hierover. Je moet beoordelen of deze uitspraken juist of onjuist zijn op basis van de informatie in de bron en je aardrijkskundige kennis.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet de informatie uit de bron kunnen analyseren en deze kunnen toepassen om de juistheid van de gegeven uitspraken te beoordelen. Dit vereist kritisch lezen en logisch redeneren over oorzaak-gevolgrelaties met betrekking tot milieu-impact.

Waar op letten: Let goed op de relatie tussen consumentengedrag, transport, productieprocessen en de CO₂-uitstoot. Bedenk wat de impact is van 'meer gerecyclede of tweedehandskleding kopen', 'duurzame maatregelen in de scheepvaart' en 'kledingindustrie dichter bij de afzetmarkt vestigen' op de CO₂-uitstoot.

Kernbegrippen: CO₂-uitstoot, versterkt broeikaseffect, duurzaamheid, recycling, productieketen, afzetmarkt

### Vraag 6 – Klimaten in Spanje: Plaatsen en Kenmerken

Wat kun je verwachten: Een vraag over het koppelen van specifieke plaatsen in Spanje aan hun bijbehorende klimaatkenmerken.

Wat moet je kennen: De kenmerken van verschillende klimaattypen (bijvoorbeeld zeeklimaat, mediterraan klimaat, steppeklimaat) en hoe geografische ligging (kust, binnenland, hoogte, regenschaduw) deze beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen om de ligging van plaatsen te bepalen (bron 7) en informatie uit tekstbronnen (bron 8) te interpreteren en te vergelijken om de juiste combinaties te maken.

Waar op letten: Let op de specifieke temperatuur- en neerslagkenmerken per klimaat en de geografische ligging van elke plaats (noordkust, zuidelijk binnenland, zuidoostkust) om de juiste match te vinden.

Kernbegrippen: klimaatkenmerken, klimaatgebieden, geografische ligging, reliëf

### Vraag 7 – Intensieve landbouw in El Ejido

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kenmerken van intensieve landbouw, toegepast op een geografische situatie met kassen.

Wat moet je kennen: Het begrip 'intensieve landbouw' en de kenmerken daarvan (bijvoorbeeld hoge kapitaalinvestering, hoge opbrengst per oppervlakte, veel arbeid).

Wat moet je kunnen: De definitie van intensieve landbouw toepassen op een concrete situatie (glastuinbouw in El Ejido) en een geldige reden geven waarom het intensieve landbouw is.

Waar op letten: Zorg dat je antwoord direct verwijst naar een kenmerk van intensieve landbouw en dit koppelt aan de kassen in El Ejido. Denk aan investeringen (kassen), opbrengst per vierkante meter of de benutting van de grond.

Kernbegrippen: intensieve landbouw, glastuinbouw

### Vraag 8 – Waterbesparing in kassen bij El Ejido

Wat kun je verwachten: Een vraag over de reden waarom kassen water besparen in de landbouw.

Wat moet je kennen: Begrip van waterbeheer, irrigatie, verdamping en landbouwtechnieken, specifiek in relatie tot kassen.

Wat moet je kunnen: Uitleggen hoe het kweken van landbouwgewassen in kassen leidt tot waterbesparing.

Waar op letten: Focus op de rol van waterdamp en luchtvochtigheid binnen een kas en hoe dit de behoefte aan irrigatiewater beïnvloedt.

Kernbegrippen: waterbeheer, irrigatie, verdamping, landbouwtechniek

### Vraag 9 – Klimaatverandering en neerslagintensiteit in Zuid-Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van klimaatverandering op neerslag in Zuid-Spanje, specifiek gericht op de intensiteit van neerslag.

Wat moet je kennen: Begrip van klimaatverandering, neerslagintensiteit, extreem weer en het mediterrane klimaat.

Wat moet je kunnen: De verandering in neerslagintensiteit door klimaatverandering in het zuiden van Spanje beschrijven op basis van de gegeven informatie.

Waar op letten: Let op het verschil tussen 'totale neerslag' en 'neerslagintensiteit'. De vraag gaat specifiek over de intensiteit (hevigheid van buien), niet over een afname van de totale hoeveelheid neerslag of toenemende droogte.

Kernbegrippen: klimaatverandering, neerslagintensiteit, extreem weer, mediterraan klimaat

### Vraag 15 – Beleid bij natuurrampen: Hazard Management

Wat kun je verwachten: Een vraag over beleid dat past bij het omgaan met de gevolgen van natuurrampen, specifiek het aanleggen van schuilkelders.

Wat moet je kennen: Het begrip 'hazard management' en de betekenis ervan in de context van risicobeleid bij natuurrampen.

Wat moet je kunnen: Het juiste beleid benoemen op basis van de gegeven informatie in de bron.

Waar op letten: Let op de maatregel die wordt genoemd (schuilkelders aanleggen) en bedenk welk beleid gericht is op het beperken van schade en risico's bij natuurrampen.

Kernbegrippen: hazard management, natuurramp, risicobeleid

### Vraag 16 – Weerkaarten en extreme weersverschijnselen in de Verenigde Staten

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee weerkaarten van de Verenigde Staten te zien. Eén weerkaart hoort bij een dag met veel tornado's, de andere bij een dag met een orkaan. Je moet beargumenteren welke weerkaart hoort bij de dag met veel tornado's.

Wat moet je kennen: De kenmerken van weerkaarten, zoals isobaren, hogedrukgebieden (H), lagedrukgebieden (L) en fronten. Je moet weten hoe deze elementen samenhangen met het ontstaan van tornado's en orkanen.

Wat moet je kunnen: Je moet weerkaarten kunnen interpreteren en de relatie kunnen leggen tussen de weerpatronen (zoals botsende fronten of grote drukverschillen) en het ontstaan van extreme weersverschijnselen (tornado's).

Waar op letten: Kies eerst de juiste weerkaart (1 of 2) die hoort bij tornado's. Geef daarna een argument voor je keuze, gebaseerd op de kenmerken van de gekozen weerkaart (bijvoorbeeld botsende fronten of grote drukverschillen in het vlakke deel van de VS). Zorg ervoor dat je argument specifiek is voor tornado's en niet voor orkanen, en dat het gebaseerd is op de gekozen kaart.

Kernbegrippen: weerkaart, luchtdruk, hogedrukgebied, lagedrukgebied, fronten, tornado, orkaan, drukverschil

### Vraag 17 – De Rijn bij Kaub: Middenloop of Benedenloop?

Wat kun je verwachten: Een vraag over de ligging van een plaats langs een rivier en de kenmerken van het stroomgebied.

Wat moet je kennen: De begrippen 'middenloop' en 'benedenloop' van een rivier, en kenmerken van het stroomgebied zoals 'reliëf' en 'middengebergte'.

Wat moet je kunnen: Een bron (kaart met hoogtes) interpreteren om de ligging van een plaats te bepalen en dit te beargumenteren met geografische kenmerken.

Waar op letten: Let op de hoogteverschillen in de bron om te bepalen of het gebied vlak is (benedenloop) of reliëf heeft (middenloop/bovenloop). Kies eerst de juiste loop en geef daarna een passend argument.

Kernbegrippen: stroomstelsel, middenloop, benedenloop, reliëf, middengebergte

### Vraag 18 – Economische redenen voor transportkeuzes bij lage waterstand

Wat kun je verwachten: Een vraag over de economische afwegingen bij goederenvervoer via de binnenvaart, specifiek bij problemen door lage waterstanden.

Wat moet je kennen: Begrip van goederenvervoer, transport en binnenvaart. Kennis van de economische aspecten die een rol spelen bij de keuze van transportmiddelen.

Wat moet je kunnen: Een economische reden kunnen benoemen waarom vervoerders bij lage waterstand liever wachten op een hogere waterstand dan te kiezen voor een ander vervoermiddel.

Waar op letten: Focus op de economische aspecten. Denk aan kosten, logistiek en capaciteit van verschillende vervoermiddelen. Vermijd algemene antwoorden die niet direct economisch zijn.

Kernbegrippen: goederenvervoer, transport, binnenvaart

### Vraag 19 – Waterbeheer in de Rijn: Stuw bij Kaub

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een plan voor een stuw in de Rijn en de gevolgen daarvan voor verschillende belangengroepen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet economische en ecologische argumenten kunnen benoemen voor en tegen een ingreep in een rivier.

Waar op letten: Let goed op de specifieke vraag naar een 'economische reden' voor binnenvaartschippers en een 'reden' voor natuurbeschermers (impliciet ecologisch).

Kernbegrippen: waterbeheer, bevaarbaarheid, ecosysteem, stuw, sluis

### Vraag 20 – Waterbeheer in Nederland: Droogte en Verzilting

Wat kun je verwachten: Een vraag over waterbeheer in Nederland, specifiek over de gevolgen van droogte, verzilting en de rollen van verschillende instanties in watermanagement.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet uitspraken kunnen beoordelen op juistheid op basis van een tekstbron en je kennis van waterbeheer in Nederland.

Waar op letten: Let goed op de functie van een stuw: het sluiten ervan vermindert de waterstroom, het vergroot deze niet. Let ook op de verschillende schaalniveaus waarop Rijkswaterstaat en waterschappen opereren.

Kernbegrippen: waterbeheer, verzilting, droogte, Rijkswaterstaat, waterschap, stuw, schaalniveau

### Vraag 21 – Kwelwater in de Horstermeerpolder

Wat kun je verwachten: Een vraag over de stappen in het ontstaan van kwelwater in een polder.

Wat moet je kennen: De begrippen polder, kwelwater, drainage, gemaal, grondwaterpeil en waterbeheer.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (tekst) analyseren en de juiste chronologische volgorde van processen bepalen.

Waar op letten: Let goed op de logische opeenvolging van de stappen zoals beschreven in bron 18. Begin bij de oorzaak (te natte polder) en werk naar het gevolg (kwelwater).

Kernbegrippen: polder, kwelwater, drainage, gemaal, grondwaterpeil, waterbeheer

### Vraag 22 – Drinkwater uit brak kwelwater in de Horstermeerpolder

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kwaliteit van kwelwater en de redenen voor de toenemende behoefte aan drinkwater, gebaseerd op de bronnen over de Horstermeerpolder.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De natuurlijke oorzaak van de goede kwaliteit van kwelwater benoemen en een reden geven waarom een waterbedrijf streeft naar een groter aanbod van drinkwater.

Waar op letten: Let op de filtering van water door de bodem voor de kwaliteit en denk aan algemene trends in drinkwaterbehoefte (bijv. bevolkingsgroei, klimaatverandering).

Kernbegrippen: polder, kwelwater, grondwater, brak water, drinkwatervoorziening, waterbeheer, filtratie

### Vraag 23 – Stroomgebieden en waterscheidingen in China

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de ligging van stroomgebieden en waterscheidingen van grote Chinese rivieren in relatie tot provincies en watergebruik.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'stroomgebied' en 'waterscheiding' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tabel (bron 20) en een kaart (bron 21) kunnen combineren en interpreteren om uitspraken te beoordelen op juistheid. Specifiek: kaartlezen (provincies, rivieren, hoogtes) en gegevens uit een tabel aflezen.

Waar op letten: Let goed op de namen van de provincies en de rivieren in zowel de tabel als de kaart. Controleer elke uitspraak zorgvuldig door de informatie uit beide bronnen te vergelijken. Let bij uitspraak 3 op de relatie tussen de ligging van provincies (hoogte, brongebied) en watergebruik.

Kernbegrippen: stroomgebied, waterscheiding, kaartlezen

### Vraag 24 – Stroomgebieden van Chinese rivieren

Wat kun je verwachten: Een vraag over de omvang van stroomgebieden van rivieren in China, gebaseerd op een diagram en een kaart.

Wat moet je kennen: Het begrip 'stroomgebied' en 'rivier'.

Wat moet je kunnen: Informatie aflezen uit een diagram (bron 20) en een kaart (bron 21) om een conclusie te trekken over de omvang van een stroomgebied. Specifiek: het aantal provincies waar een rivier doorheen stroomt interpreteren als een aanwijzing voor de grootte van het stroomgebied.

Waar op letten: Let op het aantal provincies en/of de grootte van de provincies waar de Chang Jiang doorheen stroomt in vergelijking met de andere rivieren in bron 20. Bron 21 kan helpen bij het visualiseren van de ligging en omvang van deze provincies.

Kernbegrippen: stroomgebied, rivier

### Vraag 25 – Maatregelen voor waterkwaliteit en overstromingsrisico

Wat kun je verwachten: Een vraag over maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren en de kans op overstromingen te verkleinen, gebaseerd op een bron over een rivier.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'waterkwaliteit', 'overstromingsrisico', 'rivierbeheer' en 'ruimte voor de rivier'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (tekst en afbeeldingen) interpreteren en toepassen om maatregelen te benoemen.

Waar op letten: Let goed op de verschillen tussen de oude en nieuwe situatie in de afbeeldingen van bron 22 om maatregelen voor overstromingspreventie te herkennen. Voor waterkwaliteit moet je algemene kennis van maatregelen toepassen.

Kernbegrippen: waterkwaliteit, overstromingsrisico, rivierbeheer, ruimte voor de rivier

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Verticale landbouw in het Midden-Oosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken van de toepassing van moderne landbouwtechnieken, specifiek verticale landbouw, in het Midden-Oosten.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet een klimatologische oorzaak kunnen benoemen voor de noodzaak van moderne landbouwtechnieken in het Midden-Oosten.

Waar op letten: Let op het benoemen van een SPECIFIEKE klimatologische oorzaak die leidt tot waterschaarste in het Midden-Oosten.

Kernbegrippen: waterschaarste, droogte, landbouwtechnieken, Midden-Oosten

### Vraag 28 – De Aswandam: Voordelen van waterbeheer

Wat kun je verwachten: Een vraag over de voordelen van een stuwdam en stuwmeer voor verschillende groepen bewoners langs een rivier.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'stuwdam', 'stuwmeer', 'irrigatie', 'hydro-elektriciteit' en 'overstromingsrisico'. Je moet de functie van een stuwdam en stuwmeer kunnen benoemen in relatie tot waterbeheer.

Wat moet je kunnen: Informatie afleiden van een kaart (bron 24) over de locatie van de Aswandam en het Nassermeer. Je moet de effecten van een stuwdam kunnen benoemen voor bewoners stroomafwaarts en voor bewoners in de directe omgeving van de dam.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen voordelen voor bewoners stroomafwaarts langs de Nijl en voordelen voor inwoners in de buurt van de dam. Noem alleen voordelen, geen nadelen.

Kernbegrippen: stuwdam, stuwmeer, waterbeheer, irrigatie, hydro-elektriciteit, overstromingsrisico, Nijl

### Vraag 29 – Nassermeer: Sedimentatie en de Aswandam

Wat kun je verwachten: Een vraag over een natuurlijk proces dat de capaciteit van een stuwmeer beïnvloedt, waarbij je een kaart als bron gebruikt.

Wat moet je kennen: Het begrip 'sedimentatie' en de relatie hiervan met stuwmeren en rivieren.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (bron 24) om de locatie van het Nassermeer en de Aswandam te identificeren en het proces te benoemen dat de capaciteit van het meer vermindert.

Waar op letten: Let op de vraag naar een 'natuurlijk proces' in de rivier dat de vermindering van watercapaciteit in het Nassermeer veroorzaakt. De bron (kaart) helpt bij de situering, maar de kennis over het proces zelf is cruciaal.

Kernbegrippen: sedimentatie, stuwdam, stuwmeer, rivierloop

### Vraag 30 – Gevolgen van de Aswandam voor Sudan

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van de bouw van de Aswandam voor buurland Sudan, specifiek gericht op een conflict over een haven.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'stuwdam', 'stuwmeer', 'internationaal conflict' en 'waterbeheer'. Je moet weten dat de aanleg van een stuwdam grote gevolgen kan hebben voor de omgeving en voor buurlanden.

Wat moet je kunnen: Een kaart lezen (bron 24) om de locatie van de Aswandam, het Nassermeer en Wadi Halfa te bepalen. Je moet de relatie kunnen leggen tussen de bouw van de dam en de gevolgen voor de scheepvaart/havens in het stroomgebied.

Waar op letten: Let op de directe gevolgen van het ontstaan van een stuwmeer voor plaatsen die voorheen aan de rivier lagen. Denk aan het onder water verdwijnen van land of het blokkeren van vaarroutes.

Kernbegrippen: stuwdam, stuwmeer, internationaal conflict, waterbeheer

### Vraag 31 – Bevolkingsgroei in Nederland

Wat kun je verwachten: Een meerkeuzevraag over bevolkingsgroei in Nederland, gebaseerd op een grafiek en aanvullende tekst.

Wat moet je kennen: De begrippen bevolkingsgroei, sociale bevolkingsgroei, natuurlijke bevolkingsgroei, migratiesaldo en geboorteoverschot.

Wat moet je kunnen: Het aflezen en interpreteren van een gecombineerde staaf- en lijngrafiek over bevolkingsgroei. Je moet de verschillende componenten (sociale, natuurlijke en totale bevolkingsgroei) kunnen onderscheiden en de trends over tijd kunnen analyseren.

Waar op letten: Let goed op de legenda van de grafiek (bron 25) om de verschillende lijnen en staven correct te interpreteren. Bestudeer de y-as (aantal personen) en de x-as (jaren) nauwkeurig. Let op de nullijn om te bepalen of er sprake is van groei of afname. Lees ook de aanvullende tekst (bron 26) om specifieke jaartallen en oorzaken van migratie te begrijpen.

Kernbegrippen: bevolkingsgroei, sociale bevolkingsgroei, natuurlijke bevolkingsgroei, migratiesaldo, geboorteoverschot

### Vraag 32 – Migratiemotieven herkennen

Wat kun je verwachten: Een vraag over migratie en de redenen waarom mensen migreren, gebaseerd op een tekstbron over immigratie in Nederland.

Wat moet je kennen: De begrippen 'migratie', 'migratiemotief', 'politiek migratiemotief' en 'economisch migratiemotief'.

Wat moet je kunnen: De leerling moet in staat zijn om uit een tekstbron informatie te halen over de herkomst van migranten en op basis van algemene kennis de bijbehorende migratiemotieven te benoemen. Dit betreft de vaardigheid 'begrip' en 'informatie uit tekst halen'.

Waar op letten: Let op de specifieke landen die genoemd worden en koppel deze aan de meest waarschijnlijke migratiemotieven. Onderscheid politieke motieven (zoals oorlog of conflict) van economische motieven (zoals werk of betere levensstandaard).

Kernbegrippen: migratie, migratiemotief, politiek migratiemotief, economisch migratiemotief

### Vraag 33 – Schoolsluitingen in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over schoolsluitingen in Nederlandse regio's, waarbij je moet beredeneren waarom dit in bepaalde regio's vaker voorkomt.

Wat moet je kennen: De begrippen 'krimpregio' en 'ontgroening' en hun relatie tot demografische veranderingen en voorzieningenniveau.

Wat moet je kunnen: De kaart 'Nederland, onderwijs' (bron 27) interpreteren en demografische processen (zoals ontgroening) koppelen aan ruimtelijke gevolgen (zoals schoolsluitingen).

Waar op letten: Zorg ervoor dat je zowel de juiste regio (krimpregio) kiest als een correcte demografische reden (ontgroening/dalend kinderaantal) geeft. Beide onderdelen zijn nodig voor het scorepunt.

Kernbegrippen: krimpregio, ontgroening, demografische krimp, voorzieningenniveau

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Reistijd tussen Den Haag en Rotterdam: toen en nu

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de reistijd tussen twee steden (Den Haag en Rotterdam) en de factoren die deze reistijd beïnvloeden, ondanks verbeterde infrastructuur.

Wat moet je kennen: Je moet het begrip 'congestie' (files/verkeersdrukte) kennen en de relatie ervan met reistijd en mobiliteit.

Wat moet je kunnen: Je moet een argument kunnen geven waarom de reistijd tussen twee steden gelijk kan blijven, zelfs met verbeterde infrastructuur en snellere vervoersmiddelen. Je moet hiervoor informatie uit de bron kunnen interpreteren en toepassen.

Waar op letten: Let op de tegenstelling tussen 'meer infrastructuur en snellere vervoersmiddelen' en 'net zolang doen over de afstand'. De verklaring hiervoor ligt in de toegenomen verkeersdrukte.

Kernbegrippen: mobiliteit, congestie, verkeersdrukte, verstedelijking

### Vraag 36 – Bevolkingsopbouw en demografische veranderingen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over bevolkingsdiagrammen van Nederland en Duitsland in verschillende jaren. Je moet uitspraken beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'bevolkingsdiagram', 'leeftijdsopbouw', 'ontgroening', 'cohort', 'absolute bevolkingsaantallen' en 'relatieve bevolkingsaantallen' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet bevolkingsdiagrammen kunnen lezen en interpreteren. Je moet een leeftijdscohort kunnen volgen over tijd. Je moet het verschil tussen absolute en relatieve aantallen kunnen toepassen. Je moet de mate van ontgroening kunnen vergelijken tussen landen.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen percentages (relatieve aantallen) in de diagrammen en de absolute aantallen inwoners. Duitsland heeft een veel grotere bevolking dan Nederland, dus een gelijk percentage kan een heel ander absoluut aantal betekenen. Volg leeftijdscohorten nauwkeurig over de jaren heen.

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, leeftijdsopbouw, ontgroening, cohort, absolute bevolkingsaantallen, relatieve bevolkingsaantallen

### Vraag 37 – Demografische ontwikkelingen in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de demografische situatie in Duitsland en de relatie met overheidsbeleid.

Wat moet je kennen: Begrippen als vergrijzing, bevolkingskrimp en demografische druk.

Wat moet je kunnen: Het aflezen en interpreteren van bevolkingsdiagrammen om demografische ontwikkelingen te herkennen.

Waar op letten: Zorg dat je antwoord een demografisch argument is dat direct te maken heeft met de leeftijdsopbouw van de Duitse bevolking, zoals zichtbaar in de bevolkingsdiagrammen.

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, vergrijzing, bevolkingskrimp, demografische druk, arbeidsmigratie

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Leefbaarheid door stedelijke verdichting in Berlijn

Wat kun je verwachten: Een vraag over de invloed van het ophogen van flatgebouwen op de leefbaarheid in Berlijn.

Wat moet je kennen: Begrippen als leefbaarheid, bevolkingsdichtheid, voorzieningenniveau en stedelijke verdichting.

Wat moet je kunnen: De relatie leggen tussen stedelijke verdichting (ophogen van flatgebouwen) en de mogelijke afname van leefbaarheid in een wijk.

Waar op letten: Focus op concrete negatieve gevolgen van een hogere bevolkingsdichtheid, zoals toename van voorzieningengebruik, parkeerdruk, verkeersdrukte of schaduwvorming.

Kernbegrippen: leefbaarheid, bevolkingsdichtheid, voorzieningenniveau, stedelijke verdichting

### Vraag 40 – Bevolkingskrimp in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken en gevolgen van bevolkingsveranderingen in China, specifiek gericht op demografische begrippen en beleid.

Wat moet je kennen: De begrippen 'bevolkingspolitiek', 'eenkindpolitiek', 'bevolkingskrimp', 'geboortecijfer', 'sterftecijfer', 'sterfteoverschot' en 'demografie'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekstbron (krantenartikel) halen en de juiste demografische begrippen koppelen aan de beschreven situaties.

Waar op letten: Let goed op de jaartallen en de specifieke cijfers in de tekst om de juiste keuze te maken tussen de geboden opties. Begrijp het verschil tussen 'geboorteoverschot' en 'sterfteoverschot'.

Kernbegrippen: bevolkingspolitiek, eenkindpolitiek, bevolkingskrimp, geboortecijfer, sterftecijfer, sterfteoverschot, demografie

### Vraag 41 – Urbanisatie in China

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tabel met gegevens over de verdeling van de Chinese bevolking over stad en platteland. Je moet drie uitspraken beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: Kennis van de begrippen urbanisatie, verstedelijking, binnenlandse migratie, bevolkingsspreiding, economische migratie en welvaart. Algemene kennis over sociaaleconomische ontwikkelingen in China met betrekking tot migratie en welvaart.

Wat moet je kunnen: Gegevens uit een tabel aflezen en interpreteren. Uitspraken beoordelen op basis van de tabel en algemene geografische kennis.

Waar op letten: Let goed op de percentages en jaartallen in de tabel om uitspraak 1 te controleren. Voor uitspraken 2 en 3 moet je je algemene kennis over de oorzaken en gevolgen van urbanisatie in China gebruiken.

Kernbegrippen: urbanisatie, verstedelijking, binnenlandse migratie, bevolkingsspreiding, economische migratie, welvaart

### Vraag 42 – Hukou-systeem en migratie in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over het Chinese hukou-systeem en de redenen waarom mensen migreren binnen China.

Wat moet je kennen: Het begrip 'hukou-systeem', 'binnenlandse migratie', 'urbanisatie', 'pullfactoren', 'sociale ongelijkheid' en 'ruraal-urbane migratie'.

Wat moet je kunnen: Een reden geven waarom Chinezen een stadshukou voor steden met minder dan een miljoen inwoners willen hebben, vergeleken met een plattelandshukou, gebaseerd op de gegeven bron.

Waar op letten: Vergelijk de aantrekkelijkheid van kleine steden met het platteland, niet met grote steden. Focus op pullfactoren die kleine steden aantrekkelijker maken dan het platteland (bijvoorbeeld hoger loon, betere voorzieningen, onderwijs of zorg).

Kernbegrippen: hukou-systeem, binnenlandse migratie, urbanisatie, pullfactoren, sociale ongelijkheid, ruraal-urbane migratie

### Vraag 43 – Bescherming van Hutongs in Beijing

Wat kun je verwachten: Een vraag over de redenen voor het beschermen van traditionele woonwijken (hutongs) in een grote stad als Beijing, waarbij je bronnen moet interpreteren.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let op het verschil tussen de traditionele hutongs en de moderne flatgebouwen. Denk na over de waarde van traditionele gebouwen in een snel moderniserende stad. Mogelijke redenen zijn cultureel (behoud van erfgoed/leefwijze) of economisch (toerisme).

Kernbegrippen: cultuurbehoud, toerisme, stedelijke vernieuwing, cultureel erfgoed

### Vraag 44 – Speciale Economische Zones in China: Ligging van Guangzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de geografische ligging van een stad in relatie tot economische ontwikkeling, specifiek over speciale economische zones.

Wat moet je kennen: Het begrip 'speciale economische zone' en de kenmerken die een locatie aantrekkelijk maken voor internationale handel en productie (bijvoorbeeld nabijheid van waterwegen, havens of andere economische centra).

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (tekst en/of kaart) analyseren en relateren aan geografische begrippen om een verklaring te geven voor een economisch fenomeen.

Waar op letten: Let op de ligging van Guangzhou zoals beschreven in de bron of zoals je die kunt afleiden uit een kaart (indien aanwezig). Denk na over welke liggingsfactoren belangrijk zijn voor buitenlandse bedrijven die goederen willen produceren voor export.

Kernbegrippen: speciale economische zone, geografische ligging, globalisering, Parelrivierdelta

### Vraag 45 – Verstedelijking in Guangzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over veranderingen in het bebouwde oppervlak van een stad als gevolg van verstedelijking, gebaseerd op een bron over Guangzhou.

Wat moet je kennen: De begrippen 'verstedelijking', 'infrastructuur', 'bebouwd oppervlak' en 'stedelijkheid'.

Wat moet je kunnen: De leerling moet een andere verandering in het bebouwde oppervlak van Guangzhou kunnen noemen die bijdraagt aan een grotere mate van stedelijkheid, naast de al genoemde uitbreiding van het bebouwde oppervlak.

Waar op letten: Let op dat je geen verandering noemt die al in de vraagtekst staat (uitbreiding van het bebouwde oppervlak). Denk aan veranderingen die de intensiteit of dichtheid van het stedelijk gebruik verhogen.

Kernbegrippen: verstedelijking, infrastructuur, bebouwd oppervlak, stedelijkheid

### Vraag 46 – Leefbaarheid en het Guangzhou Ecological Belt Master Plan

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen een stedenbouwkundig plan en de leefbaarheid van een stad, gebaseerd op een bron.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'leefbaarheid', 'biodiversiteit' en 'duurzame stad'. Je moet ook kunnen begrijpen hoe stedenbouwkundige plannen invloed hebben op de leefomgeving.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst en een afbeelding (impressie) combineren en interpreteren om een kenmerk van een plan te benoemen dat de leefbaarheid beïnvloedt. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen leggen tussen een kenmerk van het plan en een toename van leefbaarheid.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van het 'Ecological Belt Master Plan' die in de bron worden genoemd (bijvoorbeeld natuurlijke rivieroevers, onbewoonde eilanden voor vogels, herstel/verbetering van natuur en biodiversiteit). Koppel deze kenmerken aan mogelijke positieve effecten op de leefbaarheid (bijvoorbeeld recreatie, verkoeling, minder wateroverlast).

Kernbegrippen: leefbaarheid, duurzame stad, biodiversiteit, waterbeheer, verstedelijking

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2025
tijdvak 1
vrijdag 16 mei
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL

Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.

GT-0131-a-25-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Weerbericht voor Nederland van 30 september 2022

Voor vanavond is er een weerwaarschuwing, het kan hard gaan waaien.
Gedurende de dag ontstaat er meer bewolking en in de avond volgt
regen. De wind neemt in kracht toe met uiteindelijk zware windstoten tot
90 kilometer per uur.
Vandaag begint wel rustig met mist in de ochtend. Op sommige plaatsen
kan er minder dan 200 meter zicht zijn. Zodra de mist aan het einde van
de ochtend is opgelost, gaat de zon even schijnen.

bron 2
Twee weerkaarten
weerkaart 1
[FIGUUR: Weerkaart met isobaren en lagedrukgebieden boven de Noordzee en hogedrukgebied boven Spanje]
Legenda:
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied
-1020- luchtdruk
weerkaart 2
[FIGUUR: Weerkaart met isobaren en lagedrukgebied boven de Atlantische Oceaan en hogedrukgebied boven Spanje]
Legenda:
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied
-1020- luchtdruk

GT-0131-a-25-1-o
2 / 34
lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 1 Lees bron 1 en bekijk bron 2.
Volgens het weerbericht gaat het in de avond van 30 september hard waaien.
→ Beredeneer welke weerkaart uit bron 2 het best past bij het weerbericht van de avond van 30 september in Nederland.
Doe het zo:
– Kies eerst uit weerkaart 1 of weerkaart 2.
– Geef daarna met de gegevens uit de gekozen weerkaart een argument voor je keuze.

bron 3
Het weersverschijnsel mist

[FIGUUR: Een kader met uitleg over mist. De tekst begint met: Mist valt te omschrijven als laaghangende wolken. Tussen het ontstaan en vervolgens verdwijnen van mist zijn verschillende fases te onderscheiden (in willekeurige volgorde):
P Het aardoppervlak koelt 's nachts af.
Q De waterdamp in de lucht condenseert.
R Na zonsopkomst verdampen de waterdruppeltjes door opwarming.
S De lucht boven het aardoppervlak koelt af.
T De mist lost op en verdwijnt.]

1p 2 Lees bron 1 en bron 3.
In bron 3 staan verschillende fases tussen het ontstaan en vervolgens verdwijnen van mist.
Welke volgorde tussen het ontstaan en verdwijnen van mist is juist?
A P - Q - R - S - T
B P - R - S - Q - T
C P - S - Q - R - T
D P - R - Q - S - T

### Pagina 4

bron 4
De 'Russische beer'

De 'Russische beer' is een weersverschijnsel dat kan ontstaan tijdens de
wintermaanden. Als in het noorden van Scandinavië het weer helder en
windstil is met tegelijkertijd een lagedrukgebied op de Middellandse Zee,
dan stroomt lucht uit Rusland naar Nederland.

Satellietbeeld van een Russische beer onderweg naar Nederland.

[FIGUUR: Satellietbeeld van Europa met temperatuurcontouren en windvectoren. Nederland is gemarkeerd met een omtrek. Temperaturen variëren van -32°C in Rusland tot 0°C bij de Middellandse Zee.]

Legenda:
temperatuur in °C
-30 -20 -10 0 10 20 30 40
Nederland isobaar

2p 3 Lees en bekijf bron 4.
Naar aanleiding van bron 4 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: als tijdens een Russische beer lucht uit Rusland richting
Nederland stroomt, ontstaat in Nederland helder en koud
weer.
Uitspraak 2: een Russische beer ontstaat wanneer boven Scandinavië
een sterk lagedrukgebied ligt.
Uitspraak 3: onder invloed van een Russische beer zal in het oosten van
Nederland eerder geschaatst kunnen worden op natuurijs
dan in het westen van Nederland.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-1-o 4 / 34 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie www.alleex.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 8

### Pagina 5

bron 5
Wantijbuurt in Dordrecht

Aan de rand van Dordrecht is een nieuwe wijk aangelegd die
klimaatbestendig is gebouwd. In de wijk is ruimte voor wonen en natuur.

[FIGUUR: Een straatbeeld van huizen, deels van baksteen en hout, met platte daken. De huizen liggen aan weerszijden van een brede groenstrook met water. De huizen zijn omgeven door gras en enkele bomen.]

2p 4 Bekijk en lees bron 5.
De Wantijbuurt is klimaatbestendig gebouwd. In de wijk zijn
voorzorgsmaatregelen genomen om beter om te gaan met de gevolgen
van klimaatverandering.
Noteer met behulp van bron 5 twee aanpassingen in de Wantijbuurt
waaruit blijkt dat er klimaatbestendig gebouwd is.

GT-0131-a-25-1-o 5 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 6

bron 6
Koolstofdioxide (CO$_2$)-uitstoot in de kledingindustrie

[FIGUUR: Een kader met tekst over de kledingindustrie en CO2-uitstoot.]
De kledingindustrie draagt bij aan de wereldwijde CO$_2$-uitstoot.
Kledingstukken hebben vaak veel kilometers afgelegd voor ze in de winkel
liggen. De gemiddelde Nederlander koopt 50 stuks kleding per jaar.
Gemiddeld wordt een kledingstuk zeven keer gedragen voordat het wordt
weggegooid en verbrand of gedumpt als afval.

2p 5 Lees bron 6.
Naar aanleiding van bron 6 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: als consumenten meer gerecyclede of tweedehandskleding
kopen, dragen ze bij aan de verlaging van de CO$_2$-uitstoot in
de kledingindustrie.
Uitspraak 2: als de internationale scheepvaart duurzame maatregelen
neemt, stijgt de CO$_2$-uitstoot per kledingstuk.
Uitspraak 3: door de kledingindustrie dichter bij de afzetmarkt te vestigen,
kan de bijdrage van de kledingindustrie aan het versterkt
broeikaseffect verminderen.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-1-o 6 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 7

bron 7
Drie plaatsen in Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met aanduiding van de hoogte in meters en de locaties Oviedo, Sevilla en Murcia.]
Legenda:
hoogte in meters
0 - 200
200 - 500
500 - 1.000
1.000 - 2.000
2.000 - 5.000

bron 8
Kenmerken van drie verschillende klimaten in Spanje

Klimaat 1: de gemiddelde temperatuur in de zomermaanden ligt tussen de
$15 \,{^\circ}\text{C}$ en $20 \,{^\circ}\text{C}$. Hier valt het hele jaar door neerslag.

Klimaat 2: de gemiddelde temperatuur in de zomermaanden is hoger dan
$25 \,{^\circ}\text{C}$. Tijdens de zomermaanden valt nauwelijks neerslag.

Klimaat 3: de gemiddelde temperatuur in de zomermaanden is hoger dan
$25 \,{^\circ}\text{C}$. Het is het hele jaar erg droog.

1p 6 Bekijk bron 7 en lees bron 8.
De klimaten uit bron 8 horen bij de plaatsen Murcia, Oviedo en Sevilla uit
bron 7.
Waar staan de plaatsen uit bron 7 juist bij de klimaten uit bron 8?

Murcia | Oviedo | Sevilla
------- | -------- | --------
A | klimaat 1 | klimaat 2 | klimaat 3
B | klimaat 1 | klimaat 3 | klimaat 2
C | klimaat 2 | klimaat 3 | klimaat 1
D | klimaat 2 | klimaat 1 | klimaat 3
E | klimaat 3 | klimaat 1 | klimaat 2
F | klimaat 3 | klimaat 2 | klimaat 1

GT-0131-a-25-1-o 7 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 9
Kassen in de buurt van El Ejido, Spanje

vanuit de lucht na een regenbui

ligging van El Ejido

[FIGUUR: Kaart van Spanje met de locatie El Ejido aangegeven en een schaalbalk.]

1p 7 Bekijk bron 9.
Rondom de Zuid-Spaanse plaats El Ejido worden groenten geteeld in
kassen.
→ Geef een reden waarom de landbouw in kassen rondom El Ejido een
vorm van intensieve landbouw is.

1p 8 De Spaanse boeren rondom El Ejido hebben ervoor gekozen de
landbouwgewassen te kweken in kassen in plaats van in de open lucht.
→ Geef aan waardoor het kweken van landbouwgewassen in kassen
water bespaart.

GT-0131-a-25-1-o 8 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 9

1p 9 Bekijk bron 9.
In de kassen worden landbouwgewassen beschermd tegen steeds
extremere weersomstandigheden. Door klimaatverandering verandert de
neerslagintensiteit in het zuiden van Spanje.
-> Beschrijf de verandering in neerslagintensiteit door klimaatverandering
in het zuiden van Spanje.
GT-0131-a-25-1-o 9 / 34 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

bron 10
Deel van de oostkust van de Verenigde Staten
[FIGUUR: Een kaart van de oostkust van de Verenigde Staten met hoogteverschillen aangegeven met kleuren en een legenda die de hoogteklassen weergeeft.]
Legenda:
hoogte in meters
0 - 100
100 - 200
200 - 500
500 - 1.000
1.000 - 1.500
1.500 - 2.000

bron 11
Weerkaart van de Verenigde Staten van 4 januari 2024
[FIGUUR: Een weerkaart van de Verenigde Staten met isobaren en indicaties voor hoge- en lagedrukgebieden.]
Legenda:
-1016- luchtdruk H hogedrukgebied L lagedrukgebied

GT-0131-a-25-1-o 10 / 34 lees verder

### Pagina 11

1p 10 Bekijk bron 10.
De plaatsen Charleston en Richmond hebben een gematigd zeeklimaat.
Charleston is gemiddeld kouder dan Richmond.
Welke twee klimaalfactoren veroorzaken het verschil in temperatuur?
A breedteligging en hoogteligging
B breedteligging en overheersende windrichting
C hoogteligging en ligging ten opzichte van de zee
D ligging ten opzichte van de zee en overheersende windrichting

1p 11 Bekijk bron 10 en bron 11.
Op 4 januari 2024 werd neerslag in de vorm van sneeuw verwacht in het
noordoosten van de Verenigde Staten. In de ene plaats viel wel neerslag,
in de andere plaats bleef het droog.
→ Leg uit in welke plaats de neerslag viel.
Doe het zo:
– Kies eerst of de neerslag viel in Charleston of in Richmond.
– Geef daarna de oorzaak waardoor er neerslag viel.

GT-0131-a-25-1-o 11 / 34 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

bron 12
Tekst met keuzemogelijkheden

Ongeveer een derde van het landoppervlak in de Verenigde Staten is bedekt met bossen. De bossen in de Verenigde Staten hebben last van de gevolgen van klimaatverandering, waardoor bossen dreigen af te sterven.
Door klimaatverandering duurt het zomerseizoen langer en wordt het winterseizoen 1 . (kouder / warmer). Insecten als de dennenkever
overleven de winter vaker en brengen schade toe aan bomen. Naast
insecten als de dennenkever hebben bossen in de Verenigde Staten ook
steeds vaker last van ... 2 . (verdroging / verwoestijning). Wanneer
bossen afsterven, kan de temperatuur in het gebied door de afgenomen
verdamping ... 3 . (dalen / stijgen).

de dennenkever

[FIGUUR: Close-up van een dennenkever op een groen blad.]

2p 12 Bekijk en lees bron 12.
In bron 12 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-25-1-o 12 / 34 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

bron 13
Bodemgebruik in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende kleuren die bodemgebruik weergeven, met een legenda die de kleuren toewijst aan "improductief", "bos", "intensieve veeteelt", "overige akkerbouw", "groenten, fruit, wijnbouw", "geïrrigeerd gebied", "extensieve veeteelt", "granen", "sojabonen, maïs", "tabak", "citrusvruchten", "aardnoten" en "katoen". Een schaalbalk toont 0 tot 1.000 km.]

1p 13 Bekijk bron 13.
In 2023 at de gemiddelde inwoner van de Verenigde Staten 37,9 kilogram vlees. De Verenigde Staten zijn een grote vleesproducent. Dit blijkt uit de landbouw gordels met overwegend intensieve en extensieve veeteelt.
→ Geef nog een aanwijzing uit bron 13, waaruit blijkt dat in de Verenigde Staten veel vlees geproduceerd wordt.

GT-0131-a-25-1-o 13 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 14

bron 14
Krantenartikel

Op 11 december 2021 verwoestte een tornado een groot deel van de stad Mayfield in de staat Kentucky, Verenigde Staten. Een overlevende vertelt wat hij die dag heeft meegemaakt.
"Waar we nu staan", zegt inwoner Milton Sampson, "stond gisteren nog gewoon een huis. Sampson wist de bewoner onder het puin vandaan te halen. "Zaten deze mensen gewoon in huis? Het stormalarm ging toch af? "Ja, maar wat kun je doen?", zegt Sampson. "Wij hebben hier geen schuilkelder."

de stad Mayfield na de tornado	een schuilkelder in een tuin
[FIGUUR: Aerial view of a city devastated by a tornado, with many buildings destroyed and debris scattered.
[FIGUUR: A person sitting inside an open underground shelter in a yard, with yellow and white ropes visible.

1p 14 Bekijk en lees bron 14.
Lang niet alle inwoners van de stad Mayfield hebben een schuilkelder. Dit komt onder andere door een lage risicoceptie van de inwoners van de stad Mayfield.
→ Geef een kenmerk van een tornado waardoor de risicoceptie laag is.

1p 15 Bekijk en lees bron 14.
De overheid adviseert inwoners om schuilkelders aan te leggen, dat kan zowel in huis als in de tuin.
→ Noem het beleid dat past bij het aanleggen van een schuilkelder.

GT-0131-a-25-1-o	14 / 34	lees verder ► ► ►

### Pagina 15

bron 15
Twee weerkaarten van de Verenigde Staten

weerkaart 1
[FIGUUR: Weerkaart met isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L). De kaart toont een deel van Noord-Amerika. De legenda geeft aan dat isobaren lucht
druk weergeven.]
Legenda:
-1016- luchtdruk H hogedrukgebied L lagedrukgebied

weerkaart 2
[FIGUUR: Weerkaart met isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L). De kaart toont een deel van Noord-Amerika. De legenda geeft aan dat isobaren lucht
druk weergeven.]
Legenda:
-1016- luchtdruk H hogedrukgebied L lagedrukgebied

1p 16 Bekijk bron 15.
In bron 15 zijn twee weerkaarten te zien van twee verschillende dagen.
Op de ene dag ontstonden in de Verenigde Staten veel tornado's, op de
andere dag trok een orkaan over.
→ Beargumenteer welke weerkaart hoort bij de dag waarop veel
tornado's ontstonden in de Verenigde Staten.
Doe het zo:
- Kies eerst uit weerkaart 1 of weerkaart 2.
- Geef daarna met behulp van de gekozen weerkaart een argument
voor je keuze.

GT-0131-a-25-1-o 15 / 34 lees verder

### Pagina 16

Water

bron 16
De plaats Kaub aan de rivier de Rijn

Bij de plaats Kaub is de rivier de Rijn erg ondiep. Zodra de waterstand bij
Kaub te laag komt te staan, lukt het binnenvaartschepen niet om verder
stroomopwaarts of stroomafwaarts te varen.

[FIGUUR: Kaart van een deel van Europa met rivieren en hoogtes weergegeven in
kleuren. Een legenda toont de hoogtes in meters: lager dan 0, 0-100, 100-200,
200-500, 500-1.000, 1.000-1.500. Ook zijn er symbolen voor plaats en rivier.
De plaats Kaub is op de kaart aangeduid.]

1p 17 Bekijk en lees bron 16.
De waterstand bij de plaats Kaub bepaalt of schepen verder kunnen
varen. De rivier de Rijn is bij de plaats Kaub namelijk erg ondiep.
-> Beargumenteer in welk deel van de rivier de Rijn het ondiepe deel bij
de plaats Kaub ligt.
Doe het zo:
- Kies eerst of de plaats Kaub in de benedenloop of in de middenloop
van de rivier de Rijn ligt.
- Geef daarna met behulp van een kenmerk van het stroomgebied een
argument voor je keuze.

1p 18 Wanneer de waterstand bij de plaats Kaub te laag is, kunnen
binnenvaartschepen niet verder varen. De meeste ladingen worden pas
weer vervoerd wanneer de waterstand weer hoog genoeg is.
-> Geef een economische reden waarom vervoerders liever wachten op
een hogere waterstand dan te kiezen voor een ander vervoermiddel.

GT-0131-a-25-1-o
16/34
lees verder

### Pagina 17

2p 19 Er zijn plannen om bij de plaats Kaub een stuw met een sluis te bouwen in de rivier de Rijn. Met de stuw kan de waterstand beter geregeld worden. Er zijn voor- en tegenstanders van dit plan.
→ Geef een economische reden waarom binnenvaart-schippers voorstander van dit plan zouden zijn.
→ Geef een reden waarom natuur-beschermers tegen dit plan zouden zijn.

bron 17
Nieuwsbericht van donderdag 14 juli 2022

[FIGUUR: Tekst in een grijze kader die de volgende tekst bevat:]
Rijkswaterstaat en de waterschappen nemen extra maatregelen om meer zoet water naar het westen van Nederland te laten stromen. Door de aanhoudende droogte zijn deze extra maatregelen nodig.

3p 20 Lees bron 17.
Naar aanleiding van bron 17 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: door droogte dringt zeewater steeds verder het westen van Nederland binnen.
Uitspraak 2: om meer water richting het westen van Nederland te laten stromen, worden de stuwen in de rivier de Rijn en de rivier de Maas gesloten.
Uitspraak 3: Rijkswaterstaat neemt beslissingen over de verdeling van het water op nationaal niveau, terwijl waterschappen dat voor regionaal niveau doen.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoord-blad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-1-o 17 / 34 lees verder

### Pagina 18

bron 18
De Horstermeerpolder

De Horster meerpolder is een polder ten westen van het Gooi. De
Horstermeerpolder ligt laag en heeft daardoor last van kwelwater. Dat
kwelwater is op sommige plekken brak. Het brakke kwelwater zit al heel
lang in de bodem onder de polder. Kwelwater ontstaat in verschillende
stappen (in willekeurige volgorde):
I Door het ontbreken van tegendruk komt zout water omhoog.
II Door middel van drainage komt water in sloten terecht.
III Gemalen pompen slootwater over naar het boezewater.
IV Het grondwaterpeil is hoog, zodat de polder te nat is voor landbouw.

bron 19
Ligging en dwarsdoorsnede van de Horstermeerpolder en omgeving

[FIGUUR: Kaart van de Horstermeerpolder en omgeving met een legenda voor hoogte, een schaalbalk van 0-6 km, en een kleinere kaart van Nederland waarop de ligging van de Horstermeerpolder is aangegeven met een zwart kader. De kaart toont een hoogtekaart met kleuren variërend van groen (laag) tot rood (hoog), en een Dwarsdoorsnede legenda.]

Legenda:
hoog (t.o.v. NAP)
laag (t.o.v. NAP)
dwarsdoorsnede

[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van de Horstermeerpolder en omgeving, met aan de linkerkant de Vecht, in het midden de Horstermeerpolder en aan de rechterkant Het Gooi. Verschillende lagen worden weergegeven, waaronder polders, plassen, zand, zoetwater, brak water, grondwaterstroming, neerslag en dijken. Waterniveaus van -1m NAP en -3m NAP worden aangegeven. De dwarsdoorsnede is niet op schaal.]

(dwarsdoorsnede is niet op schaal)

GT-0131-a-25-1-o
18 / 34
lees verder ► ► ►

### Pagina 19

1p 21 Lees bron 18 en bekijk bron 19.
Volgens bron 18 zijn verschillende stappen te herkennen in het ontstaan
van kwelwater.
Waar staan de stappen in het ontstaan van kwelwater uit bron 18 in de
juiste volgorde?
A IV - I - II - III
B IV - II - III - I
C IV - II - I - III
D IV - III - II - I

2p 22 Lees bron 18 en bekijk bron 19.
Een Amsterdams waterbedrijf is een proef begonnen om het brakke
kwelwater uit de Horstermeerpolder om te zetten in drinkwater. Het
brakke kwelwater is weliswaar te zout, maar is wel van goede kwaliteit.
→ Geef de natuurlijke oorzaak waardoor het brakke kwelwater zo'n
goede kwaliteit heeft.
→ Geef een reden waarom het waterbedrijf streeft naar een groter
aanbod van drinkwater.
GT-0131-a-25-1-o 19 / 34 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 20

bron 20
Het stroomgebied van drie grote Chinese rivieren

rivier
[FIGUUR: Sankeydiagram dat de relatie weergeeft tussen Chinese provincies en rivieren.]
Chang Jiang
Legenda:
de rivier de Chang Jiang stroomt door
de rivier de Huang He stroomt door
de Xi-Jiang stroomt door
Huang He
Xi-Jiang

Anhui
Chongqin
Gansu
Guandong
Guanxhi
Guizhou
Henan
Hubei
Inner-Mongolië
Jiangsu
Jiangxi
Ningxia
Qinghai
Shaangxi
Shandong
Shanghai
Shanxi
Sichuan
Tibet
Yunnan

bron 21
De ligging van een aantal autonome regio's en/of províncies in China
[FIGUUR: Topografische kaart van China met de grenzen van provincies en autonome regio's, kleurgecodeerd op hoogte. De kaart bevat ook een legenda voor hoogtes en de symbolen voor rivieren en provinciegrenzen.]
Legenda:
hoogte in meters
0 - 200
200 - 500
500 - 1.000
1.000 - 2.000
2.000 - 5.000
5.000 of hoger
rivier
provinciegrens

Qinghai
Sichuan
Jiangxi
Hunan
Guandong
Tibet
Yunnan
Shandong
Shanghai
0 450 900 km

GT-0131-a-25-1-o
20 / 34
lees verder

### Pagina 21

2p 23 Bekijk bron 20 en bron 21.
Naar aanleiding van bron 20 en bron 21 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de provincie Sichuan ligt in twee van de drie
stroomgebieden van de grootste rivieren in China.
Uitspraak 2: in de provincies Hunan, Jiangxi en Yunnan ligt de
waterscheiding tussen de rivier de Huang He en de rivier de
Xi-Jiang.
Uitspraak 3: het watergebruik uit de grote rivieren is in de provincies
Qinghai, Tibet en Yunnan kleiner dan in de provincies
Guangdong, Shandong en Shanghai.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
1p 24 Bekijk bron 20 en bron 21.
De rivier de Chang Jiang heeft het grootste stroomgebied in China.
→ Geef met behulp van bron 20 of bron 21 een aanwijzing waaruit blijkt
dat de rivier de Chang Jiang in China het grootste stroomgebied heeft.
bron 22
De rivier de Maozhou
De rivier de Maozhou is ongeveer 31 kilometer lang en stroomt door de
Chinese provincie Guangdong. De rivier de Maozhou mondt uit in de
Parelrivierdelta. Jarenlang was de rivier ernstig vervuild. De laatste jaren
zijn er verschillende projecten geweest om de rivier te schoon te krijgen.
[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een rivierlandschap naast elkaar, met de titels "oude situatie" en "nieuwe situatie". De oude situatie toont een rivier met bebouwing en industriële elementen langs de oevers. De nieuwe situatie toont een verfraaide oever met groen, paden en moderne architectuur.]
2p 25 Bekijk en lees bron 22.
Langs de rivier de Maozhou zijn de afgelopen jaren maatregelen genomen
om de waterkwaliteit te verbeteren. Er zijn ook maatregelen genomen om
de kans op overstromingen te verkleinen.
→ Noem een maatregel die genomen kan zijn om de waterkwaliteit van
de rivier de Maozhou te verbeteren.
→ Noem met behulp van bron 22 een maatregel die genomen is om de
kans op overstromingen te verkleinen.
GT-0131-a-25-1-0
21 / 34
lees verder ▶▶▶

### Pagina 22

1p 26 In Irak en Iran neemt het aantal hectares met verzilte landbouwgrond toe,
waardoor boeren soms zelfs de landbouwgrond verlaten. Boeren kunnen
ook de verzilting bestrijden of zich aanpassen aan de nieuwe
omstandigheden.
Wat is juist?

|         | aanpassen aan verzilting                        | bestrijden van verzilting                  |
| :------ | :----------------------------------------------- | :----------------------------------------- |
| A       | bodem doorspoelen met zoetwater                | overstappen op visteelt in brak water    |
| B       | overstappen op visteelt in brak water          | zouttolerante gewassen telen             |
| C       | zouttolerante gewassen telen                   | bodem doorspoelen met zoetwater          |
| D       | zouttolerante gewassen telen                   | overstappen op visteelt in brak water    |

bron 23
Verticale landbouw

[FIGUUR: Een rij van verticale landbouwsystemen in een kas met groenten die groeien in bakken die aan verticale steunconstructies zijn bevestigd.]

1p 27 Bekijk bron 23.
In bron 23 is verticale landbouw te zien, een moderne landbouwtechniek.
Met deze moderne techniek lukt het om efficiënt landbouwgewassen te
produceren. Veel landen in het Midden-Oosten zien zich genoodzaakt om
over te stappen op een moderne landbouwtechniek als verticale
landbouw.
→ Geef een klimatologische oorzaak waardoor landen in het
Midden-Oosten genoodzaakt zijn om over te stappen op moderne
landbouwtechnieken als verticale landbouw.

GT-0131-a-25-1-o
22 / 34
lees verder ► ► ►

### Pagina 23

bron 24
De Aswandam en het Nassermeer

[FIGUUR: Kaart van Egypte en delen van Sudan en Ethiopië met de Nijl, het Nassermeer, de Aswandam en hoogtelijnen.]

Legenda:
hoogte in meters
lager dan 0
0 - 200
200 - 500
500 - 1.000
1.000 - 2.000
2.000 - 5.000
landsgrens
stroomgebied Nijl
stuwdam
stad

2p 28 Bekijk bron 24.
Egypte heeft in de rivier de Nijl de Aswandam aangelegd. Achter de
Aswandam is een stuwmeer ontstaan; het Nassermeer.
→ Geef een voordeel van de Aswandam voor de bewoners die
stroomafwaarts langs de Nijl wonen.
→ Geef een voordeel van het stuwmeer voor de inwoners in de buurt van
de dam.

1p 29 Bekijk bron 24.
Het Nassermeer, zoals het stuwmeer bij de Aswandam heet, kan steeds
minder water bevatten. De oorzaak hiervoor heeft te maken met een
natuurlijk proces in de rivier.
→ Noem dit proces waardoor het Nassermeer steeds minder water kan
bevatten.

1p 30 Bekijk bron 24.
De bouw van de Aswandam leidde tot een conflict tussen Egypte en
Sudan over de voormalige doorvoerhaven van de plaats Wadi Halfa in
Sudan.
→ Geef een reden waarom de bouw van de Aswandam heeft geleid tot
een conflict met buurland Sudan over de voormalige doorvoerhaven
van de plaats Wadi Halfa.

GT-0131-a-25-1-0
23 / 34
lees verder ►►►


### Pagina 24

Bevolking en ruimte

bron 25
BevOlgingsgroei in Nederland tussen 1995 en 2022
[FIGUUR: Een gestapeld staafdiagram met lijngrafiek dat de bevolkingsgroei in Nederland tussen 1995 en 2022 weergeeft. De Y-as toont het aantal personen (x 1.000) van -50 tot 250. De X-as toont de jaren van 1995 tot 2022. De staven vertegenwoordigen de sociale bevolkingsgroei (blauw) en natuurlijke bevolkingsgroei (rood). De lijngrafiek toont de totale bevolkingsgroei.]
Legenda:
■ sociale bevolkingsgroei
■ natuurlijke bevolkingsgroei
— totale bevolkingsgroei

1p 31 Bekijk bron 25.
In bron 25 staat de bevolkingsgroei in Nederland weergegeven.
Wat is juist?
A Het totale inwonertal van Nederland neemt sinds 2015 vooral af
door een dalend geboorteoverschot.
B Het migratiesaldo was in 2022 kleiner dan het geboorteoverschot.
C In het jaar 2020 was nauwelijks sprake van geboorte en sterfte in
Nederland.
D Nederland kende tussen 1995 en 2022 elk jaar een bevolkingsgroei.

bron 26
Nederlandse immigratie in 2022

[FIGUUR: Een tekstvak met informatie over de Nederlandse immigratie in 2022.]
Met name de situatie in Oekraiïne draagt in 2022 bij aan een flinke
toename van de immigratie. Oekraiïners zijn de grootste groep
nieuwkomers. Op nummer twee tot en met vijf staan Syrië, Turkije, India
en Polen.

2p 32 Lees bron 26.
Elke migrant heeft een motief om te migreren.
→ Noem het gezamenlijk motief van de meeste migranten uit Oekraiïne
en Syrië.
→ Noem het gezamenlijk motief van de meeste migranten uit Polen en
India.

GT-0131-a-25-1-o
24 / 34
lees verder

### Pagina 25

bron 27
Nederland, onderwijs

[FIGUUR: Kaart van Nederland met regio's ingekleurd op basis van de gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde school in kilometers. Zwarte stippen duiden op dorpen waar na 1996 de laatste basisschool is gesloten.]

Legenda:
gemiddelde afstand in kilometers tot de dichtstbijzijnde school
op 1 januari 2020, per gemeente
minder dan 0,6 0,8 - 1,0 1,2 - 1,4
0,6 - 0,8 1,0 - 1,2 1,4 of meer
Nederland gemiddeld: 0,7
dorp waar na 1996 de laatste (basis)school gesloten is

1p 33 Bekijk bron 27.
In sommige Nederlandse regio's werden meer scholen gesloten dan in
andere Nederlandse regio's.
→ Beredeneer waarom in sommige Nederlandse regio's meer scholen
moesten sluiten dan in andere Nederlandse regio's.
Doe het zo:
- Kies eerst of de scholen in vooral groeiregio's of in krimpregio's
gesloten werden.
- Geef daarna een demografische reden waarom de scholen moesten
sluiten.

GT-0131-a-25-1-o 25 / 34 lees verder ► ► ►

### Pagina 26

bron 28
De provincie Zuid-Holland in 1970 en 2020

1970 2020
[FIGUUR: Kaarten van Zuid-Holland in 1970 en 2020 met legenda voor bebouwing, landschap en infrastructuur.]
Den Haag Den Haag
Rotterdam Rotterdam

Legenda:
wonen
werken
voorzieningen
0 12,5 25 km
mobiliteit
groen en recreatie
kassen
agriculatuur
water
bouwterrein, overige

ligging kaartfragment
0 75 150 km

GT-0131-a-25-1-o 26 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 27

1p 34 Bekijk bron 28.
Naar aanleiding van bron 28 worden drie beschrijvingen gegeven.
Beschrijving 1: sinds 1970 is het aantal inwoners van Den Haag flink
toegenomen, tegenwoordig zijn dat ongeveer 560.000
inwoners. Het grootste deel van de groei wordt veroorzaakt
door migratie.
Beschrijving 2: door de enorme uitbreiding van Den Haag, is de stad
vastgegroeid aan omliggende dorpen, zoals Voorburg,
Rijswijk, Leidschendam en Scheveningen.
Beschrijving 3: veel inwoners van Den Haag verlaten de binnenstad en
vestigen zich in een buitenwijk of zelfs buiten de stad. De
huizen voldoen er beter aan de woonwensen.
Welke combinatie van begrippen en beschrijvingen is juist?

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: agglomeratievorming, suburbanisatie, urbanisatie. Rijen A-F bevatten combinaties van beschrijvingsnummers.]

1p 35 Bekijk bron 28.
De afstand van het centrum van Den Haag naar het centrum van
Rotterdam is ongeveer 26 kilometer over de weg. De afstand is sinds het
jaar 1970 nauwelijks veranderd. Tegenwoordig is er meer infrastructuur
en zijn er snellere vervoersmiddelen om de reis tussen beide steden te
maken. Toch kun je over de afstand tegenwoordig net zo lang doen als in
1970.
→ Geef een argument waarom de reistijd over de weg tegenwoordig net
zolang kan duren als in 1970.

GT-0131-a-25-1-o 27 / 34 lees verder ► ► ►

### Pagina 28

bron 29
Vier bevolkingsdiagrammen van Duitsland en Nederland in 2000 en 2022

Duitsland, 2000
mannen vrouwen mannen vrouwen
[FIGUUR: Piramide van leeftijdsgroepen voor mannen en vrouwen in Duitsland in 2000. De horizontale assen geven het percentage van de bevolking weer.]
876543210 % 012345678 876543210 % 012345678

Duitsland, 2022
mannen vrouwen mannen vrouwen
[FIGUUR: Piramide van leeftijdsgroepen voor mannen en vrouwen in Duitsland in 2022. De horizontale assen geven het percentage van de bevolking weer.]
876543210 % 012345678 876543210 % 012345678

2p 36 Bekijk bron 29.
Naar aanleiding van bron 29 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de groep 35-39 jaar in het jaar 2000 vind je in het jaar 2022
terug in de groepen 55-59 jaar en 60-64 jaar.
Uitspraak 2: in 2022 is het absolute aantal inwoners ouder dan 65 jaar in
Nederland groter dan in Duitsland.
Uitspraak 3: in Nederland was het proces van ontgroening in de periode
2000 tot en met 2022 sterker dan in Duitsland.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-25-1-o 28 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 29

1p 37 Bekijk bron 29.
De Duitse overheid wil sinds 2022 elk jaar 400.000 geschoolde migranten
naar Duitsland laten komen.
→ Geef een demografisch argument waarom de Duitse overheid de
arbeidsmigranten naar Duitsland wil laten komen.
GT-0131-a-25-1-o 29 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 30

Bron 30
'Ophogen' van flatgebouwen in Berlijn

De Duitse hoofdstad Berlijn heeft een groot tekort aan woningen. De stad
heeft niet genoeg ruimte om extra gebouwen neer te zetten. Om creatief
met ruimte om te gaan, is besloten om als dat mogelijk is, nieuwe etages
boven op bestaande gebouwen te bouwen.

een 'opgehoogd' flatgebouw in Berlijn

[FIGUUR: Een witte flat met meerdere verdiepingen, met balkons. Er staan bomen met bladeren voor de flat.]

1p 38 Lees en bekijk bron 30.
In verschillende Berlijnse wijken worden flatgebouwen opgehoogd. Het
ophogen van flatgebouwen heeft gevolgen voor de rest van de wijk.
Wat is juist?

|                     | bevolkingsdichtheid van de wijk | aanbod van voorzieningen     |
|---------------------|---------------------------------|------------------------------|
| A                   | neemt af                        | stijgt en meer verschillende |
| B                   | neemt af                        | stijgt maar minder verschillende |
| C                   | neemt toe                       | stijgt en meer verschillende |
| D                   | neemt toe                       | stijgt maar minder verschillende |

1p 39 Lees en bekijk bron 30.
Het ophogen van bestaande flatgebouwen heeft invloed op de
leefbaarheid van de wijken in Berlijn.
→ Geef aan waarom de leefbaarheid in een Berlijnse wijk met
opgehoogde flatgebouwen kan afnemen.

GT-0131-a-25-1-o 30 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 31

bron 31
Tekst met keuzemogelijkheden

Fragment uit een krantenartikel van 17 januari 2023

Voor het eerst sinds 1961 geeft de Chinese overheid officieel toe dat de
Chinese bevolking krimpt. De krimp komt door de bevolkingspolitiek in
China. Tussen 1980 en 2015 gold in China een ... 1 ...
(eenskindregel /
tweelingregel). De huidige daling van het
bevolkingsaantal wijten experts aan de hoge kosten voor ... 2 ...
(scholing / pensioen). In 2022 werden per duizend inwoners 6,77 baby's
geboren en stierven er 7,37 mensen per duizend inwoners. Daardoor was
er sprake van een ... 3 ...
(geboorteoverschot / sterfteoverschot).

2p 40 Lees bron 31.
In bron 31 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
-> Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-25-1-0 31 / 34 lees verder ► ► ►

### Pagina 32

bron 32
Verdeling van de Chinese bevolking over stad en platteland

[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: jaar, totale bevolking in miljoenen, % stedelijke bevolking, % landelijke bevolking. Rijen voor de jaren 1980, 1985, 1990, 1995, 2000, 2005, 2010, 2015, 2020.]

2p 41 Bekijk bron 32.
Naar aanleiding van bron 32 werden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: sinds het jaar 2000 woont meer dan de helft van de Chinese bevolking in de stad.
Uitspraak 2: de meeste steden in China groeien door binnenlandse migranten, waarvan de meeste om economische redenen naar de stad trekken.
Uitspraak 3: het gemiddelde inkomen is in de stad hoger dan op het platteland, door de trek naar de stad zijn meer Chinezen welvarender geworden.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 33
Het herziene hukou-systeem

[FIGUUR: Gekaderde tekst met de volgende inhoud: In veel Chinese steden leven inwoners zonder de juiste stadshukou. Vaak worden deze inwoners behandeld als tweederangsburgers. Sinds 2014 probeert de Chinese regering de positie van inwoners zonder de juiste hukou te verbeteren. In kleinere steden (minder dan een miljoen inwoners) is een stadshukou makkelijker te krijgen. In grote steden (meer dan een miljoen inwoners) wordt alleen succesvolle inwoners een stadshukou aangeboden.]

GT-0131-a-25-1-o 32 / 34 lees verder ►►►

### Pagina 33

1p 42 Lees bron 33.
Steden met minder dan een miljoen inwoners bieden minder kans op een
baan met een hoger inkomen dan steden met meer dan een miljoen
inwoners. Toch zijn stadshukou’s voor steden met minder dan een miljoen
inwoners erg gewild.
→ Geef een reden waarom Chinezen toch liever een stadshukou voor
steden met minder dan een miljoen inwoners willen hebben dan een
plattelandshukou.

bron 34
‘Hutongs’ en moderne woonwijken in Beijing

[FIGUUR: Twee foto’s naast elkaar. De linker foto toont traditionele Chinese huizen met grijze dakpannen en binnenplaatsen. De rechter foto toont een moderne, dichtbebouwde stad met hoge flatgebouwen.]

1p 43 Bekijk bron 34.
In de Chinese hoofdstad Beijing zijn de meeste hutongs gesloopt en
vervangen door moderne flatgebouwen. De Chinese overheid probeert
tegenwoordig de overgebleven hutongs te beschermen.
→ Geef een reden waarom de overgebleven hutongs tegenwoordig
worden beschermd tegen sloop.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

GT-0131-a-25-1-o 33 / 34 lees verder ►►►


### Pagina 34

bron 35
Guangzhou, megastad in de Parelrivierdelta

Guangzhou is een megastad in de Parelrivierdelta. In 1984 werd een van
de eerste speciale economische zones van China geopend in de buurt
van Guangzhou. Sindsdien is de stad fors uitgebreid en is het inwonertal
toegenomen. Het landschap in en rondom Guangzhou veranderde sterk
van uiterlijk. Bovendien was er steeds vaker wateroverlast en daalde de
biodiversiteit. Het Guangzhou Ecological Belt Master Plan heeft als doel
natuur en biodiversiteit in Guangzhou te herstellen/verbeteren. In
Guangzhou worden bijvoorbeeld natuurlijke rivieroeverse aangelegd en
komen onbewoonde eilanden voor vogels.

impressie van het Guangzhou Ecological Belt Master Plan

[FIGUUR: Foto van een rivierlandschap met beboste oevers, met in het water een aantal witte vogels en op de oever een eiland met veel groen. Op de achtergrond zijn hoge gebouwen en bouwkranen te zien.]

Legenda:
(K) onbewoond eiland met vegetatie (L) aanleg natuurlijke rivieroever

1p 44 Bekijk en lees bron 35.
In Guangzhou werd een van de eerste speciale economische zones
geopend. Daar konden buitenlandse bedrijven zich vestigen om goederen
te produceren voor het buitenland.
→ Geef een kenmerk van de ligging van Guangzhou waarom juist daar
een speciale economische zone geopend werd.

1p 45 Bekijk en lees bron 35.
Sinds 1984 is het gebied waar nu Guangzhou ligt sterk verstedelijkt. Zo is
het bebouwde oppervlak fors uitgebreid.
→ Geef nog een andere verandering in het bebouwde oppervlak van
Guangzhou die bijdraagt aan een grotere mate van stedelijkheid.

1p 46 Bekijk en lees bron 35.
Het Guangzhou Ecological Belt Master Plan is gericht op het verbeteren
van natuur en biodiversiteit. Het plan heeft ook invloed op de leefbaarheid
van Guangzhou.
→ Geef een kenmerk van het Ecological Belt Master Plan waardoor de
leefbaarheid kan toenemen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.

GT-0131-a-25-1-o

34 / 34

einde