# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2024/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Windrichting bepalen op een weerkaart

Wat kun je verwachten: Een vraag over het bepalen van de windrichting in Nederland op basis van een weerkaart van Europa.

Wat moet je kennen: Begrippen als windrichting, luchtdruk, hogedrukgebied, lagedrukgebied en isobaren.

Wat moet je kunnen: De windrichting afleiden uit de ligging van hoge- en lagedrukgebieden en isobaren op een weerkaart.

Waar op letten: De wind waait van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied. Let op de locatie van het hogedrukgebied (H) en het lagedrukgebied (L) ten opzichte van Nederland en de richting van de isobaren.

Kernbegrippen: windrichting, luchtdruk, hogedrukgebied, lagedrukgebied, isobaren

### Vraag 2 – Windsnelheid en isobaren

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen isobaren en windsnelheid op een weerkaart.

Wat moet je kennen: De begrippen 'isobaren', 'luchtdruk', 'luchtdrukverschil' en 'wind'.

Wat moet je kunnen: De relatie tussen de afstand van isobaren en de windsnelheid uitleggen.

Waar op letten: Let op de causale relatie: dichter bij elkaar liggende isobaren betekenen een groter luchtdrukverschil over een klein gebied, wat leidt tot hardere wind.

Kernbegrippen: isobaren, luchtdruk, luchtdrukverschil, wind, windsnelheid

### Vraag 3 – Klimaatbestendige tuin

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het klimaatbestendig maken van een tuin, specifiek gericht op het verminderen van de gevolgen van droogte en wateroverlast.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'klimaatverandering', 'klimaatadaptatie', 'droogte', 'wateroverlast', 'infiltratie' en 'verstening' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet een foto (bronsoort) kunnen analyseren (kaart-/grafiekvaardigheid) op lokaal schaalniveau (schaalniveau) en concrete maatregelen kunnen bedenken om de gevolgen van droogte en wateroverlast te verminderen (wat de leerling in deze vraag moet doen).

Waar op letten: Let erop dat je voor zowel droogte als wateroverlast een aparte, passende maatregel noemt die in een tuin genomen kan worden. Denk aan het opvangen van water voor droogte en het laten wegzakken van water voor wateroverlast.

Kernbegrippen: klimaatverandering, klimaatadaptatie, droogte, wateroverlast, infiltratie, verstening

### Vraag 4 – Broeikaseffect en atmosfeer

Wat kun je verwachten: Een vraag over het broeikaseffect en de rol van broeikasgassen in de atmosfeer.

Wat moet je kennen: De begrippen 'broeikaseffect', 'atmosfeer' en 'broeikasgassen'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst (bron 3) interpreteren en de juiste keuzes maken op basis van je aardrijkskundige kennis.

Waar op letten: Beide antwoorden moeten correct zijn om het punt te krijgen. Een deelfout levert 0 punten op.

Kernbegrippen: broeikaseffect, atmosfeer, broeikasgassen

### Vraag 5 – Methaanuitstoot in Nederland en Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over de aanpak van methaanuitstoot in Nederland en Spanje, waarbij je informatie uit een tabel en een korte tekst moet combineren.

Wat moet je kennen: Begrippen als broeikaseffect, klimaatverandering, methaanuitstoot, landbouw, veeteelt en duurzaamheid. Je moet ook weten wat het nationaal schaalniveau inhoudt.

Wat moet je kunnen: Gegevens uit een tabel (bron 4) en tekst (bron 5) interpreteren en met elkaar in verband brengen. Je moet ook in staat zijn om de methaanuitstoot per inwoner te gebruiken om de totale uitstoot te bepalen en te vergelijken tussen landen.

Waar op letten: Let goed op de notatie in de tabel (bron 4): de punten in de eerste twee rijen zijn duizendscheidingstekens, terwijl de punten in de laatste rij als decimaalkomma's geïnterpreteerd moeten worden. Verwar de methaanuitstoot per inwoner niet met de totale methaanuitstoot van een land. Voer indien nodig een berekening uit (uitstoot per inwoner × aantal inwoners) om de totale uitstoot van Spanje te bepalen en te vergelijken met Nederland.

Kernbegrippen: broeikaseffect, klimaatverandering, methaanuitstoot, landbouw, veeteelt, duurzaamheid, nationaal schaalniveau

### Vraag 6 – Klimaatgrafieken koppelen aan Spaanse steden

Wat kun je verwachten: Een vraag over het koppelen van klimaatgrafieken aan specifieke steden in Spanje, gebaseerd op hun geografische ligging.

Wat moet je kennen: Kennis van klimaatgebieden (mediterraan klimaat, gematigd zeeklimaat, steppeklimaat) en de kenmerken daarvan in klimaatgrafieken. Topografische ligging van San Sebastián, Barcelona en Almería in Spanje.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (locaties van steden bepalen), klimaatgrafieken interpreteren (neerslag en temperatuur aflezen en patronen herkennen).

Waar op letten: Let op de verschillen in neerslagpatronen en temperatuurverloop tussen de grafieken. Vergelijk deze met de verwachte klimaten op de locaties van de steden (bijvoorbeeld droogte in het zuidoosten, meer neerslag in het noorden).

Kernbegrippen: klimaatgrafiek, klimaatgebieden, mediterraan klimaat, gematigd zeeklimaat, steppeklimaat, topografische ligging

### Vraag 7 – Verwoestijning in West-Europa

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kans op verwoestijning in verschillende delen van West-Europa, waarbij je een kaart moet interpreteren en uitspraken moet beoordelen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet de legenda van een thematische kaart kunnen aflezen en interpreteren om de kans op verwoestijning in verschillende gebieden te bepalen. Daarnaast moet de leerling geografische kennis over klimaten en de relatie met verwoestijning toepassen om de juistheid van uitspraken te beoordelen.

Waar op letten: Let goed op de legenda van de kaart om de verschillende gradaties van verwoestijning correct te interpreteren. Vergelijk de gebieden die in de uitspraken genoemd worden (Zuid-Spanje, Nederland, gebieden met verschillende klimaten) met de informatie op de kaart. Denk na over de relatie tussen ontbossing en verwoestijning.

Kernbegrippen: verwoestijning, klimaat, gematigd zeeklimaat, mediterraan klimaat, ontbossing, landdegradatie

### Vraag 8 – Stedelijk hitte-eiland effect in Barcelona

Wat kun je verwachten: Een vraag over temperatuurverschillen in stedelijke gebieden, specifiek over het effect van vegetatie (bomen) op de temperatuur.

Wat moet je kennen: Het begrip 'stedelijk hitte-eiland' en de factoren die hieraan bijdragen, zoals de warmteabsorptie van materialen (asfalt, steen) en het effect van schaduw.

Wat moet je kunnen: Oorzaken benoemen voor temperatuurverschillen in een stedelijke omgeving op basis van visuele bronnen (foto's).

Waar op letten: Let op de aanwezigheid of afwezigheid van bomen en de materialen waaruit de straten bestaan. Bedenk hoe deze factoren de temperatuur beïnvloeden.

Kernbegrippen: stedelijk hitte-eiland, absorptie, schaduw

### Vraag 9 – Weerkaart lezen: wind, zon en neerslag

Wat kun je verwachten: Je krijgt een weerkaart te zien met isobaren, hoge- en lagedrukgebieden en specifieke locaties. Je moet uitspraken over het weer op deze locaties beoordelen als juist of onjuist.

Wat moet je kennen: De betekenis van isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L) op een weerkaart. De relatie tussen luchtdrukverschillen en windrichting. De relatie tussen hoge- en lagedrukgebieden en de kans op zon of neerslag.

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: het aflezen van een weerkaart. Begrip: het interpreteren van de weerselementen (wind, zon, neerslag) op basis van de luchtdrukgebieden.

Waar op letten: Let goed op de positie van de locaties (X, Y, Z) ten opzichte van de H- en L-gebieden. Bedenk dat wind van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied waait en dat lagedrukgebieden vaak neerslag en bewolking met zich meebrengen, terwijl hogedrukgebieden vaker zonnig weer geven.

Kernbegrippen: weerkaart, luchtdruk, hogedrukgebied, lagedrukgebied, wind, neerslag

### Vraag 10 – Klimaatverschillen in Kansas

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van temperatuurverschillen in een specifieke staat, gebaseerd op een thematische kaart.

Wat moet je kennen: Begrip van klimaatfactoren, in het bijzonder 'ligging ten opzichte van de zee' en de invloed daarvan op temperatuurverschillen tussen zomer en winter (landklimaat versus gematigde invloed van de zee).

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: informatie aflezen van thematische kaarten (temperatuur per staat). Begrip: de relatie leggen tussen een geografische ligging en een klimaatfactor om een temperatuurverschil te verklaren.

Waar op letten: Noem niet alleen de ligging (in het binnenland), maar leg ook uit welk effect dit heeft (geen matigende invloed van de zee). Zorg dat je de juiste klimaatfactor benoemt en niet afdwaalt naar andere factoren zoals breedteligging of hoogteligging.

Kernbegrippen: klimaatfactor, ligging ten opzichte van de zee, landklimaat, gematigde invloed van de zee

### Vraag 11 – Landschappen en Klimaat in de VS

Wat kun je verwachten: Een vraag over het koppelen van landschapsfoto's aan staten in de VS, gebaseerd op klimaat- en landschapskenmerken.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet de landschapsfoto's correct koppelen aan de staten door de klimaatkenmerken van de staten (af te leiden uit de temperatuurkaarten) te relateren aan de zichtbare landschapskenmerken op de foto's.

Waar op letten: Let op de specifieke kenmerken van elk landschap (woestijn, grasland, bos/waterval, bergen/sneeuw) en vergelijk deze met de gemiddelde winter- en zomertemperaturen van de staten om de juiste match te maken.

Kernbegrippen: klimaatkenmerken, landschapskenmerken, vegetatiezones, klimaatgebieden

### Vraag 12 – Monarchvlinders en klimaatverandering

Wat kun je verwachten: Een vraag over de migratie van monarchvlinders en de invloed van klimaatverandering op hun leefgebied.

Wat moet je kennen: Begrip van klimaatverandering, migratie, ecosystemen, broedgebieden, overwinteringsgebieden en klimaatzones.

Wat moet je kunnen: De relatie leggen tussen klimaatverandering en de verschuiving van geschikte groeiplaatsen voor planten. Een keuze maken en deze beargumenteren.

Waar op letten: Kies de juiste richting (noordelijk of zuidelijk) en geef een passend argument voor je keuze. Zonder beide onderdelen krijg je geen punten.

Kernbegrippen: klimaatverandering, migratie, ecosysteem, broedgebied, overwinteringsgebied, klimaatzones

### Vraag 13 – Monarchvlinder: Lokale en Mondiale Bescherming

Wat kun je verwachten: Een vraag over de effectiviteit van milieumaatregelen op verschillende schaalniveaus, specifiek gericht op de bescherming van de monarchvlinder.

Wat moet je kennen: Begrip van schaalniveaus (lokaal, mondiaal) en de implicaties daarvan voor samenwerking en de effectiviteit van maatregelen tegen klimaatverandering en leefgebiedverlies.

Wat moet je kunnen: Het analyseren van de effectiviteit van maatregelen op basis van schaalniveau en het benoemen van redenen voor succes of falen.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen 'lokale maatregelen ter bescherming van het leefgebied' en 'maatregelen tegen klimaatverandering'. Denk na over de complexiteit van samenwerking op verschillende schaalniveaus.

Kernbegrippen: schaalniveau, klimaatverandering, leefgebied, internationale samenwerking

### Vraag 14 – Orkaan Ida: Windsnelheid en Zeewatertemperatuur

Wat kun je verwachten: Een vraag over de factoren die de intensiteit van een orkaan beïnvloeden, specifiek de windsnelheid in relatie tot zeewatertemperatuur.

Wat moet je kennen: Begrip van het ontstaan en de ontwikkeling van orkanen, met name de rol van warm zeewater als energiebron.

Wat moet je kunnen: De leerling moet de relatie tussen de duur van blootstelling aan warm zeewater en de toename van windsnelheid van een orkaan kunnen uitleggen.

Waar op letten: Let op de duur van de blootstelling aan warm zeewater en hoe dit de windsnelheid van de orkaan beïnvloedt. De vraag vraagt specifiek waarom de hoogste windsnelheid vlak voor de kust werd bereikt en niet eerder.

Kernbegrippen: orkaan, tropische cycloon, windsnelheid, zeewatertemperatuur

### Vraag 15 – Orkanen: Voorspelbaarheid en Maatregelen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kenmerken van orkanen en de mogelijkheid om maatregelen te treffen.

Wat moet je kennen: Het begrip 'orkaan' en de 'voorspelbaarheid van natuurrampen'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een kaart en lijngrafiek (bron 14) interpreteren om een kenmerk van orkanen te benoemen dat relevant is voor waarschuwingen.

Waar op letten: Let op de voorspelbaarheid van het pad van een orkaan. De vraag vraagt om een kenmerk van orkanen waardoor kustbewoners tijd hebben voor maatregelen.

Kernbegrippen: orkaan, voorspelbaarheid (natuurramp)

### Vraag 16 – Orkaan Ida en Katrina: Kenmerken en Maatregelen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de verschillen tussen twee orkanen en de impact van menselijke maatregelen.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'orkaan', 'natuurramp', 'hazard management' en 'waterkering'.

Wat moet je kunnen: Informatie aflezen en interpreteren uit een kaart en een lijngrafiek. Specifiek: verschillen in windsnelheid en routes van orkanen herkennen en de relatie leggen met verwoesting. Ook het benoemen van preventieve maatregelen.

Waar op letten: Let op de specifieke kenmerken van orkaan Ida (windsnelheid, route, duur boven zee) en de maatregelen die na orkaan Katrina zijn genomen (versterking waterkeringen, betere voorbereiding).

Kernbegrippen: orkaan, natuurramp, hazard management, waterkering

### Vraag 17 – Rivierafvoer en stroomgebieden

Wat kun je verwachten: Je krijgt een kaart met stroomgebieden van rivieren en een grafiek met de afvoer van deze rivieren. Je moet de juiste rivier bij de juiste afvoerwaarde in de grafiek plaatsen.

Wat moet je kennen: Je moet de ligging van de Maas, Rijn en Schelde kennen en een inschatting kunnen maken van de grootte van hun stroomgebieden. Ook moet je weten dat een groter stroomgebied over het algemeen leidt tot een grotere waterafvoer.

Wat moet je kunnen: Je moet een kaart kunnen lezen om stroomgebieden te identificeren en de relatieve grootte ervan te bepalen. Je moet ook een staafdiagram kunnen interpreteren om afvoerwaarden af te lezen en deze te koppelen aan de juiste rivieren.

Waar op letten: Let goed op de grootte van de stroomgebieden op de kaart. Een groter stroomgebied hoort bij een hogere afvoer in de grafiek. Alle drie de rivieren moeten correct zijn om het punt te krijgen.

Kernbegrippen: stroomgebied, afvoer, rivier

### Vraag 18 – Neerslagtekort in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over neerslagtekort in Nederland, waarbij je een thematische kaart moet interpreteren en algemene kennis over neerslagtekort en seizoensinvloeden moet toepassen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet uitspraken beoordelen op juistheid door informatie uit een thematische kaart te combineren met je kennis over neerslagtekort en seizoenen.

Waar op letten: Let goed op de periode die de kaart weergeeft (1 april - 30 september).
Interpreteer de legenda correct: elke kleur op de kaart duidt op een neerslagtekort, ook de lichtste kleur (0-60 mm).
Denk na over de definitie van neerslagtekort en de invloed van verdamping in verschillende seizoenen.

Kernbegrippen: neerslagtekort, waterbalans, seizoensinvloeden, klimaat

### Vraag 19 – Waterkwaliteit van de Maas

Wat kun je verwachten: Een vraag over de waterkwaliteit van de Maas en de invloed van seizoenen hierop, specifiek gericht op drinkwaterproductie.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Uitleggen in welk seizoen het Maaswater de beste kwaliteit heeft voor drinkwaterproductie en waarom dit zo is, gebaseerd op de waterafvoer en concentratie van vervuiling.

Waar op letten: Kies eerst het juiste seizoen (zomer of winter) en geef daarna een duidelijke en correcte uitleg waarom dat seizoen de beste waterkwaliteit heeft, gekoppeld aan waterafvoer en vervuilingsconcentratie.

Kernbegrippen: waterkwaliteit, rivierregiem, waterafvoer, vervuiling

### Vraag 20 – Waterbeheer in Nederland: waterschaarste en oplossingen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over waterschaarste in Nederland en mogelijke oplossingen. Je moet maatregelen noemen die huishoudens kunnen nemen om water te besparen en maatregelen die de Nederlandse overheid kan nemen om water vast te houden.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van de oorzaken en gevolgen van waterschaarste, en van verschillende strategieën voor waterbeheer, zowel op individueel niveau (huishoudens) als op overheidsniveau.

Wat moet je kunnen: Je moet concrete voorbeelden kunnen geven van waterbesparende maatregelen voor huishoudens en maatregelen voor de overheid om water vast te houden.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen maatregelen voor huishoudens (water besparen) en maatregelen voor de overheid (water vasthouden). Zorg dat je voor beide een correct en concreet voorbeeld geeft.

Kernbegrippen: waterschaarste, waterbeheer, waterbesparing, water vasthouden

### Vraag 21 – Kijkrichting bepalen op basis van topografische kaart en luchtfoto

Wat kun je verwachten: Een vraag over het bepalen van een kijkrichting tussen twee punten op een luchtfoto, door deze te relateren aan een topografische kaart.

Wat moet je kennen: Topografische kaart, luchtfoto, oriëntatie, kijkrichting, binnenstad.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen, oriënteren op een kaart, verband leggen tussen verschillende bronsoorten (topografische kaart en luchtfoto), locaties identificeren en kijkrichting bepalen.

Waar op letten: Let goed op de relatie tussen de locaties P en Q op de luchtfoto (bron 19) en de genummerde locaties op de topografische kaart (bron 18). Bepaal nauwkeurig wat de start- en eindpunten zijn van de kijkrichting (van P naar Q).

Kernbegrippen: kaartlezen, topografische kaart, oriëntatie, kijkrichting

### Vraag 22 – Ruimte voor de Rivier in Deventer

Wat kun je verwachten: Een vraag over de aanpak van wateroverlast en de beperkingen daarvan in stedelijk gebied, specifiek langs de IJssel bij Deventer.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'Ruimte voor de Rivier', 'wateroverlast', 'flessenhals' en de invloed van 'bebouwing' op rivierbeheer.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (topografische kaart en luchtfoto) en het interpreteren van geografische informatie om oorzaak-gevolgrelaties te leggen.

Waar op letten: Let op de bebouwing direct aan de rivier op zowel de topografische kaart (bron 18) als de luchtfoto (bron 19). Identificeer hoe de stad de ruimte van de rivier beperkt.

Kernbegrippen: Ruimte voor de Rivier, wateroverlast, flessenhals, bebouwing

### Vraag 23 – Verschil in debiet tussen de Nijl en de Chang Jiang

Wat kun je verwachten: Een vraag over de natuurlijke oorzaken van verschillen in waterafvoer (debiet) van rivieren, gebaseerd op geografische gegevens.

Wat moet je kennen: Begrippen als debiet, stroomgebied, neerslag, klimaat en smeltwater. Je moet ook basiskennis hebben van de geografische kenmerken van de Nijl en de Chang Jiang (ligging, klimaatgebieden).

Wat moet je kunnen: Gegevens uit een tabel interpreteren en deze koppelen aan geografische processen om een natuurlijke oorzaak te benoemen voor een waargenomen verschil.

Waar op letten: Let op het verschil in debiet tussen de twee rivieren en zoek in je geografische kennis naar natuurlijke factoren (zoals neerslag, klimaat, smeltwater) die dit verschil kunnen verklaren. Zorg dat je antwoord een natuurlijke oorzaak is en geen menselijke invloed.

Kernbegrippen: debiet, stroomgebied, neerslag, klimaat, smeltwater, rivier

### Vraag 24 – Waterbeschikbaarheid in het Midden-Oosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over waterbeschikbaarheid en watertekorten in het Midden-Oosten, waarbij je uitspraken moet beoordelen op basis van een kaart met staafdiagrammen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let goed op de specifieke jaren en landen in de uitspraken. Vergelijk de waarden nauwkeurig in de staafdiagrammen. Begrijp de relatie tussen landen in een stroomgebied.

Kernbegrippen: waterbeschikbaarheid, watertekort, stroomgebied, waterconflict, bevolkingsgroei

### Vraag 25 – Waterbesparing in de landbouw: Irrigatiemethoden

Wat kun je verwachten: Een meerkeuzevraag over de meest effectieve methode voor waterbesparing in de landbouw, specifiek gericht op irrigatietechnieken.

Wat moet je kennen: De verschillende irrigatiemethoden (oppervlakte-irrigatie, cirkelirrigatie, druppelirrigatie) en hun efficiëntie in watergebruik. Begrip van 'waterbesparing' in de context van landbouw.

Wat moet je kunnen: De efficiëntie van verschillende irrigatiemethoden vergelijken en de methode identificeren die de grootste waterbesparing oplevert bij een overstap.

Waar op letten: Let op de relatieve efficiëntie van elke irrigatiemethode. Oppervlakte-irrigatie is het minst efficiënt, druppelirrigatie het meest. De grootste besparing krijg je door van een inefficiënte naar een efficiënte methode over te stappen.

Kernbegrippen: irrigatie, druppelirrigatie, oppervlakte-irrigatie, cirkelirrigatie, waterbesparing, landbouw, Midden-Oosten

### Vraag 26 – Demografische noodzaak voor ontzilting in Saudi-Arabië

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen demografie en waterbeheer, specifiek in de context van ontzilting in Saudi-Arabië.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet een demografische noodzaak kunnen benoemen die de bouw van ontziltingsinstallaties rechtvaardigt, gebaseerd op de gegeven informatie en algemene geografische kennis.

Waar op letten: Let op het specifiek benoemen van een demografische factor. Het antwoord moet duidelijk maken dat de bevolking groeit, wat leidt tot een hogere vraag naar drinkwater.

Kernbegrippen: demografie, bevolkingsgroei, watertekort, ontzilting

### Vraag 27 – Zoetwaterwinning in Saudi-Arabië

Wat kun je verwachten: Een vraag over de afhankelijkheid van Saudi-Arabië van ontziltingsinstallaties, gerelateerd aan klimaat en fossiel water.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet de relatie kunnen leggen tussen het klimaat (weinig neerslag) en de eindigheid van fossiel water met de noodzaak voor ontzilting.

Waar op letten: Let op het correct benoemen van de specifieke kenmerken van het klimaat (droog/weinig neerslag) en de eigenschap van fossiel water (eindig/raakt op) die leiden tot afhankelijkheid van ontzilting.

Kernbegrippen: waterbalans, waterschaarste, droog klimaat, woestijnklimaat, neerslag, fossiel water, ontzilting

### Vraag 28 – Duurzaamheid van ontziltingsinstallaties

Wat kun je verwachten: Een vraag over het duurzamer maken van ontziltingsinstallaties, gebaseerd op een bron over ontzilting in Saudi-Arabië.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'duurzaamheid', 'ontzilting', 'waterbeheer' en 'hernieuwbare energie'.

Wat moet je kunnen: De leerling moet een concrete maatregel kunnen noemen om een ontziltingsinstallatie duurzamer te maken.

Waar op letten: Het antwoord moet een specifieke, uitvoerbare maatregel zijn die direct bijdraagt aan de duurzaamheid van de installatie (bijvoorbeeld energieopwekking of waterverlies voorkomen).

Kernbegrippen: duurzaamheid, ontzilting, waterbeheer, hernieuwbare energie

### Vraag 29 – Transport en bevolkingsspreiding in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over transport in China, waarbij je een kaart met stroomgebieden en bevolkingsspreiding moet analyseren.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'bevolkingsspreiding', 'stroomgebied' en 'transport'.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen: het aflezen van bevolkingsdichtheid aan de hand van stippen op een kaart en het koppelen van deze informatie aan stroomgebieden.

Waar op letten: Let op de dichtheid van de bevolkingsstippen binnen de verschillende stroomgebieden om te bepalen waar de meeste mensen wonen en dus waar het meeste transport plaatsvindt.

Kernbegrippen: bevolkingsspreiding, stroomgebied, transport, kaartlezen

### Vraag 30 – Waterkringloop en extreem weer in Zhengzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de waterkringloop en de gevolgen van extreem weer in een stedelijk gebied.

Wat moet je kennen: De onderdelen van de waterkringloop (afstroming, infiltratie, neerslag, verdamping, condensatie) en de relatie tussen extreem weer en wateroverlast in een stedelijke omgeving.

Wat moet je kunnen: Twee onderdelen van de waterkringloop benoemen die overbelast raken door extreem weer in een stedelijk gebied.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen de oorzaak (extreme neerslag) en de overbelaste systemen (afstroming, infiltratie). Focus op de processen die direct te maken hebben met de verwerking van water op en in de grond in een stedelijke omgeving.

Kernbegrippen: waterkringloop, afstroming, infiltratie, extreem weer, wateroverlast, verstedelijking

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Bevolkingsontwikkeling in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsontwikkeling in Nederland, waarbij je een staafdiagram met lijngrafiek moet analyseren en uitspraken moet beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: De begrippen bevolkingsontwikkeling, sociale bevolkingsgroei, natuurlijke bevolkingsgroei, vestigingsoverschot, immigratie en emigratie.

Wat moet je kunnen: Gegevens aflezen uit een samengestelde grafiek (staafdiagram met lijngrafiek) en deze interpreteren om conclusies te trekken over bevolkingsontwikkelingen. Je moet ook de relatie tussen de verschillende componenten van bevolkingsgroei kunnen leggen (bijvoorbeeld vestigingsoverschot als onderdeel van sociale bevolkingsgroei).

Waar op letten: Let goed op de legenda van de grafiek om de verschillende componenten (levend geboren, overledenen, immigratie, emigratie, totale bevolkingsgroei) correct te identificeren. Wees nauwkeurig bij het aflezen van de waarden op de verticale as en bij het vergelijken van de gegevens over de jaren heen. Let op de formulering van de uitspraken, vooral bij termen als 'daalde', 'nam toe' en 'groter dan'.

Kernbegrippen: bevolkingsontwikkeling, sociale bevolkingsgroei, natuurlijke bevolkingsgroei, vestigingsoverschot, immigratie, emigratie

### Vraag 33 – Migratie en bevolkingsopbouw in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kenmerken van migranten in Nederland, waarbij je informatie uit een tekst en bevolkingsdiagrammen moet combineren.

Wat moet je kennen: Begrippen als migratieachtergrond, leeftijdsopbouw, geboortecijfer en demografie.

Wat moet je kunnen: Informatie aflezen en interpreteren uit bevolkingsdiagrammen en deze koppelen aan een tekst met keuzemogelijkheden. Je moet de juiste keuze maken op basis van de gegevens in de bronnen.

Waar op letten: Let goed op de leeftijdsgroepen in de bevolkingsdiagrammen (bron 27) en vergelijk de verschillen tussen niet-westerse en westerse migranten, en hun verhouding tot de Nederlandse bevolking. Kijk specifiek naar de breedte van de basis van de piramide (geboortecijfer) en de verdeling over de leeftijdsgroepen (gemiddelde leeftijd).

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, migratieachtergrond, leeftijdsopbouw, geboortecijfer, demografie

### Vraag 34 – Migratieachtergrond en generaties

Wat kun je verwachten: Een vraag over migratie en de samenstelling van migrantengroepen in Nederland, waarbij je gegevens uit een bron moet interpreteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'migratieachtergrond', 'eerste generatie migranten' (geboren in land van herkomst) en 'tweede generatie migranten' (geboren in Nederland).

Wat moet je kunnen: Gegevens uit een tabel of grafiek aflezen en interpreteren om een conclusie te onderbouwen. Specifiek: het vergelijken van aantallen van verschillende generaties migranten tussen twee groepen.

Waar op letten: Let goed op de legenda van de bron om onderscheid te maken tussen migranten die in het land van herkomst zijn geboren en migranten die in Nederland zijn geboren. Vergelijk niet alleen de totale aantallen, maar kijk specifiek naar de verhouding tussen de generaties.

Kernbegrippen: migratie, migratieachtergrond, eerste generatie migranten, tweede generatie migranten

### Vraag 35 – Kabelbaan over het IJ: Oplossing voor Stedelijke Bereikbaarheid

Wat kun je verwachten: Een vraag over de redenen voor de aanleg van een kabelbaan in Amsterdam, waarbij je twee keuzes moet maken op basis van de gegeven tekst en kaart.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste keuzes maken in een tekst met open plekken, gebaseerd op de informatie in de bronnen. Dit omvat het begrijpen van de relatie tussen bevolkingsontwikkeling en infrastructuurbehoeften, en het vergelijken van kosten van verschillende infrastructurele oplossingen.

Waar op letten: Let goed op de context van de zinnen waarin de keuzes gemaakt moeten worden. Voor keuze 1, kijk naar de impact van nieuwe woningen op het aantal passagiers. Voor keuze 2, vergelijk de kabelbaan met een tunnel op basis van de gegeven informatie over gemeentelijke steun.

Kernbegrippen: bevolkingsgroei, infrastructuur, stedelijke ontwikkeling, bereikbaarheid

### Vraag 36 – Leefbaarheid in Amsterdam: de kabelbaan over het IJ

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de leefbaarheid van Amsterdam en de mogelijke invloed van een kabelbaan over het IJ. Je moet argumenten geven voor én tegen de stelling dat de kabelbaan de leefbaarheid verbetert.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'leefbaarheid', 'stedelijke inrichting', 'infrastructuur', 'duurzaamheid' en 'openbaar vervoer'. Je moet kunnen inschatten hoe deze concepten elkaar beïnvloeden in een stedelijke omgeving.

Wat moet je kunnen: Je moet een kaart kunnen lezen (bron 30) om de locatie en context van de kabelbaan te begrijpen. Je moet argumenten kunnen formuleren die direct betrekking hebben op het begrip leefbaarheid, zowel positief als negatief, en deze kunnen onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je zowel een argument vóór als een argument tégen de stelling geeft. Zorg ervoor dat je argumenten direct over leefbaarheid gaan en niet over algemene voordelen of nadelen die geen relatie hebben met de kwaliteit van leven in de stad. Gebruik de informatie uit bron 30 om je argumenten te versterken.

Kernbegrippen: leefbaarheid, stedelijke inrichting, infrastructuur, duurzaamheid, openbaar vervoer

### Vraag 37 – Bevolkingsdiagrammen van Duitsland: verleden, heden en toekomst

Wat kun je verwachten: Je krijgt drie bevolkingsdiagrammen van de Duitse bevolking te zien. Deze diagrammen horen bij de jaartallen 1950, 2000 en 2050. Het is jouw taak om de juiste jaartallen bij de juiste bevolkingsdiagrammen te plaatsen.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van bevolkingsdiagrammen kennen die horen bij verschillende demografische fasen, zoals naoorlogse groei, vergrijzing en ontgroening. Specifiek moet je de typische vormen van bevolkingsdiagrammen voor 1950 (piramide), 2000 (uitbuikend) en 2050 (urnvorm) kunnen herkennen.

Wat moet je kunnen: Je moet bevolkingsdiagrammen kunnen interpreteren en de demografische ontwikkelingen (zoals bevolkingsopbouw, vergrijzing en ontgroening) die ze weergeven, kunnen afleiden. Je moet de diagrammen kunnen koppelen aan specifieke jaartallen op basis van deze ontwikkelingen.

Waar op letten: Let goed op de vorm van elk bevolkingsdiagram: de breedte van de basis (geboortecijfer), de uitstulpingen in het midden (babyboomgeneraties) en de breedte van de top (aantal ouderen). Alle drie de combinaties van jaartal en diagram moeten correct zijn om punten te scoren.

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, bevolkingsopbouw, vergrijzing, ontgroening

### Vraag 38 – Luchtkwaliteit en industriegebieden

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen de herinrichting van industriegebieden en de verandering in luchtkwaliteit.

Wat moet je kennen: Begrippen als luchtkwaliteit, industrie, herinrichting, milieuvervuiling en emissie.

Wat moet je kunnen: De kaart-/grafiekvaardigheid om veranderingen in luchtverontreinigende stoffen op kaarten te interpreteren en een oorzaak-gevolgrelatie uit te leggen.

Waar op letten: Kies eerst of het aantal fabrieken afnam of toenam. Geef daarna aan waardoor de luchtkwaliteit veranderde. Zorg dat je uitleg de juiste keuze ondersteunt.

Kernbegrippen: luchtkwaliteit, industrie, herinrichting, milieuvervuiling, emissie

### Vraag 39 – Effect van milieuzones op luchtkwaliteit in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de luchtkwaliteit in Duitsland en de invloed van milieuzones, waarbij je een serie thematische kaarten moet interpreteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'luchtkwaliteit', 'milieuzone' en 'schaalniveau'.

Wat moet je kunnen: Kaarten interpreteren om veranderingen in luchtkwaliteit over tijd en op verschillende schaalniveaus te analyseren.

Waar op letten: Let goed op de specifieke periode die in de vraag wordt genoemd (sinds 2008) en het gevraagde schaalniveau (Duitsland als geheel), en vergelijk de juiste kaarten in de bron. Generaliseer niet van een lokaal effect naar een nationaal effect zonder de bron te raadplegen.

Kernbegrippen: luchtkwaliteit, milieuzone, kaartinterpretatie, schaalniveau

### Vraag 40 – Veranderingen in Bochum: Leefbaarheid verbeteren

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee satellietbeelden van een deel van de Duitse stad Bochum te zien. Deze beelden tonen de stad op verschillende momenten in de tijd en laten veranderingen zien.

Wat moet je kennen: Je moet het begrip 'leefbaarheid' kennen en kunnen herkennen welke veranderingen in een stad de leefbaarheid kunnen verbeteren.

Wat moet je kunnen: Je moet satellietbeelden kunnen interpreteren en vergelijken om veranderingen te identificeren. Je moet deze veranderingen kunnen koppelen aan het concept 'leefbaarheid'.

Waar op letten: Let op verschillen in bebouwing (dichtheid, type), aanwezigheid van groen, en infrastructuur (bijvoorbeeld spoorlijnen of wegen) tussen de twee beelden. Bedenk hoe deze veranderingen de kwaliteit van leven voor bewoners beïnvloeden.

Kernbegrippen: leefbaarheid, herstructurering, stadsvernieuwing, de-industrialisatie, Ruhrgebied

### Vraag 41 – Bevolkingsdiagrammen vergelijken: China, Duitsland en Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over het analyseren en vergelijken van bevolkingsdiagrammen van verschillende landen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: [object Object]

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, leeftijdsopbouw, geslachtsverhouding, sterftecijfer, vergrijzing, demografie

### Vraag 42 – Migratie en het hukou-systeem in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de redenen waarom Chinese steden migranten een tijdelijke stadshukou geven, gebaseerd op een tekstfragment over urbanisatie en migratie in China.

Wat moet je kennen: Begrip van het hukou-systeem, binnenlandse migratie, urbanisatie, arbeidsmigranten en toegang tot voorzieningen in de context van China.

Wat moet je kunnen: Een reden geven waarom grote steden aan sommige migranten een tijdelijke stadshukou geven, gebaseerd op de informatie in de bron.

Waar op letten: Focus op de economische of maatschappelijke voordelen voor de stad bij het verstrekken van een hukou aan migranten. De vraag vraagt naar 'een reden', dus een enkel, correct argument is voldoende.

Kernbegrippen: hukou-systeem, binnenlandse migratie, urbanisatie, arbeidsmigranten, voorzieningen

### Vraag 43 – Migratie in China: Urbanisatie en Terugkeer

Wat kun je verwachten: Een tekst met open plekken waaruit je de juiste term of oorzaak moet kiezen.

Wat moet je kennen: De begrippen 'urbanisatie' en 'pushfactor'. Kennis van het hukou-systeem in China en de gevolgen daarvan voor migranten.

Wat moet je kunnen: Teksten lezen en begrijpen. De juiste geografische begrippen en oorzaken koppelen aan beschreven situaties.

Waar op letten: Let goed op de context van de zin om de juiste keuze te maken. Bijvoorbeeld: 'trek naar de stad' duidt op urbanisatie, niet suburbanisatie. De reden waarom kinderen achterbleven, heeft te maken met rechten, en de reden voor terugkeer met economische factoren.

Kernbegrippen: urbanisatie, binnenlandse migratie, hukou-systeem, pushfactor

### Vraag 44 – Snelwegen en welvaart op het Chinese platteland

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de impact van infrastructuur (snelwegen) op de welvaart in kleine dorpen op het Chinese platteland, gebaseerd op een afbeelding.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet een reden kunnen geven waarom de aanleg van een snelweg niet automatisch leidt tot welvaartsgroei in kleine dorpen, door de relatie tussen infrastructuur en economische ontwikkeling te analyseren.

Waar op letten: Let op de specifieke context van 'kleine dorpen' en 'nauwelijks groei'. Denk na over de directe en indirecte effecten van een snelweg op zo'n locatie. Overweeg waarom verkeer of bedrijven een klein dorp zouden overslaan of waarom bewoners zouden vertrekken.

Kernbegrippen: infrastructuur, regionale ongelijkheid, welvaart, plattelandsontwikkeling, agglomeratievoordelen, locatiefactoren

### Vraag 45 – Locatie van treinstations in Shanghai

Wat kun je verwachten: Een vraag over de ruimtelijke ordening en infrastructuur in een stad, specifiek de locatie van treinstations.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let op de relatie tussen de groei van een stad en de aanleg van nieuwe infrastructuur. Denk aan ruimtegebrek in het centrum of latere aanleg.

Kernbegrippen: stadscentrum, infrastructuur, ruimtelijke ordening, stadsuitbreiding

### Vraag 46 – Hogesnelheidstreinen en leefbaarheid in Shanghai

Wat kun je verwachten: Een vraag over de impact van infrastructuur (hogesnelheidslijnen) op de leefbaarheid van een megastad, waarbij je een kaart moet interpreteren.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet een reden kunnen geven waarom de aanleg van hogesnelheidstreinen de leefbaarheid in Shanghai verbetert, gebaseerd op de relatie tussen vervoer en milieu.

Waar op letten: Focus op de directe gevolgen van minder ander verkeer (zoals auto's) in de stad door het gebruik van hogesnelheidstreinen, en hoe dit de leefbaarheid beïnvloedt (bijv. minder luchtvervuiling, minder geluidsoverlast).

Kernbegrippen: leefbaarheid, infrastructuur, verkeer, luchtvervuiling, megastad

### Vraag 47 – Voordelen en bezwaren van bovengrondse metrolijnen in Shanghai

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de aanleg van een bovengrondse metrolijn in Shanghai. Je moet een voordeel van deze aanleg noemen en een bezwaar dat bewoners in de buurt zullen hebben.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van infrastructuur, openbaar vervoer, stedelijke inrichting en leefbaarheid. Specifiek moet je de implicaties van verschillende typen infrastructuur (bovengronds vs. ondergronds) kunnen benoemen.

Wat moet je kunnen: Je moet een foto (bron 39) kunnen interpreteren om de context van een bovengrondse metrolijn te begrijpen. Je moet ook in staat zijn om de voor- en nadelen van stedelijke ontwikkelingen vanuit verschillende perspectieven (overheid/aanlegger vs. bewoner) te benoemen.

Waar op letten: Let goed op de twee delen van de vraag: een voordeel voor de aanleg en een bezwaar voor de bewoners. Zorg ervoor dat je antwoord beide aspecten correct en duidelijk benoemt. Denk aan zowel economische als sociale aspecten.

Kernbegrippen: infrastructuur, openbaar vervoer, stedelijke inrichting, leefbaarheid

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2024
tijdvak 2
donderdag 20 juni
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL

Dit examen bestaat uit 47 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

GT-0131-a-24-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Weerkaart van Europa op 4 januari 2023

[FIGUUR: Een weerkaart van Europa met isobaren en een lagedrukgebied boven de Atlantische Oceaan en een hogedrukgebied boven Spanje. Nederland bevindt zich tussen deze twee systemen.]

Legenda:
-1020- luchtdruk L lagedrukgebied H hogedrukgebied

1p 1 Bekijk bron 1.
Wat was de overheersende windrichting op 4 januari 2023 in Nederland?

A
B
C
D

GT-0131-a-24-2-o
lees verder ► ► ►

### Pagina 3

2 Bekijk bron 1. Op 4 januari 2023 lagen de isobaren boven Nederland dichter bij elkaar dan boven Spanje, waardoor het in Nederland harder waaide. Geef aan waardoor het harder waait wanneer de isobaren dicht bij elkaar liggen.

### Pagina 4

bron 2
Een tuin met tegels
[FIGUUR: Een foto van een tuin met tegels, schutting, en meubilair.]
2p 3 Bekijk bron 2.
De tuin in bron 2 kan klimaatbestendig gemaakt worden om de gevolgen van
klimaatverandering te verminderen.
→ Geef een maatregel die in de tuin genomen kan worden om de gevolgen van
droogte te verminderen.
→ Geef een maatregel die in de tuin genomen kan worden om de gevolgen van
wateroverlast te verminderen.
GT-0131-a-24-2-o 4 / 36
lees verder ►►►

### Pagina 5

bron 3
Tekst met keuzemogelijkheden

De aarde ontvangt licht en warmte van de zon. Broeikasgassen ... 1 ...
(in de atmosfeer / opgelost in oceanen) houden de warmte vast.
Zonder het natuurlijk broeikaseffect zou het gemiddeld over de hele
wereld ... 2 ... (kouder / warmer) zijn dan nu.

1p 4 Lees bron 3.
In bron 3 staat achter de cijfers 1 en 2 een keuzemogelijkheid.
Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze
erachter.

bron 4
Gegevens over de methaanuitstoot in Nederland en Spanje, 2020

| gegevens | Nederland | Spanje |
|---|---|---|
| aantal koeien | 1.569.000 | 810.740 |
| aantal inwoners | 17.590.672 | 47.432.805 |
| totale methaanuitstoot van het land | 3.809.189 | 3.129.112 |
| in kilogram per inwoner |  |  |

bron 5
Speciaalvoer voor koeien, 2020

In een nieuwe proef met speciaalvoer voor koeien gaan tweehonderd
koeienboeren de strijd aan tegen methaanuitstoot. De verwachting is dat
door het nieuwe speciaalvoer de koeien minder methaan zullen uitstoten.

2p 5 Bekijk bron 4 en lees bron 5.
Zowel Nederland als Spanje moeten de uitstoot van broeikasgassen zoals
methaan verlagen. In Nederland zou het speciaalvoer voor koeien daarbij
kunnen helpen. Spanje zou beter in andere sectoren maatregelen kunnen
nemen om de totale methaanuitstoot te verminderen.
Neem Nederland over op het antwoordblad en zet erachter waarom
Nederland wel meedoet aan deze proef met speciaalvoer.
Neem Spanje over op het antwoordblad en zet erachter waarom Spanje ook
maatregelen moet nemen om de totale methaanuitstoot te verminderen.

GT-0131-a-24-2-o

### Pagina 6

bron 6
Kaart van Spanje
[FIGUUR: Een kaart van Spanje met de locaties van San Sebastián, Barcelona en Almería gemarkeerd.]
bron 7
Drie klimatografieken van Spanje
klimaatgrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 3
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

1p 6
Bekijk bron 6 en bron 7.
Van de drie plaatsen in bron 6 zijn in bron 7 de klimatografieken te zien.
Welke stad hoort bij elke klimatgrafiek?

klimaatgrafiek 1
klimaatgrafiek 2
klimaatgrafiek 3

A
Almería
Barcelona
San Sebastián

B
Almería
San Sebastián
Barcelona

C
Barcelona
Almería
San Sebastián

D
Barcelona
San Sebastián
Almería

E
San Sebastián
Almería
Barcelona

F
San Sebastián
Barcelona
Almería

GT-0131-a-24-2-0
leest verder

### Pagina 7

bron 8
Kans op verwoestijning in een deel van West-Europa

[FIGUUR: Kaart van een deel van West-Europa met gekleurde gebieden die de kans op verwoestijning aangeven, met een legenda die de kleuren koppelt aan de kansen: groen (niet of nauwelijks), geel (klein), oranje (gemiddeld), rood (groot), paars (zeer groot). Een schaalbalk geeft 0, 150 en 300 km aan.]

7 (2p) Bekijk bron 8.
Naar aanleiding van bron 8 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in Zuid-Spanje is de kans op verwoestijning groter dan in Nederland.
Uitspraak 2: in gebieden met een gematigd zeeklimaat is minder kans op
verwoestijning dan in gebieden met een mediterraan klimaat.
Uitspraak 3: door ontbossing in Zuid-Spanje neemt de kans op
verwoestijning af.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet
erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-24-2-o
lees verder ► ► ►

### Pagina 8

bron 9
Twee verschillende straten in Barcelona, Spanje

straat met bomen
straat zonder bomen

[FIGUUR: Twee foto's van straten in Barcelona. De linker foto toont een brede straat geflankeerd door bomen en gebouwen. De rechter foto toont een bredere straat met gebouwen aan weerszijden, zonder bomen.]

1p 8 Bekijk bron 9.
Beide straten in bron 9 liggen in de Spaanse stad Barcelona. Tijdens een
warme zomerdag is de straat zonder bomen veel warmer dan de straat
met bomen.
→ Geef een oorzaak waardoor de straat zonder bomen veel warmer is dan de
straat met bomen.

GT-0131-a-24-2-o 8 / 36 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

bron 10
Weerkaart van de Verenigde Staten op 5 oktober 2022
[FIGUUR: Weerkaart van de Verenigde Staten met isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L), gemarkeerde punten X, Y en Z.]
Legenda:
- 1016 - luchtdruk
H hogedrukgebied
L lagedrukgebied
- - - landsrens

2p 9 Bekijk bron 10.
Naar aanleiding van bron 10 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: bij Y waait een aanlandige wind.
Uitspraak 2: bij Z is het overwegend zonnig weer.
Uitspraak 3: de kans op neerslag is bij Y groter dan bij X.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet
erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-24-2-o
lees verder ►►►

### Pagina 10

bron 11
Gemiddelde temperatuur in de Verenigde Staten
gemiddelde wintertemperatuur per staat
[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met temperaturen van de winter per staat, inclusief legenda]
gemiddelde zomertemperatuur per staat
[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met temperaturen van de zomer per staat, inclusief legenda]
1p 10 Bekijk bron 11.
In bron 11 is de staat Kansas aangegeven.
→ Geef met behulp van een klimaatifactor aan waardoor het grote
temperatuurverschil tussen de winter en de zomer in de staat Kansas
wordt veroorzaakt.
GT-0131-a-24-2-0
10 / 36
lees verder ► ►

### Pagina 11

bron 12
Foto's van vier landschappen in de Verenigde Staten
foto 1
[FIGUUR: Een woestijnlandschap met rotsformaties en enkele struiken.]
foto 3
[FIGUUR: Een waterval met groen begroeide rotsen en bomen, met enkele gebouwen op de achtergrond.]
1p 11
Bekijk bron 11 en bron 12.
De vier foto's van landschappen in bron 12 horen bij de vier staten uit bron 11.
Waar staat de foto van het landschap juist bij elke staat?
foto 2
[FIGUUR: Een weids graslandschap met een zandweg die naar de horizon leidt en een eenzame boom.]
foto 4
[FIGUUR: Een majestueuze berg met sneeuw bedekte toppen, tegen een blauwe hemel met wat wolken. Op de voorgrond zijn glooiende heuvels met struikgewas en enkele herten te zien.]

| | Alabama | Alaska | Arizona | Kansas |
|---|---|---|---|---|
| A | foto 1 | foto 2 | foto 3 | foto 4 |
| B | foto 2 | foto 4 | foto 1 | foto 3 |
| C | foto 3 | foto 4 | foto 1 | foto 2 |
| D | foto 3 | foto 4 | foto 2 | foto 1 |
| E | foto 4 | foto 3 | foto 1 | foto 2 |
| F | foto 4 | foto 3 | foto 2 | foto 1 |

GT-0131-a-24-2-o
lees verder ►►►

### Pagina 12

bron 13
Verblijfplaatsen van de monarchvlinder, Noord-Amerika

[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met gebieden voor broeden in de zomer (geel), broeden in de lente (roze) en overwintering (rood). Een foto van een monarchvlinder in twee handen is ingevoegd in het noordwesten van Mexico.]

Legenda:
broedgebied zomer
broedgebied lente
overwinteringsgebied

Butterfly Town, U.S.A

Het stadje Pacific Grove ligt aan de kust in het zuiden van de staat
California. Het stadje heeft de bijnaam 'Butterfly Town, U.S.A'
(Vlinderstad, VS) gekregen. Elk jaar komen monarchvlinders overwinteren
in het natuurreservaat in Pacific Grove. De bewoners van het stadje
betalen speciale vlinderbelasting ter bescherming van het natuurreservaat
en de vlinders. Daarnaast controleert de politie ook op het welzijn van de
vlinders. Je loopt kans op een boete van $1000 (zo'n € 900,-) als je de
vlinders verstoort.

1p 12 Bekijk en lees bron 13.
Monarchvlinders migreren jaarlijks tussen hun overwinteringsgebied en hun
broedgebieden. In de broedgebieden groeien planten waar ze hun eitjes op
leggen. Door klimaatverandering groeien de planten voor de vlindereitjes
steeds vaker op andere plekken.
→ Leg uit dat de monarchvlinders steeds verder moeten vliegen om de
broedgebieden te bereiken.
Doe het zo:
- Kies eerst of de planten voor de vlindereitjes meer noordelijk of meer
zuidelijk zullen groeien.
- Geef daarna een argument voor je keuze.

12 / 36
GT-0131-a-24-2-0

### Pagina 13

2p 13 Bekijk bron 13. Om de monarchvlinder te beschermen tegen uitsterving, moeten er verschillende maatregelen genomen worden. Maatregelen om het leefgebied van de monarchvlinder in de Verenigde Staten te beschermen hebben vaak succes, maar maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, hebben minder succes.
→ Geef eerst een reden waarom lokale maatregelen ter bescherming van het leefgebied van de monarchvlinder in de Verenigde Staten succesvol zijn.
→ Geef daarna een reden waarom maatregelen tegen klimaatverandering minder kans op succes hebben.
GT-0131-a-24-2-o
13 / 36
lees verder ►►►

### Pagina 14

bron 14
Orkaan Ida (2021) en orkaan Katrina (2005), Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Golf van Mexico en de routes van orkanen Ida en Katrina. Een grafiek toont de windsnelheid (km/u) over tijd voor beide orkanen, waarbij de x-as aangeeft hoeveel dagen voor aankomst aan land.]

Legenda:
route van orkaan
— Katrina
— Ida
• storm groeit uit tot orkaankracht

1p 14 Bekijk bron 14.
In augustus 2021 groeide orkaan Ida vlak voor aankomst aan land uit tot een extreem gevaarlijke orkaan. Pas vlak voor de kust werd de hoogste
windsnelheid van orkaan Ida gemeten.
→ Geef aan waardoor orkaan Ida vlak voor aankomst aan land de hoogste
windsnelheid haalde en niet eerder boven de Golf van Mexico.

1p 15 Bekijk bron 14.
Het 'National Hurricane Center' waarschuwt kustbewoners voor de komst van
een orkaan. Kustbewoners hebben dan nog tijd om maatregelen te treffen.
→ Geef met een kenmerk van orkanen aan waardoor kustbewoners vaak nog
tijd hebben om maatregelen te treffen.

2p 16 Bekijk bron 14.
De staat Louisiana en de stad New Orleans hadden minder te lijden van orkaan
Ida dan van orkaan Katrina, die in 2005 overkwam.
→ Geef een kenmerk van orkaan Ida waardoor deze minder verwoestend was
dan orkaan Katrina.
→ Geef een maatregel die is getroffen na orkaan Katrina waardoor orkaan Ida
tot minder verwoesting leidde.

GT-0131-a-24-2-o 14 / 36 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

Water
bron 15
Stroomgebieden en afvoer van rivieren in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland en omliggende gebieden met de rivieren Rijn, Maas, Schelde en Eems en de bijbehorende stroomgebieden. Een legenda geeft de kleuren voor de rivieren aan. Een schaalbalk is aanwezig.]
[FIGUUR: Staafdiagram met de rivieren Eems, X, Y en Z op de x-as. De y-as is de kubieke meter per seconde. De staven voor Eems, X en Y hebben de waarden 78, 112 en 230. De staaf voor Z is veel hoger met de waarde 2.200.]
Legenda:
Rijn
Maas
Schelde
Eems
rivier
landsgrens
© Noordhoff Uitgevers bv
1p 17 Bekijk bron 15.
De letters X, Y en Z in de grafiek horen bij de rivieren de Maas, de Rijn en de
Schelde.
Noteer de letters X, Y en Z op het antwoordblad en schrijf achter elke letter
de naam van de juiste rivier.
GT-0131-a-24-2-o 15 / 36

### Pagina 16

bron 16
Neerslagtekort in Nederland tussen 1 april 2022 en 30 september 2022

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met gekleurde gebieden die verschillende niveaus van neerslagtekort in mm aangeven. Er is ook een legenda met de verschillende niveaus: 0-60 mm (geel), 60-120 mm (lichtgeel), 120-180 mm (oranje), 180-240 mm (donkeroranje), 240-300 mm (roodbruin), en meer dan 300 mm (donkerrood). Een schaalbalk geeft de afstand in km aan.]

2p 18 Bekijk bron 16.
Naar aanleiding van bron 16 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: tussen 1 april 2022 en 30 september 2022 had heel Nederland
last van een neerslagtekort.
Uitspraak 2: in een periode van neerslagtekort is er te weinig neerslag voor
landbouwgewassen.
Uitspraak 3: tijdens de wintermaanden is de kans op een neerslagtekort in
Nederland groter dan in de zomermaanden.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet
erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-24-2-o 16 / 36 lees verder
eiden.nl. Pagina: 166

### Pagina 17

bron 17
Krantenartikel, 5 augustus 2022

Drinkwaterbedrijf Evides produceert drinkwater van Maaswater. Maaswater
wordt eerst opgeslagen in spaarbekkens in de Biesbosch voor het verder
verwerkt wordt. De spaarbekkens worden alleen gevuld wanneer het
Maaswater van goede kwaliteit is.

[FIGUUR: Luchtperspectief op een grootschalig waterlandschap met meerdere spaarbekkens, omringd door groen en bebouwing in de verte.]

Spaarbekkens in de Biesbosch

1p 19 Bekijk en lees bron 17.
Drinkwaterbedrijf Evides produceert drinkwater voor de provincies Zeeland,
Zuid-Holland en delen van Noord-Brabant. Wanneer het Maaswater van goede
kwaliteit is, worden de spaarbekkens gevuld.
-> Leg uit in welk seizoen het Maaswater de beste kwaliteit heeft om er
drinkwater van te produceren.
Doe het zo:
- Kies eerst uit zomer of winter.
- Geef daarna aan waardoor dat seizoen de beste waterkwaliteit heeft.

2p 20 Nederlandse drinkwaterbedrijven maken zich zorgen over toekomstige
waterschaarste. Om waterschaarste tegen te gaan, kunnen Nederlandse
huishoudens water besparen. De Nederlandse overheid kan maatregelen
nemen om water vast te houden.
-> Neem huishoudens over op het antwoordblad en zet een maatregel om
water te besparen erachter.
-> Neem Nederlandse overheid over op het antwoordblad en zet een
maatregel om water vast te houden erachter.

GT-0131-a-24-2-0
17/36
lees verder

### Pagina 18

Deze examenpagina bestaat uit twee bronnen die betrekking hebben op de rivier de IJssel bij Deventer. Bron 18 is een topografische kaart met een kaartfragment van Nederland dat de ligging van Deventer aanduidt. De kaart toont gedetailleerde infrastructuur, waterwegen, bebouwing en landschapselementen rond Deventer, met genummerde punten (1-4) die waarschijnlijk verwijzen naar specifieke locaties of objecten in de bijbehorende opgaven. Schaalbalken voor zowel de kaart als het fragment zijn aanwezig. Bron 19 is een luchtfoto van de rivier de IJssel die door Deventer stroomt, met de skyline van de stad, een brug en scheepvaart op de rivier. Een cirkel met de letter 'P' is op de luchtfoto aangebracht. Van de student wordt verwacht dat hij/zij deze visuele informatie analyseert in de context van bijbehorende vragen, waarschijnlijk gericht op geografie, cartografie, stedenbouw of waterbeheer.

### Pagina 19

1p 21 Bekijk bron 18 en bron 19.
Bij de letter P in bron 19 ligt de binnenstad van Deventer. Op de topografische
kaart in bron 18 zijn nummers aangegeven.
Welke combinatie van cijfers uit bron 18 geeft de kijkrichting van P naar Q in
bron 19 weer?
[FIGUUR: Tabel met kolommen "van P" en "naar Q" en rijen A, B, C, D. De waarden zijn A: 1 en 2, B: 2 en 1, C: 3 en 4, D: 4 en 3.]

1p 22 Bekijk bron 18 en bron 19.
De rivier de IJssel heeft stroomopwaarts van Deventer meer ruimte gekregen
om de kans op wateroverlast in Deventer te verkleinen.
-> Geef aan waardoor in Deventer weinig maatregelen mogelijk zijn om de
IJssel meer ruimte te geven.

bron 20
De rivier de Nijl en de rivier de Chang Jiang in cijfers
[FIGUUR: Tabel met kolommen "Nijl" en "Chang Jiang" en rijen "lengte", "grootte stroomgebied", "debiet bij de monding", "hoogteligging bron van de rivier". De waarden zijn:
Nijl: lengte 6.650 km, grootte stroomgebied 3.349.000 km², debiet bij de monding 1.584 m³/s, hoogteligging bron van de rivier 2.400 m.
Chang Jiang: lengte 6.300 km, grootte stroomgebied 1.808.500 km², debiet bij de monding 30.146 m³/s, hoogteligging bron van de rivier 5.170 m.]

1p 23 Bekijk bron 20.
Het debiet bij de monding van de rivier de Nijl verschilt sterk van het debiet bij
de monding van de rivier de Chang Jiang.
-> Geef een natuurlijke oorzaak voor het grote verschil in debiet bij de monding
tussen de rivier de Nijl en de rivier de Chang Jiang.

GT-0131-a-24-2-o
lees verder
Pagina: 19 / 36

### Pagina 20

bron 21
Waterbeschikbaarheid in het Midden-Oosten per jaar

[FIGUUR: Een kaart van het Midden-Oosten met de loop van de Eufraat en Tigris, landsgrenzen en staafdiagrammen die de waterbeschikbaarheid per hoofd van de bevolking weergeven voor Syrië, Irak, Iran en Saoedi-Arabië voor de jaren 1960, 1990, 2015 en 2030. De legenda geeft aan dat de lichtgroene arcering het stroomgebied van de Eufraat en Tigris aangeeft, gestippelde lijnen de landsgrenzen en de staafdiagrammen de waterbeschikbaarheid per hoofd van de bevolking in 1.000 m³ per jaar.]

Legenda:
stroomgebied
Eufraat en Tigris
landsgrens
waterbeschikbaarheid
per hoofd van de
bevolking (in 1.000 m³
per jaar)

2p 24 Bekijk bron 21.
Bij een beschikbaarheid van 1.000 m³ of minder per hoofd van de bevolking is
er sprake van een watertekort.
Naar aanleiding van bron 21 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in 2015 was van de landen in het Midden-Oosten de
waterbeschikbaarheid per hoofd van de bevolking het laagst
in Syrië.
Uitspraak 2: tussen 1960 en 2030 is de waterbeschikbaarheid per hoofd van de
bevolking het sterkst gedaald in Irak.
Uitspraak 3: wanneer Turkije meer water vasthoudt in stuwmeren, daalt de
waterbeschikbaarheid in Irak.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet
erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-24-2-o
20 / 36

### Pagina 21

1p 25 In het Midden-Oosten gebruikt de landbouw het meeste water. Door de irrigatiemethode te veranderen kan veel water worden bespaard. Welke verandering in irrigatiemethode levert de grootste waterbesparing op?
A van cirkelirrigatie overstappen op oppervlakte-irrigatie
B van oppervlakte-irrigatie overstappen op druppelirrigatie
C van oppervlakte-irrigatie overstappen op cirkelirrigatie
GT-0131-a-24-2-0 21 / 36 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 22
Ontziltingsinstallatie in Saudi-Arabië
Ontziltingsinstallaties produceren zoetwater uit zeewater.
[FIGUUR: Een grootschalige industriële installatie aan de kust met veel pijpen en tanks.]

1p 26 Bekijk en lees bron 22.
In Saudi-Arabië worden ontziltingsinstallaties gebouwd om de bevolking van
drinkwater te blijven voorzien.
→ Geef een demografische noodzaak voor de bouw van veel
ontziltingsinstallaties.

2p 27 Bekijk en lees bron 22.
Om aan zoetwater te komen maakt Saudi-Arabië steeds vaker gebruik van
ontziltingsinstallaties. Het klimaat en de voorraad fossiel water in Saudi-Arabië
dragen ook bij aan de afhankelijkheid van ontziltingsinstallaties.
→ Geef aan waardoor het klimaat bijdraagt aan de afhankelijkheid van
ontziltingsinstallaties.
→ Geef aan waardoor de voorraad fossiel water bijdraagt aan de afhankelijkheid
van ontziltingsinstallaties.

1p 28 Bekijk en lees bron 22.
Ontziltingsinstallaties in Saudi-Arabië kunnen veel duurzamer zoetwater
produceren dan nu vaak het geval is.
→ Noem een maatregel die genomen kan worden om een ontziltingsinstallatie
duurzamer te maken.

GT-0131-a-24-2-o
22 / 36
lees verder

### Pagina 23

bron 23
Stroomgebieden en bevolkingsspreiding in China

[FIGUUR: Een kaart van China met rivieren, bevolkingsverspreiding en landsgrenzen.]

Legenda:
groen: stroomgebied Chang Jiang,
Huang He en de Parelrivier
grijs stippen: verdeling van de bevolking
1 stip is 500.000 inwoners
roze lijn: waterscheiding
gestippelde lijn: landsgrens

2p 29 Bekijk bron 23.
Uit bron 23 kun je afleiden over welke rivier het meeste transport plaatsvindt
in China.
→ Beargumenteer over welke rivier in China het meeste transport plaatsvindt.
Doe het zo:
- Kies eerst uit de rivier de Chang Jiang, de Huang He of de Parelrivier.
- Geef daarna een argument voor je keuze op basis van bron 23.

GT-0131-a-24-2-o
23 / 36
lees verder ► ► ►

### Pagina 24

bron 24
Extreme wateroverlast in Zhengzhou

De stad Zhengzhou telt 12,6 miljoen inwoners. Op 20 en 21 juli 2021
ontstond na extreem weer grote wateroverlast in de stad.
[FIGUUR: Foto van overstroomde straten in een Chinese stad met hoge gebouwen en een kaart van China waarop Zhengzhou is aangegeven.]

2p 30 Bekijk en lees bron 24.
Verschillende onderdelen van de waterkringloop in en rondom Zhengzhou
raakten overbelast door het extreme weer.
→ Noem **twee** onderdelen uit de waterkringloop die overbelast raakten
extreem weer in en rondom Zhengzhou.

bron 25
Sponssteden

In 2015 presenteerde de Chinese overheid een plan om van 16 Chinese
steden 'sponssteden' te maken. In een 'sponsstad' worden maatregelen
genomen om water vast te houden.

1p 31 Lees bron 25.
→ Noem een maatregel die genomen kan worden om het water in een
'sponsstad' vast te houden.

GT-0131-a-24-2-0
24 / 36
lees verder

### Pagina 25

Bevolking en ruimte

bron 26
Bevolkingsontwikkeling in Nederland in de periode 2015 - 2019

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as 'aantal personen (x 1.000)' en op de x-as de jaren 2015, 2016, 2017, 2018, 2019. Per jaar worden vier staven getoond. De legenda geeft aan dat de blauwe staaf 'levend geboren kinderen', de gele staaf 'overledenen', de grijze staaf 'emigratie' en de lichtblauwe staaf 'totale bevolkingsgroei' weergeeft.]

Legenda:
levend geboren kinderen
overledenen
emigratie
immigratie
totale bevolkingsgroei

2p 32 Bekijk bron 26.
Over de bevolkingsontwikkeling in Nederland die is te zien in bron 26 worden
drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in de periode 2015 - 2019 daalde de totale bevolking van
Nederland.
Uitspraak 2: het vestigingsoverschot nam toe in de periode 2015 - 2019.
Uitspraak 3: de sociale bevolkingsgroei is voor alle jaren groter dan de
natuurlijke bevolkingsgroei.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet
erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-24-2-o
25 / 36
lees verder ► ► ►

### Pagina 26

bron 27
Bevolkingsdiagrammen van migranten in Nederland, 2022

migranten met een niet-westerse
achtergrond
migranten met een westerse
achtergrond

leeftijd in jaren
leeftijd in jaren
mannen
80+
vrouwen
mannen
80+
vrouwen
70-79
70-79
60-69
60-69
50-59
50-59
40-49
40-49
30-39
30-39
20-29
20-29
10-19
10-19
0-10
0-10
%
%

Legenda:
Legenda:
mannen, niet-westerse migratieachtergrond
mannen, westerse migratieachtergrond
vrouwen, niet-westerse migratieachtergrond
vrouwen, westerse migratieachtergrond
mannen, Nederlands
vrouwen, Nederlands
mannen, Nederlands
vrouwen, Nederlands

[FIGUUR: Piramide-diagrammen die de leeftijdsverdeling van migranten met een niet-westerse en westerse achtergrond in Nederland in 2022 weergeven. De linker grafiek toont migranten met een niet-westerse achtergrond, de rechter grafiek toont migranten met een westerse achtergrond. Binnen elke grafiek worden mannen en vrouwen gescheiden weergegeven met percentages op de x-as en leeftijdsgroepen op de y-as. De legenda specificeert de kleurcodering voor de verschillende groepen.]

bron 28
Tekst met keuzemogelijkheden

De meeste mensen met een migratieachtergrond die in Nederland wonen,
zijn tussen de 1 ...( 20 en 40 jaar / 40 en 60 jaar) oud. Mensen met
een niet-westerse migratieachtergrond hebben relatief 2 ...(
(meer / minder) kinderen dan mensen met een Nederlandse
achtergrond. De gemiddelde leeftijd van migranten met een westerse
migratieachtergrond is ... 3 ...( hoger / lager) dan de leeftijd van migranten
met een niet-westerse migratieachtergrond.

2p 33 Bekijk bron 27 en lees bron 28.
In bron 28 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 over bij het antwoordblad en zet de juiste keuze
erachter.

GT-0131-a-24-2-o
26 / 36
lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 29
Migranten met een Indonesische en Poolse achtergrond in Nederland op
1 januari 2022
Indonesië Pol en
Legenda:
geboren in land van
herkomst
geboren in Nederland
106.100 257.700 173.500 48.200
1p 34 Bekijk bron 29.
Sinds 1945 zijn verschillende groepen migranten naar Nederland gemigreerd.
Mensen met een Indonesische achtergrond wonen langer in Nederland dan
mensen met een Poolse achtergrond.
→ Geef met behulp van bron 29 aan dat migranten met een Indonesische
achtergrond langer in Nederland wonen dan migranten met een Poolse
achtergrond.
GT-0131-a-24-2-0
27 / 36
lees verder ►►►

### Pagina 28

bron 30
Plan voor een kabelbaan over het IJ in Amsterdam

[FIGUUR: Kaart van Amsterdam met het IJ, met daarop de geplande kabelbaanlijn, metrostations en belangrijke locaties zoals NDSM, Westburg, Houthavens, Amsterdam CS, Java-eiland, Oostbrug. De legenda toont de betekenis van kleuren en symbolen: bebouwing, parken, water, geplande bruggen, snelweg, kabelbaan, metro lijn met station, kabelbaanstation, treinstation.]

Model van de kabelbaan

[FIGUUR: Foto van een kabelbaan over het IJ in Amsterdam met de stad op de achtergrond.]

GT-0131-a-24-2-o 28 / 36

### Pagina 29

bron 31
Tekst met keuzemogelijkheden

In Amsterdam-Noord worden veel nieuwe woningen gebouwd.
Amsterdam-Noord wordt gescheiden van de rest van Amsterdam door
het IJ. Om het IJ over te steken, varen er pontjes heen en weer.
De pontjes kunnen de aantallen passagiers door de . 1 ...
(bevolkingsafname / bevolkingsgroei) in Amsterdam-Noord nauwelijks
aan. Daarom zijn er plannen voor de aanleg van een elektrische
kabelbaan. Een elektrische kabelbaan heeft verschillende voordelen.
De gemeente Amsterdam steunt het plan voor de kabelbaan, dat is
... 2 ... (duurder / goedkoper) dan een nieuwe tunnel.

1p 35 Bekijk bron 30 en lees bron 31.
Geïnspireerd door steden als Londen en Parijs heeft Amsterdam plannen voor
de aanleg van een kabelbaan over het IJ.
In bron 31 staat achter de cijfers 1 en 2 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze
erachter.

2p 36 Bekijk bron 30.
De gemeente Amsterdam wil graag de leefbaarheid van de stad Amsterdam
vergroten.
Stelling: ‘De kabelbaan over het IJ draagt bij aan het verbeteren van de
leefbaarheid van de stad Amsterdam.’
→ Geef een argument voor deze stelling.
→ Geef een argument tegen deze stelling.

GT-0131-a-24-2-o
29 / 36
lees verder

### Pagina 30

bron 32
Drie bevolkingsdiagrammen van de Duitse bevolking

bevolkingsdiagram 1 bevolkingsdiagram 2 bevolkingsdiagram 3

mannen vrouwen mannen vrouwen mannen vrouwen

[FIGUUR: Drie bevolkingsdiagrammen met leeftijdsgroepen op de y-as en percentage van de bevolking op de x-as. De diagrammen zijn gekleurd met blauw voor mannen en roze voor vrouwen.]

1p 37 Bekijk bron 32.
De drie bevolkingsdiagrammen horen bij de jaartallen
1950, 2000 en 2050.
Noteer de jaartallen 1950, 2000 en 2050 onder elkaar op het antwoordblad en
zet het cijfer van de juiste bevolkingsdiagram erachter.

GT-0131-a-24-2-0
30 / 36
lees verder

### Pagina 31

bron 33
Uitstoot van luchtverontreinigende stoffen in Duitsland tussen 1990 en 2019
[FIGUUR: Kaarten van Duitsland voor de jaren 1990, 1995, 2000, 2005, 2010, 2015 en 2019, met kleurverloop dat de uitstoot aangeeft.]
Legenda:
weinig uitstoot veel uitstoot

1p 38 Bekijk bron 33.
Door de herinrichting van de industriegebieden, is de luchtkwaliteit veranderd.
→ Leg dit uit.
Doe het zo:
– Kies eerst of het aantal fabrieken afnam of toenam.
– Geef daarna aan waardoor de luchtkwaliteit veranderde.

1p 39 Bekijk bron 33.
In 2008 zijn in Duitse steden milieuzones ingesteld. Vervuilend verkeer wordt
eindsdien uit de binnenstad geweerd. De luchtkwaliteit in de Duitse
binnensteden is hierdoor verbeterd.
→ Geef met behulp van bron 33 het effect dat de stedelijke milieuzones sinds
2008 hebben gehad op de luchtkwaliteit van Duitsland als geheel.

GT-0131-a-24-2-o
31 / 36

### Pagina 32

Dit is een examenpagina met bronmateriaal en een opgave. De bron (bron 34) bestaat uit twee satellietfoto's van de Duitse stad Bochum in het Ruhrgebied. Satellietfoto 1 toont een deel van de stad met gebouwen en wegen. Satellietfoto 2 toont een ander deel, mogelijk een industriegebied met fabrieken en spoorlijnen. De bijbehorende opgave vraagt de student om bron 34 te bekijken en aan de hand van de satellietbeelden twee veranderingen in de stad Bochum te noemen die sinds de jaren '70 van de vorige eeuw de leefbaarheid hebben verbeterd. De vraag is gericht op observatie, analyse van ruimtelijke veranderingen en het interpreteren van de impact op leefbaarheid.

### Pagina 33

bron 35
Drie bevolkingsdiagrammen van China, Duitsland en Nederland in 2021

China
mannen vrouwen
[FIGUUR: Piramidediagram van China met leeftijdscategorieën op de y-as en percentages op de x-as, gesplitst in mannen (blauw) en vrouwen (roze).]

Duitsland
mannen vrouwen
[FIGUUR: Piramidediagram van Duitsland met leeftijdscategorieën op de y-as en percentages op de x-as, gesplitst in mannen (blauw) en vrouwen (roze).]

Nederland
mannen vrouwen
[FIGUUR: Piramidediagram van Nederland met leeftijdscategorieën op de y-as en percentages op de x-as, gesplitst in mannen (blauw) en vrouwen (roze).]

2p 41 Bekijk bron 35.
In bron 35 staan de bevolkingsdiagrammen van China, Duitsland en Nederland
in 2021.
Naar aanleiding van bron 35 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in Duitsland is het aandeel jongeren 0-19 jaar groter dan 20% van
de bevolking, in China en Nederland is dat aandeel kleiner.
Uitspraak 2: in China is de verhouding tussen jongens en meisjes van 0-19 jaar
schever dan in Nederland en Duitsland.
Uitspraak 3: in alle drie de landen zal het sterftecijfer de komende 30 jaar
toenemen.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet
erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-24-2-o
33 / 36
lees verder

### Pagina 34

1p 42 Shanghai en andere grote steden in China geven sommige migranten na
verloop van tijd een tijdelijke stadshukou. Die migranten krijgen dan toegang
tot bepaalde voorzieningen in de stad.
→ Geef een reden waarom grote steden aan sommige migranten een tijdelijke
stadshukou geven.

bron 36
Tekst met keuzemogelijkheden

Sinds de jaren '80 van de vorige eeuw kent China een sterke trek naar
de stad, dat heet ... 1 ... (suburbanisatie / urbanisatie).
Plattelandsbewoners trokken naar de steden op zoek naar beter
betaald werk. In veel gevallen bleven de kinderen achter op het
platteland, omdat ze ... 2 ... (geen / wel) recht hadden op onderwijs
en gezondheidszorg in de stad. Tegenwoordig is er een migratiebeweging
terug naar het platteland. Sommige migranten zijn het stadsleven
beu, maar een grotere groep migranten keert terug ... 3 ....
(vanwege studie / vanwege werkloosheid).

2p 43 Lees bron 36.
In bron 36 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze
erachter.

bron 37
Een nieuwe aangelegde snelweg op het Chinese platteland

[FIGUUR: Een vogelvluchtperspectief van een ingewikkelde snelweg die door een groen, heuvelachtig gebied snijdt en langs een stadje loopt.]

1p 44 Bekijk bron 37.
De Chinese overheid wil dat de welvaart op het Chinese platteland groeit.
Daarom worden veel snelwegen aangelegd. De welvaart van Chinese
provincies groeit, maar de welvaart in kleine dorpen zoals in bron 37, groeit
nauwelijks.
→ Geef een reden waarom de welvaart in veel kleine dorpen nauwelijks groeit
door de komst van een snelweg.

GT-0131-a-24-2-0
lees verder

### Pagina 35

bron 38
Locatie van treinstations in Shanghai

[FIGUUR: Een kaart van Shanghai met de locaties van treinstations, het centrum, vliegvelden, rivieren en wegen. Er is een schaalbalk aanwezig.]

Legenda:
(icoon van trein) treinstation (bouwjaar/renovatie)
(icoon van vliegtuig) vliegveld
wegen

1p 45 Bekijk bron 38.
De treinstations van Shanghai liggen allemaal aan de rand van het centrum
van Shanghai.
→ Geef een reden waarom de treinstations in Shanghai juist aan de rand van
het centrum van Shanghai liggen.

1p 46 Bekijk bron 38.
China investeert veel in de aanleg van hogesnelheidslijnen. Het gebruik van
hogesnelheidstreinen kan de leefbaarheid in Shanghai verbeteren.
→ Geef een reden waarom de komst van hogesnelheidstreinen de leefbaarheid
van Shanghai verbetert.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

GT-0131-a-24-2-o 35 / 36 lees verder ► ► ►

### Pagina 36

bron 39
Bovengrondse metrolijn in Shanghai

[FIGUUR: Een moderne metro trein rijdt over een verhoogd spoor in een stedelijke omgeving met gebouwen op de achtergrond.]

2p 47 Bekijk bron 39.
Treinreizigers in Shanghai worden aangemoedigd om na hun treinreis verder te
reizen met het openbaar vervoer. Zo heeft Shanghai een uitgebreid
metronetwerk dat deels boven de grond ligt, terwijl de meeste metronetwerken
onder de grond liggen.
→ Geef een voordeel om een metrolijn bovengronds aan te leggen.
→ Geef een bezwaar dat de bewoners in de buurt van de bovengrondse
metrolijn zullen hebben tegen de aanleg.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende
correctievoorschrift.

GT-0131-a-24-2-o
36/36
einde ■