# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2022/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Weerelementen herkennen in een weersverwachting

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen van weerelementen in een weersverwachting.

Wat moet je kennen: De vijf weerelementen: temperatuur, neerslag, wind, bewolking en luchtdruk.

Wat moet je kunnen: Informatie aflezen uit een weergrafiek en bepalen welk weerelement ontbreekt.

Waar op letten: Controleer of alle bekende weerelementen aanwezig zijn in de bron. Het gaat om het ontbrekende element.

Kernbegrippen: weerelementen

### Vraag 2 – Weerkaart analyseren: wind, luchtdruk en weertype

Wat kun je verwachten: Je krijgt een weerkaart te zien met isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L). Je moet uitspraken over de weerkaart beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: De betekenis van isobaren, hogedrukgebieden (H) en lagedrukgebieden (L). Je moet weten welk weertype (droog/nat) bij een hoog- of lagedrukgebied hoort en hoe de afstand tussen isobaren de windsnelheid aangeeft.

Wat moet je kunnen: Je moet een weerkaart kunnen lezen en interpreteren om conclusies te trekken over windsnelheid, luchtdrukgebieden en bijbehorend weertype op verschillende locaties.

Waar op letten: Let op de afstand tussen de isobaren (dichter = hardere wind), de symbolen H en L (H = hogedruk, L = lagedruk/depressie) en de weersomstandigheden die bij deze drukgebieden horen (H = vaak droog, L = vaak nat).

Kernbegrippen: weerkaart, isobaren, luchtdruk, hogedrukgebied, lagedrukgebied, depressie, wind

### Vraag 3 – Mondiaal windsysteem

Wat kun je verwachten: Een vraag over de weergave van luchtstromen op aarde.

Wat moet je kennen: De kernconcepten van het mondiale windsysteem, waaronder windsysteem, wet van Buys Ballot, Corioliseffect, passaat, westenwind, polaire wind, hoge drukgebied en lage drukgebied.

Wat moet je kunnen: Het herkennen van de juiste weergave van luchtstromen op een kaart of model.

Waar op letten: Let op de richting van de luchtstromen en hoe deze worden beïnvloed door drukverschillen en de draaiing van de aarde (Corioliseffect).

Kernbegrippen: windsysteem, wet van Buys Ballot, Corioliseffect, passaat, westenwind, polaire wind, hoge drukgebied, lage drukgebied

### Vraag 4 – Klimaatverschillen door Breedteligging: Spanje en Nederland

Wat kun je verwachten: Je krijgt drie uitspraken over de invloed van breedteligging op het klimaat van Spanje en Nederland. Je moet per uitspraak aangeven of deze juist of onjuist is.

Wat moet je kennen: Begrip van breedteligging, invalshoek van de zon, daglengte en uv-straling.

Wat moet je kunnen: Beoordelen van geografische uitspraken op juistheid.

Waar op letten: Let op de relatie tussen lagere breedtegraad en de invalshoek van de zon (lagere breedte = grotere invalshoek). Let ook op de daglengte in de zomer: hoe noordelijker, hoe langer de dag op 21 juni. UV-straling is sterker bij een grotere invalshoek (lagere breedte).

Kernbegrippen: breedteligging, invalshoek van de zon, daglengte, uv-straling

### Vraag 5 – Klimaten in Spanje

Wat kun je verwachten: Een tekst over de klimaten in verschillende delen van Spanje met open plekken die ingevuld moeten worden met de juiste klimaattypen.

Wat moet je kennen: De kenmerken van de volgende klimaattypen: zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden, mediterraan klimaat, steppeklimaat en hooggebergteklimaat.

Wat moet je kunnen: De beschrijvingen van klimaten in een tekst koppelen aan de juiste klimaattypen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken die per regio worden genoemd, zoals 'droog en zonnig' voor de oostkust, 'erg droog' voor het binnenland, 'skiën in de winter' voor de Sierra Nevada en 'neerslag in alle jaargetijden' voor de noordwestkust.

Kernbegrippen: klimaatclassificatie, zeeklimaat, mediterraan klimaat, steppeklimaat, hooggebergteklimaat, klimaatgebieden

### Vraag 6 – Klimaataanpassingen in Zuid-Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over hoe huizen in Spanje zijn aangepast aan het warme klimaat, gebaseerd op een foto van een Spaans dorp.

Wat moet je kennen: Begrip van klimaataanpassingen in de bouw, specifiek hoe kleuren en bouwstijlen de temperatuur beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een foto (bron 5) interpreteren en toepassen op het begrip 'klimaataanpassing'.

Waar op letten: Let op de kleur van de huizen en andere zichtbare bouwkundige kenmerken die een relatie hebben met temperatuurregulatie.

Kernbegrippen: klimaataanpassing, albedo, bebouwingsdichtheid

### Vraag 7 – Gevolgen van het versterkt broeikaseffect in Nederland en Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gemeenschappelijke gevolgen van het versterkt broeikaseffect voor Nederland en Spanje.

Wat moet je kennen: Kennis van het begrip 'versterkt broeikaseffect' en de directe gevolgen hiervan.

Wat moet je kunnen: Twee gevolgen van het versterkt broeikaseffect benoemen die van toepassing zijn op zowel Nederland als Spanje.

Waar op letten: Zorg dat de genoemde gevolgen direct gerelateerd zijn aan het versterkt broeikaseffect en dat ze voor beide landen relevant zijn. Denk aan zeespiegelstijging, extremer weer en temperatuurverhoging.

Kernbegrippen: versterkt broeikaseffect, klimaatverandering, zeespiegelstijging, extreem weer

### Vraag 8 – Klimaat en citrusteelt

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen klimaat en landbouw, specifiek citrusteelt, waarbij je klimaatgrafieken moet interpreteren.

Wat moet je kennen: De kenmerken van een mediterraan klimaat en de klimaateisen voor citrusteelt (geen vorst, droge zomers, natte winters).

Wat moet je kunnen: Klimaatgrafieken lezen en interpreteren (temperatuur en neerslag per maand aflezen) en de relatie leggen tussen klimaatgegevens en landbouwactiviteiten.

Waar op letten: Let op de temperatuur in de wintermaanden (mag niet onder het vriespunt komen) en de verdeling van neerslag over het jaar (droge zomers, natte winters).

Kernbegrippen: klimaatgrafiek, klimaat, landbouw, bodemgebruik, irrigatie, citrusteelt, mediterraan klimaat

### Vraag 9 – Klimaatadaptatie in de landbouw

Wat kun je verwachten: Een vraag over maatregelen die boeren nemen om minder afhankelijk te zijn van het klimaat.

Wat moet je kennen: Begrippen als klimaat, landbouw, irrigatie, drainage, klimaatadaptatie en voorbeelden van klimaatadaptatiemaatregelen in de landbouw.

Wat moet je kunnen: Het benoemen van concrete maatregelen die boeren kunnen nemen om de invloed van het klimaat op hun gewassen te verminderen.

Waar op letten: Geef een specifieke en correcte maatregel. Irrigatie is al genoemd in de vraag, dus noem een andere maatregel.

Kernbegrippen: klimaat, landbouw, irrigatie, drainage, klimaatadaptatie

### Vraag 10 – Klimaatverschillen in juli: San Francisco vs. New York

Wat kun je verwachten: Een vraag over temperatuurverschillen tussen twee steden in Noord-Amerika in juli en de oorzaken daarvan, gebaseerd op een kaart met isothermen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Zorg ervoor dat je zowel de juiste stad kiest als de correcte geografische oorzaak benoemt. Een juiste keuze zonder juiste oorzaak levert geen punten op.

Kernbegrippen: klimaatfactoren, zeestromen, aanlandige wind, temperatuur, isothermen

### Vraag 11 – Geschikte locatie voor een zonnecentrale

Wat kun je verwachten: Een vraag over de meest geschikte locatie voor het bouwen van een zonnecentrale, gebaseerd op geografische factoren.

Wat moet je kennen: Begrip van duurzame energie, zonne-energie, breedtegraad, klimaatfactoren en zonne-instraling.

Wat moet je kunnen: De leerling moet informatie uit de bron kunnen combineren met geografische kennis over klimaatfactoren en breedtegraden om de meest geschikte locatie te bepalen. Dit omvat het interpreteren van de invloed van breedtegraad en bewolking op de effectiviteit van zonne-energie.

Waar op letten: Let op de combinatie van factoren die zonne-instraling maximaliseren: lage breedtegraad (hoge zonnestand) en weinig bewolking (maximale instraling).

Kernbegrippen: duurzame energie, zonne-energie, breedtegraad, klimaatfactoren, instraling

### Vraag 12 – Zonnecentrale en duurzaam klimaatbeleid

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen zonne-energie en duurzaamheid, specifiek in de context van klimaatbeleid.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'duurzaamheid', 'klimaatbeleid', 'zonne-energie', 'fossiele brandstoffen', 'CO2-uitstoot' en 'hernieuwbare energie'.

Wat moet je kunnen: Een argument formuleren waarom een zonnecentrale past in een duurzaam klimaatbeleid, gebaseerd op de kenmerken van zonne-energie.

Waar op letten: Zorg dat je argument de link legt tussen zonne-energie en het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen of de uitstoot van CO2.

Kernbegrippen: duurzaamheid, klimaatbeleid, zonne-energie, fossiele brandstoffen, CO2-uitstoot, hernieuwbare energie

### Vraag 13 – Orkaan Patricia: Gevaren en Afzwakking

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kenmerken van een orkaan die schade veroorzaken en de factoren die de kracht van een orkaan beïnvloeden wanneer deze landinwaarts trekt.

Wat moet je kennen: De natuurlijke kenmerken van een orkaan (wind, regen, overstromingen, opstuwing van de zee) en de oorzaken van het afzwakken van een orkaan boven land (verlies van warme zeewater als energiebron, toegenomen wrijving/weerstand).

Wat moet je kunnen: Informatie uit een krantenartikel en een kaart interpreteren om natuurlijke kenmerken en processen te benoemen.

Waar op letten: Let op de verschillende manieren waarop een orkaan schade kan veroorzaken, naast wind. Denk ook na over wat een orkaan nodig heeft om krachtig te blijven en wat er gebeurt als die omstandigheden veranderen.

Kernbegrippen: orkaan, tropische storm, natuurlijke gevaren, neerslag, overstroming, windsnelheid

### Vraag 14 – Hazardmanagement bij orkanen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen een verkeersbord en hazardmanagement in het geval van een orkaan.

Wat moet je kennen: Het begrip 'hazardmanagement' en de toepassing ervan bij natuurrampen zoals orkanen, specifiek gericht op evacuatie.

Wat moet je kunnen: De functie van een verkeersbord (bron 10) interpreteren en dit koppelen aan het begrip 'hazardmanagement' door een reden te geven waarom het plaatsen van dergelijke borden hierbij past.

Waar op letten: Zorg dat je antwoord duidelijk maakt dat de borden bijdragen aan een snellere/ordelijkere evacuatie, wat leidt tot minder slachtoffers, en dat dit een vorm van hazardmanagement is.

Kernbegrippen: hazardmanagement, natuurramp, orkaan, evacuatie

### Vraag 15 – Maatregelen tegen verdroging in woonwijken

Wat kun je verwachten: Een vraag over concrete maatregelen die in woonwijken genomen kunnen worden om verdroging tegen te gaan.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Twee concrete maatregelen benoemen die verdroging tegengaan in woonwijken.

Waar op letten: Zorg dat de genoemde maatregelen specifiek gericht zijn op het tegengaan van verdroging in woonwijken en dat ze concreet zijn. Voorbeelden zijn: minder tegels, meer groen; regenpijp afkoppelen; wadi's aanleggen.

Kernbegrippen: verdroging, waterbeheer, verstening, infiltratie

### Vraag 16 – Klimaatverandering en de Waterkringloop in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen temperatuurstijging en neerslagtoename in Nederland.

Wat moet je kennen: Begrippen als klimaatverandering, waterkringloop, verdamping en condensatie.

Wat moet je kunnen: Een oorzaak-gevolgrelatie benoemen tussen temperatuurstijging en neerslagtoename.

Waar op letten: Focus op de fysisch-geografische processen die leiden tot meer neerslag bij hogere temperaturen, zoals toegenomen verdamping of de capaciteit van warme lucht om meer waterdamp vast te houden.

Kernbegrippen: klimaatverandering, waterkringloop, verdamping, condensatie

### Vraag 17 – Stroomstelsel van een rivier: erosie en waterscheiding

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kenmerken en processen binnen een stroomstelsel van een rivier, specifiek gericht op erosie en de waterscheiding.

Wat moet je kennen: De begrippen 'stroomstelsel', 'bovenloop', 'erosie', 'waterscheiding' en 'delta' en hun onderlinge relatie en locatie binnen een riviersysteem.

Wat moet je kunnen: Beoordelen of gegeven uitspraken over het stroomstelsel van een rivier juist of onjuist zijn.

Waar op letten: Beide uitspraken moeten correct beoordeeld zijn om het punt te krijgen; één goed antwoord is onvoldoende.

Kernbegrippen: stroomstelsel, bovenloop, erosie, waterscheiding, delta

### Vraag 18 – Ruimte voor de Rivier: Maatregelen herkennen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een bron met afbeeldingen van maatregelen van 'Ruimte voor de Rivier'. Je moet de juiste afbeelding koppelen aan de juiste maatregel.

Wat moet je kennen: De kernconcepten 'Ruimte voor de Rivier', 'dijkverlegging', 'kribverlaging', 'uiterwaardvergraving' en 'zomerbedverdieping'.

Wat moet je kunnen: Kaart-/grafiekvaardigheid: Het herkennen en interpreteren van schematische afbeeldingen van geografische processen of ingrepen. Begrip: De betekenis van de verschillende maatregelen van 'Ruimte voor de Rivier' kunnen onderscheiden.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van elke afbeelding en hoe deze overeenkomen met de definitie van de maatregel. Bijvoorbeeld, een 'dijkverlegging' toont een dijk die verder landinwaarts is geplaatst, terwijl 'zomerbedverdieping' een dieper gelegen rivierbed in de zomer aangeeft.

Kernbegrippen: Ruimte voor de Rivier, dijkverlegging, kribverlaging, uiterwaardvergraving, zomerbedverdieping, watermanagement

### Vraag 19 – Oorzaken van wateroverlast in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over verschillende oorzaken van wateroverlast in Nederland, waarbij je foto's moet koppelen aan de juiste oorzaak.

Wat moet je kennen: De kernconcepten wateroverlast, overstroming, dijkdoorbraak, grondwaterstand en riolering.

Wat moet je kunnen: Je moet de oorzaken van wateroverlast kunnen herkennen op foto's en deze kunnen benoemen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van elke foto om de juiste oorzaak te identificeren. Bijvoorbeeld: een dijkdoorbraak ziet er anders uit dan een overstromende rivier of een overbelast riool.

Kernbegrippen: wateroverlast, overstroming, dijkdoorbraak, grondwaterstand, riolering

### Vraag 20 – Duurzame irrigatie in de lelieteelt

Wat kun je verwachten: Een vraag over de duurzaamheid van druppelirrigatie en de toepassing ervan in Nederland vergeleken met Spanje.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet de duurzaamheid van druppelirrigatie verklaren en een natuurlijke oorzaak noemen voor het verschil in toepassing tussen Nederland en Spanje.

Waar op letten: Let op het correct benoemen van de voordelen van druppelirrigatie (minder waterverspilling/verdamping) en een relevant klimaatverschil (verdamping of neerslag) tussen Nederland en Spanje.

Kernbegrippen: irrigatie, druppelirrigatie, duurzaamheid, waterbeheer, verdamping, neerslag, klimaatverschillen

### Vraag 21 – Infiltratie en Grondsoorten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de infiltratie van regenwater in verschillende grondsoorten, gebaseerd op een kaart van Nederland.

Wat moet je kennen: De begrippen 'infiltratie', 'grondsoort' (zandgrond, kleigrond) en 'waterdoorlatendheid'. Je moet weten dat zandgrond een grovere korrelgrootte heeft dan kleigrond.

Wat moet je kunnen: Een kaart lezen en interpreteren om grondsoorten te identificeren. Je moet kunnen beargumenteren waarom infiltratie in de ene grondsoort sneller gaat dan in de andere, door de oorzaak (korrelgrootte) te benoemen.

Waar op letten: Kies eerst het juiste gebied (Y) en geef daarna de correcte oorzaak (grovere korrelgrootte van zand) voor de snellere infiltratie. Zonder beide onderdelen is het antwoord niet volledig.

Kernbegrippen: infiltratie, grondsoort, zandgrond, kleigrond, waterdoorlatendheid, korrelgrootte

### Vraag 22 – Waterbeheer en slootonderhoud

Wat kun je verwachten: Een vraag over het belang van slootonderhoud (uitbaggeren) voor waterbeheer, specifiek gericht op kwantitatief waterbeheer.

Wat moet je kennen: Begrip van 'waterbeheer', 'kwantitatief waterbeheer', 'afwatering', 'grondwaterpeil' en 'baggeren'.

Wat moet je kunnen: Het kunnen benoemen van een voordeel van het uitbaggeren van sloten voor het kwantitatieve waterbeheer.

Waar op letten: Zorg dat het antwoord specifiek een voordeel voor het *kwantitatieve* waterbeheer betreft (hoeveelheid water), en niet voor de waterkwaliteit.

Kernbegrippen: waterbeheer, kwantitatief waterbeheer, afwatering, grondwaterpeil, baggeren

### Vraag 23 – Reliëf van China: Dwarsdoorsnede

Wat kun je verwachten: Een vraag over de interpretatie van een dwarsdoorsnede van China, waarbij je gebieden moet plaatsen op basis van hun reliëf.

Wat moet je kennen: Topografie van China (ligging van West-China en Oost-China), algemene kennis van het reliëf van China (hooglanden in het westen, laaglanden in het oosten).

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: Interpreteren van een dwarsdoorsnede (hoogteverschillen aflezen en koppelen aan geografische ligging).

Waar op letten: Let op de hoogteverschillen in de dwarsdoorsnede en koppel deze aan de bekende reliëfkenmerken van China. Punt 1 is hoog, punt 2 is laag.

Kernbegrippen: reliëf, dwarsdoorsnede, hoogland, laagland, topografie China

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Menselijk handelen en gevolgen voor de Huang He

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen menselijk handelen, bodemerosie van löss en de gevolgen daarvan voor een rivier.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet een voorbeeld van menselijk handelen noemen dat leidt tot löss in de rivier en een negatief gevolg van grote hoeveelheden löss voor de benedenloop van de Huang He benoemen.

Waar op letten: Let op het correct benoemen van zowel een oorzaak (menselijk handelen) als een gevolg (negatief effect in de benedenloop).

Kernbegrippen: bodemerosie, sedimentatie, landdegradatie, ontbossing, overbeweiding, stroomgebied, benedenloop, waterbergend vermogen, overstromingsrisico

### Vraag 26 – Klimatologische oorzaken van landbouwbeslissingen in Saudi-Arabië

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen klimaat en landbouw in Saudi-Arabië, specifiek waarom de tarweproductie is gestopt ondanks bevolkingsgroei.

Wat moet je kennen: Begrippen als woestijnklimaat, neerslag, verdamping en watertekort. Je moet begrijpen hoe deze factoren de landbouw beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: De lijngrafiek (bron 19) interpreteren om de trend in tarweproductie te zien. Je moet ook een klimatologische oorzaak kunnen benoemen die het stoppen van de tarweproductie verklaart.

Waar op letten: Let goed op het woord 'klimatologische' in de vraag. Het antwoord moet een oorzaak zijn die direct met het klimaat te maken heeft, zoals neerslag of verdamping, en niet met economische of sociale factoren. De grafiek toont de trend, maar de verklaring komt uit je kennis van het klimaat in Saudi-Arabië.

Kernbegrippen: woestijnklimaat, neerslag, verdamping, watertekort, irrigatielandbouw

### Vraag 27 – Gevolgen van de Aswandam

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee uitspraken over de gevolgen van de bouw van de Aswandam in Egypte. Je moet voor elke uitspraak bepalen of deze juist of onjuist is.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'verzilting', 'sedimentatie', 'dam', 'rivierdelta' en 'menselijke ingreep' kennen en begrijpen hoe deze concepten van toepassing zijn op de Aswandam en de Nijldelta.

Wat moet je kunnen: Je moet de gevolgen van menselijke ingrepen, zoals de bouw van een dam, op natuurlijke processen (zoals sedimentatie en verzilting) in een rivierdelta kunnen analyseren en beoordelen. Dit is een vaardigheid in het analyseren van oorzaak-gevolgrelaties op regionaal schaalniveau.

Waar op letten: Let goed op de specifieke gevolgen die in elke uitspraak worden genoemd. De dam houdt slib tegen, wat invloed heeft op zowel sedimentatie als verzilting in de delta. Beide uitspraken moeten correct beoordeeld zijn om punten te krijgen.

Kernbegrippen: verzilting, sedimentatie, dam, rivierdelta, menselijke ingreep

### Vraag 28 – Nijlwater: Verdeling en Criteria

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de verdeling van water in het stroomgebied van de Nijl. Je moet verschillende criteria voor waterverdeling kunnen benoemen.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'stroomgebied', 'waterverdeling', 'demografisch criterium' en 'natuurlijk criterium'.

Wat moet je kunnen: Je moet een demografisch criterium en een natuurlijk criterium kunnen benoemen voor de verdeling van water.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je onderscheid maakt tussen demografische (bevolking gerelateerd) en natuurlijke (fysieke kenmerken van het landschap) criteria. Gebruik alleen de informatie uit het Brein-record.

Kernbegrippen: stroomgebied, waterverdeling, demografisch criterium, natuurlijk criterium, waterconflict

### Vraag 29 – Waterverdeling Nijl: Egypte's positie

Wat kun je verwachten: Je krijgt een stelling over de waterverdeling van de Nijl en de mogelijke gunstige positie van Egypte. Je moet hiervoor een geografisch argument geven.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet een argument kunnen formuleren dat de stelling ondersteunt, gebaseerd op geografische, klimatologische of demografische feiten over Egypte en het Nijlstroomgebied.

Waar op letten: Let erop dat je argument direct betrekking heeft op de gunstige positie van Egypte bij een nieuw verdrag over waterverdeling. Denk aan de ligging van Egypte ten opzichte van de monding, de neerslaghoeveelheid in Egypte, of de waterbehoefte van de Egyptische bevolking.

Kernbegrippen: stroomgebied, benedenloop, waterverdeling, geopolitiek

### Vraag 30 – Demografische Transitie in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over het plaatsen van een historische demografische ontwikkeling (gebruik anticonceptiepil) in de juiste fase van het demografisch transitiemodel.

Wat moet je kennen: De kenmerken van de verschillende fasen van het demografisch transitiemodel, met name de relatie tussen geboortecijfer, sterftecijfer en bevolkingsgroei per fase. Specifiek de impact van anticonceptie op het geboortecijfer.

Wat moet je kunnen: De informatie uit een lijngrafiek (demografisch transitiemodel) interpreteren en een maatschappelijke ontwikkeling (gebruik anticonceptie) koppelen aan de juiste fase van dit model.

Waar op letten: Let op de specifieke veranderingen in geboorte- en sterftecijfers die kenmerkend zijn voor elke fase. De introductie van anticonceptie heeft direct invloed op het geboortecijfer.

Kernbegrippen: demografisch transitiemodel, geboortecijfer, sterftecijfer, anticonceptie

### Vraag 31 – Geboortecijfers en migratieachtergrond in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over demografische ontwikkelingen in Nederland, specifiek gericht op geboortecijfers van verschillende bevolkingsgroepen.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'geboortecijfer', 'migratieachtergrond', 'demografie' en 'leeftijdsspecifiek vruchtbaarheidscijfer'.

Wat moet je kunnen: Een staafdiagram aflezen en interpreteren, specifiek het vergelijken van trends en absolute aantallen tussen verschillende groepen en over tijd.

Waar op letten: Let goed op de legenda om de vier groepen (vrouwen zonder migratieachtergrond in 2000 en 2013, en vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond in 2000 en 2013) correct te onderscheiden. Vergelijk de aantallen geboorten per 1000 vrouwen voor elke leeftijdscategorie en groep om de juiste conclusie te trekken over de veranderingen tussen 2000 en 2013.

Kernbegrippen: geboortecijfer, migratieachtergrond, demografie, leeftijdsspecifiek vruchtbaarheidscijfer

### Vraag 32 – Gebiedsanalyse: Krimpregio en Ligging

Wat kun je verwachten: Een vraag over het identificeren van een specifiek geografisch gebied op basis van beschrijvende kenmerken uit een bron.

Wat moet je kennen: De kenmerken van verschillende Nederlandse regio's, waaronder de ligging ten opzichte van omliggende landen en steden, en het concept van een krimpregio en stedelijke agglomeratie.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekstbron analyseren en deze koppelen aan geografische kennis om het juiste gebied te identificeren. Specifiek: het herkennen van een krimpregio en het plaatsen van een gebied in een grensoverschrijdende context.

Waar op letten: Let op de combinatie van kenmerken: 'krimpregio' én de specifieke ligging ten opzichte van 'Aken (Duitsland)' en 'Luik (België)'. Deze combinatie is cruciaal voor het uitsluiten van afleiders.

Kernbegrippen: krimpregio, stedelijke agglomeratie, ligging, grensoverschrijdende regio

### Vraag 33 – Albert Heijn: Reikwijdte, Drempelwaarde en Verzorgingsgebied

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de kenmerken van verschillende typen Albert Heijn-winkels, gebaseerd op een kaart van Noord-Holland.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'reikwijdte', 'drempelwaarde' en 'verzorgingsgebied' kennen en kunnen toepassen in de context van de centrale-plaatsentheorie.

Wat moet je kunnen: Je moet de gegeven uitspraken over de winkels van Albert Heijn beoordelen op juistheid, door de begrippen correct toe te passen op de informatie in de bron.

Waar op letten: Let goed op de verschillen tussen de Albert Heijn-supermarkt voor dagelijkse boodschappen en de Albert Heijn XL-supermarkt. Bedenk welke voorziening groter is, een breder assortiment heeft en voor welk type boodschappen mensen verder willen reizen.

Kernbegrippen: reikwijdte, drempelwaarde, verzorgingsgebied, centrale-plaatsentheorie

### Vraag 34 – Locatievoordelen van supermarkten aan de stadsrand

Wat kun je verwachten: Een vraag over de redenen waarom grote supermarkten, zoals Albert Heijn XL, vaak aan de rand van een stad gevestigd zijn.

Wat moet je kennen: Begrip van locatiefactoren voor bedrijven, in het bijzonder voor detailhandel (supermarkten), en de kenmerken van de stadsrand in vergelijking met het stadscentrum.

Wat moet je kunnen: Twee voordelen benoemen van een locatie aan de stadsrand voor een supermarkt.

Waar op letten: Zorg ervoor dat de genoemde voordelen specifiek zijn voor de stadsrand en relevant zijn voor een supermarkt (bijvoorbeeld bereikbaarheid, parkeergelegenheid, ruimte, grondprijs).

Kernbegrippen: locatiefactoren, bereikbaarheid, grondprijs, ruimtegebruik, stadsrand

### Vraag 35 – Demografische ontwikkelingen in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsopbouw van Duitsland, weergegeven in bevolkingsgrafieken van verschillende jaartallen.

Wat moet je kennen: De kernconcepten bevolkingsgrafiek, bevolkingspiramide, leeftijdsopbouw, vergrijzing, ontgroening en demografische ontwikkeling.

Wat moet je kunnen: De leerling moet bevolkingsgrafieken kunnen interpreteren en de demografische ontwikkeling (vergrijzing, ontgroening, babyboom) over tijd kunnen herkennen en plaatsen bij de juiste jaartallen.

Waar op letten: Let op de vorm van de bevolkingsgrafieken (piramide, urn, ui), de breedte van de leeftijdsgroepen (vooral jonge en oude leeftijden) en eventuele 'bulten' of 'inkepingen' die duiden op specifieke historische gebeurtenissen (bijv. babyboom, oorlog).

Kernbegrippen: bevolkingsgrafiek, bevolkingspiramide, leeftijdsopbouw, vergrijzing, ontgroening, demografische ontwikkeling

### Vraag 36 – Migratie tussen Oost- en West-Duitsland

Wat kun je verwachten: Je krijgt een lijngrafiek te zien over migratie tussen Oost- en West-Duitsland. Je moet de juiste migratiestroom identificeren en je keuze beargumenteren.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van het begrip 'migratie', 'push- en pullfactoren' en de 'Duitse hereniging', inclusief de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de gevolgen daarvan voor migratie.

Wat moet je kunnen: Je moet een lijngrafiek kunnen lezen en interpreteren (kaart-/grafiekvaardigheid). Je moet historische gebeurtenissen (Duitse hereniging) kunnen koppelen aan trends in een grafiek (begrip). Je moet een argument kunnen formuleren op basis van je kennis en de grafiek.

Waar op letten: Let goed op de piek in de grafiek rond 1989-1990 en bedenk welke historische gebeurtenis hiermee samenhangt. Zorg ervoor dat je zowel de juiste lijn kiest als een correct argument geeft. Alleen de juiste lijn noemen zonder argument levert geen punten op.

Kernbegrippen: migratie, push- en pullfactoren, Duitse hereniging

### Vraag 37 – Sociale ongelijkheid in Dresden

Wat kun je verwachten: Een vraag over een thematische kaart die verschillen in inkomen per wijk toont.

Wat moet je kennen: Het begrip 'sociale ongelijkheid'.

Wat moet je kunnen: Een thematische kaart lezen en interpreteren om het juiste begrip te kiezen dat bij de kaart past.

Waar op letten: Let op de legenda van de kaart, die inkomensverschillen per wijk weergeeft. Dit duidt direct op sociale ongelijkheid.

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid, ruimtelijke segregatie, thematische kaart

### Vraag 38 – Demografische Transitie in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de plaatsing van China in het demografisch transitiemodel, gebaseerd op gegeven geboorte- en sterftecijfers en een voorspelling voor de toekomst.

Wat moet je kennen: De kenmerken van de verschillende fases van het demografisch transitiemodel, inclusief de relatie tussen geboortecijfer, sterftecijfer en bevolkingsgroei/krimp. Specifiek de overgang van fase 4 naar fase 5.

Wat moet je kunnen: De leerling moet het demografisch transitiemodel kunnen interpreteren (kaart-/grafiekvaardigheid), geboorte- en sterftecijfers kunnen plaatsen in de juiste fase van het model (begrip), en een voorspelling kunnen doen voor de toekomstige fase op basis van demografische trends (begrip).

Waar op letten: Let op de specifieke geboorte- en sterftecijfers voor 2017 en de implicaties daarvan voor de fase. Let ook op de voorspelling voor 2050, waarbij vergrijzing en een mogelijk dalend geboortecijfer en stijgend sterftecijfer (leidend tot bevolkingskrimp) cruciaal zijn voor de overgang naar fase 5.

Kernbegrippen: demografisch transitiemodel, geboortecijfer, sterftecijfer, bevolkingsontwikkeling, vergrijzing

### Vraag 39 – Gevolgen van de eenkindpolitiek in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de sociaal-economische gevolgen van de eenkindpolitiek in China, waarbij je een bron moet interpreteren.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Het sociaal-economische gevolg van de eenkindpolitiek herkennen en benoemen aan de hand van een afbeelding.

Waar op letten: Let op de relatie tussen het aantal kinderen en de zorglast voor ouderen en grootouders (het 4-2-1-probleem) en de term 'demografische druk'.

Kernbegrippen: eenkindpolitiek, demografische druk, 4-2-1-probleem, sociaal-economisch gevolg

### Vraag 40 – Migratie in China: Oorzaken en Gevolgen

Wat kun je verwachten: Een vraag over migratiepatronen in China, waarbij je de juiste termen moet kiezen die de oorzaken en gevolgen van platteland-stad migratie beschrijven.

Wat moet je kennen: Begrippen als binnenlandse migratie, urbanisatie, plattelandsvlucht, push- en pullfactoren en braindrain.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekstbron (bron 30) analyseren en de juiste keuzes maken op basis van je aardrijkskundige kennis over migratie.

Waar op letten: Let goed op de context van de zinnen en de betekenis van de keuzemogelijkheden. Denk na over de logische verbanden tussen oorzaken en gevolgen van migratie.

Kernbegrippen: binnenlandse migratie, urbanisatie, plattelandsvlucht, push- en pullfactoren, braindrain

### Vraag 41 – Stedelijke concentratie en ligging in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsdichtheid en de ligging van steden in China, gebaseerd op een kaart.

Wat moet je kennen: Topografie van China, specifiek de ligging van grote steden zoals Shanghai en Guangzhou en belangrijke rivieren zoals de Chang Jiang.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen: het interpreteren van een legenda voor bevolkingsconcentratie en het aflezen van de geografische ligging van steden ten opzichte van de kust en rivieren.

Waar op letten: Let goed op de legenda voor de grootte van de steden en de geografische kenmerken (kustlijn, rivieren) op de kaart. Verwar de locatie van Guangzhou niet met de Chang Jiang.

Kernbegrippen: bevolkingsdichtheid, bevolkingsspreiding, stedelijke concentratie, kaartlezen, topografie

### Vraag 42 – Verandering ruimtelijke kwaliteit Guangzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de verandering van de ruimtelijke kwaliteit in een stad, gebaseerd op visueel bronmateriaal.

Wat moet je kennen: Het begrip 'ruimtelijke kwaliteit' en de factoren die hierop van invloed zijn (bijvoorbeeld bebouwingsdichtheid, groenvoorzieningen, infrastructuur, luchtkwaliteit).

Wat moet je kunnen: Visuele bronnen (foto's) interpreteren en vergelijken om veranderingen in de ruimtelijke kwaliteit te identificeren. Specifiek: veranderingen benoemen die een verslechtering inhouden.

Waar op letten: Let op het verschil tussen de twee jaartallen in de bron. Focus op elementen die de leefbaarheid negatief beïnvloeden, zoals toename van bebouwing, afname van groen, of toename van verkeer/vervuiling. Zorg dat de genoemde verandering direct zichtbaar is in de bron en een verslechtering is.

Kernbegrippen: ruimtelijke kwaliteit, verstedelijking, bebouwingsdichtheid, leefbaarheid

### Vraag 43 – Bevolkingsgroei en demografische veranderingen in Guangzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de demografische gevolgen van bevolkingsgroei door migratie in een grote stad, waarbij je een grafiek moet interpreteren en de relatie tussen migratie, leeftijdsopbouw en geboortecijfers moet begrijpen.

Wat moet je kennen: Begrippen als bevolkingsgroei, migratie, leeftijdsopbouw, geboorteoverschot en verstedelijking.

Wat moet je kunnen: Een lijngrafiek interpreteren (bron 33) om de bevolkingsontwikkeling af te lezen en de gevolgen van migratie op de demografische kenmerken van een stad te analyseren.

Waar op letten: Let op de relatie tussen het type migratie (arbeidsmigratie) en de leeftijd van de migranten. Dit heeft directe gevolgen voor de gemiddelde leeftijd en het geboortecijfer van de bevolking. Verwarring over de demografische gevolgen van arbeidsmigratie, zoals het effect op de gemiddelde leeftijd en het geboortecijfer, is een valkuil.

Kernbegrippen: bevolkingsgroei, migratie, leeftijdsopbouw, geboorteoverschot, verstedelijking

### Vraag 44 – Voordelen van Bus Rapid Transit in Guangzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de voordelen van stedelijke infrastructuur, specifiek openbaar vervoer, aan de hand van een bron.

Wat moet je kennen: Begrippen als stedelijke infrastructuur, openbaar vervoer, congestie, luchtvervuiling, verkeersveiligheid en leefbaarheid.

Wat moet je kunnen: Het analyseren van een bron (foto's) en het benoemen van een voordeel van een verandering in stedelijke infrastructuur.

Waar op letten: Noem een ander voordeel dan 'minder congestie'. Denk aan milieu- of veiligheidsaspecten die samenhangen met efficiënter openbaar vervoer.

Kernbegrippen: stedelijke infrastructuur, openbaar vervoer, congestie, luchtvervuiling, verkeersveiligheid, leefbaarheid

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijdvak 3
woensdag 6 juli
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL

Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0131-a-22-3-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Weersverwachting van Assen van 1 mei tot en met 3 mei 2017

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as temperatuur in °C van 7 tot 17 en op de x-as de tijd van 20:00 tot 12:00 uur, met een lijn die de temperatuurschommelingen weergeeft en daarboven symbolen voor bewolking en regen. Onder de grafiek is een legenda.]

1p 1 Bekijk bron 1.
In de weersverwachting van bron 1 worden vier van de vijf weerelementen
gegeven.
→ Welk weerelement ontbreekt?

GT-0131-a-o 2 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

bron 2
Weerkaart van 1 mei 2017

[FIGUUR: Een weerkaart met isobaren die de luchtdruk aangeven. Er zijn lage drukgebieden (L) en hoge drukgebieden (H) aangegeven boven Europa en de Atlantische Oceaan.]

Legenda:
-1015- luchtdruk L lagedrukgebied H hogedrukgebied

2p 2 Bekijk bron 2.
Over de weerkaart in bron 2 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: op 1 mei waaide het in Nederland harder dan in Spanje.
Uitspraak 2: de H op de weerkaart betekent een depressie.
Uitspraak 3: de kans is groot dat 1 mei 2017 in Spanje een droge dag
was.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-o 3 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

bron 3
Windsysteem

afbeelding 1
[FIGUUR: Een halve bol met lengte- en breedtegraden. Windrichtingen worden aangegeven met pijlen die omhoog wijzen en lichtjes naar rechts afbuigen, met aan de rechterkant een plus en aan de linkerkant een min. ]
afbeelding 2
[FIGUUR: Een halve bol met lengte- en breedtegraden. Windrichtingen worden aangegeven met pijlen die omlaag wijzen en lichtjes naar rechts afbuigen, met aan de rechterkant een min en aan de linkerkant een plus. ]
afbeelding 3
[FIGUUR: Een halve bol met lengte- en breedtegraden. Windrichtingen worden aangegeven met pijlen die omlaag wijzen en lichtjes naar links afbuigen, met aan de rechterkant een min en aan de linkerkant een plus. ]
afbeelding 4
[FIGUUR: Een halve bol met lengte- en breedtegraden. Windrichtingen worden aangegeven met pijlen die omhoog wijzen en lichtjes naar links afbuigen, met aan de rechterkant een plus en aan de linkerkant een min. ]

1p 3 Bekijk bron 3.
Op welke afbeelding worden de luchtstromen juist weergegeven?
A op afbeelding 1
B op afbeelding 2
C op afbeelding 3
D op afbeelding 4

2p 4 Het verschil in klimaat tussen Spanje en Nederland wordt onder andere
bepaald door een verschil in breedteligging.
Over de verschillen in klimaat en breedteligging tussen Spanje en
Nederland worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: Spanje ligt op een lagere breedte dan Nederland. Hierdoor is
in Spanje de invalshoek van de zon kleiner dan in Nederland.
Uitspraak 2: op 21 juni is het in Spanje eerder donker dan in Nederland.
Uitspraak 3: de uv-straling is in Spanje gemiddeld hoger dan in
Nederland.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-o 4 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 5

bron 4
Reislnformatie voor Spanje

Spanje heeft verschillende klimaten. De noordwestkust van Spanje heeft
een ... 1 . . .
Het vakantieseizoen aan de oostkust loopt van april tot en met oktober.
Het is dan lekker droog en zonnig. Hier vind je overwegend een ... 2 . . .
Het binnenland bij Zaragoza is erg droog en heeft een ... 3 . . .
Bezoek dit gebied in de lente, wanneer het aangenaam zacht is en de
natuur op haar best. In de zomer is het heet (40°C).
In de winter kan er in de Sierra Nevada worden geskied. Hier is een
... 4 . . .

1p 5 Lees bron 4.
In bron 4 zijn vier klimaten vervangen door de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Waar staan de klimaten juist bij de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 4?

      1                  2                   3                      4
A  steppe kimaat       hooggebergte-       mediterraan          zeeklimaat met
                         klimaat             klimaat              neerslag in alle
                                                                  jaargetijden
B  steppeklima at     mediterraan         hooggebergte-         zeeklimaat met
                         klimaat             klimaat               neerslag in alle
                                                                  jaargetijden
C  steppeklima at     zeeklimaat met      mediterraan           hooggebergte-
                         neerslag in alle    klimaat               klimaat
                         jaargetijden
D  zeeklimaat met     hooggebergte-       steppeklima at        mediterraan
                         neerslag in alle    klimaat               klimaat
                         jaargetijden
E  zeeklimaat met     mediterraan         hooggebergte-         steppeklima at
                         neerslag in alle    klimaat               klimaat
                         jaargetijden
F  zeeklimaat met     mediterraan         steppeklima at        hooggebergte-
                         neerslag in alle    klimaat               klimaat
                         jaargetijden

GT-0131-a-o                                     5 / 29                                                                  lees verder ► ► ►


### Pagina 6

bron 5
Dorp in Zuid-Spanje
[FIGUUR: Een dorpsgezicht in Zuid-Spanje met witgeschilderde huizen op een heuvel, omringd door olijfbomen.]
2p 6 Bekijk bron 5.
De huizen in Spanje zijn aangepast aan het klimaat. In Spanje zie je vaak
dorpjes waar alle huizen wit zijn.
→ Geef het voordeel van het wit schilderen van huizen in Spanje voor de
temperatuur in huis.
→ Geef, naast wit schilderen, nog een voorbeeld uit de foto van hoe
huizen aangepast zijn aan het warmere klimaat in Spanje.
2p 7 Zowel Nederland als Spanje ondervinden de nadelige gevolgen van het
versterkt broeikaseffect.
→ Geef twee gevolgen van het versterkt broeikaseffect die zowel voor
Nederland als voor Spanje gelden.
GT-0131-a-0 6 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 7

bron 6
Vier klimaattrafieken uit de Verenigde Staten

klimaatgrafiek 1
[FIGUUR: Klimaatgrafiek 1 met op de y-as aan de linkerkant temperatuur in °C (variërend van -50 tot 40) en aan de rechterkant neerslag in mm (variërend van 0 tot 450). De x-as toont de maanden van het jaar (J F M A M J J A S O N D). De temperatuurcurve ligt tussen 0°C en 20°C, met een piek in de zomer. De neerslag is laag in de wintermaanden en piekt in de zomermaanden, met een maximum van rond de 250 mm in juni/juli.]

klimaatgrafiek 2
[FIGUUR: Klimaatgrafiek 2 met op de y-as aan de linkerkant temperatuur in °C (variërend van -50 tot 40) en aan de rechterkant neerslag in mm (variërend van 0 tot 450). De x-as toont de maanden van het jaar (J F M A M J J A S O N D). De temperatuurcurve daalt van ongeveer 20°C in de zomer naar onder het vriespunt in de winter. De neerslag is redelijk constant gedurende het hele jaar, met een maximum van rond de 100 mm in de zomermaanden.]

klimaatgrafiek 3
[FIGUUR: Klimaatgrafiek 3 met op de y-as aan de linkerkant temperatuur in °C (variërend van -20 tot 40) en aan de rechterkant neerslag in mm (variërend van 0 tot 450). De x-as toont de maanden van het jaar (J F M A M J J A S O N D). De temperatuurcurve begint rond 15°C in de winter, stijgt naar ongeveer 30°C in de zomer en daalt weer. De neerslag is relatief hoog gedurende het hele jaar, met een maximum in de wintermaanden (rond de 400 mm) en een minimum in de zomermaanden.]

klimaatgrafiek 4
[FIGUUR: Klimaatgrafiek 4 met op de y-as aan de linkerkant temperatuur in °C (variërend van -20 tot 40) en aan de rechterkant neerslag in mm (variërend van 0 tot 450). De x-as toont de maanden van het jaar (J F M A M J J A S O N D). De temperatuurcurve begint rond 10°C in de winter, stijgt naar ongeveer 25°C in de zomer en daalt weer. De neerslag is laag gedurende het hele jaar, met een maximum van rond de 100 mm in de zomermaanden en een minimum in de wintermaanden.]

8 Bekijk bron 6.
Het bodemgebruik in een gebied wordt vaak sterk bepaald door het klimaat.
Welke klimaatgrafiek is van een plaats waar citrusteelt (bijvoorbeeld sinaasappels, mandarijnen en citroenen) zonder irrigatie kan plaatsvinden?
A klimaatgrafiek 1
B klimaatgrafiek 2
C klimaatgrafiek 3
D klimaatgrafiek 4

9 Boeren en tuinders proberen minder afhankelijk te worden van het klimaat. Dit doen ze onder andere door irrigatie.
→ Geef nog een maatregel die boeren kunnen nemen waardoor ze minder afhankelijk worden van het klimaat.

GT-0131-a-o 7 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 7
Temperatuur en neerslag in juli, Noord-Amerika

[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met temperatuurcontouren (10°C, 20°C, 30°C) en kleurgecodeerde gebieden voor neerslaghoeveelheden.]

Legenda:
gemiddelde neerslag in mm
[Kleurvakje geel] minder dan 25
[Kleurvakje lichtgeel] 25 - 50
[Kleurvakje lichtblauw] 50 - 100
[Kleurvakje blauw] 100 - 200
[Kleurvakje donkerblauw] 200 - 300
[Kleurvakje marineblauw] 300 of meer
paarse lijn: temperatuurlijn

1p 10 Bekijk bron 7.
→ Waar is het in juli gemiddeld het koudst en wat is daarvan de oorzaak?
Kies eerst San Francisco of New York. En geef daarna de oorzaak
waardoor het in die plaats in juli gemiddeld kouder is dan in de andere
plaats.

GT-0131-a-o 8 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 9

bron 8
Zonnecentrale in de Verenigde Staten

De Ivanpah-zonnecentrale in de Mojavewoestijn in California is met
140 hectare de grootste zonnecentrale ter wereld. Op volle capaciteit kan
de centrale 140.000 gezinnen van elektriciteit voorzien.
De centrale bestaat uit 300.000 spiegels die met de zon meedraaien en
hierdoor het zonlicht concentreren op drie torens van elk 140 meter hoog.
Daar wordt stoom gemaakt om via turbines elektriciteit op te wekken.

[FIGUUR: Luchtfoto van een zonnecentrale bestaande uit talloze spiegels die gericht zijn op een centrale toren.]

1p 11 Lees en bekijk bron 8.
Welke plaats is het meest geschikt om een zonnecentrale te bouwen in de
Verenigde Staten?
A een plaats op hoge breedte met veel bevolking
B een plaats op hoge breedte met weinig bevolking
C een plaats op lage breedte met veel bevolking
D een plaats op lage breedte met weinig bevolking

1p 12 Een zonnecentrale past goed in een duurzaam klimaatbeleid.
-> Geef hiervoor een argument.

GT-0131-a-o 9 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

bron 9
Krantenartikel
23 oktober 2015 - Orkaan Patricia was de zwaarste orkaan ooit gemeten
in Mexico. Zaterdagochtend was de orkaan al afgezwakt tot een tropische
storm met windstoten tot 80 kilometer per uur.
De president van Mexico waarschuwde dat het gevaar nog niet voorbij is.
Hoewel orkaan Patricia in windkracht is afgenomen, kan de orkaan nog
grote schade veroorzaken. Ook het National Hurricane Center in de
Verenigde Staten waarschuwt hiervoor.
[FIGUUR: Kaart met de route van orkaan Patricia in Mexico, met de locaties Puerto Vallarta, Manzanillo en Mexico Stad, en tijden van de orkaan. Een schaalbalk is ook aanwezig.]
2p 13 Lees en bekijk bron 9.
Bij een orkaan kan de heftige wind zorgen voor veel schade.
→ Noem nog een natuurlijk kenmerk van een orkaan dat voor veel
schade kan zorgen.
→ Noem een oorzaak waardoor de kracht van orkaan Patricia boven land
afnam.
GT-0131-a-o 10 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

bron 10
Verkeersbord
[FIGUUR: Een auto rijdt langs een blauw rond verkeersbord met een witte pijl naar boven en de tekst "HURRICANE EVACUATION ROUTE".]
1p 14 Bekijk bron 10.
Vaak verlaten inwoners hun woongebied als er een orkaanwaarschuwing
is. De Amerikaanse overheid heeft speciale verkeersborden geplaatst die
de evacuatieroute aangeven in het geval van een orkaandring.
→ Geef de reden waarom het plaatsen van dit soort borden bij
hazardmanagement past.

GT-0131-a-o 11 / 29 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 399

### Pagina 12

Water

2p 15 In woonwijken worden steeds meer maatregelen genomen om verdroging tegen te gaan.
$\rightarrow$ Noem twee van deze maatregelen.

1p 16 De laatste eeuw is de gemiddelde temperatuur in Nederland gestegen. Ook de gemiddelde hoeveelheid neerslag per jaar in Nederland is toegenomen.
$\rightarrow$ Geef een oorzaak waardoor een stijgende temperatuur tot meer neerslag kan leiden.

1p 17 Over het stroomstelsel van een rivier worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: erosie komt voornamelijk voor in de bovenloop van een rivier.
Uitspraak 2: de waterscheiding van een rivier ligt in de delta.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 11
Rivierverruimende maatregelen

afbeelding 1
[FIGUUR: Een dwarsdoorsnede van een rivier. De oevers zijn steil en de rivier is relatief smal. Een rode pijl wijst van de oever naar de rivier, wat duidt op erosie.]

afbeelding 2
[FIGUUR: Een dwarsdoorsnede van een rivier. De oevers zijn schuin aflopend en de rivier is breder. Rode pijlen wijzen naar beneden op de oevers, wat duidt op neerslag of verdamping.]

afbeelding 3
[FIGUUR: Een dwarsdoorsnede van een rivier. De dijk aan één zijde is verhoogd en steil, terwijl de andere zijde een geleidelijk aflopende oever heeft die de rivier instroomt. Een rode pijl wijst van de verhoogde dijk naar het water, mogelijk duidend op een dijkverlegging of overstroming.]

afbeelding 4
[FIGUUR: Een dwarsdoorsnede van een rivier met meerdere niveaus aan oevers, wat duidt op een verruimde rivier. Rode pijlen wijzen naar beneden op verschillende delen van de verruimde oever, wat duidt op infiltratie of verdamping.]

1p 18 Bekijk bron 11.
In bron 11 staan vier maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
Waar staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de afbeeldingen in bron 11 juist bij de aangegeven maatregelen?

| | dijkverlegging | kribverlaging | uiterwaardvergraving | zomerbedverdieping |
|---|---|---|---|---|
| A | 1 | 3 | 2 | 4 |
| B | 1 | 3 | 4 | 2 |
| C | 1 | 4 | 3 | 2 |
| D | 3 | 1 | 2 | 4 |
| E | 3 | 2 | 4 | 1 |
| F | 3 | 4 | 2 | 1 |

GT-0131-a-o 12 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 13

bron 12
Wateroverlast in Nederland

foto 1
[FIGUUR: Een dijk die is doorgebroken, met modder en puin op de voorgrond en enkele mensen die toekijken.]

foto 2
[FIGUUR: Een akker die onder water staat, met modderig water en afgebroken plantenresten.]

foto 3
[FIGUUR: Een straat in een woonwijk die onder water staat, met mensen die in een bootje zitten.]

foto 4
[FIGUUR: Een brug en kade die deels onder water staan, met mensen die door het water lopen.]

1p 19 Bekijk bron 12.
In bron 12 staan vier foto's met wateroverlast in Nederland.
Waar staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de foto's uit bron 12 juist bij de
oorzaken van de wateroverlast?

| | doorbreken van de dijk | hoge grondwaterstand | riool kan het water niet verwerken | overstroming van de rivier |
|---|---|---|---|---|
| A | 1 | 2 | 3 | 4 |
| B | 1 | 2 | 4 | 3 |
| C | 1 | 3 | 2 | 4 |
| D | 4 | 2 | 1 | 3 |
| E | 4 | 2 | 3 | 1 |
| F | 4 | 3 | 2 | 1 |

GT-0131-a-o 13 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 14

bron 13
Druppelirrigatie in lelieteelt

[FIGUUR: Een veld met rijen bloemen, met daartussen slangen die druppelirrigatie bieden.]

2p 20 Bekijk bron 13.
Lelies zijn bloemen die veel water nodig hebben. In Drenthe is daarom
een proef gestart met druppelirrigatie in de lelieteelt. Het water wordt hier
door buizen naar elke plant gevoerd.
→ Waarom is de manier van irrigeren zoals te zien in bron 13 duurzamer
dan beregening?
→ Noem een natuurlijke oorzaak waardoor deze vorm van irrigatie in
Nederland veel minder wordt toegepast dan in een land als Spanje.

GT-0131-a-o 14 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

bron 14
Grondsoorten in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met verschillende bodemsoorten weergegeven, waaronder veen, zand, klei en löss.]
1p 21 Bekijk bron 14.
Op de kaart in bron 14 staan gebied X en gebied Y.
→ Beargumenteer waar het regenwater na een flinke regenbui het snelst
zal infiltreren. Kies eerst gebied X of gebied Y. Geef daarna de
oorzaak waardoor infiltratie hier sneller gaat.
bron 15
Uitbaggeren van een sloot
[FIGUUR: Een tractor met een graafarm baggert een sloot uit.]
1p 22 Bekijk bron 15.
Het waterschap verplicht boeren om de sloten goed te onderhouden.
Boeren moeten de sloot uitdiepen door baggeren. Dit is belangrijk voor
zowel de waterkwaliteit als de waterkwantiteit.
→ Geef een voordeel voor het kwantitatieve waterbeheer van het
uitbaggeren van de sloten.
GT-0131-a-o
15 / 29
lees verder ►►►

### Pagina 16

bron 16
Dwarsdoorsnede van China
[FIGUUR: Grafiek met de hoogte in functie van de afstand. De x-as is de afstand met markeringen 1 en 2. De y-as is de hoogte.]
1p 23 Bekijk bron 16.
In bron 16 is een dwarsdoorsnede van China te zien.
Waar staan de gebieden juist bij de cijfers 1 en 2 uit de dwarsdoorsnede
in bron 16?
1 2
A Noord-China Zuid-China
B Oost-China West-China
C West-China Oost-China
D Zuid-China Noord-China

bron 17
Drieklovendam China
De Drieklovendam is gebouwd in de ... 1 ... (middenloop / benedenloop)
van de rivier de Chang Jiang.
In dit gebied is ... 2 ... (veel / geen) reliëf.
In het stuwmeer vindt veel ... 3 ... (erosie / sedimentatie) plaats. Dit komt
omdat de stroomsnelheid er ... 4 ... (laag / hoog) is.

2p 24 Lees bron 17.
In de tekst van bron 17 staat achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 een
keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 17 over op het antwoordblad en
zet de juiste keuze erachter.

GT-0131-a-o 16 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 17

bron 18
Dwarsdoorsnede Huang He

[FIGUUR: Schematische dwarsdoorsnede van een rivierlandschap met legenda.]

Legenda:
löss
akkerland
akkerland met irrigatie
stuwdam
löss transport

2p 25 Bekijk bron 18.
Menselijk handelen heeft gezorgd voor grote hoeveelheden löss in de
Huang He.
Noem een voorbeeld van dit menselijk handelen.
Noem een negatief gevolg van de grote hoeveelheden löss voor de
benedenloop van de Huang He.

GT-0131-a-o 17 / 29 lees verder

### Pagina 18

bron 19
Saudi-Arabië, tarweproductie in miljoenen tonnen van 1960 tot en met
2016
[FIGUUR: Liggende staafgrafiek met op de horizontale as de jaren van 1960 tot 2020 en op de verticale as de hoeveelheid in miljoenen tonnen van 0 tot 5. De lijn geeft een productiedaling weer vanaf ongeveer 2005.]
hoeveelheid
(x miljoenen tonnen)
5
4
3
2
1
0
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020
1p 26 Bekijk bron 19.
Vanwege de snelle bevolkingsgroei in Saudi-Arabië lijkt het niet logisch
dat het land in 2016 is gestopt met het produceren van tarwe. Toch heeft
Saudi-Arabië dat wel gedaan.
→ Door welke klimatologische oorzaak heeft Saudi-Arabië besloten om te
stoppen met de productie van tarwe?
1p 27 Over de gevolgen van de bouw van de Aswandam in Egypte worden twee
uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: na de bouw van de Aswandam in de Nijl in Zuid-Egypte is de
kans op verzilting in de delta van de Nijl toegenomen.
Uitspraak 2: na de bouw van de Aswandam in de Nijl werd er tussen de
dam en de monding meer slib afgezet.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-o 18 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 20
Stroomgebied van de Nijl in oppervlakte naar land

[FIGUUR: Tabel met de landen, het percentage van het stroomgebied van de Nijl en de oppervlakte van het stroomgebied in km².]

| land                                    | stroomgebied in % (oppervlakte) | stroomgebied in km² (oppervlakte) |
|-----------------------------------------|-----------------------------------|-----------------------------------|
| voormalig Sudan (is nu opgesplitst in Sudan en Zuid-Sudan) | 62,7                              | 1.900.000                         |
| Ethiopië                                 | 12,1                              | 368.000                           |
| Egypte                                  | 9,9                               | 300.000                           |
| Uganda                                  | 7,7                               | 232.000                           |
| Tanzania                                | 3,8                               | 116.000                           |
| Kenia                                   | 1,8                               | 55.000                            |
| Democratische Republiek Congo           | 0,8                               | 23.000                            |
| Rwanda                                  | 0,7                               | 21.500                            |
| Burundi                                 | 0,5                               | 14.500                            |

2p 28 Bekijk bron 20.
Over de verdeling van het Nijlwater is in het verleden regelmatig gediscussieerd. Je zou de oppervlakte van een land in het stroomgebied van de Nijl kunnen gebruiken als criterium om het Nijlwater (rechtvaardig) te verdelen, maar er zijn ook andere criteria denkbaar.
→ Noem een demografisch criterium voor de verdeling van het water uit de Nijl.
→ Noem een natuurlijk criterium voor de verdeling van het water uit de Nijl.

1p 29 Een (nieuw) verdrag over de verdeling van het water van de Nijl zou, van alle landen in het stroomgebied, voor Egypte weleens het meest gunstig kunnen zijn.
→ Geef hiervoor een argument.

GT-0131-a-o 19 / 29 lees verder

### Pagina 20

Bevolking en ruimte

bron 21
Demografisch transitiemodel

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "geboorte en sterfte per duizend per jaar" en waarden van 0, 10, 20, 30, 40. Op de x-as staan de fases 1, 2, 3, 4, 5 en "tijd". Er zijn drie lijnen: een rode lijn met de tekst "geboortecijfer" die begint rond de 40 en daalt naar ongeveer 15. Een blauwe lijn met de tekst "sterftecijfer" die begint rond de 25, stijgt licht naar ongeveer 28, en daalt daarna naar ongeveer 10. Een groene lijn met de tekst "totale bevolking" die begint laag en stijgt naar een piek rond fase 3, en daarna langzaam daalt.]

1p 30 Bekijk bron 21. Eind jaren 60 gingen veel vrouwen in Nederland de anticonceptiepil of een ander voorbehoedsmiddel gebruiken. In welke fase van het demografisch transitiemodel bevond Nederland zich eind jaren 60?
A in fase 1
B in fase 2
C in fase 3
D in fase 5

GT-0131-a-o 20 / 29 lees verder

### Pagina 21

bron 22
Aantal geboren per 1000 vrouwen in Nederland naar herkomst en
leeftijd van de vrouw in 2000 en 2013

[FIGUUR: Een gegroepeerde staafdiagram met op de y-as "aantal geboren per 1000 vrouwen" van 0 tot 160 en op de x-as leeftijdsgroepen van de vrouw: "jonger dan 20", 20-25, 25-30, 30-45, 35-40, 40-45. Er zijn staafjes voor "vrouwen zonder migratieachtergrond" in 2000 (lichtblauw), 2013 (donkerblauw), en voor "vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond" in 2000 (lichtgroen) en 2013 (donkergroen).]

Legenda:
vrouwen zonder migratieachtergrond
2000
2013
vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond
2000
2013

1p 31 Bekijk bron 22.
Vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond komen uit landen in
Afrika, Latijns-Amerika en Azië (uitgezonderd Indonesië en Japan).
Bron 22 vergelijkt het aantal geboorten van vrouwen in Nederland zonder
migratieachtergrond met het aantal geboorten van vrouwen met een
niet-westerse migratieachtergrond in Nederland.
Welke uitspraak over de vergelijking tussen beide groepen vrouwen is
juist?
A Het aantal geboren per 1000 vrouwen met een niet-westerse
migratieachtergrond komt dichter bij dat van vrouwen zonder
migratieachtergrond.
B In 2013 werden er per 1000 vrouwen met een niet-westerse
migratieachtergrond meer kinderen geboren dan in 2000.
C Vrouwen zonder migratieachtergrond boven de 40 jaar krijgen meer
kinderen dan vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond
boven de 40 jaar.
D Vrouwen zonder migratieachtergrond krijgen op jongere leeftijd meer
kinderen dan vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond.

bron 23
Gebied in Nederland

[FIGUUR: Een lichtgrijs kadertje met tekst erin.]

Het gebied is meer bekend als krimpregio waaruit mensen wegtrekken
dan als stedelijke agglomeratie. Dit gebied ligt binnen Europa zeer
gunstig: binnen een half uur zijn grote steden als Aken (Duitsland) en Luik
(België) per auto goed te bereiken.

1p 32 Lees bron 23.
Over welk gebied gaat de tekst?
A over Bandstad Twente
B over Brabantstad
C over het stedelijk gebied Arnhem-Nijmegen
D over Zuid-Limburg

GT-0131-a-o 21 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 22

bron 24
Albert Heijn-winkels in Noord-Holland

[FIGUUR: Kaart van Noord-Holland met locaties van Albert Heijn winkels en wegennet.]

Legenda:
supermarkt voor de
dagelijkse boodschappen
heel grote supermarkt met
een ruim assortiment
een kleine supermarkt met
drinken en eten voor onderweg
snelweg
hoofdweg

2p 33 Bekijk bron 24.
Over de winkels van de Albert Heijn worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de Albert Heijn-supermarkt voor de dagelijkse boodschappen
heeft een kleinere reikwijdte dan de Albert Heijn XL-
supermarkt.
Uitspraak 2: de Albert Heijn-supermarkt voor de dagelijkse boodschappen
heeft een lagere drempelwaarde dan de Albert Heijn XL-
supermarkt.
Uitspraak 3: het verzorgingsgebied van de Albert Heijn-supermarkt is
groter dan die van de Albert Heijn XL-supermarkt.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

2p 34 Een Albert Heijn XL-supermarkt is vaak gevestigd aan de rand van de
stad.
→ Noem twee voordelen van deze locatie.

GT-0131-a-o 22 / 29 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.allexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl.nl. Pagina: 410

### Pagina 23

bron 25
Vier bevolkingsgrafieken van Duitsland

bevolkingsgrafiek 1
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsgrafiek voor mannen met leeftijden op de y-as en aantallen op de x-as, kleuren lichtblauw. Boven 70 jaar veel mannen, daaronder snel afnemend. Er is ook een grafiek voor vrouwen, kleuren roze, die een vergelijkbaar patroon laat zien, maar met meer ouderen.]
800 600 400 200 0 x 1000 0 200 400 600 800

bevolkingsgrafiek 2
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsgrafiek voor mannen met leeftijden op de y-as en aantallen op de x-as, kleuren lichtblauw. De grafiek is vergelijkbaar met die van bevolkingsgrafiek 1, met een piek rond de 50-60 jaar. Er is ook een grafiek voor vrouwen, kleuren roze, die ook een piek rond de 50-60 jaar laat zien.]
800 600 400 200 0 x 1000 0 200 400 600 800

bevolkingsgrafiek 3
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsgrafiek voor mannen met leeftijden op de y-as en aantallen op de x-as, kleuren lichtblauw. De grafiek laat een relatief jonge bevolking zien met een brede basis in de jongere leeftijdsgroepen. Er is ook een grafiek voor vrouwen, kleuren roze, die een vergelijkbaar patroon laat zien.]
800 600 400 200 0 x 1000 0 200 400 600 800

bevolkingsgrafiek 4
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsgrafiek voor mannen met leeftijden op de y-as en aantallen op de x-as, kleuren lichtblauw. De grafiek laat een bevolking zien met een brede groep middelbare leeftijd. Er is ook een grafiek voor vrouwen, kleuren roze, die een vergelijkbaar patroon laat zien.]
800 600 400 200 0 x 1000 0 200 400 600 800

1p 35 Bekijk bron 25.
De bevolkingsgrafieken in bron 25 zijn van Duitsland van de jaren 1950,
2011, 2030 en 2060. Ze staan in willekeurige volgorde.
Waar staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de bevolkingsgrafieken uit bron 25
juist bij de vier jaartallen?

| | 1950 | 2011 | 2030 | 2060 |
|---|---|---|---|---|
| A | 3 | 1 | 2 | 4 |
| B | 3 | 2 | 1 | 4 |
| C | 3 | 2 | 4 | 1 |
| D | 4 | 1 | 2 | 3 |
| E | 4 | 1 | 3 | 2 |
| F | 4 | 3 | 1 | 2 |

GT-0131-a-o 23 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 24

bron 26
Migratie tussen (voormalig) West-Duitsland en (voormalig)
Oost-Duitsland, 1980-2013
[FIGUUR: Lijngrafiek met op de y-as migratie in duizendtallen (0 tot 400) en op de x-as de jaren (1980 tot 2013). Twee lijnen, lijn 1 (blauw) en lijn 2 (bruin), tonen migratietrends.]
1p 36 Bekijk bron 26.
Bron 26 gaat over de migratie tussen (voormalig) Oost-Duitsland en
(voormalig) West-Duitsland.
→ Welke lijn geeft de migratie aan van (voormalig) Oost-Duitsland naar
(voormalig) West-Duitsland? Kies eerst lijn 1 of lijn 2. En geef daarna
een argument voor de keuze.

bron 27
Gemiddeld inkomen per maand in Dresden in 2016 na huishouden per
wijk
[FIGUUR: Kaart van Dresden met wijken ingekleurd volgens gemiddeld inkomen per maand in euro's. Een legenda geeft de inkomensklassen aan: 1.200 - 1.505 (donkergroen), 1.506 - 1.549 (groen), 1.550 - 1.621 (bruin), 1.622 - 1.680 (geel), 1.681 - 1.800 (rood), geen gegevens (wit).]
1p 37 Bekijk bron 27.
Welk begrip past het best bij bron 27?
A bevolkingsdichtheid
B bevolkingsspreiding
C integratie
D sociale ongelijkheid
GT-0131-a-o 24 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 25

bron 28
Demografisch transitiemodel
[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as "geboorte en sterfte per duizend per jaar" (lopend van 0 tot 40) en op de x-as de tijd, verdeeld in "fase 1", "fase 2", "fase 3", "fase 4", "fase 5". Er zijn drie lijnen: een blauwe lijn die afneemt, een rode lijn die eerst hoog is en dan afneemt, en een groene lijn die eerst laag is en dan toeneemt en daarna weer afneemt. De blauwe lijn is gelabeld "sterftecijfer". De rode lijn is gelabeld "geboortecijfer". De groene lijn is gelabeld "totale bevolking".]

38 (1p) Bekijk bron 28.
In 2017 was het geboortecijfer in China 12 en het sterftecijfer was 8.
Waar staan voor China de fases uit het demografisch transitiemodel juist
bij 2017 en 2050?

|   | 2017 | 2050 |
|---|---|---|
| A | fase 3 | fase 3 |
| B | fase 3 | fase 4 |
| C | fase 3 | fase 5 |
| D | fase 4 | fase 4 |
| E | fase 4 | fase 5 |
| F | fase 5 | fase 4 |

### Pagina 26

bron 29
Een gevolg van de eenkindpolitiek in China
[FIGUUR: Drie afbeeldingen van mensen: bovenaan grootouders, in het midden ouders en onderaan een huilend kind. De afbeeldingen zijn onderling verbonden met pijlen.]
ouders
enig
kind
grootouders

1p 39 Bekijk bron 29.
Bron 29 laat een gevolg van de eenkindpolitiek van China zien.
→ Welk sociaal-economisch gevolg van de eenkindpolitiek is te zien?

bron 30
Migratie in China

Migranten die naar de steden trekken zijn vooral ... 1 ... (jonge / oude)
mensen. Een oorzaak van deze migratie is de mechanisering van
de ... 2 ... (landbouw / industrie) op het platteland.
De trek naar de steden heeft op het platteland geleid tot
... 3 ... (braindrain / werkloosheid). De nieuwkomers in de steden kwamen
vooral terecht in de ... 4 ... (flatwijken / hutongs) in de grote steden.

2p 40 Lees bron 30.
In de tekst in bron 30 staat achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 een
keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 30 over op het antwoordblad en
zet de juiste keuze erachter.

GT-0131-a-o 26 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 31
Bevolkingsdichtheid, China

[FIGUUR: Kaart van China met gekleurde gebieden die bevolkingsdichtheid aangeven en cirkels van verschillende groottes die bevolkingsconcentraties van steden weergeven. Er is een schaalbalk met afstanden in kilometers en een legenda voor de bevolkingsdichtheid en stadsbevolkingsconcentraties.]

2p 41 Bekijk bron 31.
Over bron 31 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: Shanghai en Guangzhou hebben allebei minstens 5 miljoen inwoners.
Uitspraak 2: Shanghai en Guangzhou liggen allebei aan zee.
Uitspraak 3: Guangzhou ligt aan de Chang Jiang.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-o 27 / 29 lees verder ► ► ►

### Pagina 28

bron 32
Skyline van Guangzhou in 1978 en in 2013

1978 2013

[FIGUUR: Twee foto's van de skyline van Guangzhou in 1978 en 2013.]

1p 42 Bekijk bron 32.
In bron 32 zie je de skyline van Guangzhou in 1978 en 2013.
$\rightarrow$ Noem met behulp van bron 32 een verandering waardoor de
ruimtelijke kwaliteit tussen 1978 en 2013 is verslechterd.

bron 33
Bevolkingsgroei in Guangzhou, China

[FIGUUR: Een grafiek die de bevolkingsomvang in Guangzhou weergeeft van 1950 tot 2020.]

bevolkingsomvang
(x 1.000.000)

1p 43 Bekijk bron 33.
De bevolkingsgroei in Guangzhou komt vooral door het grote aantal
migranten. Tussen 1990 en 2020 vindt een verdrievoudiging van de
bevolkingsomvang plaats.
Welke uitspraak over Guangzhou is juist?
A De gemiddelde leeftijd is gedaald en er is een geboorteoverschot.
B De gemiddelde leeftijd is gedaald en er is een sterfteoverschot.
C De gemiddelde leeftijd is gestegen en er is een geboorteoverschot.
D De gemiddelde leeftijd is gestegen en er is een sterfteoverschot.

GT-0131-a-o 28 / 29 lees verder ►►►

### Pagina 29

bron 34
Guangzhou Bus Rapid Transit

situatie vóór 2010
[FIGUUR: Foto van een drukke straat vol met verkeer in Guangzhou vóór 2010.]

situatie na 2010
[FIGUUR: Foto van een straat met bussen en perrons in Guangzhou na 2010.]

1p 44 Bekijk bron 34.
De foto van na 2010 in bron 34 laat het Guangzhou Bus Rapid Transit
zien: een systeem waarbij bussen een vaste route door de stad rijden,
onder andere langs metrostations. Per uur worden 27.000 passagiers
vervoerd. Eén voordeel is dat er in de nieuwe situatie minder congestie in
Guangzhou is dan vóór 2010.
→ Noem nog een voordeel van de invoering van het Guangzhou Bus
Rapid Transit.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

GT-0131-a-0
29 / 29
einde ■