# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Windsnelheid aflezen van een weerkaart

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het interpreteren van weerkaarten, specifiek over het bepalen van windsnelheid aan de hand van isobaren.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'weerkaart', 'isobaren', 'luchtdruk', 'windsnelheid', 'lagedrukgebied' en 'hogedrukgebied' kennen en begrijpen hoe deze met elkaar samenhangen.

Wat moet je kunnen: Je moet een weerkaart kunnen bekijken en beargumenteren op welke weerkaart de wind het hardst waait, gebaseerd op de ligging van de isobaren.

Waar op letten: Let goed op de afstand tussen de isobaren. Dichter op elkaar liggende isobaren duiden op een groter luchtdrukverschil en dus op hardere wind. Zorg dat je de juiste weerkaart kiest én een correct argument geeft.

Kernbegrippen: weerkaart, isobaren, luchtdruk, windsnelheid, lagedrukgebied, hogedrukgebied

### Vraag 2 – Natuurijs in Nederland: Weersomstandigheden

Wat kun je verwachten: Een vraag over de weersomstandigheden die nodig zijn voor het ontstaan van natuurijs in Nederland, gebaseerd op een afbeelding van natuurijs.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let op de relatie tussen hogedrukgebieden en heldere, koude nachten in de winter, en de invloed van een oostenwind (aflandige wind) die koude, continentale lucht aanvoert.

Kernbegrippen: hogedrukgebied, lagedrukgebied, windrichting, aanlandige wind, aflandige wind, weersomstandigheden

### Vraag 3 – Klimaatgebieden Spanje en Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen van klimaatgebieden op een kaart en het vergelijken van klimaten.

Wat moet je kennen: De kenmerken van het gematigd zeeklimaat en de ligging van dit klimaat in Europa, inclusief Nederland en delen van Spanje.

Wat moet je kunnen: Een thematische kaart lezen (bronsoort: kaart), klimaatgebieden identificeren (schaalniveau: landelijk, kaartvaardigheid: thematische kaart lezen) en vergelijken met een bekend referentieklimaat (begrip: klimaatgebieden, gematigd zeeklimaat).

Waar op letten: Let goed op de ligging van de klimaatgebieden op de kaart en de invloed van de Atlantische Oceaan op het klimaat aan de noordkust van Spanje.

Kernbegrippen: klimaatgebieden, gematigd zeeklimaat

### Vraag 4 – Temperatuurverschillen door hoogte

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen hoogte en temperatuur, gebaseerd op een wieleretappe.

Wat moet je kennen: Begrip van de verticale temperatuurgradiënt (temperatuur daalt met toenemende hoogte).

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (hoogte aflezen), grafieken interpreteren (hoogteprofiel), argumenteren.

Waar op letten: Kies de juiste temperatuur en geef een correct argument dat de temperatuur daalt met toenemende hoogte.

Kernbegrippen: temperatuur, hoogte, reliëf, verticale temperatuurgradiënt

### Vraag 5 – Weer en klimaat in het Cantabrisch Gebergte

Wat kun je verwachten: Een vraag over de invloed van gebergten op neerslag en de effecten van klimaatverandering op vegetatie.

Wat moet je kennen: De begrippen loefzijde, lijzijde, stuwingsregen, aanlandige wind, aflandige wind, klimaatverandering en vegetatiegordels.

Wat moet je kunnen: De ligging van de finish op Alto de la Cubilla bepalen ten opzichte van het Cantabrisch Gebergte en de windrichting (bron 4 en 5). De relatie tussen windrichting, gebergte en neerslag (stuwingsregen) toepassen. De invloed van klimaatverandering op vegetatiegordels benoemen.

Waar op letten: Let goed op de windrichting in relatie tot het gebergte voor de begrippen loef- en lijzijde. Bedenk welke wind neerslag aanvoert. Denk na over de algemene effecten van klimaatverandering op vegetatiegordels.

Kernbegrippen: loefzijde, lijzijde, stuwingsregen, aanlandige wind, aflandige wind, klimaatverandering, vegetatiegordels

### Vraag 6 – Gevolgen van zeespiegelstijging in Nederland en Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van klimaatverandering, specifiek zeespiegelstijging, en de verschillen daarin tussen Nederland en Spanje.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'zeespiegelstijging', 'bodemdaling' en 'ligging onder zeeniveau'. Kennis over de geografische kenmerken van Nederland (laag gelegen) en Spanje.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een krantenkop (bron 6) interpreteren en een natuurlijke oorzaak benoemen voor een geografisch fenomeen.

Waar op letten: Let op het specifieke verzoek om een 'natuurlijke oorzaak' en het onderscheid tussen Nederland en Spanje. Focus op de unieke geografische situatie van Nederland.

Kernbegrippen: zeespiegelstijging, bodemdaling, ligging onder zeeniveau, klimaatverandering

### Vraag 7 – Bodemerosie in Zuidoost-Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken van bodemerosie in een droog, heuvelachtig landschap.

Wat moet je kennen: Begrippen als bodemerosie, reliëf, vegetatie en verwoestijning.

Wat moet je kunnen: Een foto van een landschap analyseren en geografische kenmerken herkennen die bijdragen aan processen zoals bodemerosie.

Waar op letten: Let op de aanwezigheid van reliëf (hoogteverschillen) en de afwezigheid van vegetatie als factoren die bodemerosie beïnvloeden.

Kernbegrippen: bodemerosie, reliëf, verwoestijning, vegetatie

### Vraag 8 – Klimaten in de Verenigde Staten

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen en toewijzen van verschillende klimaattype aan specifieke plaatsen in de Verenigde Staten, gebaseerd op een kaart en klimaatgrafieken.

Wat moet je kennen: De kenmerken van een mediterraan klimaat, landklimaat en gematigd zeeklimaat. De invloed van de ligging ten opzichte van de zee op het klimaat.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (locaties van steden bepalen), klimaatgrafieken interpreteren (temperatuur- en neerslagpatronen aflezen) en deze informatie koppelen aan klimaattype.

Waar op letten: Let op de seizoensgebonden neerslagpatronen (vooral droge zomers bij mediterraan klimaat) en de temperatuurverschillen tussen zomer en winter (groot bij landklimaat, kleiner bij zeeklimaat). Wees alert op de specifieke classificatie van Boston in deze context als 'gematigd zeeklimaat', ondanks dat het volgens Köppen een landklimaat kan zijn, vanwege de matigende invloed van de oceaan.

Kernbegrippen: klimaattype, klimaatgrafiek, gematigd zeeklimaat, landklimaat, mediterraan klimaat, ligging ten opzichte van zee

### Vraag 9 – Klimaatverschillen in de VS: Invloed van de Zee

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken van temperatuurverschillen tussen zomer en winter in verschillende steden in de Verenigde Staten, waarbij je bronnen moet analyseren.

Wat moet je kennen: De kernconcepten 'ligging ten opzichte van zee', 'matigende invloed van de zee', 'landklimaat', 'zeeklimaat', 'klimaatfactoren' en 'temperatuurverschil'.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (locaties van steden bepalen), klimaatgrafieken interpreteren (temperatuurverschillen aflezen) en de relatie leggen tussen geografische ligging en klimaatkenmerken.

Waar op letten: Kies de juiste klimaatfactor (ligging ten opzichte van zee) en geef een correcte uitleg over hoe deze factor het grotere temperatuurverschil in Sioux City veroorzaakt (ver van de kust, minder matigende invloed van zee).

Kernbegrippen: ligging ten opzichte van zee, matigende invloed van de zee, landklimaat, zeeklimaat, klimaatfactoren, temperatuurverschil

### Vraag 10 – Weer en Klimaat: Weerelementen en Klimaatfactoren

Wat kun je verwachten: Een vraag over de weersverwachting van een specifieke locatie, waarbij je onderscheid moet maken tussen weerelementen en klimaatfactoren, en inzicht moet tonen in de oorzaak van windrichtingsverandering.

Wat moet je kennen: De definities van 'weerelementen' (zoals temperatuur, wind, bewolking) en 'klimaatfactoren' (zoals breedteligging, hoogteligging, afstand tot de zee, ligging van gebergten, zeestromen). Je moet ook weten dat wind ontstaat en van richting verandert door verschillen en verplaatsingen van luchtdrukgebieden.

Wat moet je kunnen: De informatie uit een grafiek met weersverwachting interpreteren. Je moet de begrippen 'weerelementen' en 'klimaatfactoren' correct toepassen op de informatie in de bron. Daarnaast moet je de relatie tussen luchtdrukgebieden en windrichting kunnen benoemen.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen weerelementen (wat je op een bepaald moment waarneemt) en klimaatfactoren (de geografische omstandigheden die het klimaat beïnvloeden). Beide uitspraken moeten correct beoordeeld zijn om het punt te krijgen.

Kernbegrippen: weer, weerelementen, klimaat, klimaatfactoren, wind, luchtdrukgebieden

### Vraag 11 – Agrarisch bodemgebruik in de Verenigde Staten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de ruimtelijke spreiding van landbouwzones in de Verenigde Staten, waarbij je gebieden op een kaart moet koppelen aan foto's van agrarisch bodemgebruik.

Wat moet je kennen: De kernconcepten landbouwzones, agrarisch bodemgebruik, klimaatgebieden en ruimtelijke spreiding.

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: het lokaliseren van gebieden op een kaart. Grafiekvaardigheid: het interpreteren van foto's van landbouwactiviteiten. Begrip: het leggen van verbanden tussen geografische locaties, klimaat en typen landbouw.

Waar op letten: Let op de kenmerken van de landbouw op de foto's (bijv. koeien/weilanden, boomgaard/vruchten, graanvelden/maaidorsers) en koppel deze aan de juiste klimaatgebieden en landbouwzones in de Verenigde Staten zoals weergegeven op de kaart.

Kernbegrippen: landbouwzones, agrarisch bodemgebruik, klimaatgebieden, ruimtelijke spreiding

### Vraag 12 – Klimaatverandering en orkanen: meer neerslag

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen warmer zeewater, verdamping, condensatie en neerslag tijdens stormen en orkanen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Uitleggen hoe warmer zeewater leidt tot meer neerslag tijdens orkanen en stormen door de processen van verdamping en condensatie te benoemen.

Waar op letten: Let op dat je niet alleen 'meer' verdamping kiest, maar ook de juiste vervolgstap (meer condensatie) benoemt als oorzaak voor meer neerslag. Een onjuiste oorzaak bij de juiste keuze levert geen punten op.

Kernbegrippen: klimaatverandering, verdamping, condensatie, neerslag, orkanen, waterkringloop

### Vraag 13 – Tropische orkanen: ontstaan en verloop

Wat kun je verwachten: Een vraag over het ontstaan, de verplaatsing en het afzwakken van tropische orkanen, specifiek in de Atlantische Oceaan.

Wat moet je kennen: De kenmerken van een tropische orkaan, de relatie met drukgebieden (lage- en hogedruk), de invloed van land en zeewater op orkanen, en de periodes waarin orkanen het meest voorkomen.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een kaart (bron 13) en een tekst (bron 14) combineren en interpreteren om de juiste keuzes te maken in een invultekst. Specifiek: kaartlezen (locatie van orkaanontwikkeling) en tekstbegrip (factoren die orkanen beïnvloeden).

Waar op letten: Let goed op de context van de Atlantische Oceaan en de specifieke factoren die het ontstaan, de richting en het afzwakken van orkanen beïnvloeden. Controleer of je alle vier de keuzes correct hebt overgenomen en ingevuld.

Kernbegrippen: tropische orkaan, lagedrukgebied, ontstaan en verloop van orkanen, klimatologie

### Vraag 14 – Gevolgen van Orkaan Laura

Wat kun je verwachten: Een vraag over de directe gevolgen van een natuurramp (orkaan) op de infrastructuur en hulpverlening.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'orkaan', 'natuurramp', 'infrastructuur' en 'overstroming'.

Wat moet je kunnen: Het benoemen van een direct gevolg van een natuurramp dat de hulpverlening belemmert.

Waar op letten: Het antwoord moet een concreet fysiek gevolg van de orkaan zijn dat direct de hulpverlening vertraagt (bijvoorbeeld beschadigde infrastructuur of overstromingen).

Kernbegrippen: orkaan, natuurramp, infrastructuur, overstroming

### Vraag 15 – Natuurrampen: Orkanen en Tornado's

Wat kun je verwachten: Een vraag over het verschil in voorspelbaarheid tussen orkanen en tornado's en de implicaties daarvan voor waarschuwingssystemen.

Wat moet je kennen: De begrippen 'orkaan' en 'tornado' en het verschil in hun ontstaanswijze en voorspelbaarheid.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (waarschuwingsbord) interpreteren en dit koppelen aan geografische kennis over natuurrampen om een verklaring te geven.

Waar op letten: Let op het sleutelwoord 'voorspelbaarheid'. Het antwoord moet duidelijk maken dat tornado's veel moeilijker te voorspellen zijn dan orkanen, zowel qua ontstaan als qua route.

Kernbegrippen: orkaan, tornado, voorspelbaarheid (weer), natuurramp

### Vraag 16 – Wateroverlast verminderen door onttegelen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de waterkringloop en hoe menselijk handelen (onttegelen) een onderdeel daarvan beïnvloedt.

Wat moet je kennen: De kernconcepten 'waterkringloop', 'infiltratie' en 'verstening'. Je moet weten wat infiltratie is binnen de context van de waterkringloop en hoe verstening dit proces beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: De leerling moet de bron (krantenartikel) kunnen lezen en de informatie daaruit kunnen koppelen aan de kennis over de waterkringloop om het juiste begrip te benoemen.

Waar op letten: Let op de relatie tussen het verwijderen van tegels en het gemakkelijker maken van een specifiek onderdeel van de waterkringloop. De vraag vraagt expliciet om het 'onderdeel van de waterkringloop'.

Kernbegrippen: waterkringloop, infiltratie, verstening

### Vraag 17 – Waterkwaliteit en drinkwatervoorziening in de zomer

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken van verminderde waterkwaliteit en de beschikbaarheid van drinkwater in de zomer, en mogelijke maatregelen.

Wat moet je kennen: Begrip van 'waterkwaliteit', 'drinkwatervoorziening' en 'waterbeheer'. Specifiek de relatie tussen seizoenen, waterstand, concentratie van vervuiling en de beschikbaarheid van drinkwater.

Wat moet je kunnen: Je moet een oorzaak kunnen benoemen voor de slechtere waterkwaliteit in de zomer en een passende maatregel kunnen noemen die in het voorjaar genomen kan worden om de drinkwatervoorziening in de zomer te verbeteren.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen de oorzaak van slechtere waterkwaliteit (hogere concentratie vervuiling) en de oorzaak van minder water (lagere waterstand door minder neerslag/smeltwater). De vraag vraagt specifiek naar de kwaliteit en daarna naar een maatregel voor meer drinkwater.

Kernbegrippen: waterkwaliteit, drinkwatervoorziening, waterbeheer

### Vraag 18 – Drinkwatervoorziening in Nederland

Wat kun je verwachten: Je krijgt drie uitspraken over drinkwater in Nederland. Je moet per uitspraak bepalen of deze juist of onjuist is.

Wat moet je kennen: Kennis over de Nederlandse drinkwatervoorziening, inclusief: hoe het drinkwatergebruik verandert tijdens droge periodes, de rol van duinen bij waterwinning in kustprovincies, en de primaire bron van drinkwater in hoger gelegen gebieden.

Wat moet je kunnen: Feitenkennis toepassen om de juistheid van beweringen te beoordelen.

Waar op letten: Lees elke uitspraak zorgvuldig. Denk na over de specifieke kenmerken van de drinkwatervoorziening in verschillende delen van Nederland en onder verschillende omstandigheden.

Kernbegrippen: drinkwatervoorziening, grondwater, duinwater, watergebruik

### Vraag 19 – Waterkwaliteit: Grondwater versus Oppervlaktewater

Wat kun je verwachten: Een vraag over de kwaliteit van grondwater en oppervlaktewater en de natuurlijke processen die hierbij een rol spelen.

Wat moet je kennen: Begrip van de termen 'grondwater' en 'oppervlaktewater', en kennis van de natuurlijke filtering van water.

Wat moet je kunnen: Een natuurlijke oorzaak benoemen die de betere kwaliteit van grondwater verklaart ten opzichte van oppervlaktewater.

Waar op letten: Focus op een natuurlijke oorzaak. Vermijd menselijke invloeden of zuiveringsprocessen door drinkwaterbedrijven.

Kernbegrippen: grondwater, oppervlaktewater, waterkwaliteit, natuurlijke filtering, infiltratie

### Vraag 20 – Kijkrichting in rivierlandschap

Wat kun je verwachten: Een vraag over het bepalen van de kijkrichting op een kaart aan de hand van een foto van een rivierlandschap.

Wat moet je kennen: Begrippen als rivierlandschap, uiterwaard, nevengeul en de context van 'Ruimte voor de Rivier'.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen en het interpreteren van een foto in relatie tot een kaart (kaart- en grafiekvaardigheid).

Waar op letten: Let op de specifieke kenmerken in de foto (uiterwaard, nevengeul, bocht in de rivier) en vergelijk deze met de oriëntatie en de elementen op de kaart. Bepaal de juiste kijkrichting (stroomopwaarts/stroomafwaarts) en de positie van de elementen ten opzichte van de kijker.

Kernbegrippen: rivierlandschap, uiterwaard, nevengeul, Ruimte voor de Rivier, kaartlezen

### Vraag 21 – Ruimte voor de Rivier: Nevengeul en Overstromingsrisico

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van de aanleg van een nevengeul in het kader van 'Ruimte voor de Rivier' op het overstromingsrisico.

Wat moet je kennen: De betekenis van 'Ruimte voor de Rivier', 'nevengeul', 'uiterwaarden' en 'waterbergend vermogen' in relatie tot waterbeheer en overstromingsrisico's.

Wat moet je kunnen: De relatie tussen de aanleg van een nevengeul en het overstromingsrisico beargumenteren op basis van bronnen (luchtfoto en kaart).

Waar op letten: Kies eerst 'groter' of 'kleiner' en geef daarna een argument dat logisch aansluit bij je keuze. Beide moeten correct zijn voor punten.

Kernbegrippen: Ruimte voor de Rivier, waterbeheer, overstromingsrisico, nevengeul, uiterwaarden, waterbergend vermogen

### Vraag 22 – Binnenvaart en hoogwater op de Waal

Wat kun je verwachten: Een vraag over de binnenvaart, rivieren en hoogwater, waarbij je informatie uit een kaart en tekst moet combineren.

Wat moet je kennen: Begrippen als binnenvaart, rivier, hoogwater, haven, stroomgebied en doorvaarhoogte.

Wat moet je kunnen: Informatie aflezen van een kaart (ligging van steden en rivieren) en tekst (gevolgen van hoogwater voor de scheepvaart).

Waar op letten: Let goed op de verbindingen op de kaart tussen het Ruhrgebied en de havens, de effecten van golfslag bij hoogwater en de invloed van waterstand op de doorvaarhoogte onder bruggen.

Kernbegrippen: binnenvaart, rivier, hoogwater, haven, stroomgebied, doorvaarhoogte

### Vraag 23 – Waterverbruik in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over waterverbruik in China, waarbij je de sector met het grootste waterverbruik moet identificeren.

Wat moet je kennen: Begrip van economische sectoren (huishoudens, industrie, landbouw) en hun relatie tot waterverbruik. Kennis van het kernconcept 'waterverbruik'.

Wat moet je kunnen: Informatie afleiden uit een bron (hoewel de bron hier een kaart is, wordt er in de vraag verwezen naar algemene kennis over waterverbruik per sector).

Waar op letten: Let op de specifieke context van China en de verschillende economische sectoren. De vraag vraagt om de sector met het meeste waterverbruik.

Kernbegrippen: waterverbruik, economische sectoren, landbouw

### Vraag 24 – Waterstress in Gebied Q

Wat kun je verwachten: Een vraag over de natuurlijke oorzaken van lage waterstress in een specifiek gebied, gebaseerd op een kaart.

Wat moet je kennen: Begrip van 'waterstress' en de factoren die de waterbalans beïnvloeden, zoals neerslag en rivieraanvoer.

Wat moet je kunnen: De kaart 'Waterstresskaart, 2015' interpreteren en een natuurlijke oorzaak voor lage waterstress benoemen.

Waar op letten: Focus op natuurlijke oorzaken, niet op menselijke ingrepen. Denk aan de twee belangrijkste natuurlijke bronnen van water: neerslag en aanvoer via rivieren.

Kernbegrippen: waterstress, waterbalans, neerslag, rivier

### Vraag 25 – Aardappelteelt in China: Irrigatie en Klimaatverschillen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over aardappelteelt in China, waarbij je informatie uit een foto en een tekst moet combineren om een geografische locatie te bepalen en te beargumenteren.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'irrigatie', 'druppelirrigatie', 'watertekort', 'landbouw' en 'klimaatverschillen' kennen en begrijpen hoe deze samenhangen met landbouwmethoden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een foto (bron 23) en een tekst (bron 24) kunnen analyseren en combineren. Je moet een beargumenteerde keuze kunnen maken tussen twee geografische locaties op basis van de gegeven informatie.

Waar op letten: Let goed op de aanwijzingen voor irrigatie op de foto (druppelirrigatie) en de beschrijving van de neerslag/droogte in de twee regio's in de tekst. Zorg ervoor dat je argument direct gekoppeld is aan de noodzaak van irrigatie in een droog gebied.

Kernbegrippen: irrigatie, druppelirrigatie, watertekort, landbouw, klimaatverschillen

### Vraag 26 – De Jordaan: reliëf, water en grenzen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de geografische kenmerken van de rivier de Jordaan, waarbij je een kaart moet interpreteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'aquifer', 'bovenloop', 'stroomgebied', 'reliëf' en 'landsgrens'.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen en kaartinterpretatie: het aflezen van hoogtes, de loop van een rivier bepalen, de ligging van aquifers herkennen en landsgrenzen identificeren op een topografische kaart.

Waar op letten: Let goed op de legenda van de kaart (hoogtes, aquifers, landsgrenzen). Volg de loop van de rivier de Jordaan om de bovenloop en benedenloop te bepalen. Kijk naar de relatie tussen de rivier en de aquifers en de ligging van de rivier ten opzichte van landsgrenzen.

Kernbegrippen: aquifer, bovenloop, stroomgebied, reliëf, landsgrens

### Vraag 27 – Waterprojecten en conflicten in het Midden-Oosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over waterbeheer en de geografische spreiding van waterbronnen en -projecten in het Midden-Oosten, waarbij je uitspraken moet beoordelen op juistheid aan de hand van een kaart.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'ontziltingsinstallaties', 'stuwdammen', 'boven- en middenloop van rivieren', 'grondwater' en 'conflicten tussen landen' in relatie tot waterschaarste.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen en interpreteren: het lokaliseren van verschillende waterprojecten (ontziltingsinstallaties, stuwdammen) en waterbronnen (rivieren, aquifers) op een kaart, en het afleiden van ruimtelijke patronen en potentiële gevolgen (zoals conflicten door grensoverschrijdend grondwatergebruik).

Waar op letten: Let op de precieze locatie van ontziltingsinstallaties (kustnabijheid), de spreiding van stuwdammen (niet alleen boven-/middenloop), en de grensoverschrijdende aard van aquifers voor grondwaterwinning.

Kernbegrippen: waterconflict, waterschaarste, ontzilting, stuwdam, aquifer, grondwater

### Vraag 28 – Waterconflict rond de Grote Renaissancedam

Wat kun je verwachten: Een vraag over de geografische en politieke gevolgen van de aanleg van een stuwdam in een internationaal stroomgebied.

Wat moet je kennen: De begrippen 'waterconflict', 'stuwdam', 'stroomgebied', 'bovenstrooms' en 'benedenstrooms'.

Wat moet je kunnen: De reden van een conflict tussen landen benoemen op basis van een bron (krantenartikel en kaart).

Waar op letten: Let op de positie van de landen ten opzichte van de rivier (bovenstrooms/benedenstrooms) en de impact van de dam op de waterhuishouding van het benedenstroomse land.

Kernbegrippen: waterconflict, stuwdam, stroomgebied, bovenstrooms, benedenstrooms

### Vraag 29 – Verzilting in de Nijldelta door irrigatie

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaken van verzilting in de Nijldelta, specifiek gericht op de rol van irrigatiemethoden door boeren.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'verzilting', 'irrigatie', 'oppervlakte-irrigatie' en 'verdamping'. Je moet ook de geografische context van de Nijldelta kennen als landbouwgebied.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (krantenartikel) interpreteren en toepassen. Je moet een verband kunnen leggen tussen een specifieke irrigatiemethode en het proces van verzilting, en dit verband kunnen uitleggen.

Waar op letten: Kies de juiste irrigatiemethode (oppervlakte-irrigatie) en leg duidelijk uit hoe deze methode leidt tot verzilting door verdamping en het achterblijven van zout. Vermijd het kiezen van druppelirrigatie of een onvolledige uitleg.

Kernbegrippen: verzilting, irrigatie, oppervlakte-irrigatie, verdamping, Nijldelta

### Vraag 30 – Waterverdeling Rode Zee - Dode Zee

Wat kun je verwachten: Een vraag over de verdeling en het gebruik van water uit de Rode Zee tussen Israël en Jordanië, specifiek gericht op het Rode Zee-Dode Zeekanaal project.

Wat moet je kennen: De geografische ligging van Israël, Jordanië, de Rode Zee en de Dode Zee. Het begrip 'ontzilting' en de producten daarvan (zoetwater en zout restwater). De algemene waterproblematiek in het Midden-Oosten.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een kaart (bron 29) en een tekst (bron 30) combineren. Specifieke informatie over watergebruik toewijzen aan de juiste landen op basis van de bronnen.

Waar op letten: Let goed op welke soort water (zoetwater of zout restwater) naar welk land gaat en waarvoor elk land dit water gebruikt, zoals beschreven in de bronnen. Noteer de landen en hun specifieke watergebruik correct.

Kernbegrippen: waterbeheer, ontzilting, waterschaarste, Dode Zee

### Vraag 31 – Bevolkingsontwikkeling in Nederland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsontwikkeling in Nederland, waarbij je een gecombineerd lijn- en staafdiagram moet interpreteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als bevolkingsontwikkeling, natuurlijke bevolkingsgroei, sociale bevolkingsgroei, totale bevolkingsgroei, migratiesaldo, vertrekoverschot en sterfteoverschot.

Wat moet je kunnen: Een gecombineerd lijn- en staafdiagram aflezen en interpreteren. Specifiek: het onderscheiden van natuurlijke, sociale en totale bevolkingsgroei, het herkennen van positieve en negatieve waarden, en het aflezen van waarden op de y-as (inclusief de eenheid x1.000).

Waar op letten: Let op het verschil tussen de verschillende soorten bevolkingsgroei (natuurlijk, sociaal, totaal). Let op de betekenis van positieve en negatieve waarden (bijvoorbeeld een negatieve sociale groei is een vertrekoverschot). Vergeet de eenheid van de y-as (x1.000) niet bij het aflezen van getallen. Interpreteer het woord 'tussen' nauwkeurig.

Kernbegrippen: bevolkingsontwikkeling, natuurlijke bevolkingsgroei, sociale bevolkingsgroei, totale bevolkingsgroei, migratiesaldo, vertrekoverschot, sterfteoverschot

### Vraag 32 – Sociaal-economische ongelijkheid in Breda

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over sociaal-economische ongelijkheid tussen wijken in Breda. Je moet twee bronnen vergelijken en beargumenteren welke bron deze ongelijkheid het duidelijkst laat zien.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'sociaal-economische ongelijkheid' en 'inkomensverschil' kennen. Je moet ook weten hoe verschillende soorten bronnen (thematische kaart, staafdiagram) informatie presenteren.

Wat moet je kunnen: Je moet een thematische kaart kunnen lezen en interpreteren om inkomensverschillen te herkennen. Je moet een staafdiagram kunnen lezen en interpreteren om leeftijdsopbouw te herkennen. Je moet een beargumenteerde keuze kunnen maken tussen twee bronnen.

Waar op letten: Let goed op welke bron direct informatie geeft over inkomen, aangezien dit een duidelijke indicator is van sociaal-economische ongelijkheid. Leeftijdsopbouw is een minder directe indicator.

Kernbegrippen: sociaal-economische ongelijkheid, ruimtelijke segregatie, inkomensverschil, leeftijdsopbouw

### Vraag 33 – Bevolkingsdiagrammen van Nederland: 1950, 1975, 2019

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen en toewijzen van bevolkingsdiagrammen aan specifieke jaartallen op basis van hun vorm en de demografische ontwikkelingen die ze representeren.

Wat moet je kennen: De kenmerken van bevolkingsdiagrammen (piramide, granaat/ui, urn) en de relatie daarvan met demografische processen zoals de demografische transitie, babyboom, vergrijzing en ontgroening in Nederland.

Wat moet je kunnen: Kaart-/grafiekvaardigheid: Het kunnen interpreteren van bevolkingsdiagrammen en deze koppelen aan historische jaartallen door de leeftijdsopbouw te analyseren.

Waar op letten: Let op de breedte van de basis (geboortecijfer), de breedte van de middengroepen (werkende bevolking/babyboomgeneratie) en de breedte van de top (vergrijzing). Deze vormen weerspiegelen de demografische transitie van Nederland over tijd.

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, bevolkingsopbouw, leeftijdsopbouw, demografische transitie, vergrijzing, ontgroening, geboortecijfer, sterftecijfer

### Vraag 34 – Krimpregio's en voorzieningen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van demografische krimp voor voorzieningen in een regio.

Wat moet je kennen: De begrippen 'krimpregio', 'demografische krimp', 'ontgroening', 'selectieve migratie' en 'voorzieningenniveau'.

Wat moet je kunnen: Beredeneren welke voorziening verdwijnt in een krimpregio en dit onderbouwen met een correcte reden.

Waar op letten: Kies de voorziening die direct beïnvloed wordt door het vertrek van jongeren. Vermijd het kiezen van voorzieningen die juist meer nodig zijn bij vergrijzing. Zorg voor een duidelijke en logische onderbouwing van je keuze.

Kernbegrippen: krimpregio, demografische krimp, ontgroening, selectieve migratie, voorzieningenniveau

### Vraag 35 – De Bijenkorf: Drempelwaarde, Reikwijdte en Verzorgingsgebied

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de begrippen drempelwaarde, reikwijdte en verzorgingsgebied toegepast op de casus van warenhuis de Bijenkorf. Je moet de juiste keuzes maken in een tekst.

Wat moet je kennen: De definities van de kernconcepten drempelwaarde, reikwijdte en verzorgingsgebied.

Wat moet je kunnen: De begrippen drempelwaarde, reikwijdte en verzorgingsgebied correct toepassen op een concrete situatie (casus).

Waar op letten: Let goed op de context van elke zin en hoe veranderingen (luxer assortiment, sluiting winkel, onlineshoppen) de begrippen beïnvloeden. Denk na over de relatie tussen product, klant en afstand.

Kernbegrippen: drempelwaarde, reikwijdte, verzorgingsgebied

### Vraag 36 – Binnenlandse migratie in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over binnenlandse migratiestromen in Duitsland, waarbij je de juiste richting van deze stromen op een kaart moet herkennen.

Wat moet je kennen: Het begrip 'binnenlandse migratie' en de algemene richting van migratiestromen binnen Duitsland, met name vanuit het oosten na 2010.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen en het interpreteren van pijlen op een kaart die migratiestromen weergeven. Je moet de kaart met de correcte migratierichting kunnen selecteren.

Waar op letten: Let op de vertrekgebieden (oosten van Duitsland) en de aankomstgebieden (grote steden zoals Hamburg, Berlijn en München). De pijlen moeten de richting van de grootste stromen correct weergeven.

Kernbegrippen: binnenlandse migratie, migratiestromen, vertrekgebied, Duitsland

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Bevolkingsontwikkeling in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsontwikkeling in China, waarbij je uitspraken moet beoordelen op juistheid aan de hand van een grafiek en algemene demografische kennis.

Wat moet je kennen: Begrippen als bevolkingsontwikkeling, bevolkingsgroei en levensverwachting. Algemene kennis over demografische factoren die bevolkingsgroei beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Grafieken lezen en interpreteren (lijngrafiek). Specifiek: de bevolkingsgroei (stijging van de lijn) in verschillende perioden vergelijken. Uitspraken beoordelen op juistheid.

Waar op letten: Let goed op de periode die genoemd wordt in uitspraak 1 en vergelijk de steilheid van de lijn in die perioden. Voor uitspraak 2 moet je nadenken over de relatie tussen levensverwachting en bevolkingsgroei. Beide uitspraken moeten correct beoordeeld worden voor het punt.

Kernbegrippen: bevolkingsontwikkeling, bevolkingsgroei, levensverwachting, demografie

### Vraag 39 – Bevolkingsspreiding in China: Natuurlijke oorzaken

Wat kun je verwachten: Een vraag over de ongelijke bevolkingsspreiding in China, specifiek gericht op de natuurlijke oorzaken van lage bevolkingsdichtheid in het westen van het land.

Wat moet je kennen: De kernconcepten bevolkingsspreiding, bevolkingsdichtheid, natuurlijke factoren, reliëf en klimaat.

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: het kunnen interpreteren van een kaart over bevolkingsdichtheid en het kunnen koppelen van geografische locaties aan natuurlijke kenmerken (zoals droogte en bergachtig terrein). Begripsvaardigheid: het kunnen benoemen van verschillende natuurlijke oorzaken voor lage bevolkingsdichtheid.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen natuurlijke en niet-natuurlijke oorzaken. Zorg ervoor dat je voor elk van de twee aangegeven gebieden een ANDERE natuurlijke oorzaak noemt en dat je de oorzaken niet verwisselt voor de gebieden 1 en 2.

Kernbegrippen: bevolkingsspreiding, bevolkingsdichtheid, natuurlijke factoren, reliëf, klimaat

### Vraag 40 – Hukou-systeem en verstedelijking in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van het hukou-systeem voor stadsbewoners en de relatie met verstedelijking, gebaseerd op een krantenartikel.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet twee uitspraken over het hukou-systeem beoordelen op juistheid, gebaseerd op de informatie uit een krantenartikel en algemene kennis over het onderwerp.

Waar op letten: Beide uitspraken moeten correct beoordeeld zijn (juist/onjuist) om het punt te krijgen. Een gedeeltelijk correct antwoord levert geen punten op.

Kernbegrippen: hukou-systeem, verstedelijking, binnenlandse migratie, sociale ongelijkheid

### Vraag 41 – Verplaatsing van kledingfabrieken in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de redenen voor de verplaatsing van kledingfabrieken van de Chinese kust naar het binnenland, met een focus op overheidsbeleid.

Wat moet je kennen: Begrippen als vestigingsfactoren, regionale ongelijkheid, bevolkingsspreiding, bevolkingsdruk en overheidsbeleid. Specifieke kennis over de economische ontwikkeling en demografische kenmerken van China.

Wat moet je kunnen: Het analyseren van economische en demografische ontwikkelingen op nationaal schaalniveau en het afleiden van redenen voor overheidsbeleid. Het interpreteren van informatie over veranderingen in vestigingsfactoren.

Waar op letten: Let op de rol van de overheid en de bredere maatschappelijke en economische gevolgen van de verplaatsing van industrie, naast de directe kostenvoordelen. Denk aan sociale en regionale aspecten.

Kernbegrippen: vestigingsfactoren, regionale ongelijkheid, bevolkingsspreiding, bevolkingsdruk, overheidsbeleid

### Vraag 42 – Bevolkingsgroei en ligging van Shanghai

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsgroei van Shanghai en de invloed van de geografische ligging, waarbij je twee uitspraken moet beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'bevolkingsgroei', 'natuurlijke bevolkingsgroei', 'sociale bevolkingsgroei', 'verstedelijking', 'megastad' en 'geografische ligging'.

Wat moet je kunnen: De kaart-/grafiekvaardigheid 'informatie uit bronnen interpreteren' en 'uitspraken beoordelen op basis van bronnen en geografische kennis'.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen natuurlijke en sociale bevolkingsgroei. Beide uitspraken moeten correct beoordeeld worden om punten te krijgen.

Kernbegrippen: bevolkingsgroei, natuurlijke bevolkingsgroei, sociale bevolkingsgroei, verstedelijking, megastad, geografische ligging

### Vraag 43 – Smog in Chinese steden: Oorzaken en Oplossingen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over luchtvervuiling (smog) in grote Chinese steden en mogelijke overheidsmaatregelen om dit te verminderen.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Je moet een concrete maatregel kunnen noemen die de overheid aan de industrie kan opleggen om smog te verminderen.

Waar op letten: Zorg dat de maatregel specifiek gericht is op de industrie en direct bijdraagt aan het verminderen van de uitstoot die smog veroorzaakt. Denk aan het verminderen van CO₂-uitstoot, het gebruik van roetfilters of overstappen op groene energie.

Kernbegrippen: luchtvervuiling, smog, industrie, overheidsbeleid, milieumaatregelen

### Vraag 44 – Deelfietsen en luchtkwaliteit in Chinese metropolen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de impact van deelfietsen op de luchtkwaliteit in grote steden.

Wat moet je kennen: Begrip van luchtvervuiling, smog, duurzaamheid, verstedelijking en het concept van een metropool.

Wat moet je kunnen: De leerling moet de relatie kunnen leggen tussen het gebruik van deelfietsen en de vermindering van verontreinigende stoffen in de lucht.

Waar op letten: Let op de directe causale relatie: minder gemotoriseerd verkeer door deelfietsen leidt tot minder uitstoot van specifieke verontreinigende stoffen (zoals roetdeeltjes, fijnstof, uitlaatgassen zoals zwaveldioxide en koolstofdioxide), wat resulteert in schonere lucht.

Kernbegrippen: luchtvervuiling, smog, duurzaamheid, verstedelijking, metropool

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijd vak 1
woensdag 18 mei
9.00 - 11.00 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
GT-0131-a-22-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Twee weerkaarten van Europa

weerkaart 1
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren. Een lagedrukgebied (L) boven IJsland en een hogedrukgebied (H) boven de Atlantische Oceaan. Loodrecht op de isobaren loopt de wind van H naar L.]
Legenda:
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied
-1025- luchtdruk

weerkaart 2
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren. Een lagedrukgebied (L) boven de Noordzee en een hogedrukgebied (H) boven Oost-Europa. Loodrecht op de isobaren loopt de wind van H naar L.]
Legenda:
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied
-1025- luchtdruk

1p 1 Bekijk bron 1.
$\to$ Beargumenteer op welke weerkaart te zien is dat de wind in Nederland het hardst waait.
Doe het zo:
- Kies eerst weerkaart 1 of weerkaart 2.
- Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-22-1-o
2 / 31
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 3

bron 2
Natuurijs in Nederland
[FIGUUR: Een winterlandschap met een molen en schaatsers op het ijs.]
1p 2 Bekijk bron 2.
Schaatsen op natuurijs in Nederland kan tijdens een langere periode van
vrieskou.
Bij welke weersomstandigheden is in Nederland de kans op het ontstaan
van natuurijs het grootst?
A bij een hogedrukgebied en een oostenwind
B bij een hogedrukgebied en een westenwind
C bij een lagedrukgebied en een oostenwind
D bij een lagedrukgebied en een westenwind

bron 3
Klimaatgebieden Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met verschillende gekleurde klimaatzones. Een legenda toont de kleuren P (oranje), Q (groen), R (geel) en S (blauw).]
0 175 350 km
1p 3 Bekijk bron 3.
Spanje heeft meerdere klimaatgebieden. In bron 3 zijn de klimaatgebieden
van Spanje aangeduid met de letters P, Q, R en S. Een van deze
klimaatgebieden heeft hetzelfde klimaat als Nederland.
Welk klimaatgebied heeft hetzelfde klimaat als Nederland?
A klimaatgebied P
B klimaatgebied Q
C klimaatgebied R
D klimaatgebied S

GT-0131-a-22-1-o 3 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 4

bron 4
Route van de wielertappe in de Ronde van Spanje op 9 september 2019
[FIGUUR: Kaart van Noord-Spanje met hoogteverschillen, rivieren en de route van de wielertappe. Rechtsboven een inzetkaart van Spanje met een gemarkeerd fragment. De legenda toont hoogtes in meters, de route als gestippelde lijn, en symbolen voor rivier en meer.]
bron 5
Hoogteverschillen in de wielertappe in de Ronde van Spanje, van Pravia
naar Alto de la Cubilla, 9 september 2019
[FIGUUR: Grafiek die de hoogte langs de wielerroute weergeeft. De horizontale as toont kilometers over de weg, van 0 tot 140. De verticale as toont de hoogte in meters. De route begint op 60 m in Pravia, passeert de Puerto de San Lorenzo op 1.350 m en de Alto de la Cobertoria op 1.180 m, en eindigt op de Alto de la Cubilla op 1.690 m.]
1p 4 Bekijk bron 4 en bron 5.
De wielertappe van 9 september 2019 in de Ronde van Spanje begon in
Pravia en eindigde op de Alto de la Cubilla. Tijdens de start in Pravia was
de temperatuur 20 graden Celsius.
→ Beoordeel hoe hoog ongeveer de temperatuur bij de finish op de
top van de Alto de la Cubilla was.
Doe het zo:
- Kies eerst 10 graden Celsius of 25 graden Celsius.
- Geef daarna een argument voor je keuze.
GT-0131-a-22-1-o
4 / 31
le es verder ►►►

### Pagina 5

2p 5 Bekijk bron 4 en bron 5.
De finish op Alto de la Cubilla lag aan de loefzijde van het
Cantabrisch Gebergte.
Hierover worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de loefzijde van het Cantabrisch Gebergte krijgt meer
neerslag dan de lijzijde.
Uitspraak 2: de neerslag die valt aan de loefzijde van het Cantabrisch
Gebergte wordt aangevoerd door een aflandige wind.
Uitspraak 3: door klimaatverandering verschuiven de vegetatiegordels in
het Cantabrisch Gebergte naar beneden.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 6
Krantenkop, 2 december 2019

Langere zomers, meer hittegolven, zeespiegelniveau omhoog en meer
bosbranden in Spanje

1p 6 Lees bron 6.
In bron 6 staan gevolgen van klimaatverandering voor Spanje. Dezelfde
gevolgen zullen ook merkbaar zijn in Nederland, al zal Nederland meer
last krijgen van de gevolgen van zeespiegelstijging dan Spanje.
→ Geef de natuurlijke oorzaak waardoor Nederland meer last zal krijgen
van de gevolgen van zeespiegelstijging dan Spanje.

bron 7
Landschap in Zuidoost-Spanje
[FIGUUR: Een breed, schilderachtig panorama van een dor, bergachtig landschap in Zuidoost-Spanje. De heuvels zijn kaal en erosiegevoelig, met scherpe randen en steile hellingen. Op de voorgrond en op de hellingen groeien lage, struikachtige vegetatie en droogtebestendige planten. Een droge rivierbedding loopt door de vallei op de voorgrond. Op de achtergrond zijn de bergen heuvelachtig en met veel kleurnuances van bruin, geel en groen. Een paar gebouwen zijn zichtbaar op de berghellingen in de verte.]

1p 7 Bekijk bron 7.
In het landschap van bron 7 is nauwelijks vegetatie, waardoor de bovenste
laag van de bodem tijdens stortbuien makkelijk wegspoelt.
→ Welk kenmerk van het landschap in bron 7 draagt nog meer bij aan het
wegspoelen van de bodem?

GT-0131-a-22-1-o 5 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 6

bron 8
Drie plaatsen in de Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met de locaties van Eureka, Sioux City en Boston gemarkeerd.]
bron 9
Klimaatgrafieken van drie plaatsen in de Verenigde Staten
Eureka
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
JFMAMJJASOND
Sioux City
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
JFMAMJJASOND
Boston
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
JFMAMJJASOND
GT-0131-a-22-1-o
6 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

1p 8 Bekijk bron 8 en bron 9.
Waar staan de klimaten juist bij de plaatsen uit bron 8?

[FIGUUR: Tabel met 3 kolommen: Eureka, Sioux City, Boston. Rij A t/m F met klimaattypen.]

1p 9 Bekijk bron 8 en bron 9.
Eureka, Sioux City en Boston zijn plaatsen in de Verenigde Staten. Het is
opvallend dat het temperatuurverschil tussen zomer en winter in
Sioux City groter is dan in Eureka en Boston.
→ Leg uit waardoor Sioux City een groter temperatuurverschil tussen
zomer en winter heeft dan Eureka en Boston.
Doe het zo:
– Kies eerst of dit wordt veroorzaakt door de ligging ten opzichte van
zee of door de breedteligging.
– Geef daarna aan hoe door de ligging het grotere temperatuurverschil
ontstaat.

GT-0131-a-22-1-0 7 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

bron 10
Weersverwachting voor Detroit (Michigan, Verenigde Staten)
op 31 augustus 2020 en 1 september 2020.

[FIGUUR: Een grafiek met twee horizontale assen, de bovenste met tijdsaanduidingen van 03u tot 03u, verdeeld over 'maandag 31 augustus' en 'dinsdag 1 september'. De linker verticale as is de temperatuur in °C, met waarden van 14 tot 34. Er is een rode lijn die de temperatuur weergeeft. Onder de grafiek bevinden zich iconen die het weer representeren (bewolkt, zon, regen, maan) en een pijl die de windrichting aangeeft.]

1p 10 Bekijk bron 10.
Over de weersverwachting in bron 10 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: bron 10 toont alleen weerelementen en geen klimaatfactoren.
Uitspraak 2: de verandering van windrichting wordt veroorzaakt doordat
luchtdrukgebieden zich verplaatsen.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 11
Drie gebieden in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Een kaart van het noordelijke deel van Noord-Amerika, met de Verenigde Staten centraal. Drie gebieden zijn gemarkeerd met de letters P, Q en R. Een noordpijl is zichtbaar. Een schaalbalk toont afstanden in kilometers.]

GT-0131-a-22-1-0 8 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 9

bron 12
Drie vormen van agrarisch bodemgebruik in de Verenigde Staten
foto 1
[FIGUUR: Een boerderij met rode schuren en een silo, met koeien in de wei.]
foto 2
[FIGUUR: Een pad door een boomgaard met palmbomen en sinaasappelbomen, versierd met sinaasappels.]
foto 3
[FIGUUR: Twee combine-maaidorsers die graan oogsten op een gouden veld.]
1p 11 Bekijk bron 11 en bron 12.
Waar staan de gebieden uit bron 11 juist bij de foto's uit bron 12?
foto 1
foto 2
foto 3
A
gebied P
gebied Q
gebied R
B
gebied P
gebied R
gebied Q
C
gebied Q
gebied P
gebied R
D
gebied Q
gebied R
gebied P
E
gebied R
gebied P
gebied Q
F
gebied R
gebied Q
gebied P
GT-0131-a-22-1-o
9 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 10

1p 12 In 2019 werden de Verenigde Staten getroffen door maar liefst acht zware stormen en twee tropische orkanen. Door klimaatverandering wordt het zeewater steeds warmer en daardoor veroorzaken stormen en orkanen steeds meer neerslag.
→ Leg uit waardoor warmer zeewater meer neerslag veroorzaakt tijdens orkanen en stormen.
Doe het zo:
- Kies eerst door het warmere zeewater ontstaat er meer of minder verdamping.
- Geef daarna aan hoe dit leidt tot meer neerslag.
bron 13
Gebieden waar tropische orkanen ontstaan
[FIGUUR: Een wereldkaart met oranje gekleurde gebieden rond de tropen, waar tropische orkanen ontstaan.]
Legenda:
gebieden waar tropische orkanen ontstaan
bron 14
Tekst met keuzemogelijkheden
Boven sommige delen van de Atlantische Oceaan ontstaan tropische orkanen. Er ontwikkelt zich dan een krachtig
... 1 ... (hogedrukgebied / lagedrukgebied) dat zich naar het westen verplaatst. Voor de kust van de Verenigde Staten buigen de orkanen meestal af naar het ... 2 ... (noorden / zuiden).
Boven ... 3 ... (land / zee) neemt de windkracht snel af.
Boven warm zeewater ontstaan makkelijk orkanen.
Daarom komen in de Verenigde Staten de meeste orkanen tussen
... 4 ... (mei / juli / augustus en oktober) voor.
2p 13 Bekijk bron 13 en lees bron 14.
In bron 14 staat achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers uit de tekst over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.
GT-0131-a-22-1-o
10 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 11

bron 15
Krantenkop, 27 augustus 2020

Orkaan Laura bereikt Amerikaanse kust, windstoten tot 240 kilometer per
uur verwacht

1p 14 Lees bron 15.
Orkaan Laura heeft in 2020 voor veel materiële schade gezorgd in de
Amerikaanse staten Texas en Louisiana. Pas uren nadat orkaan Laura
verdwenen was, kon begonnen worden met de hulpverlening.
→ Geef een gevolg van orkaan Laura waardoor de hulpverlening zo laat
op gang kwam.

bron 16
Waarschuwingsbord voor een orkaan

[FIGUUR: Een digitaal waarschuwingsbord met de tekst "HURRICANE COMING EVACUATE NOW!". Het bord staat naast een weg, omringd door bomen.]

1p 15 Bekijk bron 16.
Op het bord staat: ‘Orkaan op komst. Evacueer nu!’
In gebieden waar orkanen aan land komen, staan vaak
waarschuwingsborden zoals die in bron 16. In gebieden waar vaak
tornado’s voorkomen heeft het weinig nut om dergelijke
waarschuwingsborden te plaatsen.
→ Geef een reden waarom waarschuwingsborden zoals in bron 16 voor
tornado’s geen nut hebben.

GT-0131-a-22-1-o 11 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 12

Water
bron 17
Krantenartikel

24 juli 2020 Afgelopen voorjaar zijn rond de Nationale Boomfeestdag
landelijk 110.000 bomen uitgedeeld door Stichting MEERgroen. Stichting
MEERgroen wil graag dat mensen de tegels in hun tuin vervangen door
begroeiing.

1p 16 Lees bron 17.
Stichting MEERgroen wil af van betegelde tuinen zodat de wateroverlast
door hevige neerslag vermindert.
→ Noem het onderdeel van de waterkringloop dat makkelijker gaat door
het verwijderen van tegels uit tuinen.

2p 17 In de zomer is minder rivierwater voor drinkwaterproductie beschikbaar
dan in andere seizoenen. Rivierwater is in de zomer vaak ook minder
geschikt voor drinkwatergebruik.
→ Geef eerst een oorzaak van de slechtere kwaliteit van het rivierwater
in de zomer.
→ Noem daarna een maatregel die in het voorjaar genomen kan worden
om in de zomer over meer drinkwater te beschikken.

2p 18 Over het drinkwater in Nederland worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: tijdens droge zomers stijgt het drinkwatergebruik.
Uitspraak 2: in Noord- en Zuid-Holland wordt water uit de duinen
opgepompt voor drinkwaterproductie.
Uitspraak 3: in de hoger gelegen delen van Nederland bestaat de
drinkwatervoorziening vooral uit grondwater.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

1p 19 Drinkwaterbedrijven gebruiken liever grondwater dan oppervlaktewater,
omdat het grondwater vaak een betere kwaliteit heeft dan
oppervlaktewater.
→ Geef een natuurlijke oorzaak waardoor grondwater vaak geschikter is
voor drinkwaterproductie dan oppervlaktewater.

GT-0131-a-22-1-0 12 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

bron 18
Heesseltse Uiterwaarden met nevengeul

[FIGUUR: Luchtfoto van een brede rivier met glooiende oevers en landbouwgronden]

bron 19
Ruimte voor de Rivier in de Heesseltse Uiterwaarden

[FIGUUR: Kaart van een rivierbocht met daarin de uiterwaarden. De kaart toont de rivier, dijken, huizen, grasland, bos, zomerdijk en winterdijk. Er zijn vier genummerde pijlen.]
Legenda:
grasland
bos
zomerdijk
winterdijk

1p 20 Bekijk bron 18 en bron 19.
De foto in bron 18 is vanuit een bepaalde kijkrichting genomen.
Welke pijl in bron 19 geeft de juiste kijkrichting weer?
A pijl 1
B pijl 2
C pijl 3
D pijl 4

1p 21 Bekijk bron 18 en 19.
In het kader van Ruimte voor de Rivier zijn de Heesseltse Uiterwaarden
opnieuw ingericht en is er een nevengeul aangelegd.
-> Beargumenteer of door de aanleg van een nevengeul de kans op
overstromingen groter of kleiner is geworden.
Doe het zo:
Kies eerst groter of kleiner.
Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-22-1-o 13 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

bron 20
Overstroomde Waalkade in Nijmegen
[FIGUUR: Foto van een overstroomde kade in een stad, met gebouwen en een brug op de achtergrond.]
bron 21
Kaart en tekst met keuzemogelijkheden
[FIGUUR: Kaart met de Rijn, Waal en Maas, en de steden Rotterdam en Nijmegen. De Rijnmonding en het Ruhrgebied zijn ook aangegeven. Er is een schaalbalk van 0 tot 30 km.]
Legenda:
ligging Waalkade, Nijmegen
De Waal stroomt langs Nijmegen en verbindt het Duitse Ruhrgebied met
de haven van ... 1 ... (Hamburg / Rotterdam).
Bij Nijmegen moeten binnenvaartschippers oppassen tijdens hoogwater.
Ze zullen ... 2 ... (langzamer / sneller) moeten varen omdat de golfslag
van het schip schade kan aanrichten aan gebouwen langs de Waalkade.
Door de hogere waterstand neemt de doorvaarthoogte onder bruggen
... 3 ... (af / toe).

2p 22 Gebruik bron 20 en lees bron 21.
In bron 21 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers uit de tekst over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-22-1-o
14 / 31
lees verder

### Pagina 15

1p 23 In China wordt veel water verbruikt.
Welke sector gebruikt in China het meeste water?
A de huishoudens
B de industrie
C de landbouw

bron 22
Waterstreskaart, 2015
[FIGUUR: Een kaart van China met gekleurde gebieden die verschillende waterstressniveaus aangeven. Er is een legenda met de volgende niveaus: 'nauwlijks waterstress' (grijs), 'laag' (lichtgeel), 'laaggemiddeld' (geel), 'gemiddeld tot hooggemiddeld' (oranje), 'hoog' (rood) en 'extreem hoog' (donkerrood). Er is een schaalverdeling van 0 tot 1400 km. Een gebied gemarkeerd met een cirkel en de letter Q bevindt zich in het zuidoosten van China.]
Toelichting: waterstress ontstaat als het watergebruik in een gebied groter is dan de beschikbare hoeveelheid water in het gebied.

1p 24 Bekijk bron 22.
Gebied Q is dichtbevolkt en er is veel industrie en landbouw. Toch is in
Gebied Q sprake van lage waterstress.
→ Geef een natuurlijke oorzaak voor de lage waterstress.

GT-0131-a-22-1-0 15 / 31 lees verder ▶▶▶

### Pagina 16

bron 23
Aardappelplanten met druppelirrigatie in China

[FIGUUR: Een veld met aardappelplanten, die worden besproeid met druppelirrigatiebuizen.]

bron 24
Krantenartikel

In de regio Heilongjiang worden aardappelen geteeld voor hun zetmeel.
Voor deze teelt is voldoende regenwater aanwezig in Heilongjiang. In het
drogere Binnen-Mongolië worden aardappelen van hogere kwaliteit en met
een grotere opbrengst geteeld.

1p 25 Bekijk bron 23 en lees bron 24.
In China worden aardappelen onder verschillende omstandigheden
geteeld.
→ Beargumenteer of de foto in bron 23 in Heilongjiang of in
Binnen-Mongolië gemaakt is.
Doe het zo:
– Kies eerst Heilongjiang of Binnen-Mongolië.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-22-1-0
16 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 17

bron 25
Israël, reliëf en aquifers

[FIGUUR: Kaart van Israël met reliëf, steden, rivieren en meren, inclusief een legenda voor hoogte in meters en aquifers.]

26 Bekijk bron 25.
Over de rivier de Jordaan worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: beide aquifers worden gevoed met water uit de Jordaan.
Uitspraak 2: de bovenloop van de Jordaan bevindt zich bij de Dode Zee.
Uitspraak 3: het stroomgebied van de Jordaan ligt in meerdere landen.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-22-1-0 17 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 18

bron 26
Waterprojecten in het Midden-Oosten

[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten en Noord-Afrika met aanduiding van de Nubische aquifer, Disi aquifer, stuwen, ontziltingsinstallaties, winning ondergrondse fossiel water, rivieren en grenzen.]

Legenda:
△ stuwdam
• ontziltingsinstallatie(s)
■ winning ondergronds fossiel water

aquifer
rivieren

2p 27 Bekijk bron 26.
Over bron 26 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: ontziltingsinstallaties liggen aan of dicht bij de kust.
Uitspraak 2: op de kaart in bron 26 zijn uitsluitend stuwdammen in de boven- en middenloop van rivieren te zien.
Uitspraak 3: het gebruik van grondwater kan in het Midden-Oosten leiden tot conflicten tussen landen.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-22-1-o
18 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 19

bron 27
Krantenartikel, 22 juli 2020

Een omstreden dam in de Blauwe Nijl doet de spanningen hoog oplopen tussen Egypte en Ethiopië.

[FIGUUR: Kaart van Egypte en Ethiopië met de Nijl en de Grote Renaissancedam. De kaart toont hoogtelijnen en de legenda bevat de hoogtes in meters, landsgrenzen, de locatie van de dam, rivieren en wadi's.]

1p 28
Lees en bekijk bron 27.
Door de aanleg van de Grote Renaissancedam in de Blauwe Nijl en het vullen van het stuwmeer zijn er spanningen ontstaan tussen Egypte en Ethiopië.
→ Geef de reden waarom door de aanleg van de Grote Renaissancedam spanningen ontstaan zijn tussen Egypte en Ethiopië.

GT-0131-a-22-1-0 19 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 20

bron 28
Krantenartikel

Problemen in de Nijldelta
29 januari 2014 - De dichtbevolkte Nijldelta, het landbouwgebied dat
goed is voor twee derde van de landbouwproductie in Egypte, heeft last
van kusterosie en problemen zoals verzilting van landbouwgrond.

29 Lees bron 28.
De boeren in de Nijldelta krijgen te maken met kusterosie en ook met
verzilting van de bodem. De verzilting kan veroorzaakt worden door
verkeerde irrigatie door de boeren in de Nijldelta zelf.
→ Leg uit waardoor boeren zelf bijdragen aan de verzilting van de
Nijldelta.
Doe het zo:
– Kies eerst of boeren bijdragen aan verzilting door druppelirrigatie of
door oppervlakte-irrigatie.
– Geef daarna aan hoe die vorm van irrigatie bijdraagt aan verzilting.

GT-0131-a-22-1-o 20 / 31 lees verder ► ►►

### Pagina 21

bron 29
Rode Zee-Dode Zeekanaal project$^{1)}$
[FIGUUR: Kaart van een project dat water transporteert van de Rode Zee naar de Dode Zee en verder naar Jordanië en Israël.]
Legenda:
pijpleiding
rivier
noot 1 Het project heeft last van technische en politieke problemen en ligt
regelmatig stil.
bron 30
Krantenartikel
21 december 2019 – Sinds jaren ligt er een plan klaar om water tussen de
Rode Zee, de (verdwijnende) Dode Zee en Amman te laten stromen.
Een 180 tot 200 kilometer lange pijpleiding verbindt de Rode Zee bij de
kustplaats Aqaba met de Dode Zee en Amman.
Het zeewater wordt onderweg ontzilt. Uit de ontziltingsinstallaties komt
zoetwater en heel zout restwater.
2p 30 Bekijk bron 29 en lees bron 30.
Israël en Jordanië verdelen het water uit de Rode Zee tussen beide
landen. Jordanië ontvangt (een deel van) het zoetwater en Israël het heel
zoute restwater.
Noteer de namen van beide landen onder elkaar op het antwoordblad
en zet erachter waarvoor het land dit water gebruikt.
GT-0131-a-22-1-0
21 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 22

Bevolking en ruimte
bron 31
Bevolkingontwikkeling in Nederland, 1999 – 2019
[FIGUUR: Een lijngrafiek met verticale balken. De y-as toont bevolkingsontwikkeling (x1.000) van -50 tot 150. De x-as toont jaren van 1999 tot 2019. Er zijn twee lijnen: een groene lijn die de totale bevolkingsgroei aangeeft en verticale blauwe en turkooisen balken die natuurlijke bevolkingsgroei en sociale bevolkingsgroei weergeven. De legenda onderaan verklaart de kleuren van de balken en de lijn.]
Legenda:
natuurlijke bevolkingsgroei
sociale bevolkingsgroei
totale bevolkingsgroei
2p 31 Bekijk bron 31.
Over bron 31 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in 2006 had Nederland een vertrekoverschot.
Uitspraak 2: sinds 2015 neemt de bevolking af door een sterfteoverschot.
Uitspraak 3: zowel in 1999 als in 2019 lag het migratiesaldo tussen
50.000 en 150.000.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-22-1-o 22 / 31 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 23

bron 32
Gemiddeld inkomen per inkomenontvanger in de wijken van Breda ten
oosten van het centrum, 2017

[FIGUUR: Kaart van Breda-oosten met ingekleurde wijken.]

Legenda:
gemiddeld inkomen (x € 1.000)
30 - 35
35 - 40
40 - 45
meer dan 45

bron 33
Inwoners naar leeftijd van de buurten Sportpark en Brabantpark, 2017

aantal
3000
2500
2000
1500
1000
500
0
0-15 jaar 15-25 jaar 25-45 jaar 45-65 jaar 65 jaar
of ouder

Legenda:
Sportpark
Brabantpark

1p 32 Bekijk bron 32 en bron 33.
→ Beargumenteer welke bron het duidelijkst de sociaal-economische
ongelijkheid tussen Sportpark en Brabantpark laat zien.
Doe het zo:
- Kies eerst bron 32 of bron 33.
- Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-22-1-o 23 / 31 lees verder

### Pagina 24

bron 34
Drie bevolkingsdiagrammen van Nederland
[FIGUUR: Bepopulatiepiramide P met op de horizontale as de percentages van de bevolking (0-8%) en op de verticale as de leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+, met een bar aan de linkerkant voor mannen en aan de rechterkant voor vrouwen.]
[FIGUUR: Bepopulatiepiramide Q met op de horizontale as de percentages van de bevolking (0-8%) en op de verticale as de leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+, met een bar aan de linkerkant voor mannen en aan de rechterkant voor vrouwen.]
bevolkingsdiagram P
mannen
vrouwen
mannen
vrouwen
bevolkingsdiagram Q
[FIGUUR: Bepopulatiepiramide R met op de horizontale as de percentages van de bevolking (0-8%) en op de verticale as de leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+, met een bar aan de linkerkant voor mannen en aan de rechterkant voor vrouwen.]
mannen
vrouwen
bevolkingsdiagram R
1p 33 Bekijk bron 34.
In bron 34 staan de bevolkingsdiagrammen van Nederland van 1950,
1975 en 2019 in willekeurige volgorde.
Waar staan de bevolkingsdiagrammen juist bij het jaartal?
1950 1975 2019
A bevolkingsdiagram P bevolkingsdiagram Q bevolkingsdiagram R
B bevolkingsdiagram P bevolkingsdiagram R bevolkingsdiagram Q
C bevolkingsdiagram R bevolkingsdiagram P bevolkingsdiagram Q
D bevolkingsdiagram R bevolkingsdiagram Q bevolkingsdiagram P
GT-0131-a-22-1-o 24/31 lees verder ►►►

### Pagina 25

1p 34 Regio's aan de randen van Nederland, zoals Noordoost-Groningen en Zuidoost-Drenthe, zijn krimpregio's. In krimpregio's dreigen voorzieningen te verdwijnen.
→ Beredeneer welke voorziening uit deze gebieden verdwijnt.
Doe het zo:
– Kies eerst de voorziening voetbalvereniging of bejaardentehuis.
– Geef daarna de reden waarom juist deze voorziening verdwijnt.

bron 35
Warenhuis de Bijenkorf

[FIGUUR: Tekst in een grijs kader] In 2013 ging warenhuis de Bijenkorf (met onder andere een vestiging op de Dam in Amsterdam) op luxe toer. Vijf van de twaalf winkels in Nederland werden gesloten. De overgebleven winkels kregen een veel luxere uitstraling en een veel luxer assortiment. Tussen 2016 en 2019 groeide de omzet van de Bijenkorf elk jaar, zowel in de winkels als online.

bron 36
Tekst met keuzemogelijkheden

De Bijenkorf had met het luxere assortiment als doel om nieuwe klanten aan te trekken. Door de inkoop van duurdere producten veranderde de drempelwaarde ... 1 ... (wel / niet). Door de sluiting van de winkel in Groningen werd de reikwijdte van Bijenkorfklanten uit Groningen ... 2 ... (groter / kleiner). Het verzorgingsgebied van de Bijenkorf ... 3 ... (groei de / kromp) door onlineshoppen.

2p 35 Lees bron 35 en bron 36.
→ In bron 36 staat achter de cijfers 1, 2, en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers uit de tekst over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.

### Pagina 26

bron 37
Drie kaarten van Duitsland

[FIGUUR: Drie kaarten van Duitsland met daarop de steden Hamburg, Berlijn, Oberhausen en München. Kaart 1 toont pijlen van Oberhausen naar München, en van Hamburg naar München. Kaart 2 toont pijlen van Hamburg naar Berlijn en van Oberhausen naar Berlijn. Kaart 3 toont pijlen van Oberhausen naar München en van München naar Berlijn.]

1p 36 Bekijk bron 37.
In de kaarten zijn de belangrijkste binnenlandse
migratiestromen met het oosten van Duitsland als vertrekgebied
weergegeven.
Welke kaart geeft de juiste richting van de grootste binnenlandse
migratiestromen vanaf 2010 weer?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3

GT-0131-a-22-1-o
26 / 31
lees verder

### Pagina 27

bron 38
Bevolkingsdiagram van Berlijn en van Duitsland, 2019

[FIGUUR: Twee bevolkingspiramides naast elkaar. De linker piramide is gelabeld met "Berlijn" en de rechter met "Duitsland". Beide piramides tonen de verdeling van mannen (blauw) en vrouwen (roze) naar leeftijdscategorieën. De horizontale as is gelabeld met "x 1.000" en loopt van 0 tot 60/800. De verticale as toont leeftijdscategorieën van 0-4 tot 100+.]

37 1p Bekijk bron 38.
Naar aanleiding van de bevolkingsdiagrammen in bron 38 worden twee
uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in Berlijn is het percentage mensen tussen de 25 en 45 jaar
hoger dan in heel Duitsland.
Uitspraak 2: tussen 2019 en 2040 zal Berlijn meer vergrijzen dan
Duitsland als geheel.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of de
uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-22-1-o 27 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 28

bron 39
Bevolkingsontwikkeling in China, 1980 – 2020

[FIGUUR: Lijn grafiek met op de y-as "inwoners (x miljoen)" waarden van 900 tot 1500, en op de x-as de jaren van 1980 tot 2020. De lijn toont een stijgende trend van de bevolking in China.]

1p 38 Bekijk bron 39.
Over de bevolkingsontwikkeling in China worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in de periode 1980 tot 1990 is de bevolkingsgroei groter dan in de periode 2010 tot 2020.
Uitspraak 2: de bevolkingsgroei in China wordt onder andere veroorzaakt door de toegenomen levensverwachting.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-22-1-o 28 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 29

bron 40
China, bevolkingsdichtheid

[FIGUUR: Kaart van China met daarop de bevolkingsdichtheid weergegeven in verschillende kleurlagen en met de legenda:
Legenda:
inwoners per km²
minder dan 1
1 - 50
50 - 100
100 - 200
200 of meer
Twee gebieden op de kaart zijn genummerd met een 1 en een 2.]

2p 39 Bekijk bron 40.
China heeft een ongelijke bevolkingsspreiding. Het westen van China is
dunbevolkt. In bron 40 zijn twee gebieden in het westen van China
aangegeven met de cijfers 1 en 2.
→ Neem de cijfers 1 en 2 uit bron 40 over op het antwoordblad en noteer
achter elk cijfer een andere natuurlijke oorzaak voor de lage
bevolkingsdichtheid in dat gebied.

bron 41
Krantenartikel

In China doen ze alles voor een hukou, ook trouwen met een
wildvreemde.
Steeds vaker betalen Chinezen voor een huwelijk met een vreemde. Soms
scheiden ze daarvoor zelfs van hun echte partner. Het doel: het verkrijgen
van een nieuwe hukou.

1p 40 Lees bron 41.
Over bron 41 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: stadsbewoners zonder hukou hebben recht op betaalbare
huisvesting en onderwijs voor hun kinderen.
Uitspraak 2: verschepen van het hukou-systeem leidt tot meer
verstedelijking.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-22-1-0 29 / 31 lees verder ►►►


### Pagina 30

1p 41 Kledingfabrieken vestigden zich lange tijd aan de kust van China.
Tegenwoordig zie je steeds meer kledingfabrieken in het binnenland. De
kosten, bijvoorbeeld van de lonen en de grond, zijn in het binnenland
namelijk veel lager dan aan de kust.
→ Geef nog een reden waarom de Chinese overheid wil dat meer
kledingfabrieken van de kust naar het binnenland verhuizen.

bron 42
Shanghai in 1990 en in 2014

[FIGUUR: Een vogelvluchtbeeld van Shanghai in 1990, met veel gebouwen van verschillende hoogtes en een drukke waterweg met schepen.]

[FIGUUR: Een vogelvluchtbeeld van Shanghai in 2014, met moderne wolkenkrabbers en een luchtbrug.]

1p 42 Bekijk bron 42.
Tussen 1990 en 2014 is de bevolking van Shanghai flink toegenomen.
Hierover worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: tussen 1990 en 2014 nam de bevolking van Shanghai vooral
toe door natuurlijke bevolkingsgroei.
Uitspraak 2: Shanghai heeft zijn snelle groei onder andere te danken aan
de ligging aan de monding van de Chang Jiang.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-22-1-o 30 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 31

bron 43
Luchtvervuiling in Beijing
[FIGUUR: Een drukke snelweg in een stad met veel verkeer, omgeven door gebouwen die deels zichtbaar zijn door dichte smog.]
1p 43 Bekijk bron 43.
Veel grote steden in China hebben regelmatig te maken met overlast door smog.
→ Noem een maatregel die de Chinese overheid de industrie kan opleggen om overlast door smog te verminderen.

bron 44
De Chinese deelfiets
[FIGUUR: Een rij gele deelfietsen op een trottoir in een stad.]
Voor weinig geld kun je een fiets huren waar je wilt met alleen een app. De fietsen zijn te gebruiken voor ongeveer 60 eurocent per keer. Er zijn geen stallingen waar de fiets verplicht teruggeplaatst moet worden. Gebruikers kunnen de fiets neerzetten waar ze willen.

1p 44 Lees bron 44.
Sinds 2016 kun je in de Chinese metropool Shanghai overal komen met een deelfiets. De overheid heeft heel bewust gekozen voor dit milieuvriendelijke plan.
→ Geef aan op welke manier het gebruik van deelfietsen bijdraagt aan een schonere lucht in Chinese metropolen, zoals Shanghai.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0131-a-22-1-0 31 / 31 einde ■