# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2021/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

### Vraag 42 – Opgave 1

### Vraag 43 – Opgave 1

### Vraag 44 – Opgave 1

### Vraag 45 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 3
dinsdag 6 juli
13.30 - 15.30 uur
[FIGUUR: Zwarte balk met witte tekst]
aardrijkskunde CSE GL en TL

Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0131-a-21-3-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Uren zon in juli 2018

[FIGUUR: Twee kaarten van Nederland met kleurverlopen die uren zon in juli weergeven. De linker kaart is voor 2018 en de rechter kaart is een gemiddelde voor 1981-2010. Onder elke kaart staat een legenda met tijdsintervallen en bijbehorende kleuren.]

Legenda:
aantal uren zon in juli 2018
310 - 320
320 - 330
330 - 340
340 - 350

bron 2
Gemiddeld aantal uren zon in juli,
1981 - 2010

Legenda:
gemiddeld aantal uren zon in juli
190 - 200
200 - 210
210 - 220
220 - 230

bron 3
Tekst met keuzemogelijkheden

In juli 2018 lag boven Nederland in verhouding lang een
... 1 ... (hogedrukgebied / lagedrukgebied).
In juli 2018 was de bevolkingsgraad ... 2 ... (hoger / lager) dan gemiddeld
in deze maand.

1p 1 Bekijk bron 1 en bron 2 en lees bron 3.
In bron 3 staat achter de cijfers 1 en 2 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-o 2 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 3

bron 4
Temperatuur in graden Celsius op zondag 8 april 2018

[FIGUUR: Kaart van Nederland met temperaturen weergegeven als genummerde punten op verschillende locaties, met een schaalbalk van 0 tot 80 km.]

1p 2 Bekijk bron 4.
→ Beargumenteer of Nederland op 8 april 2018 een aanlandige of een
a anlandige wind had.
Doe het zo:
- Kies eerst aanlandige wind of aflandige wind.
- Geef daarna een argument voor je keuze met behulp van bron 4.

GT-0131-a-o 3/33 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

bron 5
Gemiddelde jaartemperatuur in Europa
[FIGUUR: Een kaart van Europa met temperatuurzones weergegeven in kleuren. Rechts een legenda met temperatuurintervallen in graden Celsius en bijbehorende kleuren.]

1p 3 Bekijk bron 5.
-> Geef met behulp van de zoninvalshoek aan waardoor het in Spanje
gemiddeld warmer is dan in Nederland.

1p 4 Spanje heeft steeds vaker te maken met langdurige droogte en daardoor
kan de opbrengst van de landbouw afnemen. Om de gewassen op de
akkers niet te laten verdrogen passen de boeren irrigatie toe.
-> Beargumenteer welke manier van irrigeren het meest geschikt is voor
akkerbouw en tuinbouw in droge gebieden in Spanje.
Doe het zo:
- Kies eerst druppelirrigatie of oppervlakte-irrigatie.
- Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-o 4 / 33 lees verder

### Pagina 5

bron 6
Landschappen in Spanje
foto 1
[FIGUUR: Berglandschap met een hiker.]
foto 2
[FIGUUR: Palmboomparking.]
foto 3
[FIGUUR: Boom aan de kust.]
bron 7
Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met de regio's, de eilanden en de locaties P, Q en R. Er is ook een schaalverdeling.]
2p 5 Bekijk bron 6 en bron 7.
Elke foto uit bron 6 hoort bij een plaats in bron 7.
→ Neem de letters P, Q en R uit bron 7 over op het antwoordblad en zet
de juiste cijfers van de foto's uit bron 6 erachter.
GT-0131-a-o
5 / 33
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 8
Spanje

[FIGUUR: Een reliëfkaart van Spanje met legenda voor hoogtes in meters: 0-200, 200-500, 500-1000, 1000-2000, 2000-5000.]

bron 9
Klimaatgrafiek Vigo

[FIGUUR: Een klimaatgrafiek voor Vigo met een blauwe staafgrafiek voor neerslag in mm (0-450) en een roze lijn voor temperatuur in °C (-50-40). De maanden JFMAMJJASOND staan op de x-as.]

bron 10
Tekst met keuzemogelijkheden

In Vigo valt veel meer neerslag dan in plaatsen op dezelfde breedte die
meer landinwaarts liggen. Uit de kaart is af te leiden dat in Vigo, naast
frontale regen, ook ... 1 ... (stuivingsregen / stijgingsregen) valt.
De vochtige wind in Vigo komt van ... 2 ... (land / zee).

1p 6 Bekijk bron 8 en bron 9 en lees bron 10.
In bron 10 staat achter de cijfers 1 en 2 een keuzemogelijkheid.
-> Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-o 6 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 7 Over neerslag in Spanje worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: een hoge neerslagintensiteit zorgt voor minder afstroming in
Spanje.
Uitspraak 2: gemiddeld is de nuttige neerslag in Spanje in de winter hoger
dan in de zomer.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
bron 11
Drie foto's van landschappen in de Verenigde Staten
foto 1
Great Plains
foto 2
Rocky Mountains
[FIGUUR: Foto van glooiend, droog grasland met hier en daar wat bomen onder een bewolkte blauwe lucht.]
[FIGUUR: Foto van besneeuwde bergen met pijnbomen en loofbomen in herfstkleuren op de voorgrond.]
foto 3
Appalachen
[FIGUUR: Foto van een berglandschap met bossen in herfstkleuren en een vallei op de achtergrond.]
1p 8 Bekijk de drie foto's in bron 11.
→ Zet de cijfers van de foto's uit bron 11 in de juiste volgorde op het
antwoordblad, van westkust naar oostkust.
GT-0131-a-o 7 / 33 lees verder

### Pagina 8

bron 12
De berg Marys Peak in het Kustgebergte

[FIGUUR: Foto van de berg Marys Peak, een beboste helling met op de top enkele gebouwen en een observatietoren.]

1p 9 Bekijk bron 12.
Je gaat een bergwandeling maken in het Kustgebergte van de
Verenigde Staten. Je begint op 250 meter boven zeeniveau, waar het
5 °C is. Je wandelt naar de top van de berg Marys Peak, die op
1250 meter hoogte ligt.
Als de temperatuur op 250 meter boven zeeniveau 5 °C is, wat is dan de
temperatuur op de top van de berg Marys Peak?
A -5 °C
B -1 °C
C +11 °C
D +15 °C

GT-0131-a-o 8 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 9

bron 13
Twee klimaatgrafieken in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Klimaatgrafieken voor Chicago en Houston. De linker grafiek toont voor Chicago temperatuur in °C en neerslag in mm per maand. De rechter grafiek toont voor Houston temperatuur in °C en neerslag in mm per maand.]

bron 14
Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met de locaties van Chicago en Houston aangegeven.]

2p 10 Bekijk bron 13 en bron 14.
Het temperatuurverschil tussen winter en zomer is in Chicago groter dan
in Houston. Voor dat temperatuurverschil tussen winter en zomer tussen
beide plaatsen zijn twee verklaringen te geven, elk vanuit een andere
klimaatsfactor.
→ Geef een verklaring met behulp van de klimaatsfactor breedteligging.
→ Geef een verklaring met behulp van de klimaatsfactor afstand tot zee.

GT-0131-a-o
9 / 33
lees verder ►►►

### Pagina 10

bron 15
Veeteelt in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Een cowboy op een paard leidt een kudde runderen door een dor, droog landschap met struiken en rotsen. De lucht is deels bewolkt.]

1p 11 Bekijk bron 15.
Er is een samenhang tussen klimaatzone enerzijds en vegetatiezone en
agrarisch bodemgebruik anderzijds.
Welke vorm van veehouderij en welk landschap zijn te zien op de
bron 15?
A extensieve veeteelt op de savanne
B extensieve veeteelt op de steppe
C intensieve veeteelt op de savanne
D intensieve veeteelt op de steppe

GT-0131-a-o 10 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

bron 16
De staten Florida en Kentucky in het zuidoosten van de Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van het zuidoosten van de Verenigde Staten met hoogtelijnen en de staten Florida en Kentucky aangegeven. De legenda toont hoogtes in meters: 0-200 (groen), 200-500 (lichtoranje), 500-1000 (bruin), 1000-2000 (donkerbruin). Staatsgrenzen zijn aangegeven met gestippelde lijnen. De Golf van Mexico en de Atlantische Oceaan zijn te zien.]
2p 12 Bekijk bron 16.
→ Noem de twee gevolgen van klimaatverandering die voor de inwoners
van Florida meer gevaar opleveren dan voor de inwoners van
Kentucky.
GT-0131-a-o
11 / 33
lees verder ►►►

### Pagina 12

bron 17
Mogelijke opbrengst van zonne-energie in de Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met kleurcodes die de mogelijke opbrengst van zonne-energie aangeven, met legenda en schaal.]
Legenda:
mogelijke opbrengst van zonne-energie
(in wattuur per vierkante mijl (= 2,6 km² ) per dag)
minder dan 3.000
4.000 - 5.000
6.000 - 7.000
3.000 - 4.000
5.000 - 6.000
meer dan 7.000

1p 13 Bekijk bron 17.
In het zuidwesten van de Verenigde Staten is de mogelijke opbrengst van
zonnepanelen het hoogst.
→ Geef een klimatologische oorzaak waardoor de mogelijke opbrengst
per vierkante kilometer in Nevada hoger is dan in Florida.

1p 14 Meestal neemt de windsnelheid boven land af, omdat obstakels de wind
afremmen.
Bij orkanen is er nog een oorzaak waardoor de windsnelheid afneemt
boven land.
→ Geef deze oorzaak.

GT-0131-a-o 12 / 33 lees verder

### Pagina 13

bron 18
Tropische storm Nate, oktober 2017

De tropische storm Nate, die eerder nog ingeschaald werd als orkaan, is
zondag 8 oktober aan land gegaan in de Amerikaanse staat Mississippi,
iets ten oosten van New Orleans.

bron 19
Stroomgebied Mississipi

[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met het stroomgebied van de Mississippi en de locatie van New Orleans aan de Golf van Mexico.]

1p 15 Lees bron 18 en bekijk bron 19.
De rivier de Mississippi heeft een groot stroomgebied en de rivier mondt
uiteindelijk uit in de rivierdelta aan de Golf van Mexico. Tijdens een
tropische storm vanuit de Golf van Mexico is de monding van de
Mississippi extra kwetsbaar voor overstromingen. Door de lage ligging
kan de delta gemakkelijk overstromen.
→ Geef nog een natuurlijke oorzaak waardoor het deltagebied extra
kwetsbaar is voor overstromingen tijdens een tropische storm.

1p 16 Bekijk bron 19.
De stad New Orleans heeft meer dan 380.000 inwoners. Bij een orkaan
wordt vaak een evacuatie-advies gegeven.
→ Noem een reden waarom mensen een evacuatie-advies niet opvolgen.

GT-0131-a-o
13 / 33
lees verder ► ► ►

Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl.

### Pagina 14

Water
bron 20
Rivierkleilandschap

[FIGUUR: Kaart van een rivierlandschap met dijken, een dorp, boomaarden en de rivier de Waal. Verschillende punten zijn genummerd: 1, 2 en 3.]

Legenda:
dorp
hoogtecijfer

1p 17 Bekijk bron 20.
In bron 20 zijn de cijfers 1, 2 en 3 in het rivierengebied aangegegeven.
Over bron 20 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: cijfer 2 en cijfer 3 staan in de uiterwaarden en cijfer 1 niet.
Uitspraak 2: door erosie komen de uiterwaarden in Midden-Nederland steeds lager te liggen.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

1p 18 In de droge zomer van 2018 stelden veel waterschappen een
beregeningsverbod in voor het gebruik van oppervlaktewater overdag.
Binnen het Waterschap Friesland (Wetterskip Fryslân) bijvoorbeeld
mochten boeren enkele weken lang alleen beregenen tussen 22.00 uur en
06.00 uur.
→ Noem het voordeel van 's nachts beregenen ten opzichte van overdag
beregenen.

GT-0131-a-o 14 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

bron 21
Krantenartikel, 14 augustus 2018

Friese boeren mogen weer beregenen
Het waterschap in Friesland heeft per direct het beregeningsverbod
opgeheven. De afgelopen dagen is er behoorlijk wat neerslag gevallen,
maar hevige buien bleven uit.
In de afgelopen paar dagen viel gemiddeld zo’n 45 millimeter neerslag in
dit waterschap. De tekorten zijn daarmee voorlopig verleden tijd.

1p 19 Lees bron 21.
In bron 21 staat dat de neerslag, na een lange droge periode, geleidelijk
is gevallen. Dat de neerslagintensiteit niet zo hoog was, wordt gunstig
genoemd.
Waarom is dat gunstig?
A omdat de nuttige neerslag dan kleiner is
B omdat er meer water afstroomt
C omdat er meer water in de bodem infiltreert

bron 22
Verdamping, afstroming en infiltratie in landelijk en in stedelijk gebied

[FIGUUR: Links een landelijk gebied met bomen en gras. Pijlen geven aan dat 40% van het water verdampt, 10% afstroomt, 25% ondiep infiltreert en 25% diep infiltreert. Rechts een stedelijk gebied met gebouwen. Pijlen geven aan dat 30% verdampt, 55% afstroomt, 10% ondiep infiltreert en 5% diep infiltreert.]

1p 20 Bekijk bron 22.
→ Geef de oorzaak waardoor de kans op verdroging in stedelijke
gebieden groter is dan in landelijke gebieden.

GT-0131-a-o 15 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 16

bron 23
Het regiem van de Rijn op drie plaatsen
[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as 'm³/s' van 0 tot 3000, en op de x-as de maanden van het jaar (j, f, m, a, m, j, j, a, s, o, n, d). Er zijn drie rode lijnen getekend die de schommelingen van de waterafvoer door het jaar heen weergeven, gelabeld met 1, 2 en 3.]

bron 24
Stroomgebied van vier rivieren
[FIGUUR: Een kaart van een deel van Europa met rivieren zoals de Rijn, Maas, Schelde en Eems. Verschillende gebieden zijn gekleurd: geel voor het Rijngebied, groen voor het Maasgebied, lichtblauw voor het Scheldebied en paars voor het Eemsgebied. Er is een legenda die de kleuren toewijst aan de rivieren en de landsgrens. Steden zoals Lobith, Arnhem, Koblenz, Mannheim en Düsseldorf zijn op de kaart aangegeven met rode stippen.]

GT-0131-a-o
16 / 33
lees verder ► ► ►

### Pagina 17

1p 21 Bekijk bron 23 en bron 24.
In bron 23 staat het regiem van de Rijn bij Koblenz, Lobith en Mannheim.
De namen van deze plaatsen zijn in deze bron vervangen door de cijfers
1, 2 en 3.
Waar staan de cijfers juist bij alle drie de plaatsen?

|          | Koblenz | Lobith | Mannheim |
|----------|---------|--------|----------|
| A        | 1       | 2      | 3        |
| B        | 1       | 3      | 2        |
| C        | 2       | 1      | 3        |
| D        | 2       | 3      | 1        |
| E        | 3       | 1      | 2        |
| F        | 3       | 2      | 1        |

bron 25
Ruimte voor de Rivier bij Varik en Heesselt

[FIGUUR: Een kaart van een rivierdelta met steden en wegen. De rivier de Waal is prominent aanwezig. Een deel van de rivier is gemarkeerd met "Plan voor een nevengeul". Verschillende locaties zoals Waardenburg, Zaltbommel, Opijnen, Heesselt, Varik, Rossum en Ophemert zijn zichtbaar, samen met de Waal en de A2 snelweg. Een schaalbalk geeft aan dat 750 en 1500 meter worden weergegeven.]

1p 22 Bekijk bron 25.
Bij Varik was er een plan om een nevengeul aan te leggen langs de Waal.
Een van de redenen om hier maatregelen te nemen is dat de scherpe
bocht in de rivier zorgt voor een slechte doorstroming van het water.
→ Geef met behulp van bron 25 nog een reden waarom de nevengeul
aan de noordzijde van de Waal was gepland.

2p 23 Bekijk bron 25.
Na felle protesten van de bewoners van Varik en Heesselt is in juli 2018
besloten om de nevengeul niet aan te leggen.
→ Geef met behulp van bron 25 twee argumenten die de bewoners tegen
het plan van de nevengeul gegeven zouden kunnen hebben.

GT-0131-a-o 17 / 33
lees verder ► ► ►

### Pagina 18

bron 26
Rivier mondt uit in zee
[FIGUUR: Luchtfoto van een bruine rivier die uitmondt in een blauwe zee. Een boot vaart in de bruine rivier.]

bron 27
China
[FIGUUR: Kaart van China met hoogteverschillen aangegeven met kleuren. Groen voor lage gebieden, bruin voor hogere gebieden. Legenda toont hoogtes van 0-200m, 200-500m, 500-1000m, 1000-2000m, 2000-5000m en hoger dan 5000m. De rivieren Huang He en Chang Jiang zijn aangegeven.]

1p 24 Bekijk bron 26 en bron 27.
De foto in bron 26 is genomen op de plek waar een rivier uitmondt in de oceaan.
→ Beredeneer of de foto genomen is in de monding van de Huang He of de Chang Jiang.
Doe het zo:
– Kies eerst Huang He of Chang Jiang.
– Geef daarna een onderbouwing van je keuze met een aanwijzing uit bron 27.

GT-0131-a-o 18 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 28
Beschikbaarheid van zoet water in China

[FIGUUR: Kaart van China met provincies ingekleurd naar mate van waterschaarste. Linksboven staat "Xinjiang". Onderaan de kaart staat een legenda met kleuren voor "extreme schaarste", "schaarste", "af en toe schaarste", "meestal voldoende water", "voldoende water", "geen gegevens". Ernaast staat een schaal van 0 tot 900 km.]

2p 25 Bekijk bron 28.
→ Geef eerst een natuurlijke omstandigheid waardoor je in de provincie
Xinjiang een watertekort zou verwachten.
→ Geef vervolgens de verklaring waarom er toch geen watertekort in
deze provincie is.

2p 26 Bekijk bron 28.
In het zuidoosten van China is minder waterschaarste dan het
noordoosten van China.
→ Noem twee natuurlijke oorzaken die dit verschil verklaren.

GT-0131-a-o 19 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 20

bron 29
Nuttige neerslag in een aantal steden in het Midden-Oosten
[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met de locaties van Istanbul, Beiroet, Teheran en Caïro. Naast de kaart staan vier diagrammen met de neerslag en verdamping per maand voor Istanbul, Beiroet, Teheran en Caïro. De legenda voor de diagrammen toont de schaal in mm en de lijnen voor verdamping en neerslag.]
1p 27 Bekijk bron 29.
In welke stad is de nuttige neerslag het laagst?
A in Istanbul
B in Beiroet
C in Teheran
D in Caïro
GT-0131-a-o 20 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 21

bron 30
Deel van het Midden-Oosten
[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met reliëf en de rivieren Eufraat en Tigris. De legenda toont hoogtes in meters: 0-200 (groen), 200-1000 (oranje), hoger dan 1000 (bruin). De kaart toont Turkije, Syrië, Irak en Saoedi-Arabië. Een schaalbalk van 0, 160, 320 km.]

bron 31
Tekst met keuzemogelijkheden

In de bovenloop van de Eufraat ligt ... 1 ... (Irak / Syrië / Turkije).
In de bovenloop van een rivier is de stroomsnelheid ... 2 ... (laag / hoog).
Door de aanleg van stuwdammen neemt de hoeveelheid sediment die
afgezet wordt in de benedenloop ... 3 ... (af / toe).

2p 28 Bekijk bron 30 en lees bron 31.
In bron 31 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-o 21 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 32
Afrika, neerslag

[FIGUUR: Een kaart van Afrika met de neerslagverdeling. De legenda toont de neerslag in mm, met de volgende categorieën: minder dan 25, 25 - 50, 50 - 100, 100 - 200, 200 - 300, 300 of meer.]

2p 29 Bekijk bron 32.
De landen in het stroomgebied van de Nijl discussiëren al jarenlang over
een eerlijke waterverdeling van het Nijlwater, maar ze komen er niet uit.
→ Geef eerst met behulp van bron 32 de natuurlijke omstandigheid
waardoor Egypte een grotere aanspraak op het Nijlwater maakt dan
de andere landen in het stroomgebied van de Nijl.
→ Geef daarna een demografisch argument waardoor het ene land in het
stroomgebied van de Nijl een grotere aanspraak op het Nijlwater kan
maken dan het andere land in het stroomgebied van de Nijl.

GT-0131-a-o 22 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 23

bron 33
Nijldebiet in Aswan

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as het debiet in m³/s en op de x-as de maanden januari (J) tot en met december (D). Er zijn vier staven per maand, die verschillende rivieren representeren: de Nijl, de Witte Nijl, de Blauwe Nijl en de Atbara.]

1p 30 Bekijk bron 33.
In Sudan komt een aantal rivieren samen die daarna als de Nijl verder stromen naar de Middellandse Zee.
Welke rivier uit bron 33 is een wadi?
A de Atbara
B de Blauwe Nijl
C de Nijl
D de Witte Nijl

GT-0131-a-o 23 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 24

Bevolking en ruimte

bron 34
Levensverwachting van Nederlandse vrouwen en Nederlandse mannen,
1950 – 2014

[FIGUUR: Lijnendiagram met op de y-as 'leeftijd' (van 60 tot 85) en op de x-as de jaren (van 1950 tot 2014). Twee lijnen, een oranje voor vrouwen en een blauwe voor mannen, laten de levensverwachting zien. Boven de lijnen staat aangegeven: vrouwen: 83 jaar, mannen: 80 jaar.]

1p 31 Bekijk bron 34.
De levensverwachting van Nederlandse mannen en Nederlandse vrouwen
is sterk gestegen tussen 1950 en 2014.
→ Geef hiervan een oorzaak.

bron 35
Tekst met keuzemogelijkheden

In 2016 werden in Utrecht 4.914 kinderen geboren en er overleden
1.882 inwoners. 28.557 mensen verhuisden naar Utrecht en 27.247
mensen verlieten Utrecht. In 2016 was de natuurlijke bevolkingsgroei in
Utrecht ... 1 ... (groter / kleiner) dan de sociale bevolkingsgroei.
Het inwoneraantal van Utrecht nam in 2016 ... 2 ... (af / toe).

1p 32 Lees bron 35.
In bron 35 staat achter de cijfers 1 en 2 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.

GT-0131-a-o 24 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 25

bron 36
De provincie Utrecht

[FIGUUR: Kaart van de provincie Utrecht met de gemeenten Utrecht en Houten gemarkeerd.]

bron 37
Bevolkingsdiagrammen van drie gemeenten in de provincie Utrecht, 2008

bevolkingsdiagram 1
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsdiagram 1 met leeftijdsgroepen op de y-as en percentage op de x-as. Mannen blauw, vrouwen roze. X-as loopt van 20 tot 0 tot 20.]
bevolkingsdiagram 2
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsdiagram 2 met leeftijdsgroepen op de y-as en percentage op de x-as. Mannen blauw, vrouwen roze. X-as loopt van 20 tot 0 tot 20.]

bevolkingsdiagram 3
mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsdiagram 3 met leeftijdsgroepen op de y-as en percentage op de x-as. Mannen blauw, vrouwen roze. X-as loopt van 20 tot 0 tot 20.]

2p 33 Bekijk bron 36 en bron 37.
In bron 37 staan de bevolkingsdiagrammen van drie gemeenten in de
provincie Utrecht. Ze zijn – in alfabetische volgorde – van de gemeenten
Houten, Utrecht en Vianen.
¬ Beredeneer welk bevolkingsdiagram van de gemeente Utrecht is.
Doe het zo:
– Neem eerst het cijfer van het bevolkingsdiagram van de gemeente
Utrecht over op het antwoordblad.
– Geef vervolgens een argument voor je keuze.

GT-0131-a-o 25 / 33 lees verder

### Pagina 26

bron 38
Nederlanders met een migratie-achtergrond, Nederland 2015

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met per provincie een gestapelde staafdiagram. De staafdiagrammen tonen verschillende kleuren die verschillende migratieachtergronden representeren. Een legenda verklaart de kleuren.]

Legenda:
aantal Nederlanders met een migratie-
achtergrond per provincie, 2015
■ mensen met een westerse
migratie-achtergrond
■ Marokkanen
■ Turken
■ Surinamers
□ overige personen met een niet-
westerse migratie-achtergrond
□ één blokje is 25.000 personen

Een Nederlander met een migratie-
achtergrond is een persoon die zelf
naar Nederland is gekomen of van
wie de (voor)ouders als migrant
naar Nederland zijn gekomen.

Nederland totaal in 2015:
4.908.126
0 40 80 km

bron 39
Niet-Nederlanders, Nederland 2015

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met per provincie een gestapelde staafdiagram. De staafdiagrammen tonen verschillende kleuren die verschillende nationaliteiten representeren. Een legenda verklaart de kleuren.]

Legenda:
aantal niet-Nederlanders
per provincie, 2015
■ Europeanen
■ Marokkanen
■ Turken
■ overige niet-Nederlanders
□ één blokje is 5000 personen

Een niet-Nederlander is een persoon
die wel in Nederland woont maar niet
de Nederlandse nationaliteit bezit.

Nederland totaal in 2015:
847.269
0 40 80 km

1p 34 Bekijk bron 38 en bron 39.
Over bron 38 en bron 39 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in 2015 woonden meer niet-Nederlanders dan Nederlanders
met een migratie-achtergrond in Nederland.
Uitspraak 2: in 2015 waren de Europeanen de grootste groep binnen de
niet-Nederlanders in Nederland.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-o 26 / 33 lees verder

### Pagina 27

bron 40
Bevokingsontwikkeling Duitsland, 1991 - 2013

[FIGUUR: Lijn grafiek met op de y-as bevolkingsontwikkeling (x 1000) van -400 tot 800, en op de x-as de jaren van 1991 tot 2013. De grafiek toont drie lijnen, genummerd 1, 2 en 3.]

1p 35 Bekijk bron 40.
In de grafiek zijn de begrippen natuurlijke bevolkingsgroei,
sociale bevolkingsgroei en totale bevolkingsgroei vervangen door de
cijfers 1, 2 en 3.
Waar staan de begrippen juist bij de cijfers 1, 2 en 3?

|   | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|
| A | natuurlijke bevolkingsgroei | sociale bevolkingsgroei | totale bevolkingsgroei |
| B | natuurlijke bevolkingsgroei | totale bevolkingsgroei | sociale bevolkingsgroei |
| C | sociale bevolkingsgroei | natuurlijke bevolkingsgroei | totale bevolkingsgroei |
| D | sociale bevolkingsgroei | totale bevolkingsgroei | natuurlijke bevolkingsgroei |
| E | totale bevolkingsgroei | natuurlijke bevolkingsgroei | sociale bevolkingsgroei |
| F | totale bevolkingsgroei | sociale bevolkingsgroei | natuurlijke bevolkingsgroei |

GT-0131-a-o 27 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 28

bron 41
Krantenartikel, 27 augustus 2017

Merkel staat vierkant achter 'Wir schaffen das'.
Ondanks de vele protesten heeft Angela Merkel, de Duitse
bondskanselier, geen spijt van haar beslissing om in 2015
honderdduizenden vluchtelingen toe te laten tot Duitsland. Ze deed in
2015 de beroemde uitspraak 'Wir schaffen das', waarmee ze aangaf dat
Duitsland deze hoeveelheid vluchtelingen aankon.

2p 36 Lees bron 41.
De komst van honderdduizenden vluchtelingen heeft voor Duitsland
positieve gevolgen en negatieve gevolgen.
→ Geef eerst een positief demografisch gevolg van de komst van
honderdduizenden vluchtelingen.
→ Geef vervolgens een negatief economisch gevolg van de komst van
de honderdduizenden vluchtelingen.

bron 42
Dortmunder U

[FIGUUR: Een modern gebouw met veel glas en verlichting.]
De Dortmund U is een beeldbepalend gebouw voor de skyline van
Dortmund. Het imposante gebouw werd gebouwd in 1927 en diende als
bierbrouwerij. Nadat de brouwerij wegging, stond het gebouw veertien
jaar leeg. In 2008 werd besloten het gebouw een nieuwe functie te geven,
omdat het Ruhrgebied in 2010 culturele hoofdstad van Europa zou
worden. In het cultuurcentrum vinden veel vernieuwende activiteiten op
het gebied van kunst, creativiteit, cultuur, educatie en technologie plaats.
Er is een museum, een bioscoop en diverse horecagelegenheden. Er
wordt kunst gemaakt en er zijn concerten.

GT-0131-a-o 28 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 29

bron 43
Stadsplattegrond Dortmund

[FIGUUR: Kaart van het centrum van Dortmund met straten, gebouwen, metrolijnen en de legenda. De legenda toont 'Dortmunder U (nummer 1 op de kaart)' en 'spoorlijn', en ook de symbolen voor 'autoweg' en 'ondergrondse'.]

1p 37 Lees bron 42 en bekijk bron 43.
Toen de Dortmunder U (nummer 1 op de kaart) nog een grote
bierbrouwerij was, lag dit gebouw op een gunstige locatie. Na de
functie­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

### Pagina 30

bron 44
Routebeschrijving op de Nederlandstalige site van de Dortmunder U

[FIGUUR: Kaart van het centrum van Dortmund met de centrale station en omliggende straten, met aanduiding van verschillende wegen en OV-haltes.]

Bereikbaarheid Dortmunder U

Met het openbaar vervoer
Vanaf het station is het ongeveer 7 minuten lopen naar de Dortmunder U.

Met de auto
Gebruik Brinkhoffstrasse 4, 44137 Dortmund voor uw navigatiesysteem.
Parkeergarages:
Schmiedingstr./West LB (ongeveer 200 meter lopen naar Dortmunder U)
Bahnhofstr./Centraal Station (ongeveer 800 meter lopen naar Dortmunder U)

1p 38 Bekijk bron 44.
Over bron 44 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: bron 44 laat zien dat het verzorgingsgebied van de
Dortmunder U groter is dan alleen de stad Dortmund.
Uitspraak 2: bij een optreden van een internationaal bekende rapper in de
Dortmunder U is de gemiddelde reikwijdte van de bezoekers
groter dan bij een Disneyfilm in hetzelfde gebouw.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-o 30 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 31

bron 45
Twee bevolkingsdiagrammen van China

[FIGUUR: Twee bevolkingspiramides, links voor het jaar 2000 en rechts voor het jaar 2040. De piramides tonen de verdeling van de bevolking naar leeftijd en geslacht, met op de x-as het percentage van de bevolking en op de y-as de leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+. De linker piramide (2000) toont een bredere basis, wat wijst op een jongere bevolking, terwijl de rechter piramide (2040) een smallere basis en een bredere top heeft, wat duidt op vergrijzing.]

39 (1p) Bekijk bron 45.
In bron 45 staat het bevolkingsdiagram van China uit 2000 en de verwachting voor 2040. Hieruit valt af te lezen dat China steeds meer vergrijst.
→ Geef een economisch nadeel van deze vergrijzing voor China.

40 (1p) Noem de politieke maatregel die heeft geleid tot een versnelde ontgroening in China.

41 (1p) Welk huishouden zal gemiddeld het hoogste inkomen hebben in China?
A een huishouden met plattelandshukou, wonend in de stad
B een huishouden met plattelandshukou, wonend op het platteland
C een huishouden met stadshukou, wonend in de stad

bron 46
Tekst met keuzemogelijkheden

De meeste buitenlandse bedrijven zijn in het ... 1 ... (oosten / westen) van China gevestigd. De eerste buitenlandse bedrijven waren voornamelijk op de ... 2 ... (maakindustrie / diensten) gericht.
De explosieve groei van steden leidde tot ingrijpen van de Chinese overheid. Deze wilde de groei van de megasteden stoppen. De groei van steden is nu gericht op steden in ... 3 ... (Midden-China / West-China).

42 (2p) Lees bron 46.
In bron 46 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.

GT-0131-a-o 31 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 32

bron 47
Krantenartikel, 11 juni 2014

    Crematie verplicht
    De autoriteiten in de snelgroeiende stad Anqing in het oosten van China
    hebben eind maart een nieuwe wet afgekondigd: de doden mogen er niet
    meer worden begraven, maar moeten worden gecremeerd.
    Weigeraars kunnen rekenen op zware straffen en ook de productie en
    verkoop van grafkisten zal worden beboet.

1p 43 Lees bron 47.
In de Chinese stad Anqing mogen overledenen niet meer begraven
worden.
→ Geef de reden dat deze maatregel past in het ruimtelijk beleid van een
snelgroeiende stad als Anqing.

bron 48
Sloop van de wijk Chengzongcun in Guangzhou

[FIGUUR: Een foto toont de sloop van oude gebouwen in een stad met op de achtergrond hoge flatgebouwen. Een graafmachine is bezig met sloopwerkzaamheden aan de voorgrond, bij een waterpartij.]

2p 44 Bekijk bron 48.
Midden in de megastad Guangzhou ligt de oude wijk Chengzongcun.
Deze wijk wordt gesloopt om plaats te maken voor hoogbouwflats.
→ Geef, naast de extra woonruimte die het oplevert, nog twee redenen
waarom deze wijk wordt gesloopt.

GT-0131-a-o 32 / 33 lees verder ► ►►

### Pagina 33

bron 49
Canton Tower
[FIGUUR: Twee afbeeldingen van de Canton Tower. Op de linker afbeelding is de toren omgeven door mist. Op de rechter afbeelding is de toren te zien tegen een heldere blauwe lucht.]
De blikvanger van Guangzhou is de Canton Tower. Met een hoogte van
ruim 600 meter is het een van de hoogste gebouwen ter wereld. Vanuit de
gehele stad kun je de toren bewonderen. Plan een bezoek wel in op een
dag dat er geen smog (= door rook en uitlaatgassen vervuilde mist) is.
Anders zie je niet zo veel.

bron 50
Weersverwachting Guangzhou voor 30 oktober 2018
Het blijft vandaag zonnig en droog in Guangzhou. De temperatuur loopt
op tot ongeveer 22 °C. De wind is matig, windkracht 3 tot 4.

1p 45 Lees bron 49 en bron 50.
→ Beargumenteer met behulp van bron 50 of er op 30 oktober 2018 rond
de Canton Tower smog was.
Doe het zo:
– Kies eerst wel smog of geen smog.
– Geef daarna met behulp van bron 50 een argument voor je keuze.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0131-a-o
33 / 33
einde