# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Temperatuurverschillen tussen kust en binnenland in de winter

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van temperatuurverschillen tussen de kust en het binnenland bij een specifieke windrichting in de winter.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De oorzaak benoemen waarom het in de winter bij zuidwestenwind verder landinwaarts kouder is dan aan zee.

Waar op letten: Zorg dat je de matigende invloed van de (relatief warme) zee als oorzaak noemt en uitlegt dat deze invloed landinwaarts afneemt.

Kernbegrippen: matigende invloed van de zee, aanlandige wind, temperatuurverschil kust-binnenland

### Vraag 2 – Weerkaarten analyseren: temperatuur en zee-invloed

Wat kun je verwachten: Een vraag over het interpreteren van weerkaarten met temperatuurgegevens van twee opeenvolgende dagen in de winter.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'weerkaart', 'temperatuur', 'lagedrukgebied', 'zee-invloed' en 'isothermen'.

Wat moet je kunnen: Kaartvaardigheid: het aflezen en vergelijken van temperatuurgegevens op weerkaarten (isothermen). Grafiekvaardigheid: het interpreteren van temperatuurverschillen. Begrip: het beoordelen van uitspraken op basis van de gepresenteerde kaartinformatie.

Waar op letten: Let op de specifieke temperatuurwaarden en -gebieden op beide kaarten. Vergelijk de temperaturen tussen de twee dagen en tussen kust- en binnenlandgebieden. Wees kritisch bij uitspraken die niet direct uit de kaartinformatie af te leiden zijn (bijvoorbeeld over luchtdruk).

Kernbegrippen: weerkaart, temperatuur, lagedrukgebied, zee-invloed, isothermen

### Vraag 3 – Luchtdruk en wind op een weerkaart

Wat kun je verwachten: Een vraag over het interpreteren van een weerkaart met isobaren en het toepassen van kennis over luchtdrukverschillen en windrichting.

Wat moet je kennen: De begrippen hogedrukgebied, lagedrukgebied, wind, isobaren, luchtdruk en de Wet van Buys Ballot.

Wat moet je kunnen: Het aflezen van een weerkaart (bron 3) om de windsterkte te bepalen op basis van de afstand tussen isobaren, en het toepassen van de Wet van Buys Ballot om de windrichting te verklaren.

Waar op letten: Let goed op de afstand tussen de isobaren op de weerkaart om de windsterkte te bepalen. Hoe dichter de isobaren bij elkaar liggen, hoe harder het waait. Zorg ervoor dat je beide uitspraken correct beoordeelt, anders krijg je geen punten.

Kernbegrippen: hogedrukgebied, lagedrukgebied, wind, isobaren, wet van Buys Ballot, luchtdruk

### Vraag 4 – De reuzenteek en klimaatverandering

Wat kun je verwachten: Een vraag over de verspreiding van de reuzenteek in Nederland en de invloed van klimaatverandering hierop.

Wat moet je kennen: Begrip van klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor de verspreiding van diersoorten.

Wat moet je kunnen: Redeneren over de relatie tussen klimaat en de verspreiding van een diersoort op basis van gegeven informatie en algemene geografische kennis.

Waar op letten: Zorg dat je zowel de juiste keuze ('vaker' of 'minder vaak') maakt én een correcte klimatologische verklaring geeft. Een niet-klimatologische verklaring is fout.

Kernbegrippen: klimaatverandering, opwarming van de aarde, verspreidingsgebied

### Vraag 5 – Wolkenvorming en neerslag: de hagelstorm

Wat kun je verwachten: Een tekst met open plekken die je moet aanvullen met de juiste term uit de gegeven keuzes.

Wat moet je kennen: De basisprincipes van convectie, condensatie, wolkenvorming en neerslag (specifiek hagel).

Wat moet je kunnen: De juiste begrippen kiezen die een proces beschrijven (bijvoorbeeld stijgen/dalen, kouder/warmer, condenseert/verdampt, groter/kleiner) in de context van atmosferische processen.

Waar op letten: Let goed op de logische volgorde van de processen die leiden tot een hagelstorm. Elk cijfer in de tekst vertegenwoordigt een stap in dit proces. Zorg ervoor dat je de juiste term kiest die de oorzaak-gevolgrelatie correct weergeeft.

Kernbegrippen: convectie, condensatie, atmosfeer, wolkenvorming, neerslag

### Vraag 6 – Klimaatgrafieken en geografische ligging in Spanje

Wat kun je verwachten: Een vraag over het koppelen van specifieke Spaanse steden aan de juiste klimaatgrafiek op basis van hun geografische ligging en de kenmerken van verschillende klimaten.

Wat moet je kennen: De kenmerken van een zeeklimaat, mediterraan klimaat en steppeklimaat. De geografische ligging van San Sebastián, Barcelona en Murcia in Spanje.

Wat moet je kunnen: Klimaatgrafieken interpreteren (temperatuurverloop en neerslagregiem). De geografische ligging van plaatsen op een kaart relateren aan te verwachten klimaattype. Plaatsnamen uit een kaart (bron 6) koppelen aan de juiste klimaatgrafieken (bron 7).

Waar op letten: Let op de neerslaghoeveelheden en de verdeling over het jaar (natte/droge seizoenen) in de klimaatgrafieken. Let op de temperatuurverloop gedurende het jaar. Koppel de ligging van de steden (kust, binnenland, noord, zuid, oost, west) aan de verwachte klimaattype.

Kernbegrippen: klimaatgrafiek, neerslag, temperatuur, klimaatkenmerken, geografische ligging, zeeklimaat, mediterraan klimaat, steppeklimaat

### Vraag 7 – Klimaatgrafieken en UV-straling

Wat kun je verwachten: Een vraag over het interpreteren van klimaatgrafieken en het verband tussen neerslag/bewolking en uv-straling.

Wat moet je kennen: De begrippen 'klimaatgrafiek', 'neerslag', 'bewolking', 'uv-straling' en 'zonuren'.

Wat moet je kunnen: Een klimaatgrafiek aflezen (neerslag) en beredeneren welke klimaatgrafiek hoort bij de minste uv-straling op basis van de neerslaghoeveelheid.

Waar op letten: Let op de hoeveelheid neerslag in de verschillende klimaatgrafieken. Meer neerslag betekent meer bewolking en dus minder zonuren en minder uv-straling.

Kernbegrippen: klimaatgrafiek, neerslag, bewolking, uv-straling, zonuren

### Vraag 8 – Klimaat en zonne-energie

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen klimatologische omstandigheden en de opbrengst van zonnepanelen, waarbij je twee klimaatgrafieken moet vergelijken.

Wat moet je kennen: De begrippen 'klimaatgrafiek', 'bewolking', 'zonuren', 'neerslag' en 'zonne-energie'.

Wat moet je kunnen: Je moet twee klimaatgrafieken kunnen interpreteren en vergelijken op het schaalniveau van plaatsen in de Verenigde Staten. Je moet de kaart-/grafiekvaardigheid 'vergelijken' toepassen om de verschillen in neerslag te duiden als indicator voor bewolking en zonuren. Je moet de klimatologische oorzaak kunnen benoemen waarom zonnepanelen in de ene plaats meer opbrengen dan in de andere.

Waar op letten: Let goed op de neerslaghoeveelheden in beide klimaatgrafieken. Een lagere neerslag duidt op minder bewolking en dus meer zonuren, wat gunstig is voor zonnepanelen.

Kernbegrippen: klimaatgrafiek, bewolking, zonuren, neerslag, zonne-energie

### Vraag 9 – Regenschaduw in het westen van de Verenigde Staten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van neerslagverschillen tussen twee plaatsen, gebaseerd op een reliëfkaart en een neerslagkaart.

Wat moet je kennen: Het begrip 'regenschaduw' (of 'lijzijde') en de relatie tussen reliëf, windrichting en neerslag.

Wat moet je kunnen: Informatie aflezen van een reliëfkaart (bron 9) en deze koppelen aan de windrichting om een verklaring te geven voor neerslagverschillen.

Waar op letten: Gebruik alleen bron 9 (reliëfkaart) om de oorzaak te verklaren, zoals gevraagd. Benoem het mechanisme van regenschaduw/lijzijde, niet alleen de aanwezigheid van een gebergte.

Kernbegrippen: regenschaduw, lijzijde, stuwingsregen, reliëf

### Vraag 10 – Bodemgebruik in de Verenigde Staten

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen van specifieke vormen van bodemgebruik in de Verenigde Staten op basis van een kaart.

Wat moet je kennen: De ligging van belangrijke landbouwzones in de Verenigde Staten, zoals de Corn Belt, Wheat Belt en gebieden voor veehouderij. Specifiek: welke gewassen of landbouwactiviteiten bij welke zone horen.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen: het interpreteren van een thematische kaart over bodemgebruik en het koppelen van cijfers op de kaart aan de juiste beschrijvingen van bodemgebruik. Specifiek: het herkennen van de geografische locatie van de Corn Belt.

Waar op letten: Let goed op de exacte locatie van cijfer 2 op de kaart en welke landbouwzone dit gebied representeert. Verwar de Corn Belt (mais/soja) niet met de Wheat Belt (tarwe) of gebieden voor veeteelt.

Kernbegrippen: bodemgebruik, landbouwzones, Verenigde Staten, Corn Belt

### Vraag 11 – Klimaat en vegetatie in Alaska

Wat kun je verwachten: Je krijgt uitspraken over klimaat, vegetatie en klimaatverandering in Alaska en moet beoordelen of deze juist of onjuist zijn.

Wat moet je kennen: De begrippen 'toendra', 'boomgrens', 'klimaatverandering', 'breedteligging', 'invalshoek van de zon' en 'vegetatiezones'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een foto (bron 12) en een kaart (bron 13) interpreteren en deze koppelen aan geografische begrippen en processen. Je moet de relatie tussen temperatuur en vegetatie kunnen leggen en de invloed van breedteligging op de invalshoek van de zon begrijpen.

Waar op letten: Let goed op de term 'invalshoek van de zonnestralen'. Een grotere invalshoek (dichter bij 90 graden) betekent directere zonnestraling en hogere temperaturen. Dit is het geval in Florida, niet in Alaska.

Kernbegrippen: toendra, boomgrens, klimaatverandering, breedteligging, invalshoek van de zon, vegetatiezones

### Vraag 12 – Temperatuurverschil door hoogte

Wat kun je verwachten: Een vraag over het verband tussen hoogte en temperatuur.

Wat moet je kennen: Het begrip 'verticale temperatuurgradiënt' en de invloed van hoogteligging op temperatuur.

Wat moet je kunnen: Berekenen van temperatuurverschillen op basis van hoogteverschillen.

Waar op letten: De temperatuur daalt met de hoogte. De standaard daling is 0,6°C per 100 meter. Bereken het totale hoogteverschil en vermenigvuldig dit met de temperatuurgradiënt.

Kernbegrippen: verticale temperatuurgradiënt, hoogteligging

### Vraag 13 – Oorzaak orkaanseizoen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van orkanen in de Verenigde Staten, specifiek gericht op de periode waarin ze het meest voorkomen.

Wat moet je kennen: Het begrip 'orkaan' en de relatie tussen zeewatertemperatuur en het ontstaan van orkanen.

Wat moet je kunnen: De oorzaak benoemen waarom de meeste orkanen in de Verenigde Staten juist in de periode van 1 juni tot en met 30 november ontstaan, gebaseerd op de benodigde omstandigheden voor orkaanvorming.

Waar op letten: De vraag vraagt specifiek naar de 'oorzaak' van orkanen in de genoemde periode. Focus op de klimatologische omstandigheden die in die periode optimaal zijn voor orkaanvorming.

Kernbegrippen: orkaan, zeewatertemperatuur, klimaat

### Vraag 14 – Orkanen en media-aandacht

Wat kun je verwachten: Een vraag over de media-aandacht voor orkanen, waarbij je een keuze moet maken en beargumenteren op basis van een kaart.

Wat moet je kennen: Begrip van 'orkaan' en 'natuurramp'.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen (baan van orkanen interpreteren), verbanden leggen (baan van orkaan en bewoond gebied), redeneren (media-aandacht koppelen aan impact op bewoond gebied).

Waar op letten: Kies de juiste orkaan én geef een argument dat direct afgeleid is uit de kaart (bron 15). Let op het verschil tussen de banen van de orkanen: over land/bewoond gebied versus boven zee.

Kernbegrippen: orkaan, natuurramp, bevolkingsspreiding, risicoperceptie

### Vraag 15 – Evacuatieroutes bij natuurrampen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een evacuatieroutebord en moet beargumenteren of dit hoort bij een orkaan of een tornado.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van een orkaan en een tornado kennen, specifiek de voorspelbaarheid en de impact op evacuatiemogelijkheden.

Wat moet je kunnen: Je moet een keuze maken tussen twee opties (orkaan of tornado) en deze keuze beargumenteren met kennis over de voorspelbaarheid van deze natuurrampen.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de juiste keuze maakt (orkaan) als een correct argument geeft. Een argument moet gaan over de voorspelbaarheid van de natuurramp en de tijd die nodig is voor een evacuatie.

Kernbegrippen: orkaan, tornado, evacuatie, natuurramp, voorspelbaarheid

### Vraag 16 – Analyse van het rivierlandschap: kribben, uiterwaarden en landgebruik

Wat kun je verwachten: Een vraag over het rivierlandschap, waarbij je uitspraken moet beoordelen op juistheid aan de hand van een topografische kaart.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet de juistheid van drie uitspraken over een rivierlandschap beoordelen door informatie van een topografische kaart te interpreteren.

Waar op letten: Let op de functie van kribben, de relatieve hoogteligging van uiterwaarden ten opzichte van binnendijks land (gebruik hoogtelijnen) en het specifieke landgebruik in de uiterwaarden volgens de legenda.

Kernbegrippen: rivierlandschap, krib, vaargeul, uiterwaard, dijk, landgebruik, hoogtelijnen

### Vraag 17 – De functie van een stuw in waterbeheer

Wat kun je verwachten: Een vraag over de functie van een stuw, gebaseerd op een kaart van de waterverdeling in Nederland en een foto van de stuw bij Driel.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Let op de context van waterverdeling en de rol van de stuw bij Driel als 'kraan van Nederland'.

Kernbegrippen: stuw, waterbeheer, waterstand, waterafvoer

### Vraag 18 – Waterbeheer en stuwen: De stuw bij Driel

Wat kun je verwachten: Een vraag over de functie van een stuw in het Nederlandse riviersysteem en de invloed daarvan op de waterverdeling, specifiek gericht op de afvoer van water richting het IJsselmeer.

Wat moet je kennen: De functie van een stuw in een rivier, de waterverdeling in het Nederlandse rivierennetwerk (Neder-Rijn, IJssel), en de relatie tussen het sluiten/openen van een stuw en de waterstroomrichting/hoeveelheid in verschillende riviertakken.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen om de locatie van de stuw en de riviertakken te identificeren (bron 18). Het verband leggen tussen de werking van een stuw en de gevolgen voor de waterafvoer. Een beargumenteerde keuze maken op basis van de werking van de stuw en de gewenste waterstroom.

Waar op letten: Let goed op de gewenste uitkomst: 'meer water richting het IJsselmeer'. Bedenk welke riviertak naar het IJsselmeer stroomt (de IJssel). Bedenk vervolgens hoe je de waterstroom in die richting kunt beïnvloeden met de stuw bij Driel. Een stuw sluiten leidt water om, een stuw openen laat water door.

Kernbegrippen: waterbeheer, stuw, waterverdeling, riviersysteem, Neder-Rijn, IJssel

### Vraag 19 – Maatregelen tegen wateroverlast in woonwijken

Wat kun je verwachten: Een vraag over concrete maatregelen die gemeenten en bewoners kunnen nemen om wateroverlast in woonwijken te verminderen.

Wat moet je kennen: Begrippen als wateroverlast, verstening, waterbeheer en infiltratie.

Wat moet je kunnen: Het benoemen van een concrete maatregel die wateroverlast tegengaat door water vast te houden, te vertragen of te laten infiltreren.

Waar op letten: Zorg dat de genoemde maatregel daadwerkelijk de overbelasting van afvoersystemen voorkomt en samen met bewoners kan worden uitgevoerd. Denk aan het vergroten van de wateropnamecapaciteit in de wijk.

Kernbegrippen: wateroverlast, verstening, waterbeheer, infiltratie

### Vraag 20 – Waterkwaliteit Maas: seizoensverschillen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de waterkwaliteit van de Maas in verschillende seizoenen, waarbij je een kaart van een stroomgebied moet gebruiken.

Wat moet je kennen: Begrippen als waterkwaliteit, stroomgebied, rivierregiem, debiet en verdunning.

Wat moet je kunnen: De kaart van het stroomgebied van de Maas interpreteren en op basis hiervan beredeneren in welke maanden de waterkwaliteit beter is en waarom.

Waar op letten: Kies eerst de juiste maanden (zomer of winter) en geef daarna de correcte oorzaak voor de betere waterkwaliteit in die maanden. Let op dat je de oorzaak koppelt aan de hoeveelheid water en verdunning, niet aan andere factoren.

Kernbegrippen: waterkwaliteit, stroomgebied, rivierregiem, debiet, verdunning

### Vraag 21 – Waterbeheer in het Maasstroomgebied

Wat kun je verwachten: Een vraag over de invloed van waterbeheermaatregelen in het stroomgebied van de Maas op de wateroverlast in Nederland.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: Zorg ervoor dat zowel de keuze (groter/kleiner) als het argument correct zijn en logisch met elkaar verbonden zijn. Een correcte keuze met een onjuist argument levert geen punten op.

Kernbegrippen: stroomgebied, wateroverlast, overloopgebied, piekafvoer, waterbeheer

### Vraag 22 – Waterbeheer bij droogte

Wat kun je verwachten: Een vraag over maatregelen die waterschappen kunnen nemen om water vast te houden in perioden van droogte.

Wat moet je kennen: Begrip van waterbeheer, verdroging en maatregelen om water vast te houden.

Wat moet je kunnen: Een concreet voorbeeld geven van een maatregel om water vast te houden of op te slaan.

Waar op letten: Het antwoord moet een maatregel zijn die leidt tot extra water vasthouden of opslaan, om dit beschikbaar te hebben in perioden van droogte.

Kernbegrippen: waterbeheer, verdroging, water vasthouden

### Vraag 23 – Goederenvervoer in Europa: Nederland en Frankrijk

Wat kun je verwachten: Een vraag over het interpreteren van een staafdiagram met gegevens over goederenvervoer in Nederland en Frankrijk, waarbij je uitspraken moet beoordelen op juistheid.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'goederenvervoer', 'transportmodaliteiten' (binnenvaart, wegvervoer, spoorvervoer) en 'nationaal' versus 'internationaal' vervoer.

Wat moet je kunnen: Data aflezen en interpreteren uit een staafdiagram, absolute en relatieve hoeveelheden vergelijken, en conclusies trekken op basis van de gepresenteerde data.

Waar op letten: Let goed op de specifieke transportmodaliteit (binnenvaart, wegvervoer, spoorvervoer) en het schaalniveau (nationaal of internationaal) bij het aflezen van de gegevens. Vergelijk de juiste cijfers met elkaar en wees nauwkeurig bij het beoordelen van beide uitspraken, want beide moeten correct zijn voor een punt.

Kernbegrippen: goederenvervoer, transportmodaliteiten, data-interpretatie

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Maatregelen tegen bodemerosie op het Lössplateau

Wat kun je verwachten: Een vraag over maatregelen om bodemerosie te bestrijden, specifiek gericht op het Lössplateau.

Wat moet je kennen: Begrip van 'bodemerosie' en 'duurzaam landgebruik'. Kennis van het 'Lössplateau' als een gebied waar bodemerosie een probleem is en waar maatregelen worden genomen.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (krantenartikel) halen en deze koppelen aan je aardrijkskundige kennis om concrete maatregelen te benoemen. Je moet twee verschillende maatregelen kunnen noemen.

Waar op letten: Zorg dat de genoemde maatregelen direct gericht zijn op het tegengaan van bodemerosie en relevant zijn voor een gebied als het Lössplateau. Noem twee *verschillende* maatregelen.

Kernbegrippen: bodemerosie, Lössplateau, duurzaam landgebruik

### Vraag 26 – Waterverplaatsing in China: Zuid naar Noord

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een groot waterproject in China en moet beredeneren in welke richting water wordt verplaatst, gebaseerd op klimatologische argumenten.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van de neerslagverdeling in China en de relatie daarvan met watertekorten in bepaalde gebieden.

Wat moet je kunnen: Je moet een kaart kunnen interpreteren om de ligging van het waterproject te bepalen en deze informatie kunnen combineren met je kennis over klimaatverschillen om een beredeneerde keuze te maken en te onderbouwen.

Waar op letten: Let goed op de richting van het waterproject op de kaart. Zorg ervoor dat je argument specifiek over het klimaat (neerslag) gaat en niet over andere factoren zoals bevolkingsdichtheid. De keuze voor de richting en het klimatologische argument moeten beide correct zijn voor punten.

Kernbegrippen: waterbeheer, klimaatverschillen, neerslagverdeling, watertekort, waterbalans

### Vraag 27 – Waterverbruik en waterbronnen in Egypte

Wat kun je verwachten: Een vraag over het interpreteren van cirkeldiagrammen die het waterverbruik per sector en per waterbron in Egypte weergeven.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'waterverbruik', 'waterbronnen', 'landbouw' en 'oppervlaktewater'.

Wat moet je kunnen: Cirkeldiagrammen analyseren en de grootste of specifieke segmenten identificeren die overeenkomen met gegeven categorieën (bijv. landbouw, oppervlaktewater).

Waar op letten: Let goed op de titels van de twee cirkeldiagrammen ('waterverbruik per sector' en 'waterverbruik per waterbron') en de bijbehorende percentages en letters. Identificeer het grootste segment voor 'landbouw' en het grootste segment voor 'oppervlaktewater'.

Kernbegrippen: waterverbruik, waterbronnen, landbouw, oppervlaktewater, diagramanalyse

### Vraag 28 – Ontzilting als oplossing voor watertekort in het Midden-Oosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de toepasbaarheid van ontzilting als oplossing voor watertekort in landen in het Midden-Oosten.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: Een reden geven waarom ontzilting niet voor elk land in het Midden-Oosten de meest voor de hand liggende oplossing is bij een watertekort.

Waar op letten: Let op de beperkingen van ontzilting, zoals kosten, geografische ligging (aan zee), en alternatieve oplossingen.

Kernbegrippen: watertekort, waterschaarste, ontzilting, Midden-Oosten

### Vraag 29 – Waterconflict Jordanië en Israël

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van een waterconflict tussen landen, gebaseerd op een kaart en een tekst.

Wat moet je kennen: Begrippen als 'waterschaarste', 'waterconflict', 'stroomgebied' en 'grensrivier'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een kaart (bron 28) en een tekst (bron 27) combineren om een oorzaak van een waterconflict te benoemen. Specifiek: de functie van een rivier als grens herkennen en de implicaties daarvan voor waterverdeling.

Waar op letten: Let op de geografische ligging van de Jordaan ten opzichte van Israël en Jordanië op de kaart. De kaart toont dat de Jordaan een grensrivier is. Dit is de sleutel tot het antwoord.

Kernbegrippen: waterschaarste, waterconflict, stroomgebied, grensrivier

### Vraag 30 – Duurzame irrigatie in Egypte

Wat kun je verwachten: Een vraag over de meest duurzame vorm van irrigatie voor landbouw in een droog gebied, gebaseerd op een afbeelding van sperziebonen.

Wat moet je kennen: De verschillende vormen van irrigatie (beregening, druppelirrigatie, oppervlakte-irrigatie) en hun duurzaamheid, met name in aride zones.

Wat moet je kunnen: De meest duurzame irrigatievorm identificeren voor een specifieke landbouwcontext (teelt van sperziebonen in Egypte).

Waar op letten: Let op het begrip 'duurzaamst' in combinatie met 'irrigatie' en de geografische context 'Egypte' (aride zone).

Kernbegrippen: irrigatie, duurzaam watergebruik, druppelirrigatie, landbouw, aride zone

### Vraag 31 – Nijldelta: Vruchtbaarheid en de Aswandam

Wat kun je verwachten: Een vraag over de oorzaak van de afname van vruchtbaarheid in de Nijldelta, specifiek gerelateerd aan de bouw van de Aswandam.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De oorzaak van de afname van vruchtbaarheid in de Nijldelta benoemen, specifiek gekoppeld aan de bouw van de Aswandam.

Waar op letten: Zorg dat je antwoord direct de link legt tussen de Aswandam en de verminderde vruchtbaarheid. Dit kan door te verwijzen naar het tegenhouden van vruchtbaar slib of het toenemen van verzilting.

Kernbegrippen: stuwdam, sedimentatie, verzilting, vruchtbaarheid, rivierdelta

### Vraag 32 – Bevolkingsontwikkeling en migratiemotieven

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee uitspraken over bevolkingsontwikkeling en migratie. Je moet beoordelen of deze uitspraken juist of onjuist zijn op basis van de gegeven bron.

Wat moet je kennen: De begrippen geboorteoverschot, sterfteoverschot, migratieoverschot en migratiemotief (met name arbeidsmigratie).

Wat moet je kunnen: Cijfers uit een tekstbron interpreteren om een conclusie te trekken over bevolkingsontwikkeling. Algemene kennis over veelvoorkomende migratiemotieven toepassen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke cijfers in de bron voor geboorte en sterfte om te bepalen of er een overschot of tekort is. Denk na over de meest voorkomende redenen waarom mensen uit landen zoals Polen naar Nederland migreren.

Kernbegrippen: geboorteoverschot, sterfteoverschot, migratieoverschot, migratiemotief, arbeidsmigratie

### Vraag 33 – Demografische oorzaken van bevolkingsdaling

Wat kun je verwachten: Een vraag over de demografische oorzaken van bevolkingsdaling in Nederland, gebaseerd op een korte brontekst.

Wat moet je kennen: De begrippen bevolkingsdaling, demografie, vertrekoverschot, sterfteoverschot, vergrijzing en ontgroening.

Wat moet je kunnen: Twee demografische oorzaken van bevolkingsdaling benoemen.

Waar op letten: Zorg dat je twee verschillende demografische oorzaken noemt. Denk aan zowel natuurlijke bevolkingsgroei (geboorte en sterfte) als sociale bevolkingsgroei (migratie).

Kernbegrippen: bevolkingsdaling, demografie, vertrekoverschot, sterfteoverschot, vergrijzing, ontgroening

### Vraag 34 – Bevolkingsontwikkeling in Nederland: Kaartanalyse

Wat kun je verwachten: Een vraag over de bevolkingsontwikkeling in Nederlandse gemeenten, gepresenteerd op een thematische kaart. Je moet de legenda van de kaart interpreteren en de juiste omschrijvingen (groei, krimp, stabiel) koppelen aan de cijfers in de legenda.

Wat moet je kennen: Kennis van de begrippen bevolkingsgroei, bevolkingskrimp en stabiele bevolkingsontwikkeling. Daarnaast is basiskennis van de ruimtelijke spreiding van krimp- en groeigebieden in Nederland (bijvoorbeeld de Randstad als groeigebied en bepaalde grensregio's als krimpgebieden) essentieel.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen en het interpreteren van thematische kaarten. Specifiek het correct aflezen en koppelen van kleuren op de kaart aan de bijbehorende categorieën in de legenda, zelfs als de omschrijvingen ontbreken en je deze zelf moet invullen op basis van geografische kennis.

Waar op letten: Let goed op de kleuren op de kaart en de geografische ligging van de gebieden die deze kleuren representeren. Associeer de kleuren niet automatisch met een bepaalde trend (bijvoorbeeld rood = gevaar = krimp), maar gebruik je geografische kennis van Nederland om de juiste interpretatie te maken. De Randstad is een groeigebied, terwijl gebieden zoals Zeeuws-Vlaanderen, Limburg en Noordoost-Nederland vaak krimpgebieden zijn.

Kernbegrippen: bevolkingsontwikkeling, bevolkingskrimp, bevolkingsgroei, ruimtelijke spreiding, kaartlezen, krimpgebieden, Randstad

### Vraag 35 – Demografische Transitie: Nederland en Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over het demografisch transitiemodel, waarbij je de demografische fase van Duitsland in 2015 moet vergelijken met die van Nederland, en je keuze moet beargumenteren.

Wat moet je kennen: Het demografisch transitiemodel, de kenmerken van de verschillende fasen (met name fase 4 en 5), en de begrippen geboortecijfer, sterftecijfer, geboorteoverschot, sterfteoverschot en vergrijzing.

Wat moet je kunnen: Kaart-/grafiekvaardigheid: Het demografisch transitiemodel (bron 33) kunnen interpreteren en toepassen op landen. Begrip: Demografische kenmerken van landen kunnen vergelijken en beargumenteren op basis van demografische indicatoren. Wat de leerling in deze vraag moet doen: Kiezen of Duitsland in 2015 in dezelfde fase zat als Nederland en deze keuze beargumenteren met een demografisch argument.

Waar op letten: Let goed op de specifieke kenmerken van fase 4 en fase 5 van het demografisch transitiemodel. Vergelijk de demografische indicatoren (geboorte- en sterftecijfer, overschotten, vergrijzing) van Duitsland met die van Nederland in 2015. Zorg ervoor dat je argument direct aansluit bij de gekozen fase en de verschillen tussen de landen.

Kernbegrippen: demografisch transitiemodel, geboortecijfer, sterftecijfer, geboorteoverschot, sterfteoverschot, vergrijzing

### Vraag 36 – Stadsplanning en Herbouw in Mannheim

Wat kun je verwachten: Een vraag over het herkennen van kenmerken van naoorlogse stadsplanning op een stadsplattegrond.

Wat moet je kennen: Begrip van 'stadsplanning', 'herbouw', 'stratenpatroon' en 'gridpatroon'.

Wat moet je kunnen: Kaartlezen: het herkennen van specifieke kenmerken (zoals rechte straten, parkeerplaatsen, ringwegen) op een stadsplattegrond die wijzen op naoorlogse herbouw.

Waar op letten: Let op het stratenpatroon, de aanwezigheid van parkeergelegenheid en de infrastructuur zoals ringwegen in het zuidelijke stadsdeel van Mannheim.

Kernbegrippen: stadsplanning, herbouw, stratenpatroon, gridpatroon

### Vraag 37 – Stedelijke ontwikkeling in het Ruhrgebied: Oberhausen

Wat kun je verwachten: Een vraag over de stedelijke en economische veranderingen in Oberhausen, een stad in het Ruhrgebied, aan de hand van twee kaarten die de situatie in 1970 en nu weergeven.

Wat moet je kennen: Begrippen als herinrichting, de-industrialisatie, tertiairisering, en het belang van infrastructuur (zoals de Rijn) voor industriële ontwikkeling. Je moet ook de algemene kenmerken van het Ruhrgebied kennen, zoals de overgang van industrie naar diensten.

Wat moet je kunnen: Kaarten lezen en interpreteren om ruimtelijke veranderingen te herkennen. Specifiek: het vergelijken van twee kaarten uit verschillende tijdsperioden om veranderingen in landgebruik (industrie, mijnbouw, parken, diensten) vast te stellen. Je moet ook de legenda kunnen gebruiken om de verschillende functies te identificeren en conclusies te trekken over de juistheid van uitspraken.

Waar op letten: Let goed op de legenda om de verschillende soorten landgebruik te onderscheiden. Vergelijk de twee kaarten nauwkeurig om veranderingen in industrieterreinen, mijnbouwterreinen, parken en gebieden met winkels/horeca/cultuur te zien. Let ook op de aanwezigheid van waterwegen (Rhein-Hernekanaal) in relatie tot industriële ontwikkeling.

Kernbegrippen: herinrichting, de-industrialisatie, tertiairisering, Ruhrgebied, ruimtelijke verandering, infrastructuur

### Vraag 38 – Segregatie in Mannheim

Wat kun je verwachten: Een vraag over segregatie in een stad, waarbij je een thematische kaart moet interpreteren.

Wat moet je kennen: Het begrip 'segregatie' en 'migratie-achtergrond'.

Wat moet je kunnen: Een thematische kaart lezen en interpreteren om ruimtelijke spreiding te analyseren en een beredeneerd antwoord te formuleren.

Waar op letten: Let op de verschillen in percentages van mensen met een migratie-achtergrond tussen de wijken op de kaart. Je moet een duidelijke keuze maken (wel/geen segregatie) en deze onderbouwen met concrete gegevens uit de kaart.

Kernbegrippen: segregatie, migratie-achtergrond, ruimtelijke spreiding, thematische kaart

### Vraag 39 – Migratie in Duitsland

Wat kun je verwachten: Een vraag over de verschillende migratiestromen naar Duitsland in specifieke periodes, gebaseerd op een grafiek.

Wat moet je kennen: De begrippen 'migratie', 'immigratie', 'emigratie', 'migratiesaldo', 'gastarbeiders', 'gezinshereniging', 'asielzoekers' en 'vluchtelingen', en de historische context van migratie in Duitsland.

Wat moet je kunnen: De leerling moet een lijngrafiek met staven kunnen interpreteren om de dominante migratiegroepen per periode te identificeren.

Waar op letten: Let op de pieken in de immigratielijn en het migratiesaldo in de grafiek en koppel deze aan de juiste historische migratiegroepen voor de gegeven periodes (1960-1965, 1968-1974, 2010-2018).

Kernbegrippen: migratie, immigratie, emigratie, migratiesaldo, gastarbeiders, gezinshereniging, asielzoekers, vluchtelingen, Duitsland

### Vraag 40 – Bevolkingsdiagrammen vergelijken: China en Hongkong

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee bevolkingsdiagrammen te zien. Je moet bepalen welk diagram bij Hongkong hoort en dit onderbouwen met een argument.

Wat moet je kennen: Begrippen als bevolkingsdiagram, leeftijdsopbouw, vergrijzing, geboortecijfer en man-vrouwverhouding.

Wat moet je kunnen: Kaart-/grafiekvaardigheid: Het kunnen aflezen en interpreteren van bevolkingsdiagrammen. Je moet de leeftijdsopbouw, het aandeel mannen/vrouwen en de verhouding jong/oud kunnen vergelijken tussen twee diagrammen.

Waar op letten: Let op de verschillen in de basis (aandeel jongeren), de top (aandeel ouderen) en de verhouding tussen mannen en vrouwen in de verschillende leeftijdsgroepen van beide bevolkingsdiagrammen. Kies eerst het juiste diagram en geef daarna een argument dat direct uit de diagrammen af te leiden is.

Kernbegrippen: bevolkingsdiagram, leeftijdsopbouw, vergrijzing, geboortecijfer, man-vrouwverhouding

### Vraag 41 – Vergrijzing in China: Gevolgen van beleid en welvaart

Wat kun je verwachten: Een vraag over de demografische ontwikkelingen in China, specifiek gericht op vergrijzing en de invloed van bevolkingspolitiek en welvaart.

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: De leerling moet uitspraken over demografische ontwikkelingen in China beoordelen op juistheid, gebaseerd op de gegeven bron en algemene geografische kennis over bevolkingsdynamiek.

Waar op letten: Let op de relatie tussen welvaart en vergrijzing, de directe en indirecte gevolgen van de eenkindpolitiek op de bevolkingsopbouw (met name de leeftijdsopbouw en geslachtsverhouding) en de toekomstige demografische trends.

Kernbegrippen: vergrijzing, bevolkingspolitiek, eenkindpolitiek, welvaart, vruchtbare leeftijd, demografie

### Vraag 42 – Hukou-regeling en migratie in China

Wat kun je verwachten: Een vraag over de gevolgen van de hukou-regeling voor migranten en hun kinderen in China.

Wat moet je kennen: Het begrip 'hukou-systeem' en de impact ervan op sociale voorzieningen (zoals scholing en gezondheidszorg) voor migranten in Chinese steden.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een bron (krantenartikel) interpreteren en een reden geven voor een sociaal-geografisch fenomeen (kinderen achterlaten bij grootouders) op basis van een specifiek beleid (hukou-regeling).

Waar op letten: Zorg ervoor dat je antwoord specifiek ingaat op de beperkingen die de hukou-regeling oplegt aan kinderen van migranten in de stad, met betrekking tot sociale voorzieningen.

Kernbegrippen: hukou-systeem, binnenlandse migratie, sociale voorzieningen, ruraal-urbane migratie

### Vraag 43 – Migratie in China (1970-2000)

Wat kun je verwachten: Een vraag over de richting van migratiestromen binnen China in een specifieke periode.

Wat moet je kennen: Begrip van binnenlandse migratie, urbanisatie en economische kerngebieden in China, specifiek voor de periode 1970-2000.

Wat moet je kunnen: De belangrijkste richting van migratiestromen binnen China tussen 1970 en 2000 identificeren op basis van geografische en economische kennis.

Waar op letten: Let op de tijdsperiode (1970-2000) en de economische ontwikkeling van China in die periode, met name de groei van de oostkust.

Kernbegrippen: binnenlandse migratie, urbanisatie, economische kerngebieden

### Vraag 44 – Gevolgen van snelle bevolkingsgroei in Suzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de negatieve gevolgen van snelle bevolkingsgroei voor de leefbaarheid in een stad, specifiek gericht op wonen.

Wat moet je kennen: Begrippen als leefbaarheid, verstedelijking, bevolkingsgroei, congestie, woningnood en milieuvervuiling.

Wat moet je kunnen: De leerling moet twee negatieve gevolgen van snelle bevolkingsgroei voor het wonen in een stad kunnen benoemen, gebaseerd op de informatie over Suzhou.

Waar op letten: Let op het correct benoemen van twee *negatieve* gevolgen die direct verband houden met *wonen* en de *leefbaarheid* in de stad als gevolg van *snelle bevolkingsgroei*. Denk aan woningtekort, verkeersproblemen, vervuiling of geluidsoverlast.

Kernbegrippen: leefbaarheid, verstedelijking, bevolkingsgroei, congestie, woningnood, milieuvervuiling

### Vraag 45 – Economische redenen voor vestiging in een industriegebied

Wat kun je verwachten: Een vraag over economische redenen voor bedrijven om zich te vestigen in een specifiek industriegebied, zoals het Suzhou Industrial Park (SIP) in China, met een focus op winstmaximalisatie.

Wat moet je kennen: Begrippen als vestigingsfactoren, locatiefactoren, globalisering, speciale economische zones, afzetmarkt, arbeidsmarkt, hightechindustrie en buitenlandse investeringen.

Wat moet je kunnen: Je moet een economische reden kunnen benoemen die de winst van een buitenlands bedrijf in China kan vergroten, gebaseerd op de gegeven bron en algemene geografische kennis.

Waar op letten: Let op de economische aspecten die winst beïnvloeden, zoals kostenbesparing (lage lonen, belastingvoordelen, infrastructuur) of omzetverhoging (grote afzetmarkt, kennis).

Kernbegrippen: vestigingsfactoren, locatiefactoren, globalisering, speciale economische zone, afzetmarkt, arbeidsmarkt, hightechindustrie, buitenlandse investeringen

### Vraag 46 – Arbeidsmigratie en Hightechindustrie in Suzhou

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen arbeidsmigratie van het platteland naar de stad en de werkgelegenheid in de hightechindustrie, waarbij je bronnen moet interpreteren.

Wat moet je kennen: Begrippen als arbeidsmigratie, binnenlandse migratie, opleidingsniveau, hightechindustrie en arbeidsmarkt.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een staafdiagram (bron 42) en een tekst (bron 43) combineren en interpreteren om een reden te geven voor een sociaal-economisch fenomeen.

Waar op letten: Let op de discrepantie tussen de achtergrond van de migranten (Chinees platteland) en de aard van de industrie (hightech). Denk aan de vereisten voor werk in de hightechsector en het typische opleidingsniveau van plattelandsmigranten.

Kernbegrippen: arbeidsmigratie, binnenlandse migratie, opleidingsniveau, hightechindustrie, arbeidsmarkt

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 1
woensdag 19 mei
9.00 - 11.00 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL

Achter dit examen is een erratum opgenomen.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift
opgenomen.

Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0131-a-21-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

1p 1 De overheersende windrichting in Nederland is zuidwestenwind. In de
winter is het bij zuidwestenwind in Nederland verder landinwaarts meestal
kouder dan aan zee.
→ Geef de oorzaak waardoor het in de winter bij zuidwestenwind verder
landinwaarts meestal kouder is dan aan zee.

GT-0131-a-21-1-o 2 / 31 lees verder ► ►►

### Pagina 3

bron 1
Temperatuur in Nederland op
6 januari 2009

bron 2
Temperatuur in Nederland op
7 januari 2009

[FIGUUR: Twee weerkaarten van Nederland. Bron 1 toont temperaturen op 6 januari 2009, met hogere temperaturen (groener) in het westen en lagere (paars) in het zuidoosten. Bron 2 toont temperaturen op 7 januari 2009, met lagere temperaturen (blauw/paars) over het algemeen.]

Legenda:
temperatuur in °C
3 tot 4
2 tot 3
1 tot 2
0 tot 1
0 tot -1
-1 tot -2
-2 tot -3
-3 tot -4
-4 tot -5
-5 tot -6
-6 tot -7
-7 tot -8
-8 tot -9
-9 tot -10
-10 tot -11
-11 tot -12
-12 tot -13
-13 tot -14
-14 tot -15
-15 tot -16

2p 2 Bekijk bron 1 en bron 2.
In bron 1 en bron 2 staan weerkaarten van twee opeenvolgende dagen in
de winter.
Over deze weerkaarten worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: op 6 januari was het in Nederland kouder dan op 7 januari.
Uitspraak 2: op 6 januari lag Nederland onder invloed van een
lagedrukgebied.
Uitspraak 3: op 6 januari was de zee-invloed op de temperatuur groter
dan op 7 januari.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-21-1-o 3 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 4

bron 3
Weer in Europa op 3 januari 2018
[FIGUUR: Synoptische weerkaart van Europa met isobaren, lagedrukgebieden (L) en hogedrukgebieden (H)]
Legenda:
-1025- luchtdruk
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied

1p 3 Bekijk bron 3.
Naar aanleiding van bron 3 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: op 3 januari 2018 was het bijna windstil in Nederland.
Uitspraak 2: lucht stroomt van een hogedrukgebied naar een
lagedrukgebied en heeft op het noordelijk halfrond door het
draaien van de aarde een afwijking naar rechts.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 4
De reuzenteek

In Europa kwam de reuzenteek tot voor kort alleen voor in het
Middellandse Zeegebied en in Zuidoost-Europa. Reuzenteken voeden
zich vooral op kleine zoogdieren en vogels. Volwassen vrouwtjes van de
reuzenteek voeden zich op hoefdieren zoals runderen en schapen, en
soms op een mens.

1p 4 Lees bron 4.
De reuzenteek is in de zomer van 2019 een aantal keren waargenomen in
Nederland.
→ Beredeneer of deze tekensoort in Nederland in de toekomst vaker of
minder vaak zal voorkomen.
Doe het zo:
- Kies eerst vaker of minder vaak.
- Geef daarna een klimatologische verklaring voor je keuze.

GT-0131-a-21-1-o

### Pagina 5

bron 5
Tekst met keuzemogelijkheden
Extreem weer in Madrid op 27 augustus 2019
Madrid en omgeving zijn gisteravond getroffen door een felle hagelstorm,
waardoor heel wat straten onder water kwamen te staan. De hagelstorm
is ontstaan door stromingen in de atmosfeer. De lucht wordt eerst
opgewarmd, waardoor de lucht gaat ... 1 ... (stijgen / dalen).
Boven in de atmosfeer is het ... 2 ... (kouder / warmer).
Hierdoor ... 3 ... (condenseert / verdampt) de lucht en ontstaat er een
wolk. In de wolk kunnen hagelstenen ontstaan. De hagelstenen bewegen
in de wolk omhoog en omlaag, waardoor de hagelstenen steeds
... 4 ... (groter / kleiner) worden. Uiteindelijk vallen ze naar beneden.
2p 5 Lees bron 5.
In bron 5 staat achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers uit de tekst over op het antwoordblad en zet de juiste
keuze erachter.
GT-0131-a-21-1-o 5 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 6

bron 6
Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met de locaties San Sebastián, Barcelona en Murcia gemarkeerd.]

bron 7
Klimaatgrafieken van drie plaatsen in Spanje

klimaatgrafiek P
mm °C
450 - 40
400 - 30
350 - 20
300 - 10
250 - 0
200 - -10
150 - -20
100 - -30
50 - -40
0 - -50
J F M A M J J A S O N D

klimaatgrafiek Q
mm °C
450 - 40
400 - 30
350 - 20
300 - 10
250 - 0
200 - -10
150 - -20
100 - -30
50 - -40
0 - -50
J F M A M J J A S O N D

klimaatgrafiek R
mm °C
450 - 40
400 - 30
350 - 20
300 - 10
250 - 0
200 - -10
150 - -20
100 - -30
50 - -40
0 - -50
J F M A M J J A S O N D

GT-0131-a-21-1-o
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

1p 6 Bekijk bron 6 en bron 7.
Waar staan de plaatsnamen uit bron 6 juist bij de klimaatgrafieken uit
bron 7?

|  | klimaatgrafiek P | klimaatgrafiek Q | klimaatgrafiek R |
|---|---|---|---|
| A | Barcelona | Murcia | San Sebastián |
| B | Barcelona | San Sebastián | Murcia |
| C | San Sebastián | Barcelona | Murcia |
| D | San Sebastián | Murcia | Barcelona |

2p 7 Bekijk bron 7.
$\rightarrow$ Beredeneer welke klimaatgrafiek van de plaats met de minste
uv-straling is.
Doe het zo:
- Kies eerst klimaatgrafiek P, Q of R.
- Geef daarna met behulp van bron 7 een argument voor je keuze.

bron 8
Twee klimaatgrafieken van plaatsen in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Klimaatgrafiek X met op de y-as de temperatuur in graden Celsius en neerslag in mm, en op de x-as de maanden. De temperatuur (rode lijn) stijgt van ongeveer 10 graden in januari tot 25 graden in juli, en daalt daarna weer. De neerslag (blauwe balken) is laag in de winter en stijgt naar een piek in de zomer, met ongeveer 240 mm in juli.]

[FIGUUR: Klimaatgrafiek Y met op de y-as de temperatuur in graden Celsius en neerslag in mm, en op de x-as de maanden. De temperatuur (rode lijn) is het hele jaar relatief constant rond de 20 graden. De neerslag (blauwe balken) is het hele jaar redelijk constant, met een piek in de zomer van ongeveer 40 mm.]

1p 8 Bekijk bron 8.
Door zonnepanelen te plaatsen kan de ecologische voetafdruk van de
inwoners van de Verenigde Staten kleiner worden.
In de plaats met klimaatgrafiek Y is de opbrengst van de zonnepanelen
hoger dan in de plaats met klimaatgrafiek X.
$\rightarrow$ Geef hiervan de klimatologische oorzaak.

GT-0131-a-21-1-o 7 / 31 lees verder ►►►


### Pagina 8

bron 9
Het westen van de Verenigde Staten, reliëf
[FIGUUR: Kaart van het westen van de Verenigde Staten met hoogtes weergegeven in kleuren. Verschillende regio's en steden zoals Santa Rosa, Reno, Sierra Nevada, en de Grote Oceaan zijn aangeduid. Een legenda toont de hoogtebereiken in meters: 0 - 200, 200 - 500, 500 - 1000, 1000 - 2000, en hoger dan 2000. Een schaalbalk geeft afstanden in kilometers.]

bron 10
Neerslag in het westen van de Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van het westen van de Verenigde Staten met gemiddelde jaarlijkse neerslag weergegeven in kleuren. Verschillende regio's en steden zoals Santa Rosa en Reno zijn aangeduid. Een legenda toont de neerslagbereiken in mm: 0 - 125, 125 - 250, 250 - 500, 500 - 750, 750 - 1000, en 1000 - 1250. Een schaalbalk geeft afstanden in kilometers.]

1p 9 Bekijk bron 9 en bron 10.
De overheersende wind in het westen van de Verenigde Staten is een
westenwind.
→ Geef met behulp van bron 9 de oorzaak waardoor Reno minder
neerslag valt dan in Santa Rosa.

GT-0131-a-21-1-o
8 / 31
lees verder ► ►

### Pagina 9

bron 11
Bodemgebruik Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende gebieden aangeduid met cijfers 1, 2, 3 en 4. Er is een legenda met vier kleuren die corresponderen met de cijfers, maar de betekenis van de kleuren of cijfers is niet direct leesbaar in de legenda. De kaart toont grote landmassa's en wateren zoals de Grote Meren en de Golf van Mexico.]
1p 10 Bekijk bron 11.
In bron 11 zijn vier vormen van bodemgebruik vervangen door de cijfers
1, 2, 3 en 4.
Welk bodemgebruik komt het meest voor bij cijfer 2?
A extensieve veehouderij
B intensieve veehouderij
C verbouw van mais en sojabonen
D verbouw van tarwe
GT-0131-a-21-1-o 9/31 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

bron 12
Toendra in Alaska
[FIGUUR: Een bergachtig landschap met glooiende heuvels bedekt met groen gras en struiken, met hier en daar sneeuwvlekken. In de verte zijn besneeuwde bergen te zien tegen een blauwe hemel met witte wolken.]
bron 13
Verenigde Staten
[FIGUUR: Een kaart van Noord-Amerika waarop de Verenigde Staten zijn gemarkeerd. Alaska is ook op de kaart zichtbaar en uitgelicht in groen. Er is een schaalbalk aanwezig met aanduidingen 0, 700 en 1400 km.]
11 (2p) Bekijk bron 12 en bron 13.
Over bron 12 en bron 13 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de lage temperatuur in het noorden van Alaska zorgt ervoor dat daar geen bomen kunnen groeien.
Uitspraak 2: de invalshoek van de zonnestralen is in Alaska is groter dan in Florida.
Uitspraak 3: door klimaatverandering zal de grens van de toendra in Alaska opschuiven naar het noorden.
-> Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-21-1-o 10 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 11

1p 12 In de staat Utah in de Verenigde Staten is in augustus 2019 een
wielerwedstrijd gehouden. De wielrenners begonnen op 1.000 meter
hoogte bij een temperatuur van 34 graden Celsius. De finish lag op
3.000 meter hoogte.
Wat was de temperatuur bij de finish?
A 14 graden Celsius
B 22 graden Celsius
C 28 graden Celsius
D 40 graden Celsius

bron 14
Orkaanseizoen in de Verenigde Staten

Het jaar 2018 had een druk orkaanseizoen. Het orkaanseizoen loopt van
1 juni tot en met 30 november. In 2018 ontstonden vijftien stormen. Acht
daarvan bereikten het stadium van orkaan. Twee van die acht werden
zogenaamde ‘major hurricanes’, zware orkanen die minimaal categorie 3
werden. Bij deze categorie ligt de windsnelheid boven 178 km/uur.

1p 13 Lees bron 14.
In bron 14 staat dat het orkaanseizoen in de Verenigde Staten loopt van
1 juni tot en met 30 november.
→ Geef de oorzaak waardoor de meeste orkanen in de Verenigde Staten
juist in deze periode ontstaan.

GT-0131-a-21-1-o 11 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 12

bron 15
Verenigde Staten, baan van twee orkanen

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met twee orkaanbanen aangegeven, de ene gelabeld 'Katrina 2005' en de andere 'Earl 2010'. De legenda toont een pijl die een orkaanbaan aangeeft. Er is een schaalverdeling van 0 tot 700 km.]

Legenda:
→ baan van een orkaan

1p 14 Bekijk bron 15.
Niet elke orkaan krijgt evenveel aandacht in de media.
→ Beredeneer welke orkaan de meeste media-aandacht in de
Verenigde Staten zal hebben gekregen: Katrina 2005 of Earl 2010.
Doe het zo:
– Kies eerst Katrina 2005 of Earl 2010.
– Geef daarna met behulp van bron 15 een argument voor je keuze.

bron 16
Bord van een evacuatie route langs een snelweg in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Een blauw verkeersbord met een witte pijl naar rechtsboven en de tekst 'EVACUATION ROUTE'. Het bord hangt aan een paal tegen een blauwe lucht met wat witte wolken.]

1p 15 Bekijk bron 16.
In bron 16 staat een bord van een evacuatie route langs een snelweg.
→ Beargumenteer of dit bord langs de snelweg hoort bij een
evacuatie route bij een naderende orkaan of bij een naderende
tornado.
Doe het zo:
– Kies eerst orkaan of tornado.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-21-1-o 12 / 31 lees verder

### Pagina 13

Water
bron 17
Rivierkleilandschap bij Herwijnen

[FIGUUR: Kaart met legenda van een rivierlandschap bij Herwijnen met verschillende hoogtes en bebouwingstypen.]

Legenda:
grasland
bouwland
boomgaard
boomkwekerij
zand
krib
hoogte in meters
dijk hoger dan
2,5 meter

2p 16 Bekijk bron 17.
Over bron 17 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de kribben zorgen ervoor dat de vaargeul voldoende diep
blijft.
Uitspraak 2: de uiterwaarden liggen dichter bij de rivier en liggen dus
lager dan het land aan de andere kant van de dijk.
Uitspraak 3: de uiterwaarden worden voornamelijk voor akkerbouw
gebruikt.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-21-1-o
13 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 14

bron 18
Waterverdeling rivieren Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met rivieren en stromingsrichtingen. De legenda toont stromingsrichting van het water en stuw of dam, voorzien van sluizen.]
Legenda:
← stromrichting van het water
■ stuw of dam, voorzien van sluizen

bron 19
Stuw bij Driel
[FIGUUR: Foto van een scheepslift, de Stuw bij Driel.]

1p 17 Bekijk bron 18 en bron 19.
In bron 18 is de waterverdeling van Nederland te zien. De stuw bij Driel
wordt wel de ‘kraan van Nederland’ genoemd.
→ Wat is de functie van een stuw?

1p 18 Bekijk bron 18 en bron 19.
→ Beargumenteer of Rijkswaterstaat de stuw bij Driel moet openen of
moet sluiten als er meer water richting het IJsselmeer moet worden
afgevoerd.
Doe het zo:
– Kies eerst openen of sluiten.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-21-1-o 14 / 31 lees verder

### Pagina 15

1p 19 Steeds meer gemeenten werken aan maatregelen om wateroverlast in
woonwijken bij hevige buien tegen te gaan.
→ Noem een maatregel die gemeenten hiertegen samen met bewoners
kunnen nemen.

bron 20
Stroomgebied van vier internationale rivieren
[FIGUUR: Kaart van het stroomgebied van vier internationale rivieren, met de Noordzee, de Eems, de Rijn, de Maas en de Schelde als belangrijkste waterwegen en gebieden, inclusief landsgrenzen en schaalverdeling van 0 tot 170 km.]

1p 20 Bekijk bron 20.
Maaswater wordt veel gebruikt voor drinkwaterproductie. De kwaliteit van
het Maaswater is in de zomermaanden anders dan in de wintermaanden.
→ Beredeneer in welke maanden de kwaliteit van het Maaswater beter
zal zijn.
Doe het zo:
– Kies eerst zomermaanden of wintermaanden.
– Geef daarna de oorzaak waardoor de waterkwaliteit in die maanden
beter is.

1p 21 Bekijk bron 20.
In het hele stroomgebied van de Maas worden maatregelen genomen om
wateroverlast tegen te gaan.
Stel dat België zones van overloopgebieden langs de Maas gaat aanleggen.
→ Beredeneer of de kans op wateroverlast door de Maas in Nederland in
dat geval groter of kleiner wordt.
Doe het zo:
– Kies groter of kleiner.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-21-1-o 15 / 31 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studielbegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 16

bron 21
Verdroging

Het probleem van verdroging wordt elke droge zomer erger. In de winter
valt er meestal veel regen, maar dat water wordt via rechte sloten en
gekanaliseerde beekjes snel afgevoerd en verdwijnt uiteindelijk in zee.
We moeten de natuur nat houden en boeren moeten over grondwater
kunnen beschikken om te beregenen.

1p 22 Lees bron 21.
Waterschappen in Nederland hebben er in het verleden voor gezorgd dat
water snel kon worden afgevoerd, maar in perioden van droogte kan dit
tot problemen leiden. Waterschappen moeten er in perioden van droogte
voor zorgen dat er voldoende (zoet) water beschikbaar is. Dat kan door
verschillende maatregelen te nemen.
→ Geef een voorbeeld van zo'n maatregel.

bron 22
Europees goederenvervoer, 2013 (x 1 miljoen ton)

[FIGUUR: Horizontale staafdiagrammen die goederenvervoer per vervoerswijze en per land vergelijken. Frankrijk: spoorvervoer 60, binnenvaart 32, wegvervoer 43 (deels overlappende blauwe en groene staven met labels). Nederland: spoorvervoer 3, binnenvaart 104, wegvervoer 252. Legenda: nationaal (groen), internationaal (blauw).]

1p 23 Bekijk bron 22.
Naar aanleiding van bron 22 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: binnen Nederland wordt het grootste deel van het aantal ton
te vervoeren goederen per binnenvaartschip vervoerd.
Uitspraak 2: binnen Nederland wordt in verhouding een groter deel van
het aantal ton te vervoeren goederen per binnenschip
vervoerd dan in Frankrijk.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-21-1-o 16 / 31 lees verder

### Pagina 17

bron 23
Vier locaties aan de rivier de Chang Jiang
foto 1
[FIGUUR: Een rivier stroomt door een diepe, rotsachtige kloof met steile bergwanden aan weerszijden.]
foto 2
[FIGUUR: Een breed, golvend landschap bedekt met sneeuw en ijs, met kale rotsen die uit het ijs steken.]
foto 3
[FIGUUR: Een uitgestrekte haven met honderden containerschepen, dokken en grote rode kranen.]
foto 4
[FIGUUR: Een enorme dam, waarschijnlijk een waterkrachtcentrale, met een brede waterlichaam aan de ene kant en een grotere wateroppervlakte aan de andere kant.]
1p 24 Bekijk bron 23.
Wat is de juiste volgorde van de foto's, vanaf de oorsprong naar de
monding van de Chang Jiang?
A 1 - 2 - 3 - 4
B 2 - 1 - 3 - 4
C 2 - 1 - 4 - 3
D 3 - 4 - 1 - 2
E 3 - 4 - 2 - 1
F 4 - 3 - 1 - 2
GT-0131-a-21-1-o
17 / 31
lees verder

### Pagina 18

bron 24
Krantenartikel 2015
Tijdens zijn staatsbezoek aan China bezocht koning Willem-Alexander het
Lössplateau. De koning bekeek hoe de strijd is aangegaan met de
eeuwenlange erosie. Inmiddels zijn al een paar duizend vierkante
kilometer onder handen genomen. Een bijna-woestijlandschap is zo
veranderd in een groen en weer vruchtbaar gebied.
Koning Willem Alexander op bezoek op het Lössplateau
[FIGUUR: Twee mannen in pak staan op een heuvel, kijkend naar een vergezicht met terrasvormige bebouwing en bergen op de achtergrond.]
2p 25 Lees bron 24.
→ Noem twee maatregelen om de bodemerosie op het Lössplateau te
bestrijden.
GT-0131-a-21-1-o
18/31
lees verder ▶▶▶

### Pagina 19

bron 25
Waterproject China

China heeft een groots en duur waterproject gebouwd. Via een uitgebreid
netwerk van kanalen en pompinstallaties worden enorme hoeveelheden
water verplaatst. In 2014 werd dit project voltooid.

[FIGUUR: Kaart van China met het aangelegde waterproject dat water van het noorden naar het zuiden transporteert. Rivieren en landsgrenzen zijn ook aangegeven, evenals de locatie van Beijing en Shanghai.]

1p 26 Lees en bekijk bron 25.
→ Beredeneer of door het grote waterproject in China water verplaatst
wordt van noord naar zuid of van zuid naar noord.
Doe het zo:
– Kies eerst van noord naar zuid of van zuid naar noord.
– Onderbouw daarna je keuze met een klimatologisch argument.

GT-0131-a-21-1-o
19 / 31
lees verder ► ► ►


### Pagina 20

bron 26
Waterverbruik in Egypte
[FIGUUR: Twee cirkeldiagrammen. Links: een cirkeldiagram met de sectoren U 7%, T 14% en S 79%. Titel: waterverbruik per sector. Rechts: een cirkeldiagram met de sectoren ontzilt water 0,6%, Y 0,4%, X 3%, W 24% en V 72%. Titel: waterverbruik per waterbron.]

2p 27 Bekijk bron 26.
In bron 26 staan twee cirkeldiagrammen over het waterverbruik in Egypte.
→ Welke letter in bron 26 geeft het waterverbruik van de landbouw aan?
Kies S, T of U.
→ Welke letter in bron 26 geeft het percentage oppervlaktewater aan dat
gebruikt wordt in Egypte? Kies V, W, X of Y.

1p 28 Het gebruik van ontzilt water is niet voor elk land in het Midden-Oosten de
meest voor de hand liggende oplossing bij een watertekort.
→ Geef een reden waarom niet.
GT-0131-a-21-1-o 20 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 21

bron 27
Waterstress in Jordanië

Jordanië is een van de droogste landen ter wereld. Door
klimaatverandering, toestroom van vluchtelingen en milieuvervuiling wordt
het waterprobleem ernstiger. Mogelijk zit het land al in 2025 zonder water.
“Water is een kwestie van nationale veiligheid, niet alleen voor Jordanië,
maar ook voor de buurlanden”, zegt Gidon Bromberg van de regionale
organisatie EcoPeace Middle East.

bron 28
Stroomgebied van de Jordaan

[FIGUUR: Een kaart van het stroomgebied van de Jordaan, met de landen Libanon, Syrië, Israël en Jordanië. De Jordaan en de rivier de Yarmouk zijn aangegeven, evenals het Meer van Kinneret en de Dode Zee. De legenda toont het stroomgebied van de Jordaan, rivier en landsgrenzen.]

1p 29 Lees bron 27 en bekijk bron 28.
De waterschaarsite leidt in een aantal landen tot nationale problemen,
maar kan ook leiden tot problemen tussen landen. Bijvoorbeeld Jordanië
en Israël zouden een waterconflict kunnen krijgen.
→ Geef met behulp van bron 28 aan waardoor een waterconflict kan
ontstaan tussen Israël en Jordanië.

GT-0131-a-21-1-o
21 / 31
lees verder

### Pagina 22

bron 29
Sperziebonen uit de Nijldelta

[FIGUUR: Mand met sperziebonen met een prijskaartje waarop "SPERZIEBONEN" en "7,99 1 KG" staat.]

1p 30 Bekijk bron 29.
In Egypte worden tegenwoordig veel sperziebonen verbouwd.
Welke vorm van irrigatie is het duurzaamst voor de teelt van sperziebonen
in Egypte?
A beregening
B druppelirrigatie
C oppervlakte-irrigatie

1p 31 De vruchtbaarheid van de landbouwgebieden in de Nijldelta is sterk
afgenomen. Dit heeft voor een deel te maken met de bouw van de
Aswandam.
→ Wat is de oorzaak van de afname van de vruchtbaarheid in de
Nijldelta sinds de bouw van de Aswandam?

GT-0131-a-21-1-0 22 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 23

Bevolking en ruimte

bron 30
Bevolkingsontwikkeling van Nederland eerste helft 2019

In de eerste zes maanden van 2019 werden in Nederland 82.000 kinderen geboren, terwijl er 77.000 mensen zijn gestorven.
Door buitenlandse migratie nam de bevolking toe. 72.000 mensen verlieten Nederland en er kwamen 113.000 mensen bij. Migratie zorgde voor een toename van 41.000 mensen.
In de eerste zes maanden van 2019 kwamen 21.000 Europese migranten naar Nederland. In de eerste zes maanden van 2018 waren dat er nog 14.000. De migranten uit Polen vormden zowel in 2018 als in 2019 de grootste groep binnen de Europese migranten.

1p 32 Lees bron 30.
Over bron 30 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: Nederland had in de eerste helft van 2019 een
sterfte-overschot én een migratieoverschot.
Uitspraak 2: Poolse migranten die zich vestigden in Nederland hebben
vooral een politiek migratiemotief.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 31
Bevolkingsdaling

In Nederland zijn verschillende regio's met een bevolkingsdaling.
Bevolkingsdaling kan ingrijpende gevolgen hebben voor de leefbaarheid
in een gebied. Om deze regio's leefbaar te houden werkt de Rijksoverheid
samen met andere overheden en maatschappelijke partners aan het
beleidsplan Bevolkingsdaling.

2p 33 Lees bron 31.
→ Noem twee demografische oorzaken waardoor in een deel van
Nederland bevolkingsdaling plaatsvindt.

GT-0131-a-21-1-o
23 / 31
lees verder

### Pagina 24

bron 32
Bevolkingontwikkeling per gemeente, 2012 – 2025
[FIGUUR: Kaart van Nederland met gemeenten gekleurd in het blauw, geel en rood. Ernaast een legenda met de kleuren blauw, geel en rood met de cijfers 1, 2 en 3.]
0 25 50 km
1p 34 Bekijk bron 32.
In de legenda van bron 32 zijn de omschrijvingen vervangen door de
cijfers 1, 2 en 3.
Waar staat bij de
1 2 3
A groei krimp stabiel
B groei stabiel krimp
C krimp groei stabiel
D krimp stabiel groei
E stabiel groei krimp
F stabiel krimp groei

GT-0131-a-21-1-o 24 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 25

bron 33
Demografisch transitiemodel

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'geboorte en sterfte per duizend per jaar' (lopend van 0 tot 40) en op de x-as de fasen 1 tot 5, met pijltje naar 'tijd'. Er zijn drie grafieklijnen: geboortecijfer (rood), sterftecijfer (blauw) en totale bevolking (groen).]

1p 35 Bekijk bron 33.
Nederland zat in 2015 in fase 4 van het demografisch transitiemodel.
→ Beargumenteer of Duitsland in 2015 in dezelfde fase zat als
Nederland.
Doe het zo:
– Kies eerst Duitsland zat in 2015 ook in fase 4 of niet in fase 4.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

bron 34
Deel van de stadsplattegrond van Mannheim

[FIGUUR: Stadsplattegrond met de rivier de Neckar prominent aanwezig. Verschillende straten, gebouwen en een park zijn zichtbaar. Een schaalbalk is aanwezig met markeringen voor 0, 250 en 500 m.]

1p 36 Bekijk bron 34.
Het stadsdeel aan de zuidoever van de Neckar is na de
Tweede Wereldoorlog herbouwd.
→ Geef hiervoor een aanwijzing die in bron 34 te zien is.

GT-0131-a-21-1-o 25 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 26

bron 35
Oberhausen, stedelijke ontwikkeling

[FIGUUR: Kaart van Oberhausen rond 1970 met verschillende gebieden zoals industrieterrein, stedelijke bebouwing, park en mijnbouwterrein. Ook zijn wegen, spoorwegen en gemeentegrenzen aangegeven.]

situatie rond 1970
Legenda:
industrieterrein
stedelijke bebouwing
park
mijnbouwterrein
stortberg
gemeentegrens
spoorweg met
station
herbestemming
winkels
horeca,
vrije tijd,
cultuur

[FIGUUR: Kaart van Oberhausen in de huidige situatie met verschillende gebieden zoals industrieterrein, stedelijke bebouwing, park en mijnbouwterrein. Ook zijn wegen, spoorwegen en gemeentegrenzen aangegeven. Deze kaart toont een andere indeling dan de kaart van 1970.]

situatie nu

2p 37 Bekijk bron 35.
Oberhausen ligt midden in het Ruhrgebied.
Over bron 35 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: bij de industriële ontwikkeling van het Ruhrgebied speelde de
ligging aan de Rijn een belangrijke rol.
Uitspraak 2: tussen 1970 en 2015 is in Oberhausen de werkgelegenheid
in de industrie afgenomen en die in de diensten toegenomen.
Uitspraak 3: de omzetting van een mijnbouwterrein in een park is een
voorbeeld van herinrichting.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-21-1-o 26 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 36
Duitsland
[FIGUUR: Kaart van Duitsland met de steden Berlijn en Mannheim aangegeven.]
0 100 200 km

bron 37
Mannheim, aandeel van de bevolking met migratie-achtergrond, 2017
[FIGUUR: Kaart van Mannheim met gekleurde wijken, die het aandeel van de bevolking met migratie-achtergrond weergeven. Een legenda toont de kleurenschaal van 20,7% tot 71,9%.]
Legenda:
aandeel van de bevolking met
migratieachtergrond (in %)
61,4 - 71,9
49,7 - 61,4
38,0 - 49,7
26,3 - 38,0
20,7 - 26,3
0 2500 5000 m

1p 38 Bekijk bron 36 en bron 37.
→ Beredeneer met behulp van bron 37 of in Mannheim in 2017 sprake
was van segregatie.
Doe het zo:
– Kies eerst er is wel sprake van segregatie of er is geen sprake van
segregatie.
– Geef daarna met behulp van bron 36 een argument voor je keuze.

GT-0131-a-21-1-o
27 / 31

lees verder ►►►

### Pagina 28

bron 38
Immigratie en emigratie in Duitsland 1950 – 2018
[FIGUUR: Liggende staafgrafiek met op de y-as 'aantal migranten (x 1.000)' en op de x-as de jaren 1950 tot en met 2018. De grafiek toont drie lijnen: migratiesaldo (rood), immigratie (donkerblauw) en emigratie (lichtblauw).]
Legenda:
■ migratiesaldo
— immigratie
— emigratie
De gegevens tot en met 1990 zijn van voormalig West-Duitsland.

1p 39 Bekijk bron 38.
Duitsland heeft in elke periode een andere belangrijke groep immigranten.
Waar staat de juiste groep immigranten bij elke periode?

|  | 1960 – 1965 | 1968 – 1974 | 2010 – 2018 |
|---|---|---|---|
| A | asielzoekers uit oorlogsgebieden | gastarbeiders uit Zuid-Europa en Turkije | gezinshereniging |
| B | asielzoekers uit oorlogsgebieden | gezinshereniging | gastarbeiders uit Zuid-Europa en Turkije |
| C | gastarbeiders uit Zuid-Europa en Turkije | asielzoekers uit oorlogsgebieden | gezinshereniging |
| D | gastarbeiders uit Zuid-Europa en Turkije | gezinshereniging | asielzoekers uit oorlogsgebieden |
| E | gezinshereniging | asielzoekers uit oorlogsgebieden | gastarbeiders uit Zuid-Europa en Turkije |
| F | gezinshereniging | gastarbeiders uit Zuid-Europa en Turkije | asielzoekers uit oorlogsgebieden |

GT-0131-a-21-1-o 28 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 29

bron 39
Twee bevolkingsdiagrammen uit 2019

[FIGUUR: Twee bevolkingspiramides. De linker piramide is geëtiketteerd "bevolkingsdiagram 1" en toont de bevolkingsopbouw van mannen en vrouwen in verschillende leeftijdsgroepen. De rechter piramide is geëtiketteerd "bevolkingsdiagram 2" en toont eveneens de bevolkingsopbouw van mannen en vrouwen per leeftijdsgroep. Beide diagrammen hebben een horizontale as die de percentages weergeeft, van 0 tot 6, en een verticale as die de leeftijdsgroepen weergeeft, van 0-4 tot 100+.]

1p 40 Bekijk bron 39.
In bron 39 staan de bevolkingsdiagrammen van China en van de Chinese
stad Hongkong.
→ Beargumenteer welk bevolkingsdiagram van Hongkong is.
Doe het zo:
– Kies eerst bevolkingsdiagram 1 of bevolkingsdiagram 2.
– Geef daarna een argument voor je keuze.

bron 40
Vergrijzing

[FIGUUR: Een kader met tekst over vergrijzing in China. De tekst stelt dat China vergrijst, de werkzame bevolking afnam en het aandeel ouderen toeneemt.]

China vergrijst steeds meer. De werkzame bevolking (16 tot en met 59
jaar) is in 2017 met 5,5 miljoen afgenomen. Dit is een daling voor het
zesde jaar op rij. Het aandeel ouderen neemt sterk toe. In 2050 zal dit
aandeel 35 procent van de bevolking zijn, tegenover 17,5 procent nu.

2p 41 Lees bron 40.
Over de tekst in bron 40 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de stijging van de welvaart heeft bijgedragen aan de sterke
vergrijzing in China.
Uitspraak 2: afschaffing van de einkindpolitiek zal de komende tientallen
jaren leiden tot toename van de vergrijzing in China.
Uitspraak 3: door de einkindpolitiek zullen er de komende tientallen jaren
in verhouding weinig vrouwen in de vruchtbare leeftijd zijn in
China.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-21-1-o 29 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 30

bron 41
Fragment uit een krantenartikel

"Toen we naar Suzhou kwamen, moesten we onze kinderen achterlaten
bij mijn ouders in de provincie Henan", zegt Zhang. "Omdat we geen
stadshukou hebben, was het lastig om de kinderen mee te nemen."

1p 42 Lees bron 41.
De hukou-regeling was een belangrijke reden voor migranten om hun
kinderen bij de grootouders achter te laten.
→ Geef vanuit de hukou-regeling een reden waarom veel ouders hun
kind(eren) achterlaten bij de grootouders op het platteland.

1p 43 De laatste tien tot twintig jaar was de migratie in China vooral richting de
groeisteden in het midden van China. Voor die tijd, tussen 1970 en 2000,
vond in China ook veel migratie plaats.
Wat was tussen 1970 en 2000 de belangrijkste richting van de
migratiestromen binnen China?
A van noord naar west
B van noord naar zuid
C van oost naar noord
D van oost naar west
E van west naar oost

bron 42
Inwoneraantal van Suzhou tussen 1990 en 2035 (verwachting)

[FIGUUR: Een staafdiagram dat de bevolkingsgroei van Suzhou weergeeft tussen 1990 en 2035. De x-as toont de jaren en de y-as toont het aantal inwoners in miljoenen. De staven laten een significante toename zien, beginnend bij 1,07 miljoen in 1990 en oplopend tot 9,81 miljoen in 2035.]

2p 44 Bekijk bron 42.
De snelle bevolkingsgroei van Suzhou heeft invloed op de leefbaarheid in
de stad.
→ Geef twee negatieve gevolgen van deze snelle bevolkingsgroei voor
het wonen in de stad.

GT-0131-a-21-1-o
30 / 31
lees verder

### Pagina 31

bron 43
Suzhou Industrial Park (SIP) bestaat 25 jaar

In 1994 werd het industriegebied 'Suzhou Industrial Park' (SIP) in het
Jinji Lake-gebied in het oosten van Suzhou gebouwd. De Chinese
regering besloot dat het een industrie park moest zijn onder leiding van de
hightechindustrie, met moderne industrieën. Daarnaast werden in het SIP
opleidingscentra geopend, gericht op de hightechindustrie.
In december 1994 werd Samsung Electronics Semiconductor in het park
geopend en dit bedrijf werd daarmee de eerste buitenlandse onderneming
in het SIP.
Daarna werden meer onderzoekscentra en ontwikkelingscentra opgezet
door andere buitenlandse ondernemingen.

1p 45 Lees bron 43.
De meeste bedrijven streven naar winst.
→ Geef vanuit het streven naar winst een economische reden waarom
het voor buitenlandse ondernemingen interessant is om een vestiging
te hebben in een industriegebied zoals het SIP.

1p 46 Bekijk bron 42 en lees bron 43.
Tussen 1994, de komst van het SIP, en 2020 is het aantal inwoners van
Suzhou gestegen met meer dan zes miljoen. Veel migranten komen van
het Chinese platteland, maar slechts weinig van hen zijn gaan werken in
de hightechindustrie van het SIP.
→ Geef de reden waarom maar weinig migranten afkomstig van het
Chinese platteland werk hebben gevonden in de hightechindustrie.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0131-a-21-1-o
31/31
einde

### Pagina 32

errratumblad
aardrijkskunde CSE GL en TL
2021-1
Centraal examen vmbo
Tijd vak 1
Opgaven
Aan de secretarissen van het eindexamen van de scholen voor vmbo,
Bij het centraal examen aardrijkskunde GL en TL op woensdag 19 mei, aanvang
9.00 uur, moet de volgende mededeling aan het begin van de zitting bij de kandidaten
bekend zijn.
Op pagina 10, bij vraag 11, moet
Uitspraak 1: de lage temperatuur in het noorden van Alaska zorgt ervoor
dat daar geen bomen kunnen groeien.
vervangen worden door:
Uitspraak 1: de lage temperatuur in het noorden van Alaska zorgt ervoor
dat daar nauwelijks bomen kunnen groeien.
Namens het College voor Toetsen en Examens,
drs. P.J.J. Hendrikse,
voorzitter
GT-0131-a-21-1-o-E