# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2019/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 1 ### Vraag 28 – Opgave 1 ### Vraag 29 – Opgave 1 ### Vraag 30 – Opgave 1 ### Vraag 31 – Opgave 1 ### Vraag 32 – Opgave 1 ### Vraag 33 – Opgave 1 ### Vraag 34 – Opgave 1 ### Vraag 35 – Opgave 1 ### Vraag 36 – Opgave 1 ### Vraag 37 – Opgave 1 ### Vraag 38 – Opgave 1 ### Vraag 39 – Opgave 1 ### Vraag 40 – Opgave 1 ### Vraag 41 – Opgave 1 ### Vraag 42 – Opgave 1 ### Vraag 43 – Opgave 1 ### Vraag 44 – Opgave 1 ### Vraag 45 – Opgave 1 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2019 tijdvak 2 maandag 17 juni 13.30 - 15.30 uur aardrijkskunde CSE GL en TL Dit examen bestaat uit 45 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0131-a-19-2-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. Weer en klimaat bron 1 Satellietfoto [FIGUUR: Satellietfoto van een cycloon of orkaan boven de oceaan.] 2p 1 Bekijk bron 1. Naar aanleiding van de satellietfoto in bron 1 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: boven Nederland ligt een depressie. Uitspraak 2: de neerslag die boven Nederland valt, is stijgingsneerslag. Uitspraak 3: lucht stroomt van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is. bron 2 Weerbericht Zeer zware windstoten op 17 en 18 november In de kustgebieden van Nederland komen zeer zware windstoten voor van 100 tot 115 kilometer per uur. Verder landinwaarts komen windstoten voor tot 90 kilometer per uur. 1p 2 Lees bron 2. Bij aanlandige wind neemt de windkracht landinwaarts af. → Geef hiervan de oorzaak. GT-0131-a-19-2-o 2 / 35 lees verder ### Pagina 3 bron 3 Twee weerkaarten van Europa weerkaart 1 [FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren. Isobaar 1025 loopt over Ierland en Frankrijk. Er is een hogedrukgebied (H) boven Spanje met een isobaar van 1030. Er zijn laggedrukgebieden (L) boven IJsland en Scandinavië met isobaren onder 1000.] Legenda: -1025- isobaar L lagedrukgebied H hogedrukgebied weerkaart 2 [FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren. Isobaar 1025 loopt over de Atlantische Oceaan en West-Europa. Er is een hogedrukgebied (H) boven Spanje met een isobaar van 1030. Er zijn laggedrukgebieden (L) boven Scandinavië en de Baltische staten met isobaren van 985 en lager.] Legenda: -1025- isobaar L lagedrukgebied H hogedrukgebied 1p 3 Lees bron 2 en bekijk bron 3. → Beantwoord welke weerkaart van bron 3 bij het weerbericht in bron 2 hoort. Doe het zo: - Kies eerst weerkaart 1 of weerkaart 2. - Geef daarna een argument voor de keuze. 1p 4 Bekijk weerkaart 2 in bron 3. Over deze weerkaart worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: boven Spanje is het onbewolkt of licht bewolkt. Uitspraak 2: in het hogedrukgebied boven Spanje stijgt de lucht op. → Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is. GT-0131-a-19-2-o 3 / 35 ### Pagina 4 bron 4 Spanje en Portugal [FIGUUR: Kaart van Spanje en Portugal met de locaties Santander, Córdoba en Murcia aangegeven.] 0 150 300 km bron 5 Klimaatgrafiek van drie plaatsen in Spanje klimaatgrafiek P mm 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 J F M A M J J A S O N D °C 40 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 klimaatgrafiek Q mm 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 J F M A M J J A S O N D °C 40 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 klimaatgrafiek R mm 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 J F M A M J J A S O N D °C 40 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 GT-0131-a-19-2-o 4 / 35 lees verder ►►► Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. ### Pagina 5 1p 5 Bekijk bron 4 en bron 5. Waar staan de klimatografieken P, Q en R juist bij de drie steden uit bron 4? [FIGUUR: Tabel met steden Córdoba, Murcia, Santander en klimatografieken A, B, C, D.] Córdoba Murcia Santander A klimaatgrafiek P klimaatgrafiek Q klimaatgrafiek R B klimaatgrafiek P klimaatgrafiek R klimaatgrafiek Q C klimaatgrafiek Q klimaatgrafiek P klimaatgrafiek R D klimaatgrafiek Q klimaatgrafiek R klimaatgrafiek P bron 6 Vervoestijning Spanje "Het binnenland van Spanje verandert in een woestijn. Maar dat komt niet alleen door de hitte", vertelt Gijs Meijer Swantee. "Niemand verbouwt nog iets. Boeren verpachten het aan een man met een tractor, die het land een keer per jaar omploegt en er verder niets op verbouwt. Dat klinkt zinloos, maar het is zelfs nog erger. Dat omploegen is enorm schadelijk. Het zorgt voor vervoestijning. Dus ja, waarom doen ze het dan? Heel simpel, omdat ze er subsidie van de Europese Unie voor krijgen. Boeren krijgen geld per hectare bewerkt land. En het is bewerkt als je de grond jaarlijks een keer omploegt." 1p 6 Lees bron 6. In bron 6 staat dat het omploegen van landbouwgrond de kans op verwoestijning vergroot. Geef hiervan de oorzaak. GT-0131-a-19-2-o 5 / 35 lees verder ► ► ► ### Pagina 6 bron 7 Woningen in Zuid-Spanje [FIGUUR: Een foto van een wit dorp tegen een heuvel, met een kasteel bovenop.] 1p 7 Bekijk bron 7. In Nederland zijn maar weinig woningen wit geschilderd. In Zuid-Spanje zijn de meeste woningen wit van kleur. Het is in de zomer aangenaam verblijven in de witte huizen. $\to$ Waardoor is het in witte huizen in de zomer in Zuid-Spanje aangenamer verblijven dan in huizen die niet wit zijn? GT-0131-a-19-2-o 6 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 7 bron 8 Temperatuurskaart (minimumtemperaturen) Verenigde Staten, 22 november 2015 [FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met temperatuurwaarden in graden Celsius. Verschillende temperaturen zijn aangegeven op locaties in Canada, de Verenigde Staten en Mexico, met een aparte markering voor Denver. Er is ook een legenda met de aanduiding 'land' en 'zee'. De schaal is in graden Celsius.] Legenda: [ ] land zee 4: temperatuur in graden Celsius 2p 8 Over bron 8 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: omdat de gebergten in de Verenigde Staten een noord-zuidligging hebben, kan koude lucht ver landinwaarts trekken. Uitspraak 2: de zeewind langs de westkust van de Verenigde Staten heeft een matigende werking op de temperatuur in dit kustgebied. Uitspraak 3: ten noordwesten van Denver komen lagere temperaturen voor, omdat daar gebergten liggen. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is. GT-0131-a-19-2-0 7/35 lees verder ►►► ### Pagina 8 bron 9 Jaarlijkse neerslag, Noord-Amerika [FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met kleurgradaties die de jaarlijkse neerslag weergeven. Legenda toont neerslag in mm: minder dan 100, 100-500, 500-1000, 1000-1500, 1500-2000, 2000 of meer. Steden Fairbanks en Denver zijn gemarkeerd. Schaalbalk met 0, 1000, 2000 km.] bron 10 Twee foto's van natuurlijke vegetatie in de zomer in de Verenigde Staten foto 1: in de omgeving van Fairbanks (Alaska) [FIGUUR: Foto van een landschap bij Fairbanks, Alaska, met dichtbegroeide, lage vegetatie en enkele bomen op de achtergrond. Een bord met "Fairbanks" is zichtbaar.] foto 2: in de omgeving van Denver (Colorado) [FIGUUR: Foto van een landschap bij Denver, Colorado, met een welkomstbord voor Colorado en droge, open vegetatie op de voorgrond. In de verte zijn glooiende heuvels te zien.] GT-0131-a-19-2-o 8 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 9 1p 9 Bekijk bron 9 en bron 10. Fairbanks en Denver hebben allebei een gemiddelde jaarlijkse neerslag van ongeveer 300 millimeter. Toch is er de omgeving van Fairbanks meer plantengroei dan in de omgeving van Denver. -> Beredeneer in welke stad de nuttige neerslag in de zomer het hoogst is. Doe het zo: - Kies eerst in welke stad, Fairbanks of Denver, de nuttige neerslag in de zomer het hoogst is. - Geef daarna een uit bron 9 af te leiden verklaring voor de hogere nuttige neerslag in deze plaats. GT-0131-a-19-2-o 9/35 lees verder ► ► ► ### Pagina 10 bron 11 Alaska [FIGUUR: Kaart van Alaska met de locaties van Nome en Barrow. De kaart toont hoogtelijnen en landsgrenzen.] bron 12 Klimaatgrafieken van Nome en Barrow. [FIGUUR: Klimaatgrafiek van Nome met neerslag (mm) en temperatuur (°C) per maand. Klimaatgrafiek van Barrow met neerslag (mm) en temperatuur (°C) per maand.] 1p 10 Bekijk bron 11 en bron 12. Vergelijk de klimaatgrafieken van Nome en Barrow. Nome heeft een landklimaat en Barrow heeft een zeeklimaat. Dit verschil wordt bepaald door klimaatfactoren. Waar staat bij alle klimaatfactoren juist aangegeven of ze wel of niet bepalend zijn voor het klimaatverschil tussen Nome en Barrow? breedte- ligging hoogte- ligging afstand tot zee A niet bepalend niet bepalend wel bepalend B niet bepalend niet bepalend wel bepalend C niet bepalend wel bepalend wel bepalend D wel bepalend niet bepalend niet bepalend E wel bepalend niet bepalend wel bepalend F wel bepalend wel bepalend wel bepalend GT-0131-a-19-2-0 10 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 11 bron 13 Windenergieparken in de Verenigde Staten [FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met de locatie en capaciteit van windenergieparken, weergegeven met cirkels van verschillende groottes.] Legenda: capaciteit in megawatt • 0 - 10 • 11 - 50 • 51 - 100 • 101 - 200 • 201 - 300 • >300 bron 14 Verenigde Staten, reliëf [FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met reliëf, weergegeven in grijstinten.] Legenda: hoogte in meters $\boxed{0 - 200}$ $\boxed{200 - 500}$ $\boxed{500 - 1000}$ $\boxed{1000 - 2000}$ $\boxed{2000 - 5000}$ ----- lands grens 1p 11 Bekijk bron 13 en bron 14. Veel windenergieparken staan op de Great Plains. → Geef een landschapskenmerk van de Great Plains waardoor juist daar veel windenergieparken zijn aangelegd. GT-0131-a-19-2-o 11 / 35 lees verder ► ► ► ### Pagina 12 bron 15 California wil wel klimaatafspraken 01-06-2017 - President Donald Trump wil de klimaatafspraken van Parijs opzeggen. Veel Amerikaanse staten gaan door met hun beleid om de opwarming van de aarde tegen te gaan. De staat California is met een tal van maatregelen op klimaatgebied dé Amerikaanse koploper. In de wet in California staat dat in 2030 de uitstoot van broeikasgassen 40 procent onder het niveau van 1990 moet liggen. De Californische gouverneur Brown is vastbesloten dat hij de missie van zijn staat niet door Trump laat dwarsbomen. “We moeten klimaatverandering nú aanpakken, uitstel maakt oplossingen alleen maar duurder.” 2p 12 Lees bron 15. → Geef twee maatregelen die de overheid van de staat California kan nemen om de oorzaken van het versterkt broeikaseffect terug te dringen. 1p 13 Welke vorm van landbouw zorgt voor de hoogste uitstoot van broeikasgassen door de landbouw in de Verenigde Staten? A de extensieve veeteelt B de katoenteelt C de maisteelt D de tabaksteelt GT-0131-a-19-2-0 12 / 35 lees verder ► ►► ### Pagina 13 bron 16 Tekst met keuzemogelijkheden over orkaan Irma in de Verenigde Staten Op 26 augustus 2017 werd een groep buien waargenomen voor de ... 1 ... (westkust / oostkust) van Afrika. Deze buien werden met de passaat naar het westen getransporteerd, terwijl ze werden gevoed door het oceaanwater van rond de ... 2 ... (22 / 28) graden Celsius. In een groot gebied met lage luchtdruk groepeerden de buien zich ondertussen steeds meer. Om het lagedrukgebied heen werd de wind steeds krachtiger. Doordat de wind toenam, begon de wolk te draaien. Hoe meer wind, hoe harder zo’n wolk draait. Op 30 augustus werd duidelijk dat deze ... 3 ... (tornado / tropische storm) zou uitgroeien tot een orkaan. Op 1 september ontwikkelde Irma zich tot een orkaan van de eerste categorie. Op 4 september was Irma uitgegroeid tot de zwaarste categorie vijf. Vervolgens trok ze over de Caribische Zee langs de Bovenwindse Eilanden. Op 9 september raasde ze langs de noordkust van Cuba en daarna trok ze richting Florida in het zuidoosten van de Verenigde Staten. Op 11 september trok Irma over het vasteland van Florida, waarna ze in kracht ... 4 ... (afnam / toenam). 2p 14 In de tekst van bron 16 staat achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 een keuzemogelijkheid. → Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter. bron 17 Flyer Ga naar binnen Ga naar een zo laag plek: de Ga een stevig gebouw binnen kelder of de laagste en zorg ervoor dat er zo veel verdieping. mogelijk muren tussen jou en de buitenzijde zijn. [FIGUUR: Een huis met een pijl die naar de ingang wijst.] [FIGUUR: Een huis van bovenaf gezien met een grote pijl naar beneden gericht.] Bedek jezelf Rondvliegende en vallende objecten doden de meeste mensen. Gebruik kussens, dekens, helmen en dergelijke om jezelf te bedekken en te beschermen. [FIGUUR: Een helm en een kussen.] 1p 15 Bekijk bron 17. Deze flyer is uitgedeeld in enkele zuidelijke staten in de Verenigde Staten. → Beargumenteer of deze flyer is uitgedeeld in het kader van hazardmanagement bij orkanen óf in het kader van hazardmanagement bij tornado’s. Doe het zo: - Kies eerst orkanen of tornado’s. - Geef daarna een argument voor de keuze. GT-0131-a-19-2-o 13 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 14 Water 1p 16 Waar staan twee onderdelen van de waterkringloop die behoren tot de korte waterkringloop? A afstroming en condensatie B afstroming en infiltratie C condensatie en infiltratie D condensatie en verdamping E verdamping en afstroming F verdamping en infiltratie bron 18 De Deltawerken [FIGUUR: Kaart van het Deltagebied met de Noordzee, Nieuwe Waterweg en Westerschelde. Verschillende waterwegen zijn aangegeven, evenals de Deltawerken en bruggen.] Legenda: Deltawerk brug NOORDZEE Westerschelde 0 10 20 km 1p 17 Bekijk bron 18. Veel zeearmen zijn bij de uitvoering van de Deltawerken afgesloten. → Geef de reden waarom de Nieuwe Waterweg en de Westerschelde niet zijn afgesloten. GT-0131-a-19-2-o 14 / 35 lees verder ### Pagina 15 bron 19 Rijnkanalisatie [FIGUUR: Kaart van een waterrijk gebied met rivieren zoals Haringvliet, Nieuwe Waterweg, Lek, Maas, Waal en IJssel. Er worden stuwdammen en de stroomrichting aangegeven.] Legenda: C stuwen | dammen <- stroomrichting van het water bron 20 Tekst met keuzemogelijkheden Het Haringvliet en het Volkerak zijn afgesloten door middel van dammen. Sinds de afsluiting stroomt er ... 1 ... (meer / minder) rivierwater door de Nieuwe Waterweg. Daardoor neemt de kans op verzilting van de Nieuwe Waterweg ... 2 ... (af / toe). 1p 18 Bekijk bron 19 en lees bron 20. In de tekst van bron 20 staat achter de cijfers 1 en 2 een keuzemogelijkheid. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter. GT-0131-a-19-2-o 15 / 35 lees verder ► ► ► ### Pagina 16 bron 21 De Zandmotor aanleg situatie na 10 jaar (verwachting) Kijkduin Kijkduin Solleveld Solleveld [FIGUUR: Kaart van de kust met de Zandmotor, met de legenda rechts. Links de huidige situatie, rechts de verwachte situatie na 10 jaar. Op de kaart zijn de zee, het strand en duinen aangegeven met verschillende kleurtinten. Op beide kaarten zijn ook wandelende mensen en een vogel te zien.] Legenda: zandmotor strand 2,5 – 5 m +NAP strand 0 – 2,5 m +NAP zee nieuw duin (kustversterking) gebruik wandelen strandsporten leefgebied voor zeevogels bron 22 De Zandmotor In 2011 is de Zandmotor ten zuiden van Den Haag aangelegd. Er is zand opgespoten voor de kust, waardoor een schiereiland is ontstaan. Het zand verspreidt zich onder andere door de wind langs de kust, waardoor de kust breder en veiliger wordt. Tegelijk ontstaat er ruimte voor natuur en recreatie. GT-0131-a-19-2-o 16 / 35 lees verder ### Pagina 17 1p 19 Bekijk bron 21 en lees bron 22. Tien jaar na de aanleg van de zandmotor zal de situatie langs de kust er heel anders uitzien, onder andere door de wind. → Beargumenteer met behulp van bron 21 en bron 22 of hier de aanlandige of aflandige wind de overheersende windrichting is. Doe het zo: - Kies eerst aanlandige wind of aflandige wind - Geef daarna een aanwijzing uit bron 21 die de keuze onderbouwt. 1p 20 Bekijk bron 21. → Noem, naast wind, nog een natuurlijke factor die bijdraagt aan het ontstaan van de nieuwe situatie. 1p 21 Beregening is de belangrijkste vorm van watergebruik in de land- en tuinbouw. Hoeveel en hoe vaak beregend moet worden is afhankelijk van de grondsoort, de hoeveelheid neerslag en het soort gewas. → Beredeneer of bij dezelfde hoeveelheid neerslag en hetzelfde soort gewas, gemiddeld meer beregend moet worden op kleigrond of op zandgrond. Doe het zo: - Kies eerst kleigrond of zandgrond. - Geef daarna de oorzaak waardoor bij die grondsoort meer beregend moet worden. GT-0131-a-19-2-o 17 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 18 bron 23 Doorsnede rivier de Maas tussen Borgharen en Lith [FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een rivier met dijken, waarop palen met cirkels zijn geplaatst op verschillende hoogtes. De namen van plaatsen en hoogtes staan onder de palen.] Borgharen 45 meter Linne Roermond Belfeld Sambeek Grave Lith 14 meter bron 24 Plaatsen aan de Maas waar een stuw is [FIGUUR: Kaart van een rivier met de loop van de Maas, de plaatsen Borgharen, Linne, Roermond, Belfeld, Sambeek, Grave en Lith. Er is een schaalstok aanwezig van 0 tot 40 km en een windroos.] 1p 22 Bekijk bron 23 en bron 24. → Welke functie hebben de stuwen in de Maas? GT-0131-a-19-2-o 18 / 35 lees verder ### Pagina 19 bron 25 Gendtsche Waarden, 1965 [FIGUUR: Kaart van de Gendtsche Waarden met de Waal, dijken, en steenfabrieken.] Legenda: IIIIIIIIIIII steenfabriek ------------ winterdijk 1p 23 Bekijk bron 25. In bron 25 is een kaart van de Gendtsche Waarden uit het jaar 1965 te zien. Dit is een uiterwaard aan de Waal bij Gendt in Gelderland. Ooit stonden hier vijf steenfabrieken. Inmiddels is een aantal steenfabrieken afgebroken. → Noem een voordeel voor het waterbeheer van het weghalen van een aantal steenfabrieken in de Gendtsche Waarden. 2p 24 De bouw van de Drieklovendam in China had naast voordelen ook nadelige gevolgen. Deze nadelige gevolgen kunnen vanuit verschillende invalshoeken bekeken worden. Voorbeelden van nadelige gevolgen zijn: 1 Bewoners hadden geen inspraak bij de bouw van de dam. 2 Veel vissoorten kunnen nu niet meer de rivier opzwemmen. 3 Bouwpoeder, tempels en gebouwen zijn verdwenen. 4 In tijden van droogte is de kans aanwezig dat er minder elektriciteit wordt opgewekt. 5 Veel oudere bewoners missen hun oude dorpsgemeenschap. → Neem de cijfers 1 tot en met 5 van de nadelige gevolgen over op het antwoordblad en schrijf de juiste invalshoek erachter. Kies uit: economisch, cultureel, milieu, politiek en sociaal. Let op: elke invalshoek mag maar een keer gebruikt worden. GT-0131-a-19-2-o 19 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 20 bron 26 Water- en slibafvoer van enkele rivieren in China [FIGUUR: Kaart van China met de rivieren Chang Jiang, Huang He en Xi Jiang, met daaraan gekoppeld staafdiagrammen die de waterafvoer en slibafvoer weergeven.] Legenda: waterafvoer (in m³ per seconde) 4000 2000 0 slibafvoer (in mln ton per jaar) 200 100 0 1p 25 Bekijk bron 26. Bron 26 laat de afvoer van water en van slib van enkele rivieren in China zien. Waar staat juist welke rivier het grootste debiet heeft en welke rivier de grootste slibafvoer heeft? grootste debiet | grootste slibafvoer ---|--- A | Chang Jiang | Huang He B | Chang Jiang | Xi Jiang C | Huang He | Chang Jiang D | Huang He | Xi Jiang E | Xi Jiang | Chang Jiang F | Xi Jiang | Huang He 2p 26 Bekijk bron 26. $\rightarrow$ Noem twee factoren die bepalen hoeveel slib uit het stroomgebied wordt afgevoerd door rivieren. GT-0131-a-19-2-0 20 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 21 bron 27 Loop van een rivier [FIGUUR: Profiel van een rivier met de hoogte in meters op de y-as en de afstand in kilometers op de x-as. De rivier begint op ongeveer 600 meter hoogte en daalt geleidelijk naar zeeniveau.] kilometer bron 28 Midden-Oosten [FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met hoogte-aanduidingen, landsgrenzen en rivieren. Belangrijke rivieren zoals de Eufraat, Tigris, Jordaan en Nijl zijn aangegeven.] Legenda: hoogte in meters lager dan 0 0 - 200 200 - 500 500 - 2000 hoger dan 2000 ---- landsgrens — rivier 1p 27 Bekijk bron 27 en bron 28. In bron 27 zie je de loop van een rivier in het Midden-Oosten. Welke rivier is dit? A de Eufraat B de Jordaan C de Nijl D de Tigris GT-0131-a-19-2-0 21 / 35 lees verder ► ► ► ### Pagina 22 bron 29 Wateronttrekking uit verschillende bronnen in Israël, 2010 en 2014 [FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as 'miljoen kubieke meter (m³)' van 0 tot 600, en op de x-as verschillende waterbronnen: berg-aquifer, kust-aquifer, noord-aquifer en ontziltingsinstallaties, met staafjes voor de jaren 2010 (lichtgrijs) en 2014 (donkergrijs) en de bijbehorende waarden erboven. De legenda toont dat lichtgrijs staat voor 2010 en donkergrijs voor 2014.] Legenda: 2010 2014 bron 30 Tekst met keuzemogelijkheden In het jaar 2010 was het ... 1 ... (droger / vochtiger) dan in 2014. Door ontziltingsinstallaties is Israël ... 2 ... (minder afhankelijk / afhankelijk) van zijn buurlanden. Water uit aquifers is ... 3 ... (duurzaam / niet-duurzaam) gebruik van water. 2p 28 Bekijk bron 29 en lees bron 30. In bron 29 zijn verschillende bronnen van watervoorziening in Israël te zien. In de tekst van bron 30 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter. GT-0131-a-19-2-O 22 / 35 lees verder ### Pagina 23 bron 31 Ontwikkeling katoenproductie per regio in Turkije, 1971 - 2016 [FIGUUR: Kaart van Turkije met regio's ingekleurd volgens de ontwikkeling van de katoenproductie. Een schaalbalk is aanwezig.] Legenda: katoenproductie sterke daling lichte daling gelijk gebleven lichte toename sterke toename 1p 29 Bekijk bron 31. Vanaf 1989 is Turkije begonnen met het Zuidoost-Anatolië Project. Door dit project is de katoenproductie op de Harranvlakte flink gestegen. → Noem een maatregel binnen het Zuidoost-Anatolië Project waardoor er meer irrigatiewater beschikbaar kwam. 1p 30 De Harranvlakte is één van de heetste plekken van Turkije. Daarom is er veel irrigatiewater nodig om hier katoen te verbouwen. → Noem een nadelig gevolg van de irrigatie in dit gebied. GT-0131-a-19-2-o 23 / 35 lees verder ▶ ▶ ▶ ### Pagina 24 Bevolking en ruimte bron 32 Demografisch transitiemodel [FIGUUR: Grafiek met op de y-as "geboorte en sterfte per duizend per jaar" met schaalverdeling 0, 10, 20, 30, 40. Op de x-as staan de fasen 1, 2, 3, 4, 5 en "tijd". Er zijn drie lijnen getekend: een stippellijn genaamd "totale bevolking", een stippellijn genaamd "sterftecijfer" en een volle lijn genaamd "geboortecijfer".] 1p 31 Bekijk bron 32. In 1950 was het geboortecijfer in Nederland 23‰ en het sterftecijfer 8‰. In welke fase van het demografisch transitiemodel bevond Nederland zich in 1950? A in fase 1 B in fase 2 C in fase 3 D in fase 4 E in fase 5 2p 32 Bekijk bron 32. In fase 3 in bron 32 daalt het geboortecijfer. → Geef twee oorzaken van deze daling. GT-0131-a-19-2-o 24 / 35 lees verder ### Pagina 25 bron 33 Aantal inwoners met een Syrische migratie-achtergrond per duizend inwoners per gemeente in 2017 [FIGUUR: Kaart van Nederland met gemeenten ingekleurd op basis van het aantal inwoners met een Syrische migratie-achtergrond per duizend inwoners. Een legenda toont de kleurcodes: lichte grijs (< 2,0), donker grijs (2,0 - 4,0), donkerder grijs (4,0 - 6,0), nog donkerder grijs (6,0 - 8,0), zwart (> 8,0). De schaalbalk geeft 0, 30, 60 km aan.] 1p 33 Bekijk bron 33. Mensen met een Syrische migratie-achtergrond zijn in verschillende delen van Nederland gehuisvest. Over mensen met een Syrische migratie-achtergrond worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: in het Groene Hart wonen per duizend inwoners meer mensen met een Syrische migratie-achtergrond dan in Flevoland. Uitspraak 2: de komst van de Syrische vluchtelingen zorgt voor een toename van de vergrijzing in Nederland. Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is. GT-0131-a-19-2-o 25 / 35 lees verder ▶ ▶ ▶ ### Pagina 26 bron 34 Grootste migrantengroepen in Nederland naar achtergrond, 2016 [FIGUUR: Cirkeldiagrammen die de omvang van verschillende migrantengroepen weergeven, onderverdeeld in niet-westers en westers, en per groep in eerste en tweede generatie migranten.] Legenda: ○ eerste generatie (x1.000) ○ tweede generatie (x1.000) 2p 34 Bekijk bron 34. De eerste generatie migranten is in het land van herkomst geboren en als migrant naar Nederland gekomen. De tweede generatie bestaat uit de kinderen van de eerste generatie. Zij zijn in Nederland geboren. Westerse migranten zijn migranten met als migratie-achtergrond een land in Europa (behalve Turkije), Noord-Amerika en Oceanië, Indonesië en Japan. Over bron 34 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: de tweede generatie van de vluchtelingengroepen uit bron 34 is klein, omdat deze vluchtelingengroepen nog maar kort in Nederland wonen. Uitspraak 2: een aantal migrantengroepen heeft te maken met het koloniale verleden van Nederland. Uitspraak 3: behalve werk is de geografische ligging een belangrijke reden dat er meer Duitsers dan Polen in Nederland wonen. -> Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is. GT-0131-a-19-2-o 26 / 35 lees verder ▶►► ### Pagina 27 bron 35 Bevolkingkrimp in het oosten van Duitsland Uit onderzoek blijkt dat steeds meer Duitsers in de stad gaan wonen. Dit betekent niet dat in elke Duitse stad de bevolking toeneemt. De steden in het oosten van Duitsland: Chemnitz, Halle, Rostock en Magdeburg krijgen binnenkort zelfs te maken met een dalend bevolkingsaantal. 2p 35 Lees bron 35. In de meeste steden in het oosten van Duitsland daalt het bevolkingsaantal. Dit komt vooral omdat er een vertrek overschot is. → Geef twee oorzaken waardoor veel steden in het oosten van Duitsland een vertrek overschot hebben. bron 36 Twee bevolkingsgrafieken van Duitsland [FIGUUR: Twee bevolkingspiramides, één met de titel "bevolkingsgrafiek 1" en één met de titel "bevolkingsgrafiek 2". De x-as loopt van 0 tot 800 (aantal x 1000), en de y-as toont leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+.] 1p 36 Bekijk bron 36. De bevolkingsgrafieken zijn van 1950 en 2015. → Beargumenteer welke bevolkingsgrafiek van 1950 is. Doe het zo: – Kies eerst bevolkingsgrafiek 1 of bevolkingsgrafiek 2. – Geef daarna een argument voor de keuze. GT-0131-a-19-2-o 27 / 35 lees verder ### Pagina 28 bron 37 Stedelijke vernieuwing, Oberhausen (Duitsland) situatie rond 1970 [FIGUUR: Kaart van het gebied rond Oberhausen in 1970. De kaart toont wegen, spoorlijnen, waterwegen (Kleine Emscher, Rhein-Herne-kanaal), bebouwing, industriegebieden en parken. Plaatsen als Duisburg, Bottrop, Osterfeld, Gelsenkirchen en Essen zijn aangegeven. ] situatie nu [FIGUUR: Kaart van het gebied rond Oberhausen op een recentere datum dan de vorige kaart. De kaart toont vergelijkbare elementen als de vorige kaart, maar met veranderingen in bebouwing en infrastructuur. Er is een duidelijkere weergave van stedelijke gebieden en parken, zoals het OLGA Park en Centro. ] Legenda: industrie terrein stedelijke bebouwing park gemeentegrens spoorweg met station mijnbouwt errein stortberg herbestemming winkels horeca, vrije tijd, cultuur 2p 37 Bekijk bron 37. Eén van de doelstellingen van stedelijke vernieuwing is dat de ruimtelijke kwaliteit verbetert. → Geef met behulp van bron 37 twee aanwijzingen dat het in Oberhausen gelukt is om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. GT-0131-a-19-2-o 28 / 35 lees verder ### Pagina 29 bron 38 Bevokingsgrafiek China, 2015 [FIGUUR: Bevolkingsgrafiek met leeftijdsgroepen op de y-as en bevolking in miljoenen op de x-as, gesplitst naar mannen en vrouwen.] mannen vrouwen 100+ 95-99 90-94 85-89 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 70 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70 populatie (in miljoenen) bron 39 Jonge Chinese mannen 07-02-2016 - Morgen is het Chinees Nieuwjaar, de grootste feestdag van China. Vanwege de viering van dit feest lopen steden leeg en de dorpen op het platteland lopen vol. Alle Chinese jonge mannen krijgen aan tafel één vraag van hun ouders: "Heb je al een vriendin?". 1p 38 Bekijk bron 38 en lees bron 39. → Noem met behulp van bron 38 de demografische reden waarom veel jonge Chinese mannen geen partner hebben. bron 40 Shanghai 2016 In 1845 was Shanghai een vissersdorpje aan zee. Nu is het met 23 miljoen inwoners een van de drie grootste steden ter wereld. De grenzen aan de groei zijn bereikt. Volgens staatsmedia lijdt de stad aan de 'grotstadsziekte' congestie. 1p 39 Lees bron 40. Door de infrastructuur aan te passen kan de congestie en de luchtvervuiling in Shanghai verminderd worden. → Noem een voorbeeld van een aanpassing van de infrastructuur in Shanghai die kan leiden tot minder congestie en minder luchtvervuiling in de stad. GT-0131-a-19-2-0 29 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 30 bron 41 De 'Rat Community' De snelle groei van Beijing heeft ook minder leuke kanten. Vijf procent van de inwoners, bekend als de 'Rat Community', woont noodgedwongen in een piepkleine ondergrondse ruimte. Het wordt de 'rattengemeenschap' genoemd, omdat ze net als ratten ondergronds wonen. Ze hebben niet veel meer dan een stapelbed en delen een kamer met tientallen anderen. Sommigen lieten hun gezin achter op het platteland. bron 42 Stedelijke bevolking en plattelandsbevolking China in 2010, 2030 en 2050 [FIGUUR: Staafdiagram met de stedelijke en plattelandsbevolking van China in 2010, 2030 en 2050. De x-as toont de jaren 2010, 2030 en 2050. De y-as toont de bevolkingsomvang in miljoenen. Het diagram toont dat in 2010 de stedelijke bevolking 50% is en de plattelandsbevolking 50%. In 2030 is de stedelijke bevolking 69% en de plattelandsbevolking 31%. In 2050 is de stedelijke bevolking 77% en de plattelandsbevolking 23%.] Legenda: stad platteland 1p 40 Lees bron 41 en bekijk bron 42. Het is onzeker of het aantal inwoners van de 'Rat Communities' in China in de toekomst zal toenemen of afnemen. -> Beargumenteer of het aantal inwoners van de 'Rat Communities' zal toenemen of afnemen. Doe het zo: – Kies eerst de te nemen of af te nemen. – Geef daarna een argument voor de keuze. GT-0131-a-19-2-o 30 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 31 bron 43 Hutongs in Beijing Hutongs verdwijnen sinds de jaren vijftig in een hoog tempo. Volgens het toeristenbureau China Vista waren er in 1944 nog 32.000 hutongs in Beijing. In 2010 waren dat er nog maar 990. Jojje startte samen met zijn Chinese vriend Vincent Houhou een project om de hutongs te redden. Samen maken ze een fotoboek met verhalen en foto's uit acht verschillende hutongs in Beijing. Ze hopen Chinezen hiermee te laten zien hoe mooi en belangrijk de wijken zijn. bron 44 Tekst met keuzemogelijkheden In een hutong is er ... 1 ... (veel / weinig) sociale controle. In een hutong is er sprake van een ... 2 ... (hoge / lage) participatie van de mensen in de wijk. De bevolkingsdichtheid is in een hutong ... 3 ... (hoger / lager) dan in de nieuwe hoogbouw aan de rand van de stad. 2p 41 Lees bron 43 en bron 44. In de tekst van bron 44 staat achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuzemogelijkheid. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter. GT-0131-a-19-2-o 31 / 35 lees verder ### Pagina 32 bron 45 Shanghai en omgeving [FIGUUR: Kaart van Shanghai en omgeving met wegen, waterwegen, spoorwegen en luchthavens.] Legenda: ⊕ internationale luchthaven ⚓ containerhaven ーーー spoorweg ーーー magnetische trein ーーー autoweg/autosnelweg ーーー in aanbouw/gepland ーーー kanaal 1p 42 Bekijk bron 45. De containerhaven van Shanghai ligt op een gunstige plek. → Geef, naast de ligging aan de kust, een aanwijzing uit de kaart waaruit blijkt dat de ligging van de containerhaven gunstig is. GT-0131-a-19-2-0 32 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 33 bron 46 Grootste containerhavens ter wereld, 2012 | haven | aantal containers (in miljoen teu*) | procentuele groei ten opzicht van 2011 (in %) | | :------- | :---------------------------------- | :------------------------------------------- | | 1 | Shanghai | 32,5 | +2,5 | | 2 | Singapore | 31,6 | +5,9 | | 3 | Hongkong | 23,1 | -5,2 | | 4 | Shenzhen | 22,9 | +1,6 | | 5 | Busan | 17,0 | +5,5 | | 6 | Ningbo | 15,7 | +4,5 | | 7 | Guangzhou | 14,7 | +2,2 | | 8 | Qingdao | 14,6 | +10,6 | | 9 | Dubai | 13,3 | +2,3 | | 10 | Tianjin | 12,3 | +6,2 | | 11 | Rotterdam | 11,9 | 0,0 | *teu = standaardcontainer (Twenty foot Equivalent Unit) 1p 43 Bekijk bron 46. Er staan veel Chinese containerhavens in de top tien van grootste containerhavens. Welke beroepssector in China zorgt voor de grootste groei van de containerhavens? A de primaire sector (de land- en tuinbouw) B de secundaire sector (de industrie) C de tertiaire sector (de dienstensector) D de kwartaire sector (de niet-commerciële dienstensector) GT-0131-a-19-2-o 33 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 34 bron 47 Reisverslag Van oudsher leven Chinezen het liefst in een overzichtelijke sociale gemeenschap, waarin ze iedereen kennen en vreemdelingen direct opvallen. De traditionele wijken vormden een levendige gemeenschap, waarbinnen plaats was voor winkeltjes, restaurantjes en veel leven op straat. In moderne Chinese woonwijken wordt geprobeerd de kleinschaligheid en het afgesloten karakter te behouden. De moderne wijken zijn afgesloten en er staan bewakers bij de ingang. Deze moderne variant op de traditionele Chinese woonwijk is te groot om echt een gemeenschap te vormen en bestaat alleen maar uit woningen; je ziet werkelijk niemand op straat. 1p 44 Lees bron 47. Welk begrip hoort bij de moderne Chinese woonwijk in bron 47? A concessiegebied B gated community C hutong D meerkernen-groeimodel GT-0131-a-19-2-o 34 / 35 lees verder ►►► ### Pagina 35 bron 48 Skyline Shanghai 1990 en 2010 [FIGUUR: Twee foto's van de skyline van Shanghai, de bovenste van 1990 en de onderste van 2010.] 1p 45 Bekijk bron 48. In bron 48 zijn de veranderingen in Shanghai goed te zien. → Geef een economische reden waarom het in Shanghai noodzakelijk is om steeds meer te kiezen voor hoogbouw. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. GT-0131-a-19-2-o 35 / 35 einde