# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

### Vraag 42 – Opgave 1

### Vraag 43 – Opgave 1

### Vraag 44 – Opgave 1

### Vraag 45 – Opgave 1

### Vraag 46 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 2
maandag 18 juni
13.30 - 15.30 uur
 a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Weerkaart provincie Groningen, 19 december 2016
[FIGUUR: Weerkaart van de provincie Groningen met temperatuurindicaties en weersymbolen.]

1p 1 Bekijk bron 1.
Bron 1 laat een weerkaart van de provincie Groningen zien.
Welke weerelementen ontbreken er op de weerkaart?
A bewolking en temperatuur
B luchtdruk en neerslag
C luchtdruk en temperatuur
D neerslag en temperatuur
E neerslag en wind
F wind en bewolking

GT-0131-a-18-2-o 2 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 2 Bekijk bron 1.
De temperatuur bovenop de Martinitoren is 7 °C. De Martinitoren is
ongeveer 100 meter hoog.
Wat is de temperatuur aan de grond?
A 1 °C
B 6,4 °C
C 7,6 °C
D 13 °C

bron 2
Weeroverzicht van Thesinge (Groningen) op 27 maart 08.00 uur tot en
met 29 maart 08.00 uur

[FIGUUR: Grafiek met weersomstandigheden en temperatuur voor 27, 28 en 29 maart. De x-as toont uren van de dag en dagen. Boven de grafiek staan symbolen voor zonnig, bewolkt, nacht en regen. De y-as toont temperaturen in °C. Een lijn toont de temperatuur gedurende de dagen. Onder de grafiek staan pijlen die de windrichting aangeven. Rechts van de grafiek staan legenda's voor zonnig, licht bewolkt, nacht, zwaar bewolkt, regen, neerslag in mm en temperatuur in °C.]

1p 3 Bekijk bron 2.
Bron 2 laat zien dat de temperatuur in Thesinge (Groningen) in de nacht
van maandag op dinsdag lager was dan in de nacht van dinsdag op
woensdag.
→ Geef met behulp van bron 2 een oorzaak van het verschil in
temperatuur.

GT-0131-a-18-2-0 3 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

bron 3
Twee weerkaarten van Europa

weerkaart 1
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren voor luchtdruk in weerkaart 1. Lagedrukgebieden zijn aangegeven met 'L' en hogedrukgebieden met 'H'. De isobaren tonen verschillende drukpatronen over het continent.]
Legenda:
–1015– luchtdruk L lagedrukgebied H hogedrukgebied

weerkaart 2
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren voor luchtdruk in weerkaart 2. Lagedrukgebieden zijn aangegeven met 'L' en hogedrukgebieden met 'H'. De isobaren tonen andere drukpatronen dan in weerkaart 1.]
Legenda:
–1015– luchtdruk L lagedrukgebied H hogedrukgebied

1p 4 Bekijk bron 3.
→ Geef eerst aan op welke weerkaart het in Nederland het meest
bewolkt is. Kies uit: weerkaart 1 of weerkaart 2. Geef daarna een
argument voor je keuze vanuit de weerkaart.

GT-0131-a-18-2-o 4 / 37 lees verder

### Pagina 5

bron 4
Weerkaart Middellandse Zeegebied, 23 maart 2016
[FIGUUR: Weerkaart met isobaren en aanduidingen van lagedruk (L) en hogedruk (H) gebieden.]
Legenda:
-1015- luchtdruk L lagedrukgebied H hogedrukgebied
bron 5
Weerbericht van de Spaanse weerdienst op 23 maart 2016
Het kan flink gaan regenen langs de Middellandse Zeekust. In de hoger
gelegen delen van Spanje kan het gaan sneeuwen, omdat de temperatuur
zal gaan dalen. In een deel van Spanje zal het de komende dagen flink
gaan waaien en regenen en zal de wind voor een ruwe zee zorgen met
hoge golven.
1p 5 Bekijk bron 4 en lees bron 5.
In bron 5 staat dat het de komende dagen flink gaat waaien.
$\rightarrow$ Waaide het op 23 maart 2016 het hardst in West-Spanje of in
Oost-Spanje? Kies eerst West-Spanje of Oost-Spanje. Geef daarna
met behulp van bron 4 een argument voor je keuze.
GT-0131-a-18-2-o
5 / 37
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 6
Klimaatgebieden in Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met verschillende arcering en kleurschema's die klimaatzones aanduiden. Een legenda met cijfers 1 tot en met 5 is rechts van de kaart weergegeven.]
1p 6 Bekijk bron 6.
Bron 6 laat de klimaatgebieden van Spanje zien. In de legenda zijn de
namen van de klimaatgebieden vervangen door de cijfers 1 tot en met 5.
Waar staan de klimaatgebieden juist bij de cijfers?

|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| A | landklimaat | steppeklimaat | hooggebergteklimaat | zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden | mediterraanklimaat |
| B | landklimaat | steppeklimaat | zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden | mediterraanklimaat | hooggebergteklimaat |
| C | landklimaat | zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden | mediterraanklimaat | steppeklimaat | hooggebergteklimaat |
| D | zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden | landklimaat | mediterraanklimaat | hooggebergteklimaat | steppeklimaat |
| E | zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden | landklimaat | steppeklimaat | hooggebergteklimaat | mediterraanklimaat |
| F | zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden | mediterraanklimaat | steppeklimaat | landklimaat | hooggebergteklimaat |

GT-0131-a-18-2-o 6 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 7

bron 7
Vegetatiezones in de Pyreneeën

[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een berg met vegetatiezones: sneeuw, rotsen, grasland, naaldbomen en loofbomen. De hoogte van de berg loopt van 0 tot 4000 meter.]

1p 7 Bekijk bron 7.
Bron 7 laat de vegetatiezones in de Pyreneeën zien.
$\rightarrow$ Welke kant van de berg is de Spaanse kant? Geef een
argument voor je keuze.

bron 8
krantenartikel

De woestijn bereikt het Spaanse Murcia
24-11-2015 - Bij Murcia worden abrikozen, perziken en citroenen geteeld.
De boeren moeten hun best doen om het vruchtbare land niet te verliezen
aan de oprukkende woestijn. Er valt steeds minder regen. Als het regent,
dan komt de neerslag vaak in hevige stortbuien. De verwoestijning in
Spanje is ook letterlijk in het landschap terug te zien. Jaarlijks worden
honderden hectares land opgeslokt door het zand. De boeren in Murcia,
die veel groente en fruit exporteren, ondergaan de gevolgen.
"Wij strijden wel degelijk tegen die verwoestijning", vertelt Francisco
Victoria van de Murciaanse regioregering. "Boeren die hun
broeikasuitstoot beperken, krijgen een keurmerk. Bedrijven in Murcia
compensereren hun schadelijke uitstoot door aanplant van bomen."

2p 8 Lees bron 8.
Over bron 8 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in Murcia worden vooral handelsgewassen
Uitspraak 2: door de verdroging en verwoestijning is de waterbalans in
Murcia positief.
Uitspraak 3: door de aanplant van bomen wordt meer CO$_2$ aan de
atmosfeer afgegeven.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-18-2-o 7 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 9
Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van het oostelijke deel van de Verenigde Staten met de steden San Francisco, Phoenix, New York en Miami aangegeven.]
bron 10
Vier klimaattrafieken uit de Verenigde Staten
klimaattrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
klimaattrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
klimaattrafiek 3
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
klimaattrafiek 4
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50
GT-0131-a-18-2-o
8/37
lees verder ►►►

### Pagina 9

1p 9 Bekijk bron 9 en bron 10.
De klimaatgrafieken uit bron 10 zijn van de vier plaatsen uit bron 9.
Waar staan de steden juist bij alle vier de klimaatgrafieken?

|   | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | Phoenix | New York | Miami | San Francisco |
| B | Phoenix | Miami | New York | San Francisco |
| C | Phoenix | San Francisco | New York | Miami |
| D | San Francisco | Miami | New York | Phoenix |
| E | San Francisco | Miami | Phoenix | New York |
| F | San Francisco | Phoenix | Miami | New York |

GT-0131-a-18-2-o 9 / 37 lees verder

### Pagina 10

bron 11
Weerapp 9 januari 2017

[FIGUUR: Een zwart-wit foto van de Empire State Building in New York met daaronder de weersverwachting: Onbewolkt, 14 graden Celsius minimum en 17 graden Celsius maximum, met een huidige temperatuur van 13 graden Celsius.]

1p 10 Bekijk bron 9 en bron 11.
In bron 11 zie je een afbeelding uit een weerapp. Over de weerapp van
9 januari worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: New York ligt onder invloed van een hogedrukgebied.
Uitspraak 2: in New York was het warm voor de tijd van het jaar.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-18-2-0 10 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

bron 12
Weerkaart van het noordoosten van de Verenigde Staten
[FIGUUR: Weerkaart met gebieden van poollucht, harde wind, vochtige lucht en de grootste kans op sneeuwstorm in het noordoosten van de Verenigde Staten. De schaal is in kilometers.]
2p 11 Bekijk bron 12.
In het noordoosten van de Verenigde Staten komen regelmatig zware sneeuwstormen (blizzards) voor.
→ Wat voor soort neerslag betreft het hier? Kies uit: frontale neerslag, stuivingsneerslag of stijgingsneerslag.
→ Geef met behulp van de weerkaart uit bron 12 een argument voor je keuze.
GT-0131-a-18-2-0 11 / 37 lees verder

### Pagina 12

bron 13
Vijf verschillende landschappen in de Verenigde Staten

Corn Belt:
*hoogteligging: 200-500 m
*oppervlakte: 1600 km²
*vruchtbaar en voldoende regen voor mais en sojabonen

Coastal Range:
*hoger dan 1500 m
*vochtige zeewind
*teelt van citrusfruit, rijst, groente met behulp van irrigatie
*jong gebergte

Great Plains/Prairies:
*hoogvlakte
*droge grasvlaktes
*akkerbouw (tarwe)

Grote Bekken:
*hoogvlakte rond 1500 m
*kurkdroog
*kale rotsen, dorre grassen, cactussen

Rocky Mountains:
*toppen boven de 4000 m
*eeuwige sneeuw
*hooggebergte (rotsgebergte)

bron 14
Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met vijf genummerde ovalen die verschillende regio's aanduiden.]

GT-0131-a-18-2-o 12 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 13

1p 12 Lees bron 13 en bekijk bron 14.
In bron 13 worden de kenmerken van vijf verschillende landschappen en
de daarbij behorende vegetatiezones en agrarisch bodemgebruik
beschreven.
Waar staan de landschappen uit bron 13 juist bij de vijf gebieden uit
bron 14?

|       | gebied 1        | gebied 2        | gebied 3       | gebied 4    | gebied 5       |
| :---- | :-------------- | :-------------- | :------------- | :---------- | :------------- |
| A     | Coastal Range   | Rocky Mountains | Great Plains   | Corn Belt   | Grote Bekken   |
| B     | Coastal Range   | Rocky Mountains | Grote Bekken   | Great Plains| Corn Belt      |
| C     | Corn Belt       | Great Plains    | Rocky Mountains| Coastal Range| Grote Bekken   |
| D     | Grote Bekken    | Corn Belt       | Coastal Range  | Rocky Mountains| Great Plains   |
| E     | Grote Bekken    | Rocky Mountains | Corn Belt      | Great Plains| Coastal Range  |
| F     | Rocky Mountains | Great Plains    | Corn Belt      | Grote Bekken| Coastal Range  |

GT-0131-a-18-2-0 13 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

bron 15
Tekst

Recordaantal tropische stormen Atlantisch gebied
In 2005 was er een recordaantal tropische stormen en orkanen in de
Verenigde Staten, waaronder orkaan Wilma en tropische storm Alpha.
Nog onduidelijk is of dit een gevolg is van klimaatopwarming en of het
aantal tropische stormen in de toekomst nog verder zal toenemen.

1p 13 Lees bron 15.
In bron 15 wordt gesproken over een mogelijke relatie tussen
klimaatopwarming en de toename van het aantal tropische stormen en
orkanen.
→ Geef de oorzaak waardoor klimaatopwarming zou kunnen leiden tot
een toename van het aantal tropische stormen en orkanen.

bron 16
Noodtoestand in Florida, 7 oktober 2016

President Obama kondigde donderdagavond de noodtoestand af voor een
aantal staten. In Florida, Georgia en South Carolina, waar de orkaan
Matthew later verwacht wordt, is een evacuatie-advies uitgegaan voor
miljoenen inwoners.
Het is niet duidelijk hoeveel mensen gehoor hebben gegeven aan de
oproep tot evacuatie. Volgens de overheid is het voor bewoners van
levensbelang om de kustgebieden te verlaten. Als gevolg van het
noodweer dat voorafging aan Matthew, is in Florida al op verschillende
plekken de stroom uitgevallen. Hulpdiensten kunnen op veel plaatsen in
het gebied al niet meer functioneren. Inwoners wordt dringend
aangeraden om binnen te blijven.

1p 14 Lees bron 16.
Over bron 16 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: het uitroepen van de noodtoestand in Florida is een
onderdeel van hazard management.
Uitspraak 2: het wel of niet opvolgen van het evacuatie-advies is een
voorbeeld van risicoperceptie.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

2p 15 Lees bron 16.
→ Geef twee redenen waarom juist de inwoners van de kustgebieden
moeten evacueren.

GT-0131-a-18-2-o
14 / 37
lees verder ►►►

### Pagina 15

Water

bron 17
Schematische dwarsdoorsnede van een be djikte rivier

[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een rivier met een dijk.]

1p 16 Bekijk bron 17.
→ Geef de oorzaak waardoor de uitwaarden hoger liggen dan het gebied
aan de andere kant van de dijk.

bron 18
Gescheiden afvoer van regenwater en afvalwater in huishoudens

Legenda:
regenwaterafvoer
afvalwaterafvoer
bestrating

rioolwater-
zuiveringsinstallatie infiltratie-
gebieden

2p 17 Bekijk bron 18.
→ Geef een veelvoorkomende oorzaak van verdroging in stedelijke
gebieden.
→ Geef de oorzaak waardoor de gescheiden afvoer van regenwater een
goede oplossing is tegen verdroging.

GT-0131-a-18-2-o 15 / 37 lees verder

### Pagina 16

bron 19
Dwarsdoorsnede duingebied

[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een duingebied met de Noordzee, duinen, poldergebied met molen, en stuwwal. Gelaagd water is aangegeven: zoet water, brak water en zout water.]

Legenda:
klei en veen
ondoorlatende laag

1p 18 Bekijk bron 19.
Onder de duinen bevindt zich water dat gebruikt wordt om drinkwater van
te maken.
→ Welk voordeel heeft dit duinwater ten opzichte van oppervlaktewater?

GT-0131-a-18-2-0 16 / 37 lees verder ►►►


### Pagina 17

bron 20
Dwarsprofiel van het stroomgebied van een rivier
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een rivier met aanduidingen 1, 2 en 3 die verschillende delen van het stroomgebied representeren, variërend van bergen met zijtakken tot een brede rivier met sedimentafzettingen.]

1p 19 Bekijk bron 20. Door een rivier worden de verschillende sedimenten op verschillende plaatsen langs de rivier afgezet. In bron 20 staan de cijfers 1, 2 en 3 bij verschillende delen van de rivier.
Waar staan de cijfers van de rivierdelen juist bij de sedimenten?

|       | grind | klei | zand |
|-------|-------|------|------|
| A     | 1     | 2    | 3    |
| B     | 1     | 3    | 2    |
| C     | 2     | 1    | 3    |
| D     | 2     | 3    | 1    |
| E     | 3     | 1    | 2    |
| F     | 3     | 2    | 1    |

GT-0131-a-18-2-o 17 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 18

bron 21
Topografische kaart van een laagveenlandschap

[FIGUUR: Topografische kaart met waterwegen, polders, plaatsnamen en hoogtelijnaanduidingen. Een insetkaart toont de locatie van het fragment in Nederland.]

1p 20 Bekijk bron 21.
Over het gebied in bron 21 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: grondwater uit de polders in dit gebied wordt vaak gebruikt
voor de drinkwatervoorziening.
Uitspraak 2: het gebied in bron 21 moet bemalen worden.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 22
Zeven begrippen over waterbeheer

1 bemalen
2 boezem
3 draineren
4 dijkverlegging
5 gemaal
6 kribben
7 nevengeul

2p 21 Lees bron 22.
In bron 22 worden zeven begrippen genoemd die met waterbeheer te
maken hebben. Vier ervan gaan over waterbeheer van een polder.
$\rightarrow$ Neem de vier cijfers van de begrippen die horen bij het waterbeheer
van een polder over op het antwoordblad.

GT-0131-a-18-2-o
18 / 37
lees verder

### Pagina 19

bron 23
De Maas
foto 1
[FIGUUR: Foto van een landelijke omgeving met een brede, rustige rivier en bomen aan de oevers. De rivier heeft een lichte stroming en er liggen wat obstakels in het water nabij de oever.]
foto 2
[FIGUUR: Luchtfoto van een brede rivier met twee schepen die in dezelfde richting varen. Aan de oevers van de rivier bevinden zich gebouwen, industrie en bruggen. De rivier lijkt hier breder en de stroming waarschijnlijk sterker.]
1p 22 Bekijk bron 23.
Bron 23 laat twee foto's van de Maas zien.
Op foto 1 is de stroomsnelheid . . . P . . . (hoger / lager) dan op foto 2.
Op foto 1 is het debiet . . . Q . . . (groter / kleiner) dan op foto 2.
Waar staan de woorden juist bij de letters P en Q uit de tekst?

| | P | Q |
|---|---|---|
| A | hoger | groter |
| B | hoger | kleiner |
| C | lager | groter |
| D | lager | kleiner |
GT-0131-a-18-2-0
19 / 37
lees verder

### Pagina 20

bron 24
Stroomgebieden China
[FIGUUR: Kaart van China met aangegeven stroomgebieden.]
1p 23 Bekijk bron 24.
Over Chinese rivieren worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: Shanghai ligt in de delta van de Xi Jiang.
Uitspraak 2: de Chang Jiang en de Huang He zijn allebei gemengde
rivieren.
-> Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
1p 24 Bij druppelirrigatie wordt water via slangen naar elke plant afzonderlijk
gebracht. Gaatjes in de slangen zorgen voor de dosering van het water.
Over druppelirrigatie worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: druppelirrigatie leidt tot meer verdamping dan beregening.
Uitspraak 2: bij druppelirrigatie is de kans op verzilting kleiner dan bij
beregening.
-> Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-18-2-o
20 / 37

### Pagina 21

25 (2p) Vanuit het Midden-Oosten is er veel belangstelling voor nieuwe technieken om afvalwater te zuiveren. Terwijl water in West-Europa na zuivering meestal wordt geloosd op het oppervlaktewater, wordt in het Midden-Oosten het gezuiverde water vaak geschikt gemaakt voor irrigatie of industriële toepassingen of zelfs drinkwater.
→ Geef een klimatologisch argument waarom er in het Midden-Oosten veel belangstelling is voor afvalwaterzuivering.
→ Geef een demografisch argument waarom er in het Midden-Oosten veel belangstelling is voor afvalwaterzuivering.
26 (1p) Over de rivieren in het Midden-Oosten worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de toename van geïrrigeerde landbouw in Oost-Turkije zorgt voor minder water in de Eufraat in Irak.
Uitspraak 2: de Eufraat en de Tigris ontsprongen in het bergland van Oost-Turkije waar relatief veel stijgingsneerslag valt.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-18-2-o 21 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 25
Turkije, bevolking en beschikbare hoeveelheid water per hoofd van de
bevolking, 1960-2030

[FIGUUR: Gecombineerd staafdiagram en lijndiagram met op de x-as de jaren 1960, 2000, 2008 en 2030. De linker y-as geeft de bevolking in miljoenen weer (0 tot 120), met stippellijn op 120, 100, 80, 60, 40, 20 en 0. De rechter y-as geeft de beschikbare hoeveelheid water per hoofd van de bevolking in m³ weer (0 tot 5000), met stippellijn op 5000, 4500, 4000, 3500, 3000, 2500, 2000, 1500, 1000, 500 en 0. Staven zijn getoond voor 1960 (met waarde 4000), 2000 (met waarde 1652), 2008 (met waarde 1566) en 2030 (met waarde 1120). Een lijn is getoond voor de bevolking, met punten op 1960 (bevolking niet zichtbaar in grafiek, maar schaal indicator is 100), 2000 (bevolking niet zichtbaar in grafiek, maar schaal indicator is 100), 2008 (bevolking niet zichtbaar in grafiek, maar schaal indicator is 100) en 2030 (bevolking niet zichtbaar in grafiek, maar schaal indicator is 100). De legenda toont een grijze rechthoek met "m³ water per hoofd per jaar" en een lijn met "bevolking". De lijnen in de grafiek voor 1960 tot 2008 worden aangegeven met getallen 28, 68, 72, 100.]

1p 27 Bekijk bron 25.
Welke uitspraak over bron 25 is juist?
A Het bevolkingsaantal neemt toe en de beschikbare hoeveelheid water
per hoofd van de bevolking neemt af.
B Het bevolkingsaantal neemt toe en de beschikbare hoeveelheid water
per hoofd van de bevolking neemt toe.
C Het bevolkingsaantal neemt af en de beschikbare hoeveelheid water
per hoofd van de bevolking neemt af.
D Het bevolkingsaantal neemt af en de beschikbare hoeveelheid water
per hoofd van de bevolking neemt toe.

GT-0131-a-18-2-o 22 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 23

bron 26
Irrigatie in het Midden-Oosten

[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met daarop irrigatiegebieden weergegeven. Verschillende cirkeldiagrammen geven het percentage akkerland dat geirrigeerd wordt per land weer. Een legenda verklaart de symbolen.]

1p 28 Bekijk bron 26.
Welke uitspraak over bron 26 is juist?
A Egypte heeft de grootste oppervlakte geïrrigeerd akkerland in het Midden-Oosten.
B In Egypte wordt voor irrigatie vooral oppervlaktewater gebruikt.
C In Turkije vindt irrigatie alleen in het oosten plaats.
D In Turkije wordt meer dan 25% van het akkerland geirrigeerd.

GT-0131-a-18-2-o 23 / 37 lees verder

### Pagina 24

bron 27
Ilisudam, Turkije
[FIGUUR: Kaart van Turkije, Syrië en Irak met de Zwarte Zee, de rivier de Tigris, en de plaatsen Ilisudam en Hasankeyf. De legenda toont landsgrens en rivier.]
Legenda:
--- landsgrens
rivier

bron 28
Krantenartikel
Hasankeyf heeft een eeuwenoude geschiedenis. Het stadje is 12.000 jaar
oud en ligt aan de Tigris. Hasankeyf zal na de bouw van de stuwdam bij
Ilisu onder water staan. Veel mensen kwamen vroeger deze stad
bezoeken vanwege zijn oudheden. De toeristenwinkels, hotels en
restaurants zijn inmiddels allemaal gesloten. In 2016 was al 80% van de
bouw van de dam klaar.
1p 29 Bekijk bron 27 en lees bron 28.
De bouw van de Ilisudam levert naast nadelen ook voordelen op. De bouw
van de dam zorgt tijdelijk voor extra werkgelegenheid.
→ Noem nog een voordeel van een stuwdam.
GT-0131-a-18-2-o 24 / 37 lees verder ▶▶▶

### Pagina 25

bron 29
Deel stroomgebied van de Nijl
[FIGUUR: Kaart van het Nijl-bekken met verschillende hoogtes weergegeven door grijstinten. Landgrenzen en enkele steden (Aswan, Khartoum, Ras Dasjan, Goena, Birhan, Oeganda, Kenia) en de Rode Zee zijn gemarkeerd.]
Legenda:
hoogte in meters
onder zee
0 - 200
200 - 500
500 - 2000
2000 - 5000
hoger dan 5000
--- lands grenzen
1p 30 Bekijk bron 29.
Eén van de bronnen van de Nijl ligt in Ethiopië. In tegenstelling tot Egypte
is er op de Blauwe Nijl in Ethiopië weinig scheepvaart.
→ Geef hiervan een natuurlijke oorzaak met behulp van bron 29.
GT-0131-a-18-2-o
25 / 37
lees verder

### Pagina 26

bron 30
Mosuldam Irak, 2016
De Mosuldam - de grootste stuwdam van Irak - kan elk moment
bezwijken. Mocht de dam echt doorbreken, dan ontstaat een twintig meter
hoge vloedgolf. Die vloedgolf kan tot een miljoen mensen treffen.
bron 31
Deel van het Midden-Oosten
[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met de rivieren Tigris en Eufraat, stuwdammen, steden en landsgrenzen.]
Legenda:
stuwdam
- - landsgrenzen
1p 31 Lees bron 30 en bekijk bron 31.
Op de kaart in bron 31 staan de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Bij welk cijfer zal het overstromingsgevaar het grootst zijn bij het breken
van de Mosuldam?
A bij 1
B bij 2
C bij 3
D bij 4
GT-0131-a-18-2-0
26 / 37
lees verder

### Pagina 27

Bevolking en ruimte

bron 32
Demografische gegevens van Nederland in 2015

[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen en rijen:
Kolomkoppen:
totale
bevolkingsomvang
op 1 januari 2015
geboorte
sterfte
immigratie
emigratie

Rijen:
16.900.726 | 170.510 | 147.134 | 204.615 | 149.509]

1p 32 Bekijk bron 32.
Wat is juist over de bevolkingsontwikkeling in Nederland in 2015?
A De natuurlijke bevolkingsgroei was groter dan de sociale bevolkingsgroei. De totale bevolking nam af.
B De natuurlijke bevolkingsgroei was groter dan de sociale bevolkingsgroei. De totale bevolking nam toe.
C De natuurlijke bevolkingsgroei was kleiner dan de sociale bevolkingsgroei. De totale bevolking nam af.
D De natuurlijke bevolkingsgroei was kleiner dan de sociale bevolkingsgroei. De totale bevolking nam toe.

GT-0131-a-18-2-o
27 / 37
lees verder ►►►


### Pagina 28

bron 33
Drie bevolkingsgrafieken van Nederland

[FIGUUR: Bovenste rij met twee bevolkingspiramides voor 1950 en 1990. De piramides tonen de verdeling van mannen en vrouwen over verschillende leeftijdsgroepen. De x-as is geschaald van 0 tot 200 (x1000).]

1950
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
x1000

1990
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
x1000

[FIGUUR: Onderste rij met één bevolkingspiramide voor 2030. De piramide toont de verwachte verdeling van mannen en vrouwen over verschillende leeftijdsgroepen. De x-as is geschaald van 0 tot 200 (x1000).]

2030
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
x1000

1p 33 Bekijk bron 33.
Over bron 33 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in 2030 zullen er naar verwachting meer kinderen van nul tot
en met vier jaar zijn dan in 1990.
Uitspraak 2: uit de bevolkingsgrafieken is af te leiden dat de
beroepsbevolking tussen 1950 en 1990 afnam.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-18-2-0 28 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 29

1p 34 Bekijk bron 33.
In de bevolkingsgrafiek van 1990 zie je een in verhouding grote groep
mensen van twintig tot vijfentwintig jaar.
→ Geef de verklaring hiervoor die af te leiden is uit de bevolkingsgrafiek
van 1990.

2p 35 Geef twee oorzaken van de daling van het geboortecijfer in Nederland
vanaf 1965.

bron 34
Park and Ride (P&R) in Amsterdam

[FIGUUR: Kaart van Amsterdam met verschillende P+R-locaties, stations, snelwegen (A1, A2, A4, A9, A10) en de tekst "WWW.PARKEREN-AMSTERDAM.COM".]

2p 36 Bekijk bron 34.
Een Park and Ride (Nederlands: Parkeer- en Reisvoorziening) is een
parkeervoorziening bij een halte of station die bedoeld is voor
automobilisten die vervolgens met het openbaar vervoer verder reizen. Dit
leidt tot minder auto's in het centrum van een stad.
Door de aanleg van P&R-plaatsen is de leefbaarheid in het centrum van
Amsterdam verbeterd.
→ Geef hiervoor twee argumenten.

GT-0131-a-18-2-o 29 / 37 lees verder ►►►


### Pagina 30

bron 35
Herkomstlanden van mensen met een migratieachtergrond die in 2014 in
Nederland woonden

[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as verschillende landen en op de y-as het aantal (x 1000) personen. De hoogste staven zijn voor Turkije, Indonesië, Suriname, voormalige Ned. Antillen en Aruba, Polen, België, voormalig Koninkrijk Joegoslavië en China.]

1p 37 Bekijk bron 35.
In de grafiek van Nederland is de naam van één herkomstland vervangen
door het cijfer 1.
→ Uit welk land is deze groep immigranten afkomstig?

bron 36
Herkomstlanden van mensen met een migratieachtergrond die in 2014 in
Duitsland woonden.

[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as verschillende landen en op de y-as het aantal (x 1000) personen. De hoogste staven zijn voor Turkije, Polen, Rusland, Kazachstan, Italië, Roemenië, Griekenland, Kroatië, Servië en Oekraïne. De waardes staan boven de staven: 2.859, 1.617, 1.188, 921, 764, 593, 394, 361, 285, 255.]

GT-0131-a-18-2-0 30 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 31

bron 37
Europa

[FIGUUR: Een kaart van Europa met landsgrenzen aangegeven. Nederland, Duitsland en Polen zijn gemarkeerd. Een legenda toont dat gestippelde lijnen landsgrenzen aangeven.]

1p 38 Bekijk bron 35, bron 36 en bron 37.
In Duitsland hebben zich in verhouding meer Polen gevestigd dan in
Nederland. Zij zijn geëmigreerd vanwege werk.
→ Geef vanuit bron 37 nog een reden waarom de groep Poolse
immigranten in Duitsland in verhouding groter is dan in Nederland.

1p 39 De Duitse overheid ziet de komst van immigranten als een van de
oplossingen om het probleem van vergrijzing in Duitsland aan te pakken.
→ Noem een kenmerk van de immigranten waardoor hun komst de
vergrijzing tegengaat.

GT-0131-a-18-2-0 31 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 32

bron 38
Bevolkingsontwikkeling van Duitsland* en China, 1950-2010

[FIGUUR: Grafiek met twee lijnen die het geboorte- en sterftecijfer per 1000 inwoners weergeven voor Duitsland en China tussen 1950 en 2010. De linker y-as toont waarden van 0 tot 20 en is gelabeld met "geboorte- en sterftecijfer per 1000 inwoners". De rechter y-as toont waarden van 0 tot 45 en is eveneens gelabeld. De x-as toont jaren van 1950 tot 2010. De bovenste grafiek toont de gegevens voor Duitsland, met een effen lijn voor het geboortecijfer en een stippellijn voor het sterftecijfer. De onderste grafiek toont de gegevens voor China, met een effen lijn voor het geboortecijfer en een stippellijn voor het sterftecijfer.]

Legenda
—— sterftecijfer Duitsland —— geboortecijfer Duitsland
—— sterftecijfer China —— geboortecijfer China

* Voor de periode 1961 tot 1989 zijn de gegevens van Oost-Duitsland en
West-Duitsland bij elkaar opgeteld en weergegeven als Duitsland.

1p 40 Bekijk bron 38.
Over bron 38 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: tussen 2000 en 2010 was het geboortecijfer in China lager
dan in Duitsland.
Uitspraak 2: Duitsland en China hadden in 2000 allebei een negatieve
natuurlijke groei.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-18-2-o 32 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 33

bron 39
Binnenlandse migratie in China
[FIGUUR: Kaart van China met gekleurde regio's en cirkels die migratieaantallen aangeven, met een legenda en schaalbalk.]
Legenda:
percentage van de bevolking
dat elders geregistreerd staat
(in de provincie van oorsprong), 2014
minder dan 10
10 - 15
15 - 20
20 - 30
30 of meer
aantal inwoners dat elders
geregistreerd staat (in de
provincie van oorsprong), 2014
- 20 miljoen
- 10 miljoen
- 5 miljoen
- 1 miljoen

1p 41 Bekijk bron 39.
Naar aanleiding van bron 39 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in gebied B is er sprake van braindrain.
Uitspraak 2: de steden aan de oostkust wonen meer mensen met een
hukou die niet past bij de woongebied dan op het platteland.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
GT-0131-a-18-2-0
33 / 37
lees verder

### Pagina 34

bron 40
Buitenlandse investeringen in China
[FIGUUR: Kaart van China met per regio aangegeven de buitenlandse investeringen per inwoner in euro's, gemiddeld 2013-2014. Een legenda toont de verschillende kleurschakeringen die overeenkomen met de investeringscategorieën.]
Legenda:
buitenlandse investeringen per inwoner
in euro's, gemiddeld 2013-2014
minder dan 500
500 - 1000
1000 - 3000
3000 - 6000
6000 of meer
geen gegevens

bron 41
Tekst over buitenlandse investeringen

Vanaf ... 1 ... (1960 / 1980) werd China opengesteld voor buitenlandse
investeringen. Voor de handel is de ... 2 ... (goede infrastructuur naar het
westen van China / ligging aan zee) belangrijk voor buitenlandse
bedrijven. Hierdoor zette de ... 3 ... (urbanisatie / suburbanisatie) in China
door. De migranten zijn voornamelijk ... 4 ... (economische / politieke)
migranten.

2p 42 Bekijk bron 40 en lees bron 41.
In bron 41 staat achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 een keuzemogelijkheid.
→ Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 41 over op het antwoordblad en
zet de juiste keuze erachter.

GT-0131-a-18-2-0
34 / 37
lees verder ► ► ►

### Pagina 35

bron 42
Luchtvervuiling in Beijing

[FIGUUR: Een panoramafoto van een stad, links een helder stadsgezicht, rechts een stad gehuld in smog.]

1p 43 Bekijk bron 42.
De foto in bron 42 bestaat uit twee delen: het linkerdeel is gemaakt op
een heldere dag en het rechterdeel met ernstige luchtvervuiling. Ernstige
luchtvervuiling komt regelmatig voor in Beijing en vooral in de winter.
Deze luchtvervuiling wordt door mensen veroorzaakt.
→ Noem de reden waarom ernstige luchtvervuiling in de winter in Beijing
vaker voorkomt dan in de zomer.

GT-0131-a-18-2-o 35 / 37 lees verder ►►►

### Pagina 36

bron 43
China
[FIGUUR: Kaart van China met drie cirkels gemarkeerd met nummers 1, 2 en 3. Een schaalbalk is aanwezig.]
1p 44 Bekijk bron 43.
Waar staat juist aangegeven in welk gebied Guangzhou en in welk gebied
Shanghai ligt?

| | Guangzhou | Shanghai |
|---|---|---|
| A | in gebied 1 | in gebied 2 |
| B | in gebied 1 | in gebied 3 |
| C | in gebied 2 | in gebied 1 |
| D | in gebied 2 | in gebied 3 |
| E | in gebied 3 | in gebied 1 |
| F | in gebied 3 | in gebied 2 |

GT-0131-a-18-2-o 36 / 37 lees verder ► ► ►

### Pagina 37

bron 44
Bevolking in Guangzhou

inwoneraantal van Guangzhou
[FIGUUR: Een staafdiagram met twee staven. De linker staaf is hoger en heeft het getal 12,7 miljoen erboven. De rechter staaf is iets lager en heeft het getal 13 miljoen erboven. De x-as is gelabeld met 2010 en 2015. De y-as loopt van 0 tot 15.]
bevolkingsopbouw in 2015
65 jaar of ouder 14 jaar of jonger
8% 13%
15-64 jaar oud
79%
4,5 miljoen gezinnen
gemiddelde gezinsgrootte:
2,75 mensen

1p 45 Bekijk bron 44.
De bevolkingsgroei in Guangzhou is voornamelijk te danken aan migratie.
→ Geef hiervoor een aanwijzing vanuit bron 44.

bron 45
De wijk Shikumen
[FIGUUR: Een foto van een straat in een oude wijk, met wasgoed dat over straat hangt en mensen die buiten zitten.]

2p 46 Bekijk bron 45.
In het centrum van Chinese steden worden veel oude wijken zoals de wijk
Shikumen gesloopt.
→ Noem twee redenen waarom deze wijken worden gesloopt.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

GT-0131-a-18-2-0 37 / 37 einde ■