# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2017/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

### Vraag 42 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2017
tijdvak 2
maandag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
GT-0131-a-17-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Waterkringloop

[FIGUUR: Schematische weergave van de waterkringloop. De zon verwarmt water, wat verdampt. Verdampte waterdamp condenseert tot wolken. Wolken drijven naar een berg, waar neerslag valt. De neerslag infiltreert in de grond en stroomt af naar meren of rivieren, om uiteindelijk weer te verdampen.]

1p 1 Bekijk bron 1.
Waar staan de letters P, Q, R, S en T uit bron 1 juist bij de vijf begrippen?

afstromen condenseren infiltreren neerslag verdampen
A Q P R S T
B Q S R P T
C Q S R T P
D R P Q S T
E R P Q T S
F R S Q T P

GT-0131-a-17-2-0 2 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 3

bron 2
Weersomstandigheden tijdens de laatste vijf Elfstedentochten

[FIGUUR: Boxplot van temperatuur, duur zonneschijn, bewolking, neerslag, windsnelheid en luchtdruk voor vijf verschillende Elfstedentochten op verschillende data in 1956, 1963, 1985, 1986 en 1997.]

temperatuur
°C
4
0
-4
-8
-12
-16
maximum
gemiddeld
minimum

uur
12
8
4
0
duur zonneschijn

bewolking
geheel bewolkt
half bewolkt
onbewolkt

mm
3
2
1
0
neerslag

windsnelheid (m/sec), windrichting
NO 3 NW O 4 ONO 10
5

cm
8
16
24
ijsdikte

1040
1020
1000
luchtdruk

2p 2 Bekijk bron 2.
De Elfstedentocht is een schaatstocht die in Fryslân (Friesland) op
natuurijs gehouden wordt.
In 1985 was het ijs dunner dan tijdens de andere tochten. Dit had mede te
maken met de temperatuur die in 1985 hoger was dan in de andere jaren
waarin de Elfstedentocht werd gereden.
→ Noem eerst het weerelement uit bron 2 dat zorgde voor de hogere
temperatuur.
→ Geef daarna aan waardoor dit weerelement heeft geleid tot een
hogere temperatuur tijdens deze Elfstedentocht.

1p 3 Weer- en klimaatexperten verwachten dat de kans op een nieuwe
Elfstedentocht steeds kleiner wordt.
→ Op welke ontwikkeling baseren zij deze verwachting?

GT-0131-a-17-2-o 3 / 32 lees verder ►►►


### Pagina 4

bron 3
Weerkaart van 11 april 2007

[FIGUUR: Een weerkaart met isobaren en de markeringen L (lagedrukgebied) en H (hogedrukgebied) boven Europa en de Atlantische Oceaan. Op de kaart zijn ook de continenten Europa en Noord-Afrika, en delen van Groenland en IJsland zichtbaar. De isobaren tonen een lagedrukgebied ten noordwesten van IJsland, een hogedrukgebied boven de Atlantische Oceaan ten westen van Frankrijk, en een ander hogedrukgebied boven Afrika. De isobaren lopen van 980 tot 1025 hPa.]

Legenda:
-1015- luchtdruk
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied

1p 4 Bekijk bron 3.
Welke beschrijving hoort bij het weer in Nederland op 11 april 2007?
A Het was bewolkt en droog.
B Het was bewolkt en regenachtig.
C Het was onbewolkt en droog.
D Het was onbewolkt en regenachtig.

GT-0131-a-17-2-o 4 / 32 lees verder ▶▶▶

### Pagina 5

bron 4
Twee klimaatgrafieken

[FIGUUR: Klimaatgrafieken voor San Sebastián en Vlissingen, met op de y-as temperatuur in graden Celsius en neerslag in mm, en op de x-as de maanden van het jaar.]

bron 5
Deel van Europa

[FIGUUR: Kaart van Europa met de locaties van San Sebastián en Vlissingen aangegeven.]

1p 5 Bekijk bron 4 en bron 5.
Over de klimaatgrafieken in bron 4 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: San Sebastián en Vlissingen hebben allebei een gematigd
zeeklimaat met neerslag in alle jaargetijden.
Uitspraak 2: in San Sebastián valt veel stijgingsneerslag.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

GT-0131-a-17-2-0 5 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 6
Weerkaart van Europa, 25 december 2015
[FIGUUR: Weerkaart met isobaren die luchtdruk aangeven. Een laag- en een hogedrukgebied zijn zichtbaar. Spanje bevindt zich in een gebied met oplopende luchtdruk van 1016 hPa naar 1032 hPa van west naar oost, met de isobaren vrij dicht op elkaar in het oosten van Spanje.]
Legenda:
-1015- luchtdruk
1p 6
Bekijk bron 6.
Welke beschrijving hoort bij het weer in Spanje op 25 december 2015?
A grote kans op neerslag en een krachtige wind
B grote kans op neerslag en een zwakke wind
C weinig kans op neerslag en een krachtige wind
D weinig kans op neerslag en een zwakke wind
GT-0131-a-17-2-o
6/32
lees verder ►►►

### Pagina 7

bron 7
Wind
tekening 1
[FIGUUR: Tekening met concentrische cirkels en een pijl die aangeeft dat het wind er omheen draait. In het midden staat de letter Y.]
tekening 2
[FIGUUR: Tekening met concentrische cirkels en een pijl die aangeeft dat het wind er omheen draait. In het midden staat de letter X.]
tekening 3
[FIGUUR: Tekening met concentrische cirkels en een pijl die aangeeft dat het wind er omheen draait. In het midden staat de letter Y.]
tekening 4
[FIGUUR: Tekening met concentrische cirkels en een pijl die aangeeft dat het wind er omheen draait. In het midden staat de letter X.]
1p 7 Bekijk bron 6 en bron 7.
De gebieden X en Y in de kaart in bron 6 komen overeen met de letters X
en Y in de tekeningen in bron 7.
Welke tekening in bron 7 geeft de windstroming tussen gebied X en
gebied Y juist weer?
A tekening 1
B tekening 2
C tekening 3
D tekening 4
GT-0131-a-17-2-o
7 / 32
lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 8
Klimaatgrafiek Madrid

[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as temperatuur in °C en neerslag in mm, en op de x-as de maanden van het jaar.]

bron 9
Weersverwachting voor Madrid
| | vandaag | morgen | zaterdag | zondag | maandag |
|---|---|---|---|---|---|
| min. temp. (°C) | 5 | 5 | 3 | 5 | 5 |
| max. temp. (°C) | 20 | 16 | 18 | 13 | 14 |
| wind (Bft) | 2 | 3 | 4 | 4 | 4 |
| kans op neerslag (%) | 0 | 0 | 0 | 25 | 60 |
| neerslag (mm) | 0 | 0 | 0 | 0,4 | 2 |

1p 8 Bekijk bron 8 en bron 9.
Klaas en Adana willen begin oktober nog even naar Spanje. Ze boeken
twee dagen voor vertrek een weekend naar Madrid. Ze bekijken de
klimaatgrafiek (bron 8) en op internet vinden ze de weersverwachting
(bron 9) voor Madrid.
→ Geef eerst aan welke bron (kies uit: bron 8 of bron 9) Klaas en Adana
het best kunnen gebruiken om te beslissen welke kleding mee moet in
de koffer. Geef daarna een argument voor je keuze.

GT-0131-a-17-2-o 8 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

bron 10
Spanje en Portugal, neerslag

[FIGUUR: Kaart van Spanje en Portugal met aanduiding van neerslaghoeveelheden.]

Legenda:
gemiddelde jaarlijkse
neerslag in mm
minder dan 500
500 - 1000
meer dan 1000
rivier met stuwdam
kanaal

bron 11
Spanje en Portugal, hoogteligging

[FIGUUR: Kaart van Spanje en Portugal met aanduiding van hoogteligging.]

Legenda:
hoogte in meters
0 - 200
200 - 500
500 - 2000
landsgrenzen

1p 9 Bekijk bron 10 en bron 11.
Er worden vier uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 10 en
bron 11.
Welke uitspraak is juist?
A De neerslag in Bilbao wordt stijgingsneerslag genoemd.
B De overheersende windrichting in Bilbao is noordoostenwind.
C Zaragoza ligt aan de loefzijde van het gebergte.
D Zaragoza heeft een droger klimaat dan Bilbao.

GT-0131-a-17-2-o 9/32 lees verder

### Pagina 10

bron 12
Weerkaart van een winterdag in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Een kaart van de Verenigde Staten met temperatuurgegevens en weersymbolen in verschillende steden. Een legenda toont symbolen voor licht bewolkt, half bewolkt, bewolkt, sneeuw en regen, evenals landsgrenzen.]

2p 10 Bekijk bron 12. Over de weerkaart in bron 12 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: Seattle ligt onder invloed van een zeer sterk hogedrukgebied.
Uitspraak 2: het verschil tussen de temperatuur in Minneapolis en New Orleans wordt vooral veroorzaakt door de breedgeidligging.
Uitspraak 3: het verschil tussen de temperatuur in Los Angeles en Miami wordt vooral veroorzaakt door het verschil in hoogteligging.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 13
Verenigde Staten

[FIGUUR: Een kaart van het westelijke deel van de Verenigde Staten met de statengrenzen aangegeven. Steden zoals San Francisco, Las Vegas, Chicago en Miami zijn gemarkeerd. Een schaalbalk toont de afstand in kilometers en een legenda geeft aan wat de gestippelde lijnen betekenen (grens tussen de staten).]

GT-0131-a-17-2-o 10 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 11

bron 14
Klimaatgrafieken van vier plaatsen in de Verenigde Staten

klimaatgrafiek P
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de x-as de maanden J, F, M, A, M, J, J, A, S, O, N, D en op de y-as de neerslag in mm (0-450) en de temperatuur in °C (-20 tot +40). Een lijn geeft de temperatuur aan, staven geven de neerslag aan.]

klimaatgrafiek Q
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de x-as de maanden J, F, M, A, M, J, J, A, S, O, N, D en op de y-as de neerslag in mm (0-450) en de temperatuur in °C (-20 tot +40). Een lijn geeft de temperatuur aan, staven geven de neerslag aan.]

klimaatgrafiek R
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de x-as de maanden J, F, M, A, M, J, J, A, S, O, N, D en op de y-as de neerslag in mm (0-450) en de temperatuur in °C (-20 tot +40). Een lijn geeft de temperatuur aan, staven geven de neerslag aan.]

klimaatgrafiek S
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de x-as de maanden J, F, M, A, M, J, J, A, S, O, N, D en op de y-as de neerslag in mm (0-450) en de temperatuur in °C (-20 tot +40). Een lijn geeft de temperatuur aan, staven geven de neerslag aan.]

1p 11 Bekijk bron 13 en bron 14.
Waar staan de plaatsnamen uit bron 13 juist bij de vier klimaatgrafieken
P, Q, R en S uit bron 14?

klimaatgrafiek
P
Q
R
S

A Chicago
B Chicago
C Chicago
D Las Vegas
E Las Vegas
F Las Vegas
Las Vegas
Las Vegas
Miami
Chicago
Miami
Chicago
Miami
San Francisco
Las Vegas
Chicago
San Francisco
San Francisco
Miami
San Francisco

GT-0131-a-17-2-o
11 / 32
lees verder ►►►


### Pagina 12

bron 15
Landbouwgordels in de Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende arcering om landbouwgebieden aan te duiden, met een legenda die de arceringen koppelt aan nummers 1, 2, 3 en 4.]
1p 12 Bekijk bron 15.
Waar staan de landbouwproducten juist bij de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de
landbouwgordels uit bron 15?

landbouwgordel
| | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | katoen | mais en soja | zomer- en wintertarwe | zuivelveeteelt |
| B | katoen | zuivelveeteelt | mais en soja | zomer- en wintertarwe |
| C | zomer- en wintertarwe | mais en soja | zuivelveeteelt | katoen |
| D | zomer- en wintertarwe | zuivelveeteelt | mais en soja | katoen |
| E | zuivelveeteelt | mais en soja | katoen | zomer- en wintertarwe |
| F | zuivelveeteelt | zomer- en wintertarwe | katoen | mais en soja |

1p 13 Met allerlei maatregelen wordt geprobeerd om het versterkt broeikaseffect
te verminderen. Door minder vleesproductie zouden de doelstellingen van
het klimaatbeleid eerder gehaald kunnen worden.
→ Geef aan waardoor vleesproductie bijdraagt aan het versterkt
broeikaseffect.

GT-0131-a-17-2-o 12 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

2p 14 In de Verenigde Staten komen zowel orkanen als tornado's voor.
Van de volgende zes kenmerken zijn er drie van orkanen en drie van
tornado's.
1 ontstaan altijd boven de oceaan
2 ontstaan boven land
3 duren meestal niet langer dan een uur
4 duren maximaal twee weken
5 kunnen enkele honderden kilometers in doorsnede zijn
6 zijn meestal niet groter dan 800 meter doorsnede
$\rightarrow$ Neem de cijfers van de drie kenmerken die horen bij orkanen over op
het antwoordblad.
1p 15 In de Verenigde Staten komen vaak orkanen voor. Daarom zijn er goede
rampenplannen opgesteld. Toch komt de hulpverlening na een orkaan
vaak heel moeizaam op gang.
$\rightarrow$ Noem hiervan een oorzaak.
GT-0131-a-17-2-o 13 / 32 lees verder

### Pagina 14

Water

bron 16
Drinkwater in Nederland (2012)

[FIGUUR: Een cirkeldiagram met daarin drie segmenten, aangeduid met verschillende grijstinten. Naast het diagram staat een legenda met de tekst "Legenda:", gevolgd door een lijst: "1 ...", "2 ...", "3 ...", "overig". De segmenten van het cirkeldiagram corresponderen met de grijstinten van de legenda-items.]

1p 16 Bekijk bron 16.
Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 16 juist bij de bronnen van
drinkwaterwinning?

|       | duinwater | grondwater | oppervlakte water |
| :---- | :-------- | :--------- | :---------------- |
| A     | 1         | 2          | 3                 |
| B     | 1         | 3          | 2                 |
| C     | 2         | 1          | 3                 |
| D     | 2         | 3          | 1                 |
| E     | 3         | 1          | 2                 |
| F     | 3         | 2          | 1                 |

GT-0131-a-17-2-0
14 / 32
lees verder ► ► ►

### Pagina 15

bron 17
Stroomgebied van de Rijn

[FIGUUR: Een luchtfoto van een rivierdelta met twee genummerde locaties.]

1p 17 Bekijk bron 17.
De cijfers 1 en 2 in bron 17 geven een deel van de rivier weer. Bij 1 is een
ander proces overheersend dan bij 2.
Waar staan alle begrippen juist?

|  | 1 | 2 | overheersend proces bij 1 |
|---|---|---|---|
| A | benedenloop | bovenloop | erosie |
| B | benedenloop | bovenloop | sedimentatie |
| C | bovenloop | benedenloop | erosie |
| D | bovenloop | benedenloop | sedimentatie |

bron 18
Debietverloop van Rijn en Maas

[FIGUUR: Een lijngrafiek die het debiet van de Rijn en de Maas over de maanden weergeeft.]

1p 18 Bekijk bron 18.
Het debiet van de Maas verschilt gedurende het jaar. Dit komt onder
andere doordat in een deel van het stroomgebied van de Maas in de
zomer minder neerslag valt dan in de andere jaargetijden.
→ Noem nog een natuurlijke oorzaak van het lage debiet van de Maas
tijdens de zomermaanden.

GT-0131-a-17-2-o 15 / 32 lees verder ▶►►

### Pagina 16

bron 19
Waterbeheer door waterschappen

foto 1
[FIGUUR: Luchtfoto van een waterzuiveringsinstallatie met ronde bassins en rechthoekige percelen.]

foto 2
[FIGUUR: Een stuw in een rivier met stromend water eronder.]

foto 3
[FIGUUR: Een karakteristiek Nederlands huisje met rieten dak, gelegen aan een dijk met bomen.]

foto 4
[FIGUUR: Een brede rivier met schepen op de achtergrond en verhoogde stukken land met struiken in het water.]

1p 19 Bekijk bron 19.
Het waterschap heeft verschillende taken op het gebied van waterbeheer.
Elke foto in bron 19 heeft met één specifieke taak van het waterschap te
maken.
Waar staan de foto's 1, 2, 3 en 4 uit bron 19 juist bij vier taken van het
waterschap?

| | zorgen voor bevaarbaarheid waterwegen | zorgen voor veiligheid | zorgen voor voldoende waterkwantiteit | zorgen voor een goede waterkwaliteit |
|---|---|---|---|---|
| A | foto 2 | foto 1 | foto 4 | foto 3 |
| B | foto 2 | foto 4 | foto 1 | foto 3 |
| C | foto 3 | foto 2 | foto 4 | foto 1 |
| D | foto 4 | foto 2 | foto 3 | foto 1 |
| E | foto 4 | foto 3 | foto 1 | foto 2 |
| F | foto 4 | foto 3 | foto 2 | foto 1 |

GT-0131-a-17-2-o
lees verder ▶▶▶

### Pagina 17

2p 20 Akkerbouw kan bijdragen aan verdroging in Nederland. Veel boeren willen graag een wat lagere grondwaterstand dan bijvoorbeeld natuurbeschermers.
→ Geef een reden waarom veel boeren graag een lagere grondwaterstand willen.
→ Noem een maatregel waardoor de grondwaterstand verlaagd wordt.
1p 21 Steden hebben steeds vaker wateroverlast. Een oplossing om wateroverlast in de toekomst te voorkomen is meer groen aanleggen in steden. Ook tuinen zouden minder beteugeld moeten worden.
→ Geef aan waardoor minder verstenening in steden leidt tot minder wateroverlast.
bron 20
Maatregelen "Ruimte voor de Rivier"
oude situatie
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een rivier met een dijk aan de linkerkant en een uiterwaard met gebouwen en bomen aan de rechterkant. Het water staat relatief hoog.]
nieuwe situatie
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een rivier met een dijk aan de linkerkant en een bredere uiterwaard aan de rechterkant. Het water staat lager.]
1p 22 Bekijk bron 20. In bron 20 zie je een project dat is uitgevoerd in het kader van “Ruimte voor de Rivier”. Welke maatregelen zijn hier uitgevoerd?
A aanleggen van een nevengeul en dijkverlegging
B aanleggen van een nevengeul en uiterwaardvergraving
C obstakelverwijdering en dijkverlegging
D obstakelverwijdering en dijkverlegging
E uitbaggeren van de rivierbedding en dijkverlegging
F uitbaggeren van de rivierbedding en kribverlaging
GT-0131-a-17-2-o 17/32 lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 21
Drie beschrijvingen van rivieren in China

Beschrijving 1: deze rivier is de langste rivier in China en wordt ook wel de 'Blauwe Rivier' genoemd. Een belangrijk bouwwerk in deze rivier is de 'Drie Klovendam'. Deze rivier mondt bij Shanghai uit in zee.

Beschrijving 2: deze rivier is beroemd om haar woeste loop en het grote sedimenttransport. De rivier wordt ook wel de 'Gele Rivier' genoemd. Deze rivier stroomt door het noordelijke deel van het Lössplateau.

Beschrijving 3: deze rivier is met een lengte van 2200 km de derde rivier van China. De monding van de rivier ligt tussen Aomen (Macau) en Xianggang (Hongkong).

1p 23 Lees bron 21.
Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 van de beschrijvingen uit bron 21 juist bij elke rivier?

[FIGUUR: Tabel met kolommen A, B, C, D, E, F, Chang Jiang, Huang He, Xi Jiang en rijen met cijfers.]

2p 24 De bouw van de Drie Klovendam, de grootste stuwdam van China, heeft naast voordelen ook nadelen.
→ Noem eerst een nadeel voor het milieu.
→ Noem vervolgens een nadeel voor de landbouwers tussen de dam en de kust.

GT-0131-a-17-2-0 18 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 19

bron 22
Noord-China, grondwateruitputting (2012)
[FIGUUR: Kaart van Noord-China met de Bo Hai-zee, de stad Beijing, de rivier de Huang He. De kaart toont een grijs gebied dat een aquifer voorstelt, en een gearceerd gebied dat daling van het grondwater aangeeft. Een schaalbalk is aanwezig.]

Legenda:
aquifer
daling water in de aquifer
meer dan 40 meter

2p 25 Bekijk bron 22.
De waterstand in de aquifer in Noord-China is sinds 1960 steeds meer
gedaald. In het gearceerde deel op de kaart in bron 22 is die daling meer
dan 40 meter.
→ Noem een voordeel van het gebruik van water uit een aquifer in
vergelijking met het gebruik van water uit een rivier.
→ Geef het argument waardoor het gebruik van water uit een aquifer niet
duurzaam is.

GT-0131-a-17-2-o
19 / 32
lees verder

### Pagina 20

bron 23
Drie verschillende situaties van grensoverschrijdende waterverdeling

[FIGUUR: Tekening 1 toont een dwarsdoorsnede van land A en land B, met een waterwinning in land A. Er is neerslag en grondwaterstroming in beide landen.]
[FIGUUR: Tekening 2 toont een dwarsdoorsnede van land A en land B, met een waterwinning in land A. De grondwaterspiegel ligt hoger dan in tekening 1.]
[FIGUUR: Tekening 3 toont een dwarsdoorsnede van land A en land B, met een waterwinning in land B. De landsgrens is aangegeven met een stippellijn.]
Legenda:
neerslag
grondwater
grondwaterspiegel
landgrens
waterwinning

2p 26 Bekijk de drie tekeningen in bron 23.
Op de tekeningen is een waterverdeling te zien over twee landen,
land A en land B.
In welke tekening uit bron 23 is de kans het kleinst dat er
grensoverschrijdende waterconflicten zullen ontstaan? Noteer het
cijfer 1, 2 of 3 van de tekening op het antwoordblad.
Geef een argument voor je keuze.

GT-0131-a-17-2-0 20 / 32 lees verder

### Pagina 21

bron 24
Afwijking van de hoeveelheid neerslag (in mm) in de winters tussen 1971
en 2010 ten opzichte van de winters tussen 1902 en 2010

[FIGUUR: Kaart met de afwijking van de hoeveelheid neerslag in de winters tussen 1971 en 2010 ten opzichte van de winters tussen 1902 en 2010. De kaart toont delen van Turkije, Egypte en het Midden-Oosten met verschillende kleurschakeringen en arceringen die de mate van afwijking aangeven.]

Legenda:
toename
	• meer dan 60 mm
	• 0 - 60 mm
afname
	• 0 - 24 mm
	• 25 - 60 mm
	• meer dan 60 mm

2p 27 Bekijk bron 24.
In bron 24 is aangegeven hoeveel de neerslaghoeveelheid in de winters
tussen 1971 en 2010 gemiddeld afweek van het gemiddelde tussen 1902
en 2010.
Over bron 24 worden drie uitspraken gedaan:
Uitspraak 1: de Jordaan bevatte tussen 1971 en 2010 minder water dan
tussen 1902 en 1970.
Uitspraak 2: de kaart gaat over weergegevens en niet over
klimaatgegevens.
Uitspraak 3: uit de kaart blijkt dat in de winter meer neerslag valt in
Egypte dan in Turkije.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

GT-0131-a-17-2-o 21 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 25
Oase in Siwa, Egypte
[FIGUUR: Een kaart van Noord-Afrika en het Midden-Oosten, met een uitvergroot kaartfragment van het gebied rond de Nijl delta en Libië.]
Legenda:
Nubische aquifer
landsgrens
ligging kaartfragment

bron 26
Krantenartikel uit 2014

Siwa is een van de oudste bewoonde nederzettingen ter wereld. De oase
ligt verborgen in een verlaten uithoek van Egypte. Tussen een grote
zoutvlakte en de Libische woestijn. Al 12.000 jaar is er landbouw mogelijk
in Siwa, maar de laatste tijd wordt het voor de boeren steeds moeilijker
om landbouw te bedrijven. De boeren geven buurland Libië de schuld van
dit probleem.

2p 28 Bekijk bron 25 en lees bron 26.
Siwa is een oase in de woestijn in het westen van Egypte.
→ Waardoor is er landbouw mogelijk in de oaseplaats Siwa?
→ Geef met behulp van bron 26 een argument waaruit blijkt dat Libië er
schuldig aan kan zijn dat de landbouw in Siwa moeilijker wordt.

GT-0131-a-17-2-o
22 / 32
lees verder ►►►

### Pagina 23

Bevolking en ruimte

bron 27
Nederland, verdeling leeftijdsgroepen van de bevolking, 2010-2040

[FIGUUR: Lijngrafiek met op de y-as het percentage en op de x-as de jaren 2010, 2020, 2030 en 2040. Er zijn drie lijnen getekend: een gestippelde lijn met cijfer 3, een dunne lijn met cijfer 2 en een dikke gestreepte lijn met cijfer 1.]

1p 29 Bekijk bron 27.
In bron 27 zijn de leeftijdsgroepen vervangen door de cijfers 1, 2 en 3.
Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 27 juist bij de drie
leeftijdsgroepen?

| | 0-20 jaar | 20-65 jaar | 65 jaar en ouder |
|---|---|---|---|
| A | 1 | 2 | 3 |
| B | 1 | 3 | 2 |
| C | 2 | 1 | 3 |
| D | 2 | 3 | 1 |
| E | 3 | 1 | 2 |
| F | 3 | 2 | 1 |

GT-0131-a-17-2-o 23 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 24

bron 28
Nederland, bevolkingstoename per landsdeel (in %) ten opzichte van het
jaar 2000

[FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as de landsdelen Zuid-Nederland, West-Nederland, Oost-Nederland en Noord-Nederland, en op de x-as de bevolkingstoename in %. Er zijn twee staven per landsdeel, voor de periodes 2000-2005 en 2006-2010. Een legenda geeft aan welke kleur bij welke periode hoort.]

2p 30 Bekijk bron 28.
Over bron 28 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: de vier landsdelen hadden in de periode 2000-2010 allemaal
een bevolkingstoename.
Uitspraak 2: Oost-Nederland had in de periode 2000-2005 en in de
periode 2006-2010 de sterkste bevolkingsgroei.
Uitspraak 3: in Noord-Nederland liep tussen 2000 en 2010 de
bevolkingsgroei terug.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

2p 31 Migratie van het platteland naar de steden heeft invloed op het
sterftecijfer in de steden.
→ Leg uit welke invloed deze migratie op het sterftecijfer in steden heeft.
Doe het zo:
– Geef eerst aan welke invloed migratie heeft op de leeftijdsopbouw in
de steden.
– Geef daarna aan welke invloed de veranderde leeftijdsopbouw heeft
op het sterftecijfer.

GT-0131-a-17-2-o 24 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 25

bron 29
Demografisch transitiemodel
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'geboorte en sterfte per duizend per jaar' van 0 tot 40. Op de x-as zijn vijf fasen aangegeven. Een stippellijn toont de totale bevolking, een doorgetrokken lijn het geboortecijfer en een gestippelde lijn het sterftecijfer.]
1p 32 Bekijk bron 29.
In het demografisch transitiemodel uit bron 29 worden vijf fasen
aangegeven.
Waar staat per fase uit bron 29 juist aangegeven hoe snel de bevolking
groeit?

| | fase 1 | fase 2 | fase 3 | fase 4 | fase 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| A | snelle groei | snelle groei | langzame groei | weinig of geen groei | weinig of geen groei |
| B | snelle groei | afnemende groei | weinig of geen groei | weinig of geen groei | afname |
| C | snelle groei | weinig of geen groei | afnemende groei | weinig of geen groei | afnemende groei |
| D | weinig of geen groei | afnemende groei | weinig of geen groei | heel snelle groei | weinig of geen groei |
| E | weinig of geen groei | snelle groei | afnemende groei | langzame afname | weinig of geen groei |
| F | weinig of geen groei | snelle groei | afnemende groei | weinig of geen groei | afname |

GT-0131-a-17-2-o 25 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 26

bron 30
Krantenartikel
V&D is definitief failliet.
31-12-2015 - Voor de 10.300 werknemers van het Nederlandse
warenhuis is het faillissement geen prettig nieuws. Zij verliezen vlak voor
de jaarwisseling hun baan. Het maandblad Quote voorspelde het
faillissement van V&D al maanden van tevoren. Eén van de redenen van
het faillissement is dat V&D veel te laat met een webwinkel is begonnen.

1p 33 Lees bron 30.
Over bron 30 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: een webwinkel vergroot het verzorgingsgebied van een
winkel.
Uitspraak 2: door de webwinkel van V&D werd de reikwijdte vergroot.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

GT-0131-a-17-2-o
26 / 32
lees verder

### Pagina 27

bron 31
Vier bevolkingsdiagrammen van Duitsland
bevolkingsdiagram 1 bevolkingsdiagram 2
mannen vrouwen mannen vrouwen
[FIGUUR: Bevolkingsdiagrammen van Duitsland.]
1p 34 Bekijk bron 31.
De bevolkingsdiagrammen uit bron 31 zijn van Duitsland in 1910, 1950,
2005 en 2050 (verwachting) en staan in willekeurige volgorde.
Waar staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de bevolkingsdiagrammen uit
bron 31 juist bij de vier jaartallen?

1910 1950 2005 2050
A 1 2 3 4
B 2 3 4 1
C 2 4 1 3
D 3 1 4 2
E 3 4 2 1
F 4 3 1 2

GT-0131-a-17-2-o 27 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 28

1p 35 Er zijn grote verschillen tussen de herkomstlanden van immigranten in
Duitsland en Nederland. In Nederland wonen bijvoorbeeld veel
Surinamers. In Duitsland hebben zich bijna geen Surinamers gevestigd.
→ Noem de oorzaak van dit verschil.

bron 32
Het Ruhrgebied: industrie, cultuur en landschap

[FIGUUR: Een zwart bord met witte tekst en afbeeldingen van industriële gebouwen zoals een steenkolenmijn en een fabrieksschoorsteen. Boven de afbeelding staat "Industrie - Kultur - Landschaft". Onder de afbeelding staat "Ruhrgebied".]

1p 36 Bekijk bron 32.
→ Geef eerst aan of dit bord in 1950 of in 2015 langs de snelweg in
Duitsland stond. Geef vervolgens een argument voor je keuze met
behulp van bron 32.

GT-0131-a-17-2-0 28 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 29

bron 33
China, stedelijke bevolking 2012
[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as "bevolking (miljoenen)" van 0 tot 350, en op de x-as "stadsgrootte (miljoenen)" met de categorieën megasteden, extra groot, groot, middelmatig en klein. Elke staaf is opgedeeld in een donkergrijs gedeelte dat de totale stedelijke bevolking weergeeft, en een lichtgrijs gedeelte dat de migranten in stedelijke gebieden weergeeft. De aantallen per categorie zijn:
Megasteden: totale bevolking circa 315 miljoen, migranten 130 miljoen.
Extra groot: totale bevolking circa 160 miljoen, migranten 52 miljoen.
Groot: totale bevolking circa 130 miljoen, migranten 26 miljoen.
Middelmatig: totale bevolking circa 160 miljoen, migranten 26 miljoen.
Klein: totale bevolking circa 160 miljoen, migranten 26 miljoen.]
Legenda:
totale stedelijke bevolking
migranten in stedelijke gebieden

2p 37 Bekijk bron 33.
Over bron 33 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: procentueel wonen de meeste migrantes in steden met meer dan 7,5 miljoen inwoners.
Uitspraak 2: in de steden met 1 tot 2 miljoen inwoners is 26% van de inwoners migrant.
Uitspraak 3: in 2012 had China 1.343.239.923 inwoners. Uit bron 33 valt af te leiden dat de meeste Chinezen toen in stedelijke gebieden woonden.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

1p 38 Bekijk bron 33.
In bron 33 wordt het aantal migranten dat naar stedelijke gebieden is verhuisd aangegeven.
Deze migranten lopen door hun migratie tegen problemen aan die met hun hukou te maken hebben.
→ Noem een probleem waarmee deze migranten te maken krijgen.

GT-0131-a-17-2-o 29 / 32 lees verder

### Pagina 30

bron 34
Stadsuitbreiding
[FIGUUR: Foto van een uitgestrekte stad met veel hoogbouw, waarschijnlijk Chinese woonblokken.]
Uitbreidingen aan de rand van de Chinese steden vinden bijna altijd op
dezelfde manier plaats. Elke Chinese stad gebruikt ongeveer hetzelfde
standaard bouwpatroon, waarbij vierkante woonblokken worden gevormd
met hierin nieuwbouwflats. Het geheel ziet er van boven uit als een
blokpatroon.

39 Bekijk en lees bron 34.
Bouwen volgens een vast patroon gaat sneller. In Oost-China wordt vaak
gekozen voor stadsuitbreidingen volgens zo'n vast patroon.
→ Geef hiervan een demografische reden.

bron 35
De Xiaoqu

In Chinese steden zijn de woonblokken opgedeeld in 'Xiaoqu', wat klein
district betekent. Deze woongebieden zijn omheind met hekken en muren
en via een poort heeft men vanaf de straat toegang. Het
voorzieningenniveau is er over het algemeen hoog. Er is een
gemeenschappelijke tuin en er zijn parkeervoorzieningen. De duurdere
Xiaoqu's hebben meestal een conciërge, snelle liften, een autovrije tuin
en sportvoorzieningen zoals een zwembad.

40 Lees bron 35.
Welk begrip past daar het best bij?
A concessiegebied
B gated community
C historische stadskern
D hutong

GT-0131-a-17-2-0
30 / 32
lees verder ► ► ►

### Pagina 31

bron 36
Ikeavestiging in Shanghai

[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een IKEA gebouw met het logo in het groot en Chinese karakters eronder]

2p 41 Bekijk bron 36.
Ikea heeft winkels geopend in Shanghai en Shenzhen.
→ Geef twee redenen waarom er meer winkels van Ikea gevestigd zijn in
plaatsen als Shanghai en Shenzhen dan in steden in West-China.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

GT-0131-a-17-2-o 31 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 32

bron 37
Shanghai, het Central Business District

oude locatie
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een skyline met veel wolkenkrabbers, deels in mist.]

nieuwe locatie
[FIGUUR: Een vogelvluchtperspectief van een modern, futuristisch ogend complex met meerdere gebouwen en een waterpartij.]

bron 38
Shanghai
[FIGUUR: Een plattegrond van een stedelijk gebied met wegen, spoorlijnen, vliegvelden en een legenda die bebouwing, vliegvelden, snelwegen en spoorwegen aanduidt. Twee locaties, A (oude locatie) en B (nieuwe locatie), zijn gemarkeerd op de kaart.]

Legenda:
* bebouwing
* vliegveld
* snelwegen
* spoorwegen
(A) oude locatie
(B) nieuwe locatie

1p 42 Bekijk bron 37 en bron 38.
De Chinese overheid heeft plannen om het Central Business District in
Shanghai te verplaatsen naar een nieuwe locatie.
→ Noem een voordeel van de nieuwe locatie van het Central Business
District ten opzichte van de oude locatie.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

GT-0131-a-17-2-o

32 / 32

einde ■