# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-GL/TL 2015 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/aardrijkskunde/2015/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2015
tijdvak 1
woensdag 20 mei
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE GL en TL
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
GT-0131-a-15-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

2p 1 Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over de kans op het ontstaan van
regen.
Uitspraak 1: Regen kan ontstaan bij een botsing tussen een koufront en
een warmtefront.
Uitspraak 2: Regen kan ontstaan bij stuwing van vochtige lucht tegen een
hoger gelegen gebied.
Uitspraak 3: Regen kan ontstaan bij dalende lucht in de subtropen.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

GT-0131-a-15-1-o
2/33
lees verder

### Pagina 3

bron 1
Luchtdruk in Europa op 10 september 2013
[FIGUUR: Een luchtdrukaart van Europa met isobaren (lijnen met gelijke luchtdruk) en aanduidingen voor lagedrukgebieden (met een Q) en hogedrukgebieden (met een P en een R). Verschillende waarden van luchtdruk (in hectopascal) zijn aangegeven.]
1p 2 De kaart van bron 1 gaat over de verschillen in luchtdruk in Europa.
Bij welke letter in bron 1 was de windsnelheid op 10 september 2013 het
hoogst?
A bij letter P
B bij letter Q
C bij letter R
D bij letter S
2p 3 Hier staan vier uitspraken over weer en klimaat.
Uitspraak 1: Een depressie is een hogedrukgebied.
Uitspraak 2: Luchtdruk wordt gemeten met een barometer.
Uitspraak 3: Isobaren zijn lijnen op een kaart die plaatsen met dezelfde
temperatuur met elkaar verbinden.
Uitspraak 4: De windkracht wordt ingedeeld met de schaal van Beaufort.
Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de uitspraken over op het
antwoordblad en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
1p 4 Zie bron 1.
Waar zal op 10 september 2013 meer uv-straling zijn geweest, in
Spanje of in Nederland? Geef een argument voor je keuze.
1p 5 Klimaatverandering zal ook invloed hebben op de landbouw in Spanje.
Noem een gevolg van klimaatverandering in Spanje voor de landbouw
in Spanje.
GT-0131-a-15-1-o
3 / 33
lees verder

### Pagina 4

bron 2
Weersverwachting voor de Verenigde Staten

[FIGUUR: Een weerkaart van Noord-Amerika met temperaturen en weersymbolen voor verschillende steden. Het toont temperaturen van -12° in Anchorage, 9° in Seattle, 20° in Los Angeles, 3° in New York, -4° bij de Grote Meren, -2° oost van de Grote Meren en 28° in Florida. Er is ook een datum en tijd (24-11-2013 15:00) en een legenda met landsgrens.]

Legenda:
– . – . – landsgrens

1p 6 Bron 2 geeft de weersverwachting voor de Verenigde Staten op
24 november. Deze weersverwachting past in het klimaatbeeld van
de Verenigde Staten voor deze tijd van het jaar.
→ Geef de verklaring voor de hoge temperatuur in Seattle ten opzichte
van New York.

GT-0131-a-15-1-o 4 / 33 lees verder

### Pagina 5

bron 3
Invalshoek van de zonnestralen op de aarde

[FIGUUR: Een diagram dat de invalshoek van zonnestralen op de aarde illustreert. De aarde wordt weergegeven als een bol met een equatoriale lijn. Twee zonnestralen worden getoond die de aarde raken. Eén straal maakt een hoek van 90° met het aardoppervlak, wat loodrechte inval aangeeft. Een andere straal maakt een hoek van 30° met het aardoppervlak, wat een schuine inval aangeeft. Een draaiend pijltje op de aarde symboliseert de rotatie van de aarde.]

2p 7 De afbeelding van bron 3 laat de invalshoek van de zonnestralen op de aarde zien.
-> Geef met behulp van bron 2 en bron 3 de twee oorzaken van het verschil in de gemiddelde temperatuur in Anchorage (Alaska) en Los Angeles.

GT-0131-a-15-1-o 5 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 4
Baan van de aarde om de zon

[FIGUUR: Een diagram dat de baan van de aarde rond de zon illustreert, met verschillende posities van de aarde aangeduid met Q, R, P en S. De aardas is gekanteld ten opzichte van de baan. Tekstuele labels geven aan waar de zonnestralen loodrecht op de aardoppervlakte vallen.]

1p 8 In bron 4 is bij P, Q, R en S niet aangegeven welk seizoen het betreft.
Welke beschrijving hoort bij Q te staan?
A Op het noordelijk halfrond begint de winter, op het zuidelijk halfrond
begint de zomer.
B Op het noordelijk halfrond begint de zomer, op het zuidelijk halfrond
begint de winter.
C Op het noordelijk halfrond begint de herfst, op het zuidelijk halfrond
begint de lente.
D Op het noordelijk halfrond begint de lente, op het zuidelijk halfrond
begint de herfst.

GT-0131-a-15-1-o 6 / 33 lees verder

### Pagina 7

bron 5
De Verenigde Staten, bodemgebruik

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende kleuren en patronen die bodemgebruik aanduiden. Steden zijn gemarkeerd. Er is een legenda met symbolen voor landgebruik en gewassen, en genummerde gebieden op de kaart.]

Legenda:
Improductief
Bos
Intensieve veeteelt
1
2
3
Overige akkerbouw
Groenten, fruit, wijnbouw
• • • Tabak
+ Citrusvruchten
O O Aardnoten
O Q 4

1p 9 Bekijk bron 5.
Op de kaart en in de legenda is een aantal vormen van bodemgebruik
vervangen door de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Achter welke letter staat het juiste bodemgebruik?

    1                         2               3               4
A extensieve              tarwe           soja en maïs    katoen
  veeteelt
B extensieve              katoen          tarwe           soja en maïs
  veeteelt
C katoen                  extensieve      soja en maïs    tarwe
                          veeteelt
D katoen                  soja en maïs    tarwe           extensieve
                                                          veeteelt

GT-0131-a-15-1-o 7 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

bron 6
Het versterkte broeikaseffect

[FIGUUR: Schematische weergave van het broeikaseffect. De zon straalt op bergen en de zee. Er zijn pijlen die de straling aangeven die de aarde bereikt en terugkaatst. Wolken met pijlen omhoog geven de uitstoot van broeikasgassen aan. Atmosfeer is aangegeven boven de wolken.]

1p 10 Het versterkte broeikaseffect wordt onder andere veroorzaakt doordat de
mens broeikasgassen uitstoot. Stel dat in een land de uitstoot van
broeikasgassen tot een absoluut minimum is beperkt.
→ Geef met behulp van bron 6 een maatregel die dat land dan nog zou
kunnen nemen om het versterkte broeikaseffect te verminderen.

GT-0131-a-15-1-o 8 / 33 lees verder

### Pagina 9

bron 7
Extreme weersomstandigheden

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met daarin drie ovale gebieden, gemarkeerd met de letters R, S en T. Ook een gebied gemarkeerd met U is zichtbaar. Een legenda geeft aan dat gestippelde lijnen landsgrenzen en grenzen tussen staten aangeven. Een schaalbalk is zichtbaar.]

1p 11 Bekijk bron 7.
In de Verenigde Staten komen regelmatig tornado's en orkanen voor.
Deze zorgen voor ernstige overlast en grote schade.
Achter welke letter staat juist aangegeven waar tornado's en orkanen het
meest voorkomen in de Verenigde Staten?

|       | tornado's | orkanen |
| :---- | :-------- | :------ |
| A     | R         | S       |
| B     | S         | R       |
| C     | S         | U       |
| D     | T         | U       |
| E     | U         | R       |
| F     | U         | S       |

2p 12 Hier staan vijf uitspraken over het extreme weer in de Verenigde Staten.
Uitspraak 1: Bij windkracht 12 op de schaal van Beaufort spreken we van
een orkaan.
Uitspraak 2: In de Verenigde Staten komen orkanen gedurende het hele
jaar voor.
Uitspraak 3: Een tropische orkaan wordt in de Verenigde Staten een
hurricane genoemd.
Uitspraak 4: Een tornado is een klein soort orkaan en ontstaat alleen
boven de oceaan.
Uitspraak 5: Het windstille centrum van een orkaan wordt slurf genoemd.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5 van de uitspraken over op het
antwoordblad en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

GT-0131-a-15-1-o 9 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 10

bron 8
Een ring rond New Orleans

De orkaan Katrina veroorzaakte in 2005 in de Verenigde Staten een
ernstige ramp, vooral voor New Orleans. New Orleans kwam grotendeels
onder water te staan. Na de wederopbouw is men gaan werken aan een
veiligheidssysteem. De nieuwe en verbeterde voorzieningen moeten
ervoor zorgen dat de stad en de directe omgeving droog blijven.
In 2015 moet het gebied rond New Orleans zijn voorzien van een ring van
ruim 500 kilometer dijken, vloedweringen, pompen en andere
voorzieningen.

bron 9
Hurricane Katrina in 2005

[FIGUUR: Kaart van het gebied rond New Orleans en de Mississippi met daarop de baan van orkaan Katrina, met aanduidingen van tijdstippen, windsnelheden en overstroomde gebieden.]

Legenda:
baan van Katrina (29 augustus 2005)
overstroomd gebied
evacuatiezones:
verplichte evacuatie
aanbevolen evacuatie
plaats verwoest door Katrina
rivier
hoofdwegen
moeras

GT-0131-a-15-1-0

10 / 33

lees verder


### Pagina 11

1p 13 Lees bron 8 en bekijk bron 9. Orkaan Katrina veroorzaakte veel schade in New Orleans omdat de baan bijna recht over de stad liep, maar er zijn meer oorzaken voor de schade. → Noem met behulp van bron 9 een oorzaak waardoor New Orleans kwetsbaarder is voor orkanen dan veel andere plaatsen aan de kust.
1p 14 Geef de reden waarom juist Nederland betrokken is bij de maatregelen (zie bron 8) die de Amerikaanse overheid in het gebied van New Orleans neemt.
GT-0131-a-15-1-o 11 / 33 lees verder ‣‣‣

### Pagina 12

Water
bron 10
Verkeersintensiteit waterwegen

Legenda:
Waterwegen
miljoen ton vervoerd gewicht,
per jaar, 2007
minder dan 5
5-10
10-25
25-50
50 of meer

[FIGUUR: Kaart van Nederland met waterwegen aangegeven met lijndiktes die het tonnenvervoer per jaar in 2007 weergeven.]

2p 15 Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over bron 10.
Erwin zegt: "Over het Amsterdam-Rijnkanaal werd in 2007 tussen
de 25 en 50 miljoen ton vervoerd."
Isa zegt: "Vanuit Rotterdam wordt per binnenvaartschip meer over de
Waal naar Duitsland vervoerd dan over de Maas naar Frankrijk."
Luca zegt: "Binnenvaartschepen hoeven vanuit Rotterdam niet via de
Noordzee om naar de haven van Antwerpen te varen."
→ Neem de namen Erwin, Isa en Luca over op het antwoordblad en geef
van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

GT-0131-a-15-1-o
12 / 33
lees verder ► ► ►

### Pagina 13

bron 11
Debietverloop van Rijn en Maas
[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as "m³ per sec" met waarden van 0 tot 3000, en op de x-as de maanden van het jaar. Er worden twee lijnen weergegeven: de Rijn en de Maas.]
2p 16 Bekijk bron 11.
In het stroomgebied van de Maas valt in de zomer evenveel neerslag als
in de andere seizoenen. Toch heeft de Maas in de zomer een lager debiet
dan in de winter.
→ Noem de twee oorzaken van het lage debiet van de Maas in de zomer.
1p 17 Klimaatverandering levert vooral voor de laaggelegen gebieden grote
problemen op.
Oorzaken hiervan zijn in willekeurige volgorde:
1 een toenemend gevaar van overstromingen in de stroomgebieden
2 afsmelten van landijs en gletsjers
3 opwarming van de aarde
4 uitstoot CO, neemt toe
5 meer gletsjerwater en zware regenbuien veroorzaken hoge piekafvoer
→ Neem de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5 van de oorzaken in de juiste volgorde
over op het antwoordblad.
GT-0131-a-15-1-o
13 / 33
lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 949

### Pagina 14

bron 12
Een nieuwe boerderij op een kunstmatige woonheuvel in de uiterwaarden

[FIGUUR: Een boerderij met stallen, omringd door bomen, aan de rand van een wateroppervlak met een bewolkte lucht erboven.]

1p 18 In de uiterwaarden worden soms nieuwe boerderijen of huizen gebouwd
op kunstmatige woonheuvels (zie bron 12).
→ Geef een reden waarom dit niet past in het beleid van meer ruimte
scheppen voor rivieren.

2p 19 Het duingebied langs de Noordzeekust wordt ernstig bedreigd door
verzilting.
→ Noem eerst de menselijke oorzaak van deze verzilting.
→ Beschrijf daarna op welke wijze dit leidt tot verzilting.

1p 20 Het Nederlandse rivierenlandschap is onder andere opgebouwd uit
oeverwallen en komgronden, die elk hun eigen kenmerken hebben.
Achter welke letter staan de juiste kenmerken bij komgrond en oeverwal?

komgrond | oeverwal
---|---
A bestaat uit grof zand, wordt | bestaat uit zware rivierklei, wordt
gebruikt als akkerland, is hoger | gebruikt als weiland, is lager
gelegen en ligt niet direct naast | gelegen en ligt dicht bij de rivier
de rivier
B bestaat uit grof zand, wordt | bestaat uit zware rivierklei, wordt
gebruikt als akkerland, is lager | gebruikt als weiland, is lager
gelegen en ligt direct langs de | gelegen en ligt verder weg van
rivier | de rivier
C bestaat uit zware rivierklei, wordt | bestaat uit grof zand, wordt
gebruikt als weiland, is lager | gebruikt als akkerland, is hoger
gelegen en ligt direct langs | gelegen en ligt verder weg van
de rivier | de rivier
D bestaat uit zware rivierklei, wordt | bestaat uit grof zand, wordt
gebruikt als weiland, is lager | gebruikt als akkerland en voor
gelegen en ligt niet direct langs | bewoning, is hoger gelegen en
de rivier | ligt dicht bij de rivier

GT-0131-a-15-1-0 14 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 15

bron 13
Grote Kanaal

[FIGUUR: Kaart van China met de Grote Kanaal, rivieren, steden zoals Beijing, Tianjin, Shijiazhuang, Jinan, Jining, Xuzhou, Nanjing, Hangzhou en Shanghai, en de Gele Zee. De legenda toont hoe het kanaal en rivieren worden weergegeven. Een schaalbalk is aanwezig.]

2p 21 Op de kaart in bron 13 zie je dat de meeste rivieren in China in een
bepaalde hoedrichting stromen. Het Grote Kanaal loopt van Hangzhou
naar Beijing.
→ Noem de twee redenen waarom dit kanaal is aangelegd.

1p 22 Het grootste deel van het Midden-Oosten heeft een steppeklimaat of een
woestijnklimaat.
Wat is de juiste conclusie over de waterbalans en de waterschaarste voor
dit deel van het Midden-Oosten?
A De waterbalans is negatief en er is geen waterschaarste.
B De waterbalans is negatief en er is wel waterschaarste.
C De waterbalans is positief en er is geen waterschaarste.
D De waterbalans is positief en er is wel waterschaarste.

GT-0131-a-15-1-o 15 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 16

bron 14
Oost-Azië reliëf
[FIGUUR: Een reliëfkaart van Oost-Azië met legendas die hoogtes aangeven, rivieren en landsgrenzen.]
bron 15
Oost-Azië neerslag
[FIGUUR: Een kaart van China die de jaarlijkse neerslag weergeeft in verschillende kleurbanen en patronen.]
GT-0131-a-15-1-o
16 / 33
lees verder

### Pagina 17

bron 16
Invultekst

De Huang He en de Chang Jiang zijn twee belangrijke rivieren in China.
De Huang He ligt in ... P ... (Noord-China / Zuid-China) en is
een ... Q ... (gemengde rivier / gletsjerrivier).
Het stroomgebied van de Huang He is een ... R ... (droger / natter) gebied
dan dat van de Chang Jiang.
De Chang Jiang is een ... S ... (gemengde rivier / gletsjerrivier).

2p 23 Bekijk bron 14 en bron 15 en lees bron 16.
→ Neem de letters P, Q, R en S uit bron 16 over op het antwoordblad en
kies telkens het juiste woord.

1p 24 Bekijk bron 14.
Veel rivieren in China ontspringen in de Himalaya en het Hoogland van
Tibet. Ze lopen via het Zuid-Chinees Bergland of het Noord-Chinees
Bergland naar het Chinees Laagland.
Achter welke letter staan de juiste kenmerken van de rivieren bij
Himalaya/Hoogland van Tibet en Chinees Laagland?

Himalaya en
Hoogland van Tibet

Chinees Laagland

A bovenloop, er is evenwicht tussen
sedimentatie en erosie

benedenloop, er is evenwicht
tussen sedimentatie en erosie

B bovenloop, er vindt vooral erosie
plaats

benedenloop, er vindt vooral
sedimentatie plaats

C middenloop, er is evenwicht
tussen sedimentatie en erosie

benedenloop, er vindt vooral erosie
plaats

D middenloop, er vindt vooral
sedimentatie plaats

benedenloop, er vindt vooral
sedimentatie plaats

GT-0131-a-15-1-o 17/33 lees verder ► ► ►

### Pagina 18

bron 17
Ontziltingsfabriek
[FIGUUR: Een man in een helm loopt naast grote, witte pijpleidingen bij een ontziltingsinstallatie, met zware bewolking op de achtergrond.]

1p 25 Zie bron 17
Het ontzilten van zeewater wordt steeds meer toegepast om
het Midden-Oosten van water te voorzien.
-> Geef een reden waarom het ontzilten van zeewater niet duurzaam is.

1p 26 In Nederland worden akkers en weilanden vaker beregend dan dat er
druppelirrigatie wordt toegepast.
-> Noem hiervoor een reden.

GT-0131-a-15-1-o
18 / 33
lees verder ► ► ►

### Pagina 19

bron 18
Het Zuidoost-Anatolïëproject

[FIGUUR: Kaart van Turkije met het Zuidoost-Anatolïëproject, met legenda voor stuwmeren, meren, projecten in uitvoering, afgeronde projecten, landsgrenzen, rivieren, dammen, plaatsen en een ligging kaartfragment van Turkije met een ingekaderd gebied.]

Het Zuidoost-Anatolïëproject is het grootste en meest veelzijdige
ontwikkelingsproject van het Midden-Oosten. Er zijn 21 stuwdammen
aangelegd. De belangrijkste dam, de Atatürkdam, is in 1994 in gebruik
genomen. Water uit het stuwmeer van de Atatürkdam zal via de
Sanliurfatunnel, de grootste watertunnel in de wereld, de Harranvlakte van
water voorzien.

2p 27 De tekst in bron 18 is positief over het Zuidoost-Anatolïëproject. Er
worden alleen voordelen genoemd.
Over het gebied dat stroomafwaarts van de stuwdammen ligt wordt niet
gesproken. Voor dit gebied hebben de stuwdammen voordelen en
nadelen gebracht.
→ Noem twee nadelen voor het gebied stroomafwaarts van de
stuwdammen.

GT-0131-a-15-1-0
19 / 33

### Pagina 20

bron 19
Het Zuidoost-Anatoliëproject

ligging kaartfragment
[FIGUUR: Kaart van Turkije met aanduiding van het zuidoostelijke deel, rivieren, steden en gebieden met verschillende landschapskenmerken. Een ingekaderd deel toont een gedetailleerder fragment met steden zoals Keban, Karakaya, Ataturk, Eufraat, Karkamis, Kralkizi, Dicle, Kayser, Silvan, Garzan, Batman, Ilisu, Cizre, Syrië en Irak. De legenda toont symbolen voor geplande dam, bestaande dam, akkerland en afwisselend akkerland en natuurlijke vegetatie. Een schaalbalk van 0 tot 100 km is aanwezig.]

Legenda:
geplande dam
bestaande dam
akkerland
afwisselend akkerland en natuurlijke vegetatie

1p 28 Bekijk bron 19.
Hoe groot is de afstand hemelsbreed tussen S en T?
A ongeveer 50 kilometer
B ongeveer 125 kilometer
C ongeveer 250 kilometer
D ongeveer 500 kilometer

2p 29 Uitbreiding van de landbouwproductie in het gebied van bron 19 was een
belangrijke reden voor de aanleg van de Atatürkdam.
→ Geef nog twee redenen voor de aanleg van de Atatürkdam.

GT-0131-a-15-1-o 20 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 21

Bevolking en ruimte

bron 20
Krantenartikel

[FIGUUR: Een tekstvak met informatie over de krimp van het platteland. De tekst beschrijft verlaten huizen, afgebladderde verf en dichtgespijkerde ramen als symptomen van bevolkingskrimp.]
Krimp bedreigt het platteland: verlaten huizen, afgebladderde verf en dichtgespijkerde ramen. De journaalbeelden uit 2008 van het Groningse gehucht Ganzedijk stemmen droevig. Ze zijn symbool geworden voor het schrikbeeld voor veel bestuurders op het platteland: bevolkingskrimp.

2p 30 Regionale bevolkingskrimp is volgens bron 20 een schrikbeeld voor bestuurders op het platteland.
→ Geef twee nadelige gevolgen van bevolkingskrimp voor de leefbaarheid in deze plattelandsregio's.

GT-0131-a-15-1-0 21 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 21
Krimp- en groeigebieden in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met vier genummerde regio's (1, 2, 3, 4) en aangegeven provinciegrenzen.]
Legenda:
--- provinciegrenzen
1p 31 Op de kaart in bron 21 zijn vier regio's aangegeven.
Twee van deze regio's zijn krimpgebieden en in twee regio's groeit de
bevolking.
Wat is de juiste combinatie van cijfer en soort gebied?

| | krimpgebied | gebied met bevolkingsgroei |
|---|---|---|
| A | 1 en 2 | 3 en 4 |
| B | 1 en 4 | 2 en 3 |
| C | 2 en 3 | 1 en 4 |
| D | 3 en 4 | 1 en 2 |

GT-0131-a-15-1-o 22 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 23

bron 22
Bevolkingopbouw Duitsland naar leeftijd en geslacht, 1997 en 2050

[FIGUUR: Twee bevolkingspiramides voor Duitsland. De linker piramide toont de bevolkingsopbouw in 1997, met aan de linkerkant de mannen en aan de rechterkant de vrouwen, verdeeld naar leeftijdsgroepen van 5 jaar, van 0-4 tot 100-104. De horizontale as toont het aantal in duizendtallen, oplopend van 0 tot 750 aan beide zijden. De rechter piramide toont de bevolkingsopbouw voor 2050, met dezelfde indeling.]

2p 32 Bron 22 laat de bevolkingsopbouw van Duitsland in 1997 en 2050 zien.
Over deze bevolkingsdiagrammen worden drie beweringen gedaan.
Bewering 1: Duitsland vergrijst steeds meer tussen 1997 en 2050.
Bewering 2: Het geringe aantal 50- tot en met 54-jarigen in het
   bevolkingsdiagram van 1997 is veroorzaakt door de
   Tweede Wereldoorlog.
Bewering 3: Tussen 1997 en 2050 is er een toename van de natuurlijke
   bevolkingsgroei zichtbaar in Duitsland.
-> Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de beweringen over op het
   antwoordblad en geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.

GT-0131-a-15-1-o 23 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 24

bron 23
Bevolkingsoopbouw Nederland naar leeftijd en geslacht, 1997 en 2050

[FIGUUR: Bevolkingspiramides voor Nederland in 1997 en 2050, met gescheiden grafieken voor mannen en vrouwen. De linker piramide toont de verdeling in 1997, de rechter in 2050. De leeftijdsgroepen worden op de y-as weergegeven (0-4, 5-9, ..., 95-99), en de bevolkingsomvang in duizenden op de x-as.]

mannen vrouwen mannen vrouwen
1997 2050
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
0 30 60 90 120 150 150 120 90 60 30 0
x1000 x1000

bron 24
Demografisch transitiemodel

40
geboorte en sterfte
per duizend
per jaar

30
20
10

0
fase 1 fase 2 fase 3 fase 4
Legenda: tijd
geboortecijfer sterftecijfer

GT-0131-a-15-1-o 24 / 33 lees verder

### Pagina 25

1p 33 De bevolkingsdiagrammen van Duitsland (bron 22) en Nederland
(bron 23) zijn in het demografisch transitiemodel van bron 24 te plaatsen.
Achter welke letter staat bij elk bevolkingsdiagram de juiste fase uit het
demografisch transitiemodel?

| | Duitsland
1997 | Duitsland
2050 | Nederland
1997 | Nederland
2050 |
| A | fase 2 | fase 3 | fase 4 | fase 3 |
| B | fase 2 | fase 4 | fase 3 | fase 4 |
| C | fase 3 | fase 4 | fase 3 | fase 4 |
| D | fase 3 | fase 4 | fase 3 | fase 3 |
| E | fase 4 | fase 3 | fase 4 | fase 4 |
| F | fase 4 | fase 4 | fase 4 | fase 4 |

bron 25
Migratie van Oost-Duitsland naar West-Duitsland, 1950 – 2003

[FIGUUR: Lijngrafiek met op de x-as jaren van 1950 tot 2002 en op de y-as het aantal personen (x1000) van 0 tot 500. De lijn begint bij ongeveer 100 in 1950, stijgt snel tot ongeveer 350 in 1953, daalt dan tot ongeveer 100 in 1962, blijft daarna stabiel rond de 100 tot 1989, stijgt dan plotseling tot ruim boven de 400 in 1990-1991, en daalt vervolgens weer naar ongeveer 100 in 2003.]

1p 34 Bron 25 laat de migratie van Oost-Duitsland naar West-Duitsland tussen
1950 en 2003 zien.
→ Geef de reden waarom in de periode 1962 – 1989 veel minder
mensen van Oost-Duitsland naar West-Duitsland migreerden dan in de
periode ervoor en erna.

GT-0131-a-15-1-0 25 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 26

bron 26
Krantenartikel

Milieusticker per 1 oktober 2008
Per 1 oktober 2008 zullen nog een paar Duitse steden ervoor kiezen om
een milieusticker verplicht te stellen.
Om de steden binnen te mogen rijden is een milieusticker verplicht. Deze
blijft gedurende de gehele levensduur van de auto geldig en kost
ongeveer € 12,50. De milieusticker is verplicht in: Duisburg, Oberhausen,
Bottrop, Essen, Gelsenkirchen en Bochum.

1p 35 Lees bron 26.
De milieusticker levert voor deze steden geld op, maar er zijn ook andere
redenen om de milieusticker te verplichten.
→ Noem een reden om de milieusticker in te voeren die te maken heeft
met de leefbaarheid van deze steden.

GT-0131-a-15-1-o 26 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 27
Bevolkingdichtheid China
[FIGUUR: Kaart van China met bevolkingsdichtheid weergegeven in grijstinten en met cirkels die steden en agglomeraties aangeven. Een legenda verklaart de grijstinten voor de bevolkingsdichtheid (minder dan 1, 1-50, 50-100, 100-200, 200 of meer) en de cirkels voor agglomeraties met meer of minder dan 5 miljoen inwoners. Een schaalbalk toont afstanden in kilometers.]
Legenda:
Inwoners per km²
minder dan 1
1 - 50
50 - 100
100 - 200
200 of meer
Agglomeratie of stad met
5 miljoen of meer inwoners
Agglomeratie of stad met 1 - 5 miljoen inwoners
2p 36 Bron 27 laat zien dat de bevolking erg ongelijk gespreid is over China.
→ Geef twee natuurlijke oorzaken van de lage bevolkingsdichtheid in het
westen van China.
GT-0131-a-15-1-0
27 / 33
lees verder

### Pagina 28

bron 28
Plattelandsbevolking en stedelijke bevolking in China
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as percentage (van 0 tot 100) en op de x-as jaren (van 1970 tot 2030). Een doorlopende lijn (X) toont een dalende trend, beginnend bij ongeveer 80% in 1970 en eindigend rond 60% in 2030. Een stippellijn (Y) toont een stijgende trend, beginnend bij ongeveer 20% in 1970 en eindigend rond 40% in 2030. Er is een label 'Y' bij de stippellijn.]

1p 37
Bron 28 laat een verandering zien in de plattelands- en stedelijke
bevolking van China.
→ Geef eerst aan welke lijn (X of Y) uit bron 28 de plattelandsbevolking
weergeeft. Geef daarna een gevolg van deze ontwikkeling voor de
bevolkingsopbouw van het platteland.

GT-0131-a-15-1-o
28 / 33
lees verder

### Pagina 29

bron 29
Bevolkingsomvang (na 2014: voorspelde bevolkingsomvang)
[FIGUUR: Lijnendiagram met op de y-as bevolking in miljoenen (0, 250, 500, 750, 1000, 1250, 1500, 1750) en op de x-as jaren (1950, 1970, 1990, 2010, 2030, 2050). Drie lijnen tonen de bevolkingsgroei van China (stippellijn), India (doorlopende lijn) en Europa (puntjeslijn) en USA (streepjeslijn).]
Legenda:
----- China
- India
........ Europa
- - - USA

bron 30
Leeftijdsdiagram van China in 2010
[FIGUUR: Bevolkingspiramide van China in 2010. Op de y-as de leeftijdsgroepen (0-4 tot 100+) en op de x-as het aantal miljoenen. De piramide toont de verdeling van mannen (links) en vrouwen (rechts).]
mannen vrouwen
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
80 60 40 20 0 x 0 20 40 60 80
miljoen

1p 38 Johnny en Andrea bekijken bron 29 en bron 30. Ze doen ieder een
uitspraak over deze bronnen.
Johnny zegt: "Ondanks de bevolkingsafname van China in de toekomst,
blijft China tot 2050 het gebied waar de meeste mensen van de wereld
wonen."
Andrea zegt: "Door de bevolkingspolitiek is in China een
mannenoverschot ontstaan."
→ Neem de namen Johnny en Andrea over op het antwoordblad en geef
van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

GT-0131-a-15-1-o 29 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 30

bron 31
Wijk in Beijing
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een smalle straat in een oude wijk van Beijing, met gebouwen aan weerszijden, fietsen en een kar.]
1p 39 Bron 31 laat een oude wijk in Beijing zien. Hoe noemen we zo'n wijk in China?
A bidonville
B hukou
C hutong
D krottenwijk

bron 32
Bevolkingsgroei in China, 2000 – 2010
[FIGUUR: Een kaart van China met verschillende provincies gekleurd om de bevolkingsgroei aan te geven. Een legenda rechts toont de kleurschalen voor afname, 0-0,5%, 0,5-1%, 1-2% en 2% of meer. Een schaalbalk onder de kaart geeft 0, 450, 900 km aan.]
1p 40 Bekijk bron 32. Wat is een oorzaak van de bevolkingsgroei in het westen van China?
A de natuurlijke bevolkingsgroei
B de sociale bevolkingsgroei
C het migratieoverschot

GT-0131-a-15-1-0
30 / 33
lees verder ▶▶▶

### Pagina 31

bron 33
China
[FIGUUR: Kaart van China met de buurlanden Rusland, Kazachstan, Mongolië, Nepal, India en Japan. Drie genummerde punten zijn aangegeven op de kaart van China, evenals de Grote Oceaan en Taiwan. Een schaalbalk van 0 tot 900 km is aanwezig.]

1p 41 In bron 33 zijn bij 1, 2 en 3 topografische namen weggelaten.
Welke topografische namen horen bij 1, 2 en 3?

|   | 1 (stad) | 2 (stad) | 3 (rivier) |
|---|---|---|---|
| A | Aomen | Suzhou | Huang He |
| B | Chongqing | Hangzhou | Chang Jiang |
| C | Foshan | Hangzhou | Chang Jiang |
| D | Shanghai | Guangzhou | Xi Jiang |
| E | Shenzhen | Suzhou | Huang He |
| F | Wuhan | Guangzhou | Xi Jiang |

GT-0131-a-15-1-o 31 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 32

bron 34
Het spoorwegnetwerk van China

[FIGUUR: Een kaart van China met daarop het spoorwegnetwerk getekend. Verschillende steden zijn aangeduid met stippen en Chinese karakters. Een schaalbalk met een schaal van 0, 200 en 400 km is onderaan de kaart weergegeven.]

2p 42 Bekijk bron 34.
→ Geef twee redenen waarom het spoorwegnetwerk voor de industrie in
bijvoorbeeld Guangzhou en Shanghai erg belangrijk is.

GT-0131-a-15-1-o 32 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 33

bron 35
Krantenartikel

Chinese regering zet rem op kolencentrales
Het kabinet van de Volksrepubliek China maakt zich ernstige zorgen over
het milieu en heeft donderdag besloten dat in drie industriële regio's rond
Peking, Shanghai en Guangzhou geen kolengestookte
elektriciteitscentrales meer mogen worden gebouwd. Ook moet het
aandeel van kolencentrales in de stroomopwekking voor 2017 omlaag tot
onder 65 procent.
Het besluit

1p 43 Aan het eind van het krantenartikel in bron 35 is een deel van de zin
weggelaten.
Welk deel van de zin hoort hier te staan?
Het besluit
A is bedoeld om de bestaande kolencentrales meer stroom te laten
opwekken.
B is bedoeld om het energieverbruik in deze regio's omlaag te brengen.
C is bedoeld om de hoge energiekosten voor de industrie omlaag te
brengen.
D is bedoeld om de luchtvervuiling in het oosten van China te
       vermindereen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0131-a-15-1-o
33 / 33
einde