# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2018 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2018/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 34 – Opgave 34 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-BB 2018 tijdvak 1 woensdag 23 mei 13.30 - 15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS informatieboek. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. BB-0173-a-18-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). - Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3. [FIGUUR: Voorbeelden van multiple-choice antwoorden met opties A, B, C, D. In voorbeeld 1 is B omcirkeld. In voorbeeld 2 zijn A en B doorgestreept. In voorbeeld 3 zijn B en D doorgestreept en C omcirkeld.] Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. - Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. - Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt. - Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Geluid in het technieklokaal In een technieklokaal worden machines gebruikt die veel geluid maken. [FIGUUR: Een foto van een technieklokaal met werkbanken en machines, waaronder een zaagmachine met afzuiging.] 2p 1 Een leerling gebruikt een afkortzaag. De afkortzaag maakt een geluid van 100 dB. Over het geluid van de afkortzaag staan twee zinnen. → Maak elke zin compleet. Gebruik BINAS. Het geluid van de afkortzaag ligt in de zone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ### Pagina 3 1p 2 De wanden van het lokaal zijn bekleed met materiaal dat machinegeluid goed absorbeert. Welk materiaal is hiervoor het meest geschikt? [FIGUUR: Links een afbeelding van vierkante tegels met een reflecterend oppervlak, deels diagonaal verdeeld. Daaronder staat "koper" en "A". Rechts een afbeelding van houten planken in een geometrisch patroon. Daaronder staat "hout" en "B".] [FIGUUR: Links een afbeelding van een plaat met rijen en kolommen van ronde gaten. Daaronder staat "hardboard" en "C". Rechts een afbeelding van stapels stenen stroken. Daaronder staat "steenstrip" en "D".] BB-0173-a-18-1-o 3 / 20 lees verder ► ► ► ### Pagina 4 De tram In de herfst kunnen boombladeren op natte tramrails voor problemen zorgen. Met blad op de rails is de remweg van een tram langer. [FIGUUR: Een tram op een rails met herfstbladeren op de grond.] 1p 3 Als er veel blad op de rails ligt, strooit men zand op de rails. De tram komt hierdoor eerder tot stilstand. → Noteer de naam van de kracht die wordt vergroot door het zand. 3p 4 De tram remt en komt in 15 s tot stilstand. De gemiddelde snelheid bij het remmen is 10 km/h. → Bereken de afstand in meter, die de tram tijdens het remmen aflegt. Reken eerst de snelheid om naar m/s. snelheid = ......................................... m/s. berekening: ......................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... BB-0173-a-18-1-o 4 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 5 Je ziet het afstand,tijd-diagram tijdens het remmen van een tram met blad en zonder blad op de rails. [FIGUUR: Een grafiek met op de y-as 'afstand (m)' van 0 tot 50 en op de x-as 'tijd (s)' van 0 tot 8. Er zijn twee lijnen getekend; een lijn voor 'met blad' die langzaam omhoog kronkelt en afvlakt rond de 50m, en een lijn voor 'zonder blad' die sneller omhoog kronkelt en afvlakt rond de 30m.] 1p 5 Noteer de remtijd van de tram met blad op de rails. .................................................. 1p 6 Wat is het verschil in remafstand van de tram met blad en zonder blad op de rails? A 15 m B 17 m C 27 m D 44 m BB-0173-a-18-1-0 5/20 lees verder ►►► ### Pagina 6 Zeeschip Een zeeschip wordt met een sleepboot een haven binnengebracht. [FIGUUR: Twee schepen, een zeeschip en een sleepboot, varen in een haven met industriële gebouwen op de achtergrond. De sleepboot trekt het zeeschip met een touw.] 1p 7 Het zeeschip vaart met constante snelheid. De trekkracht is 120 kN. Wat is juist over de tegenwerkende kracht op het zeeschip? Die is: A groter dan 120 kN. B gelijk aan 120 kN. C kleiner dan 120 kN. 2p 8 De sleepboot trekt met een kracht van 120 kN vanuit punt P aan het schip. -> Teken deze kracht. Gebruik als krachtenschaal 1 cm $\widehat{=}$ 40 kN. [FIGUUR: Schematische weergave van de voorkant van een schip met een punt P. Een gestippelde lijn geeft de richting van de trekkracht aan.] BB-0173-a-18-1-o 6 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 7 Gasfles Jos heeft een nieuwe gasfles voor zijn gasbarbecue gekocht. Je ziet het pictogram op de gasfles. [FIGUUR: Een pictogram van een vlam, symbool voor brandbaar.] 1p 9 Noteer de betekenis van dit veiligheidspictogram. Gebruik BINAS. 1p 10 In de gasfles zit vloeibaar propaan. Als je de gaskraan opendraait, dan stroomt er gasvormig propaan uit de fles. -> Noteer de naam van de faseovergang in de gasfles. 1p 11 Er zijn gasflessen gemaakt van staal en van kunststof. [FIGUUR: Links een stalen gasfles, rechts een kunststof gasfles.] stalen gasfles kunststof gasfles Je ziet een zin over de dichtheid van kunststof. -> Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid. De dichtheid van kunststof is even groot als groter dan kleiner dan de dichtheid van staal. BB-0173-a-18-1-o 7 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 8 Practicum elektriciteit Sanne en Tom bouwen een schakeling met een lampje en een variabele spanningsbron. [FIGUUR: Opstelling met een spanningsbron, een lampje, een voltmeter en een stroommeter.] 3p 12 In hun schakeling nemen ze ook een spanningsmeter en een stroommeter op. -> Teken het schakelschema met het lampje en de twee meters op de juiste plaats. variabele spanningsbron [FIGUUR: Symbool voor een variabele spanningsbron.] Ze meten bij verschillende spanningen de stroomsterkte. Je ziet een tabel met hun resultaten. | U (V) | 0,0 | 2,0 | 4,0 | 6,0 | 8,0 | 10,0 | 12,0 | 14,0 | | I (mA) | 0 | 25 | 50 | 75 | 100 | 120 | 135 | 140 | 3p 13 Bereken de weerstand van het lampje bij een spanning van 6,0 V. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ### Pagina 9 2p 14 Hun resultaten zetten ze uit in een diagram. Je ziet het diagram met een deel van de meetpunten en de grafiek. → Zet de andere meetpunten uit en maak de grafiek compleet. [FIGUUR: Grafiek met op de y-as "stroomsterkte (mA)" en op de x-as "spanning (V)". De grafiek toont een curve die stijgt met de spanning, met enkele punten aangegeven.] 1p 15 Vergelijk de weerstand van het lampje bij 14,0 V met die bij 8,0 V. → Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheid. De weerstand van het lampje is bij 14,0 V kleiner even groot groter BB-0173-a-18-1-o 9/20 lees verder ►►► ### Pagina 10 Laptop onderweg Cees is voor zijn werk veel onderweg. Bij klanten gebruikt hij zijn laptop. Om onderweg de accu van de laptop op te kunnen laden, koopt hij een omvormer. [FIGUUR: Zilverkleurige cilindervormige omvormer met een stekker voor in de auto en een stopcontact.] De omvormer sluit hij aan op de spanning in de auto (12 V). De omvormer levert een spanning van 230 V. 1p 16 Hoe heet het onderdeel in de omvormer dat de spanning verhoogt? A condensator B relais C transformator D transistor 2p 17 Cees sluit zijn laptop aan op de aansluiting van de omvormer (230 V). Dan is de stroomsterkte naar de laptop 0,35 A. → Bereken het vermogen dat de omvormer dan levert. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ### Pagina 11 1p 18 Je ziet een zin over het gebruik van de omvormer. -> Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheid. Door het aansluiten van de laptop verbruikt de auto [FIGUUR: Vier rechthoekige knoppen, de eerste twee met tekst erin: "iets minder" en "even veel". De derde knop heeft de tekst "iets meer". Naast de knoppen staat het woord "brandstof."] 2p 19 De accu van de laptop heeft een capaciteit van 4,4 Ah. Als Cees de laptop op de accu gebruikt, dan loopt er een stroom van 0,8 A. De tijd die de accu stroom kan leveren, bereken je met de volgende woordformule: $tijd = capaciteit : stroomsterkte$ -> Bereken de tijd in uur die Cees met een volle accu maximaal kan werken. ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ### Pagina 12 Geluidmeting In een lokaal wordt een geluidsmeting gedaan. Tegen de rechterwand staat een tafel met een geluidssensor die aangesloten is op een laptop. [FIGUUR: Schematische weergave van een lokaal met een linkerwand, een tafel met een laptop en geluidssensor, en een rechterwand.] 1p 20 Waarmee is een geluidssensor te vergelijken? A met een luidspreker B met een microfoon C met een oscilloscoop D met een stemvork Peter slaat op de tafel. Op dat moment start de geluidsmeting. Een deel van het geluid weerkaatst tegen de linkerwand. Je ziet het signaal van de klap en het signaal van deze echo. [FIGUUR: Grafiek met op de y-as geluidsintensiteit en op de x-as tijd in seconden. Twee signalen worden weergegeven, één voor 'klap' en één voor 'echo'.] De geluidssnelheid in het lokaal is 340 m/s. 3p 21 De echo via de linkerwand wordt na 0,05 s opgevangen. → Bereken de afstand van de geluidssensor tot de linkerwand van het lokaal. BB-0173-a-18-1-o 12 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 13 1p 22 Peter herhaalt de meting maar slaat nu harder op de tafel. In welke afbeelding zijn de signalen juist weergegeven? [FIGUUR: Grafiek A toont een signaal met een kleine amplitude en relatief snelle demping. De horizontale as loopt van 0 tot 0,05 met markeringen op 0,01, 0,02, 0,03, 0,04 en 0,05. De verticale as heeft een markering op 0.] [FIGUUR: Grafiek B toont een signaal met een hogere amplitude en langzamere demping vergeleken met grafiek A. De horizontale as loopt van 0 tot 0,05 met markeringen op 0,01, 0,02, 0,03, 0,04 en 0,05. De verticale as heeft een markering op 0.] [FIGUUR: Grafiek C toont een signaal met een nog hogere amplitude en de langzaamste demping van de getoonde signalen. De horizontale as loopt van 0 tot 0,05 met markeringen op 0,01, 0,02, 0,03, 0,04 en 0,05. De verticale as heeft een markering op 0.] [FIGUUR: Grafiek D toont een signaal met een zeer hoge amplitude en een snelle demping. De horizontale as loopt van 0 tot 0,05 met markeringen op 0,01, 0,02, 0,03, 0,04 en 0,05. De verticale as heeft een markering op 0.] BB-0173-a-18-1-o 13 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 14 Snowboarden Je ziet een afbeelding van Nicolien tijdens haar afdaling op een snowboard. [FIGUUR: Snowboarder die een bocht maakt met de Olympische ringen op de achtergrond.] 1p 23 In bochten staat het snowboard op de zijkant. Vergelijk het snowboarden in een bocht met het snowboarden op een recht stuk. Over het contactoppervlak en de druk staan twee zinnen. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. In een bocht is het contactoppervlak van het snowboard met de sneeuw groter kleiner In een bocht is de druk onder het contactoppervlak groter kleiner 2p 24 De totale kracht op de sneeuw is 800 N. Het contactoppervlak van het snowboard met de sneeuw is 0,32 m². → Bereken de druk onder het snowboard in N/m². BB-0173-a-18-1-0 14 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 15 1p 25 Je ziet een zin over het dragen van een valhelm bij een val. → Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheid. Een valhelm verkleint de remafstand van het hoofd. vergroot BB-0173-a-18-1-o 15 / 20 lees verder ### Pagina 16 Jam in de pot In een jamfabriek worden de glazen potten tot net onder de rand gevuld met warme jam. Dan worden de deksels op de potten gedraaid. [FIGUUR: Een reeks glazen potjes met deksels op een lopende band in een fabriek.] 1p 26 Na het afsluiten van de pot koelt de jam af. De luchtdruk in de pot onder het deksel wordt hierdoor kleiner. Het kleiner worden van de luchtdruk is A een chemische reactie. B een natuurkundig proces. C iets anders dan een chemische reactie of natuurkundig proces. 2p 27 De jam in de volle pot heeft een massa van 340 g. De dichtheid van de jam is 1,2 g/cm³. Het volume bereken je met de volgende woordformule: $volume = \frac{massa}{dichtheid}$ → Bereken het volume van de jam in de volle pot. BB-0173-a-18-1-o 16 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 17 Het deksel van een nieuwe pot jam is vaak moeilijk los te draaien. Met een jampot-opener gaat dit gemakkelijker. [FIGUUR: Iemand gebruikt een jampot-opener om een pot jam te openen.] 1p 28 Je ziet twee zinnen over het vastpakken van het handvat van de jampot-opener. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Je kunt het handvat het beste vastpakken aan het uiteinde dicht bij de pot Dan is de kracht die je moet uitoefenen het kleinst het grootst 1p 29 De pot jam bestaat uit een glas met een ijzeren deksel. Als de pot leeg is, doe je de materialen in de glasbak. Bij de afvalverwerking worden de materialen gesorteerd. Wat is nodig om het deksel uit het afval te verwijderen? A een brander B een elektromagneet C een oplosmiddel D veel water BB-0173-a-18-1-o 17 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 18 Hijsen met een lier Met een lier wordt een kist via een vaste katrol omhooggebracht. De lier bestaat uit een trommel waarop de kabel wordt gewonden en een aandrijving. [FIGUUR: Een lier met een kabel die rond de trommel gewonden is en een haak aan het uiteinde.] De zwaartekracht op de kist is 20 kN. 1p 30 Hoe groot is de massa van de kist? A 20 kg B 200 kg C 2000 kg D 20 000 kg 1p 31 De kist hangt stil. Je ziet een afbeelding met de krachten. In de afbeelding is van twee krachten de grootte niet gegeven. [FIGUUR: Een takel met een katrol aan een balk. Een gewicht van 20 kN hangt aan de katrol. De kabel loopt via een tweede katrol naar een lier. Een detail toont de tweede katrol met twee pijlen naar beneden die de krachten F1 en F2 voorstellen. Kracht F2 is aangegeven als 20 kN en kracht F1 is niet gegeven. Er staat ook een nummer 1 bij F1 en een nummer 2 bij F2.] Wat is juist? kraacht (kN) 1 2 A 20 20 B 40 20 C 20 40 BB-0173-a-18-1-o 18 / 20 lees verder ▶►► ### Pagina 19 1p 32 In plaats van met een vaste katrol kan de lier de kist ook omhoogbrengen met een takel. [FIGUUR: Een takel met twee katrollen wordt getoond. Eén katrol is vast bevestigd aan een balk, de andere katrol is aan de kist bevestigd. Een touw loopt van de lier, om de onderste katrol, om de bovenste katrol en terug naar de lier. Een kracht van 20 kN wordt naar beneden op de kist uitgeoefend.] 20 kN De kist hangt stil aan de takel. Wat is juist? De trekkracht van de lier is A 5,0 kN. B 6,7 kN. C 10 kN. D 20 kN. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. BB-0173-a-18-1-o 19 / 20 lees verder ►►► ### Pagina 20 Temperatuuralarm Erica maakt een schakeling waarbij een led gaat branden als de temperatuur van haar laptop te hoog wordt. [FIGUUR: Afbeelding van een breadboard, een transistor, een led, draadjes en een batterijhouder.] 1p 33 In haar schakeling gebruikt Erica een transistor. Je ziet drie afbeeldingen van de transistor met de letters van basis (b), emitter (e) en collector (c). In welke afbeelding staan de letters juist? [FIGUUR: Drie schema's van een transistor met de letters b, e en c, aangeduid als A, B en C.] 1p 34 Erica verbindt de onderdelen op verschillende manieren met elkaar. Welke schakeling is geschikt? [FIGUUR: Drie schakelschema's, aangeduid als A, B en C, met een batterij, een weerstand, een transistor en een led.] BB-0173-a-18-1-0 20 / 20 einde