# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2016
tijdvak 1
donderdag 19 mei
13:30 - 15:00 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE BB

Naam kandidaat Kandidaatnummer

Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Achter dit examen is een erratum opgenomen.

Dit examen bestaat uit 34 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

BB-0173-a-16-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
[FIGUUR: Drie voorbeelden van meerkeuzevragen met cirkels. Voorbeeld 1 is met een cirkel om B. Voorbeeld 2 is met een cirkel om C en een doorgestreept A en D. Voorbeeld 3 is met doorgestreepte A en C en een cirkel om B en D.]
(1) (2) (3) B

Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
- Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Ruitontdooier

Om in de winter bij -10 °C een
bevroren ruit schoon te krijgen, kun
je een spuitbus met ruitontdooier
gebruiken.
In de spuitbus zit vloeibare alcohol
onder druk.
[FIGUUR: Een close-up foto van een spuitbus met ruitontdooier.]

BB-0173-a-16-1-0 2 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

1p 1 Op de zijkant van de bus met alcohol staat een veiligheidspictogram.
Welk pictogram hoort daar te staan?

[FIGUUR: Pictogram A toont druppels die metaal en huid aantasten. Pictogram B toont een explosie. Pictogram C toont een boom en een vis die sterven. Pictogram D toont een vlam.]
A B C D

3p 2 De lege spuitbus heeft een massa van 85 g.
In de spuitbus zit 400 mL alcohol (1 mL = 1 cm³).
Voor het berekenen van de massa geldt de volgende woordformule:
$massa = dichtheid \times volume$
→ Bereken de massa van de volle spuitbus. Gebruik de tabel 'Gegevens
van enkele vloeistoffen' in BINAS.

Berekening: ......................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................

De massa van de volle spuitbus is ......................... g.

2p 3 Leg aan de hand van het smeltpunt van alcohol uit waarom deze vloeistof
   geschikt is om in de winter te gebruiken.

smeltpunt: ......................... °C

   uitleg: ..........................................................................................................................................................
   ..............................................................................................................................................................

BB-0173-a-16-1-o 3 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Muziek luisteren

Nienke luistert vaak naar muziek op haar telefoon. Ze gebruikt daarbij oordopjes. Ze wil weten of ze kans heeft op gehoorbeschadiging. Met een dB-meter gaat ze dit na.
1p 4 Je ziet de dB-meter die ze naast de oordopjes legt.
[FIGUUR: dB-meter met schaalverdeling]
Welk geluidsniveau geeft de meter aan?
A 38 dB
B 40 dB
C 42 dB
D 44 dB
1p 5 Voor het geluidsniveau geldt de volgende regel:
Bij verdubbeling van het geluid neemt het geluidsniveau met 3 dB toe.
Nienke gebruikt de dB-meter bij een andere meting. Je ziet de stand van de wijzer.
[FIGUUR: dB-meter met wijzer op schaalverdeling]
→ Teken op de schaalverdeling de stand van de wijzer als het geluid 2x zo hard klinkt.
BB-0173-a-16-1-o 4 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 6 Nienke houdt de dB-meter vlak voor een oordopje. Ze meet een geluid
van 85 dB.
Je ziet een diagram met de grafiek die aangeeft hoe lang je maximaal
naar een bepaald geluid kan luisteren zonder kans op
gehoorbeschadiging.
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'tijd (uren)' oplopend van 0 tot 9, en op de x-as 'geluidsniveau (dB)' oplopend van 80 tot 100. Een kromme lijn start bij (80, 8) en daalt naar rechts. De x-as is aangegeven als een pijl.]
Hoeveel uur kan Nienke maximaal naar dit geluid luisteren zonder kans
op gehoorbeschadiging?
A 2 uur
B 2,5 uur
C 3,5 uur
D 4 uur
2p 7 Nienke zet het geluidsvolume van haar telefoon hoger.
Over deze verandering staat een zin.
Omcirkel in deze zin de juiste mogelijkheden.
Het geluidsniveau neemt
af
toe
en de toonhoogte
wordt hoger
wordt lager
blijft gelijk
BB-0173-a-16-1-o 5 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Weerstandsm\textit{e}ting

Ayo en Loek bepalen de weerstand van verschillende metaaldraden.
Ze bouwen een opstelling met een spanningsbron, een stroom- en
spanningsmeter en aansluitsnoeren.
Je ziet een afbeelding van hun opstelling.

[FIGUUR: Een foto van een elektrische circuit opstelling met een spanningsbron, een ampèremeter, een voltmeter en een metaaldraad. De metaaldraad is gewikkeld rond een potlood en verbonden met de circuitonderdelen. De ampèremeter en voltmeter zijn digitale apparaten met wijzerplaten.]

3p 8 Je ziet een deel van het schakelschema van de opstelling.
$\rightarrow$ Maak dit schema compleet.

[FIGUUR: Een circuit symbool voor een batterij met een plus- en minpool.]

metaaldraad

BB-0173-a-16-1-0 6 / 16 lees verder

### Pagina 7

1p 9 Ayo leest de spanningsmeter af.
[FIGUUR: Een voltmeter met de naald wijzend tussen 15 en 30, dichter bij 15.]
Je ziet een zin over deze spanningsmeter.
$\rightarrow$ Omcirkel in deze zin de juiste mogelijkheid.
Ayo leest een spanning af van 24 12 2,4 volt.
2p 10 Bij een spanning van 18 V wordt een stroomsterkte van 0,3 A gemeten.
$\rightarrow$ Bereken de weerstand van deze metaaldraad.

Ayo en Loek doen hun metingen bij dezelfde spanning. Ze hebben draden van hetzelfde materiaal.
1p 11 Over de weerstand staan twee zinnen.
$\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
De weerstand van een kortere langere draad is groter.
De weerstand van een dikkere dunnere draad is groter.
1p 12 Over de stroomsterkte staan twee zinnen.
$\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
De stroomsterkte is groter bij een kortere langere draad.
De stroomsterkte is groter bij een dikkere dunnere draad.
BB-0173-a-16-1-o 7 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 8

Voetbalwedstrijd

Tijdens een voetbalwedstrijd ontstaat een ‘wave’. De ‘wave’ begint wanneer
toeschouwers opstaan, de armen strekken en weer gaan zitten.
De toeschouwers in het vak ernaast voeren hierna dezelfde beweging uit.

[FIGUUR: Een foto van een stadion gevuld met toeschouwers en een schematische tekening van de zitplaatsen van een stadion met vakken A en B aangegeven.]

In de binnenring start in vak A een ‘wave’ die even later wordt gevolgd door
vak B en verder. De wave heeft een snelheid van 12 m/s.

2p 13 Na 40 seconden is de wave het stadion rond.
$\rightarrow$ Bereken welke afstand de ‘wave’ dan heeft afgelegd.

..................................................................................

1p 14 Noteer de snelheid van de wave in km/h.
snelheid = ........ km/h

1p 15 In de buitenring gaat de ‘wave’ in dezelfde tijd rond. Hierover staan twee
zinnen.
$\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

De afstand die de wave in de buitenring aflegt, is
gelijk aan | groter dan | kleiner dan | die in de binnenring.

De snelheid van de wave in de buitenring is
gelijk aan | groter dan | kleiner dan | die in de binnenring.

BB-0173-a-16-1-o 8/16 lees verder ►►►

### Pagina 9

Als er een doelpunt wordt gemaakt klinkt er gejuich. De gemeten geluidssterkte bedraagt 112 dB.

1p 16 Waarmee is deze geluidssterkte te vergelijken? Gebruik de tabel 'Gehoorgevoeligheid' in BINAS.
A boombox
B rockconcert disco
C luidste menselijke stem
D roffel op grote trom

1p 17 Voor hard geluid, zoals 112 dB, geldt een maximale blootstellingsduur. Je ziet vier tijdbalken met een grijs vlak.
→ In welke tijdbalk ligt de maximale blootstellingsduur aan 112 dB in het grijze vlak?

A
[FIGUUR: Een tabel met de kop "tijd (min)" en daaronder de waarden 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35. Tussen 10 en 15 is een grijs vlak.]

B
[FIGUUR: Een tabel met de kop "tijd (min)" en daaronder de waarden 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35. Tussen 20 en 25 is een grijs vlak.]

C
[FIGUUR: Een tabel met de kop "tijd (min)" en daaronder de waarden 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35. Tussen 25 en 30 is een grijs vlak.]

D
[FIGUUR: Een tabel met de kop "tijd (min)" en daaronder de waarden 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35. Tussen 30 en 35 is een grijs vlak.]

BB-0173-a-16-1-o 9 / 16 lees verder 

### Pagina 10

Waterput

Om water uit een put te halen heb je een emmer aan een touw en een katrol nodig.

[FIGUUR: Een afbeelding van een waterput met een katrol en een boom.]

Na het vullen wordt de emmer met water omhoog gehesen.

3p 18 De emmer met water heeft een massa van 12,5 kg.
→ Teken in de afbeelding vanuit punt Z de zwaartekracht. Noteer de grootte onder de afbeelding. Gebruik als krachtenschaal 1 cm = 25 N.

[FIGUUR: Een afbeelding van een emmer die aan een touw hangt, met een katrol erboven. Punt Z is aangegeven op de emmer.]

$F_z = \dots \dots \dots \dots \dots$ N

BB-0173-a-16-1-o
10 / 16
lees verder ► ► ►


### Pagina 11

1p 19 De emmer hijs je met de vaste katrol 3,0 m omhoog.
Hoeveel meter touw moet je dan innemen?
A 1,5 m
B 3,0 m
C 4,5 m
D 6,0 m
2p 20 De emmer wordt met constante snelheid omhoog gehesen.
Van deze beweging zie je vier mogelijke grafieken. Langs de verticale as
is nog geen grootheid ingevuld.
[FIGUUR: Grafiek 1: horizontale lijn op positieve y-waarde, y-as gelabeld, x-as gelabeld 'tijd'.]
[FIGUUR: Grafiek 2: rechte lijn die door de oorsprong gaat en stijgt, x-as gelabeld 'tijd'.]
[FIGUUR: Grafiek 3: een kromme lijn die op de y-as begint en stijgt, waarbij de helling afneemt, x-as gelabeld 'tijd'.]
[FIGUUR: Grafiek 4: een kromme lijn die op de y-as begint en stijgt, waarbij de helling toeneemt, x-as gelabeld 'tijd'.]
1
2
3
4
Over deze grafieken staat een tabel.
→ Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
1
2
3
4
Het snelheid,tijd-diagram heeft de vorm van grafiek
Het afstand,tijd-diagram heeft de vorm van grafiek
1p 21 Voor het ophijsen van de emmer met constante snelheid zie je drie
mogelijkheden voor de nettokracht.
Welke afbeelding is juist?
[FIGUUR: Een emmer die aan een touw hangt.]
[FIGUUR: Een grafiek met de y-as gelabeld F_netto en een pijl omhoog.]
[FIGUUR: Een grafiek met de y-as gelabeld F_netto en een pijl omlaag, met naast de as F_netto = 0.]
A
B
C
BB-0173-a-16-1-o
11 / 16
lees verder

### Pagina 12

Milieuvriendelijk vliegen
Een sportvliegtuig heeft een elektromotor als aandrijving in plaats van een
verbrandingsmotor.
[FIGUUR: Een sportvliegtuig in de lucht, met de motor aan de voorkant.]
De elektromotor krijgt zijn energie uit accu's.
1p 22 Bij het kiezen van een geschikte accu is een aantal gegevens belangrijk.
Welk gegeven van een accu bepaalt hoe lang een bepaalde stroom
geleverd kan worden?
A capaciteit
B rendement
C spanning
D vermogen
1p 23 De elektromotor werkt op een spanning van 96 V. Er zijn 8 accu's (24 V)
gebruikt om deze spanning te leveren.
Je ziet vier manieren waarop de accu's geschakeld kunnen worden.
Welke manier is juist?
[FIGUUR: Vier schakelschema's van accu's, aangeduid met A, B, C en D.]
BB-0173-a-16-1-o 12 / 16 lees verder

### Pagina 13

3p 24 Als de elektromotor (96 V) op vol vermogen werkt, loopt er een stroom van 164 A.
→ Bereken het vermogen van de elektromotor in kW.
2p 25 Tijdens een vlucht is het gemiddeld geleverde vermogen 8,5 kW. Over de betekenis van dit gegeven staat een zin.
→ Maak deze zin compleet.
Een vermogen van 8,5 kW betekent dat er in 1 ..................... een energie van 8,5 ..................... wordt geleverd.
1p 26 Wat is tijdens het vliegen het belangrijkste milieuvoordeel van een elektromotor?
A Er is minder brandstof nodig.
B Er ontstaan geen verbrandingsgassen.
C Het vermindert het broeikaseffect.
D Ee ozonlaag wordt niet aangetast.
BB-0173-a-16-1-0 13 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 14

Scheepslift
Met een scheepslift zijn schepen langs een helling te verplaatsen. Met een katrolsysteem en twee tegengewichten beweegt de bak omhoog of omlaag.
[FIGUUR: Een bovenaanzicht van een scheepslift met een bak met schepen erop die langs een helling beweegt en tegengewichten aan weerszijden.]

1p 27 De bak legt de afstand langs de helling af met een gemiddelde snelheid van 0,6 m/s.
    $\rightarrow$ Waarom staat er gemiddelde snelheid en niet 'de' snelheid van de bak?

1p 28 De bak met water rust met veel wielen op rails. Twee boten varen de bak in.
    Vergelijk de kracht op de rails voor- en nadat de boten in zijn gevaren.
    Wat is juist over die kracht na het invaren?
    A Die is even groot.
    B Die is groter.
    C Dat kun je niet weten.

BB-0173-a-16-1-o 14 / 16 lees verder 

### Pagina 15

2p 29 Het totale contactoppervlak van de wielen met de rails is $40 \text{ cm}^2$.
De kracht van de wielen op de rails is $9\ 200\ 000 \text{ N}$.
$\rightarrow$ Bereken de druk onder de wielen in $\text{N/cm}^2$.

1p 30 Is de druk onder één wiel gelijk aan de druk onder alle wielen?
A Nee, de druk onder één wiel is kleiner.
B Ja, de druk onder één wiel is gelijk.
C Nee, de druk onder één wiel is groter.

1p 31 Tussen de bewegende wielen en de rails is er sprake van een
tegenwerkende kracht.
Hoe heet deze kracht?
A luchtweerstand
B liftkracht
C rolwrijving
D zwaartekracht

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
BB-0173-a-16-1-o 15 / 16 lees verder ▶►►

### Pagina 16

Spijkerbroek

Er zijn spijkerbroeken met slijtplekken te koop.
[FIGUUR: Een zwarte spijkerbroek met slijtageplekken op de dijen en knieën.]

Deze slijtplekken kunnen op meerdere manieren worden gemaakt. Een van deze manieren is zandstralen.

1p 32 Bij zandstralen spuit men zandkorreltjes onder hoge druk op de spijkerbroek.
$\rightarrow$ Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheden.

Voor een hoge druk heb je veel weinig kracht nodig

op een groot klein oppervlak.

1p 33 Zandstralen kan ernstige longziekten veroorzaken.
Welke voorzorgsmaatregel moet genomen worden om dit te voorkomen?
A Een beschermende jas aandoen.
B Een mondkapje voordoen.
C Een veiligheidshelm dragen.

1p 34 Het gebruikte zand wordt gezuiverd en hergebruikt.
$\rightarrow$ Geef een ander woord voor hergebruik.

BB-0173-a-16-1-o 16 / 16 einde

### Pagina 17