# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2014/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2014
tijdvak 1
maandag 19 mei
13.30 - 15.00 uur

[FIGUUR: Zwarte balk met witte tekst "natur- en scheikunde 1 CSE BB"]

Naam kandidaat ___________________________ Kandidaatnummer ___________________________

Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Gebruik het BINAS informatieboek.

Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 53 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

BB-0173-a-14-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
B
C
D
A
B
C
D
A
B
C
D
(1)
(2)
(3)

Open vragen
Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redeneren kunnen punten opleveren.
Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Aquarium

Om het water in een aquarium op temperatuur te houden gebruik je een
verwarming met ingebouwde thermostaat (temperatuur-regeling).

[FIGUUR: Een zwartomrand aquarium met waterplanten, decoratie en bubbels.]

1p 1 Welk onderdeel zit zeker in de thermostaat?
A condensator
B LDR
C NTC
D transistor

BB-0173-a-14-1-0 2 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

1p 2 Welke stekker hoort er aan het snoer van de verwarming?
[FIGUUR: Vier afbeeldingen van stekkers, gelabeld A, B, C en D.]
A B C D
2p 3 Om het energiegebruik (in kWh) van de verwarming te kunnen berekenen
moet je een aantal grootheden weten.
$\rightarrow$ Kruis de twee grootheden aan die nodig zijn om het energiegebruik te
berekenen.
capaciteit
temperatuur
tijd
vermogen
BB-0173-a-14-1-o 3 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 4

Een stemvork

Mariska doet een onderzoek aan een stemvork op een klankkast.
Ze gebruikt een microfoon die is aangesloten op een oscilloscoop.

[FIGUUR: Oscilloscope met een stemvork en klankkast erop]

1p 4 Ze slaat de bovenkant van een been van de stemvork met een hamer aan. Op het scherm van de oscilloscoop ziet ze het volgende beeld.

[FIGUUR: Beeld op oscilloscoop met een sinusvormige golf, die één periode laat zien.]

Mariska slaat de stemvork nogmaals aan. Deze keer harder.
Welk beeld ziet ze nu?

[FIGUUR: Beeld op oscilloscoop met een sinusvormige golf, met een grotere amplitude en dezelfde frequentie als beeld 1.]
A

[FIGUUR: Beeld op oscilloscoop met een sinusvormige golf, met dezelfde amplitude en frequentie als beeld 1.]
B

[FIGUUR: Beeld op oscilloscoop met een sinusvormige golf, met een grotere amplitude en hogere frequentie dan beeld 1.]
C

[FIGUUR: Beeld op oscilloscoop met een sinusvormige golf, met een grotere amplitude en lagere frequentie dan beeld 1.]
D

BB-0173-a-14-1-0 4 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 5

5 De stemvork op de klankkast heeft een frequentie van 440 Hz.
Mariska vervangt de stemvork door een stemvork met een frequentie
van 600 Hz. Ze slaat die stemvork even hard aan.
-> Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheid.

Op het scherm ziet Mariska een
[FIGUUR: Tabel met de volgende opties: 'kleiner', 'even groot', 'groter'.]
aantal trillingen.

BB-0173-a-14-1-o 5 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Heilawaai
Veel gebouwen staan op heipalen.
Deze heipalen worden met een
groot heiblok in de grond gestampt.
[FIGUUR: Een hijskraan met een groot heiblok boven een betonnen paal op een bouwplaats.]
hei opstelling
3p 6 De machinist ziet het heiblok op de paal vallen.
Hij hoort de echo via het gebouw op de achtergrond 0,50 s later.
→ Bereken de afstand van de machinist tot het gebouw. Gebruik de tabel
'Veel gebruikte waarden' in BINAS.

1p 7 De volgende dag is de temperatuur hoger. Hoe hoger de temperatuur,
hoe groter de geluidssnelheid.
Wat is juist over de tijd waarna de machinist de echo dan waarneemt?
A De tijd blijft gelijk.
B Die is meer dan 0,50 s.
C Die is minder dan 0,50 s.
BB-0173-a-14-1-o
6/17
lees verder ►►►

### Pagina 7

Paalzitten

In het Friese dorp Kollum wordt elke zomer het kampioenschap paalzitten gehouden.
[FIGUUR: Mannen zitten op palen boven water. Sommigen kijken naar beneden, anderen kijken naar de menigte. Er is een paraplu in het water. De gebouwen op de achtergrond suggereren een dorp aan een gracht of kanaal.]

Volgens de gemeentelijke vergunning mag het geluid tijdens het kampioenschap niet meer dan 55 dB zijn.

1p 8 Met welk geluidsniveau komt 55 dB overeen?
A een elektrische tandenborstel
B een rustig gesprek
C een wasdroger

Het publiek is zó enthousiast dat er zelfs geluid tot wel 64 dB wordt gemeten.

Voor metingen aan het geluidsniveau geldt de volgende regel:

Bij elke verdubbeling van het geluid neemt het geluidsniveau met 3 dB toe.

1p 9 Hoeveel keer is het geluid van 64 dB harder dan het geluid van 55 dB?
A 2 keer zo hard
B 3 keer zo hard
C 6 keer zo hard
D 8 keer zo hard
E 9 keer zo hard

BB-0173-a-14-1-o 7 / 17 lees verder ► ► ►


### Pagina 8

Snelle besteller

Een speciale bestelbus heeft een snelheidsrecord gehaald.
[FIGUUR: Een bus met tekst "SNELSTE BESTELBUS TER WERELD" en kenteken "52-90-FH".]

1p 10 De bestelbus had voor het behalen van het record een speciale motor met een vermogen van 800 pk (paardenkracht) gekregen.
Wat is de natuurkundige eenheid van vermogen?
A J
B m/s
C kWh
D W

2p 11 De achterwielen hebben een totaal contactoppervlak van 400 cm² met het wegdek. De druk onder de wielen is 35 N/cm².
→ Bereken de kracht van de wielen op de ondergrond.

.................................................

.................................................

.................................................

BB-0173-a-14-1-o 8 / 17 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 9

12 Op topsnelheid is de snelheid constant. Je ziet een afbeelding van de bestelbus op topsnelheid met de stuwkracht.
→ Teken de totale tegenwerkende kracht op dat moment.
[FIGUUR: Bestelbus met een pijl met het label $F_{stuw}$ die naar links wijst.]
13 Op topsnelheid legt de bestelbus in 146 s een afstand van 12 600 m af.
→ Bereken zijn topsnelheid in km/h. Bereken eerst de snelheid in m/s.
BB-0173-a-14-1-o 9 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Friese klok

Een oude Friese hangklok heeft een uurwerk dat wordt aangedreven door een gewicht.
Het gewicht zakt langzaam omlaag.
[FIGUUR: Een antieke Friese staande klok met een wijzerplaat en een slinger.]

2p 14 Het gewicht heeft een massa van 2000 g.
Het volume van het gewicht is 254 cm$^3$.
De dichtheid bereken je met de woordformule:
$dichtheid = massa : volume$.
$\rightarrow$ Bereken de dichtheid van het gewicht.

3p 15 Je ziet een afbeelding van het gewicht met een massa van 2000 g (2 kg).
$\rightarrow$ Teken de zwaartekracht op het gewicht vanuit het zwaartepunt Z.
Noteer de grootte bij de afbeelding. Gebruik als schaal 1 cm $\hat{=}$ 5 N.
[FIGUUR: Een afbeelding van een gewicht met het zwaartepunt gemarkeerd met de letter Z.]
$F_z = \ldots \ldots \ldots$ N

BB-0173-a-14-1-o
10 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 11

Het gewicht hangt aan een losse katrol. Over de katrol loopt een ketting die het uurwerk aandrijft. Je ziet een schematische afbeelding van het gewicht aan deze katrol.

[FIGUUR: Schematische weergave van een gewicht dat aan een losse katrol hangt. Een ketting loopt over de katrol naar een uurwerk.]

1p 16 Vergelijk de kracht in de ketting met de zwaartekracht op het gewicht. Wat is juist over de kracht in de ketting naar het uurwerk?
A De kracht is even groot.
B De kracht is half zo groot.
C De kracht is twee keer zo groot.

1p 17 Het gewicht zakt 30 cm. Welke afstand legt punt P van de ketting af?
A 15 cm
B 30 cm
C 60 cm

2p 18 Het gewicht zakt in een uur 6,5 cm. Als het gewicht 1,5 m is gezakt, komt het op de grond.
→ Bereken na hoeveel uur het gewicht de grond raakt.

.................................................................................................

.................................................................................................

.................................................................................................

BB-0173-a-14-1-o 11 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 12

Antimuggenstekker
Marit en René kopen een
antimuggenstekker voor in hun slaapkamer.
[FIGUUR: Een witte antimuggenstekker met twee pinnen]
3p 19 Op de verpakking lezen ze dat het apparaat ultrasoon geluid uitzendt.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
De mens kan het ultrasone geluid
waarnemen.
niet
wel
De mens kan geluiden horen tussen
20
1000
50
5000
Hz en
100
10 000
1000
20 000
Hz.
1p 20 Je ziet het typeplaatje van de antimuggenstekker.
[FIGUUR: Een typeplaatje met de tekst MOSQUITO REPELLER, Model: MR-001, 230V~50Hz 0.5W en diverse symbolen waaronder een doorgekruiste vuilnisbak, een huisje en CE.]
Omcirkel in de afbeelding het gegeven of het symbool waarmee het
vermogen wordt aangeduid.
BB-0173-a-14-1-o
12 / 17
lees verder

### Pagina 13

1p 21 Op het typeplaatje staat het volgende symbool:
[FIGUUR: Een vierkant met daarin een kleiner vierkant.]
Wat betekent dit symbool?
A is erg stevig
B is dubbel geïsoleerd
C mag alleen binnenshuis worden gebruikt
1p 22 Op het typeplaatje staat ook dit symbool:
[FIGUUR: Een vuilnisbak met een kruis erdoorheen.]
Wat betekent dit symbool?
A inleveren bij het oud papier
B inleveren bij het GFT
C inleveren bij het KCA
D inleveren bij het restafval
BB-0173-a-14-1-o 13 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Practicum elektriciteit

Je voert een proef uit over geleiders en isolatoren. Je onderzoekt vijf
verschillende materialen.
[FIGUUR: Opstelling met een batterij, een schakelaar, een ampèremeter en
draad. Twee foto's met verschillende materialen.]

2p 23 Je sluit elk materiaal aan en meet met een ampèremeter de stroom door
de schakeling. Je ziet een deel van het schakelschema van deze
opstelling.
→ Maak het schakelschema compleet met lampje en ampèremeter.
[FIGUUR: Schakelschema met een batterij, een schakelaar, een
ampèremeter en een symbool voor het te testen materiaal.]

2p 24 Je ziet een tabel met de vijf materialen.
→ Zet achter elk materiaal een kruisje in de juiste kolom.

| materiaal | lampje brandt |
|---|---|
|  | wel | niet |
| 1 | PVC |  |  |
| 2 | koper |  |  |
| 3 | plexiglas |  |  |
| 4 | aluminium |  |  |
| 5 | messing |  |  |

BB-0173-a-14-1-o 14 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 15

1p 25 In BINAS staat in de tabel 'Gegevens van enkele vaste stoffen' een kolom met de soortelijke weerstand. Hoe kleiner het getal, hoe beter de stof elektrische stroom geleidt.
→ Welk van de vijf onderzochte materialen is volgens de tabel de beste geleider?

De spanningsbron levert 6,0 V. Op de ampèremeter lees je een stroomsterkte van 0,020 A af.

1p 26 Hoe groot is het vermogen dat in de schakeling wordt omgezet?
A 0,03 W
B 0,12 W
C 300 W

2p 27 Bereken de weerstand van de schakeling.

2p 28 Je vervangt een geleider door een geleider van hetzelfde materiaal, maar met een veel grotere lengte.
De stroomsterkte die je dan meet is kleiner.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
De aanwijzing van de ampèremeter is even groot groter kleiner .
De weerstand van de langere geleider is even groot als groter dan de weerstand kleiner dan van de kortere geleider.

BB-0173-a-14-1-o 15 / 17 lees verder 

### Pagina 16

Water koken
Karin en Suzanne verwarmen met een brander een bekerglas met water totdat het kookt.
[FIGUUR: Drie leerlingen in labjassen observeren een opstelling met een brander en een bekerglas.]
2p 29 Om de temperatuur te meten gebruiken ze een thermometer.
Je ziet een afbeelding van de thermometer met drie vakjes.
→ Zet in twee van de drie vakjes de juiste naam van het onderdeel.
Kies uit:
– stijgbuis
– schaalverdeling
[FIGUUR: Een thermometer met schaalverdeling van -30 tot 20, met een pijl die naar de schaalverdeling wijst.]
1p 30 Karin houdt een koud horlogeglas boven het kokende water. Ze ziet condens ontstaan.
Welke faseverandering hoort er bij het ontstaan van condens?
A van vast naar vloeibaar
B van vloeibaar naar gas
C van gas naar vloeibaar
D van gas naar vast
BB-0173-a-14-1-o
16 / 17
lees verder ▶▶▶

### Pagina 17

Je ziet een diagram waarin Karin en Suzanne hun metingen hebben
uitgezet.
Bij 5 minuten zit er een afwijking in hun metingen.

2p 31 Teken de grafiek.
[FIGUUR: Een grafiek met de y-as van 0 tot 120 (temperatuur in °C) en de x-as van 0 tot 12 (tijd in minuten). Er zijn meerdere kruisjes op de grafiek geplaatst als datapunten.]

→ Zet achter elke uitspraak een kruisje in de juiste kolom.

| | goed | fout |
|---|---|---|
| De thermometer is tegen de bodem van het bekerglas gehouden. | | |
| De schaalverdeling van de thermometer klopt niet. | | |
| De thermometer is even uit het water gehaald. | | |

1p 33 Bepaal de juiste watertemperatuur op $tijd = 5$ minuten.
temperatuur = ......... °C

BB-0173-a-14-1-0 17 / 17 einde ■